IV SA/Wr 233/25

IV SA/Wr 233/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-10-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk
Ewa Kamieniecka /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Radom
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 40 ust. 2 i ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 11 marca 2025 r. nr SKO 4101/221/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
A. D. wnioskiem z dnia 9 grudnia 2024 r. zwrócił się do Ośrodka Pomocy Społecznej w Stroniu Śląskim o przyznanie pomocy finansowej w związku z poniesioną szkodą powstałą w wyniku powodzi. Wnioskodawca podał, że w wyniku powodzi zalaniu uległa piwnica w budynku przy "ul. [...]", w której konieczna będzie wymiana instalacji elektrycznej, uzupełnienie ścianek działowych, montaż regału, a zniszczeniu uległa pralka półautomatyczna, wózki na zakupy, sprzęt domowy. Zalaniu uległ również garaż przy "ul. [...]", w którym zniszczona została zamrażarka, odkurzacz, konieczne będzie osuszenie, uzupełnienie i malowanie tynków.
W piśmie z dnia 2 października 2024 r. wnioskodawca wskazał, że w piwnicy zniszczeniu uległy: pralka półautomatyczna (zapasowa), 2 wózki transportowe, kafelki łazienkowe i inne materiały budowlane, 2 szyby ornamentowe do drzwi wewnętrznych, sprzęt gospodarczy, drewniane regały i drzwi wejściowe do piwnicy. Natomiast w garażu zniszczeniu uległy: zamrażarka, butla z gazem, kanistry z paliwem, ok. 130 kg stłuczki kryształowej, kilkanaście arkuszy tektury opakowaniowej, 70 sztuk frontów meblowych, pojemnik z farbą, pędzle, butelki z lizolem i naftą, środki do konserwacji auta, drobne narzędzia, pojemnik na wodę, elektryczny grzejnik ścienny.
Organ pierwszej instancji decyzją z dnia 16 stycznia 2025 r. nr OPS.5104.111000.2116.12.24 odmówił wnioskodawcy przyznania świadczenia pieniężnego w formie zasiłku celowego na usuwanie skutków powodzi. Jak ustalił organ, mieszkanie wnioskodawcy położone na trzecim piętrze w budynku wielorodzinnym nie uległo zalaniu i w lokalu mieszkalnym nie powstały szkody. Zalana została przynależna do mieszkania piwnica. Wnioskodawca nie zamieszkuje przy "ul. [...]" i nie zamieszkiwał tam przed powodzią. Mieszka przy "ul.[...]", gdzie jest zameldowany na pobyt czasowy od 31 grudnia 2019 r. do 31 grudnia 2025 r. Mieszkanie przy "ul. [...]" nie ucierpiało w trakcie powodzi. Wnioskodawca nie prowadził gospodarstwa domowego w mieszkaniu przy "ul. [...]". Wobec powyższego poniesione w czasie powodzi straty nie zaburzają funkcjonowania rodziny i może ona nadal samodzielnie zaspokajać swoje podstawowe potrzeby bytowe. Przyznanie pomocy finansowej byłoby sprzeczne z zasadami określonymi w wytycznych Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji.
W odwołaniu strona zarzuciła, że pomoc powodzianom jest uzależniona od poniesionych strat w mieniu i nie jest istotne, gdzie osoby poszkodowane przebywały. W zalanej piwnicy i garażu zniszczeniu uległy przedmioty o wartości kilkunastu tysięcy złotych, a do tego dochodzą koszty remontu piwnicy i garażu – kolejne kilka tysięcy złotych. Budynek przy "ul. [...]" był wyłączony z użytkowania, a mimo tego właściciele mieszkań ponosili opłaty czynszowe. Wnioskodawca wraz z żoną z uwagi na niepełnosprawność i zły stan zdrowia, a także trudności z wejściem na trzecie piętro, przebywali w trakcie powodzi u córki.
Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu decyzją z dnia 11 marca 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy przytoczył treść zasad ustalonych przez działającego z upoważnienia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Podsekretarza Stanu, dotyczących "Udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa (...) dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku", a także treść art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 40 ust. 2 i ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Z regulacji tych wynika, że osobom poszkodowanym w wyniku powodzi przyznawana jest pomoc doraźna w formie zasiłku celowego w wysokości 8.000 zł w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Wsparcie może zostać przyznane wyłącznie osobom, które w związku z działaniem żywiołu poniosły uszczerbek w prowadzonym gospodarstwie domowym w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym, które znajdowały się na terenie obszaru dotkniętego powodzią.
Jak wyjaśniło SKO, wnioskodawca wraz z żoną nie prowadził w dniu powodzi gospodarstwa domowego przy "ul. [...]", lecz przy "ul. [...]", gdzie nie było powodzi. Skoro strona w okresie powodzi nie mieszkała w lokalu przy "ul. [...]" i nie prowadziła tam gospodarstwa domowego, to pomoc doraźna stronie nie przysługuje. Straty poniesione w piwnicy i w garażu nie miały wpływu na możliwość zaspokojenia potrzeb bytowych rodziny. Specyfika tych szkód nie przemawia za tym, aby konieczne w zaistniałej sytuacji działania związane z ich niwelacją, zakwalifikować do niezbędnych potrzeb bytowych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. przez wydanie aktu w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną. W uzasadnieniu skargi strona wskazała, że otrzymanie odszkodowania nie powinno zależeć od miejsca przebywania poszkodowanego przed, podczas i po powodzi, ale od poniesionych strat w wyniku powodzi. Inni lokatorzy z tej samej kamienicy otrzymali odszkodowania. Pełno jest przypadków, gdy sąsiad z bloku, zza ściany dostaje pomoc doraźną w wysokości 8.000 zł, a druga osoba nie dostaje pomocy. Zdaniem skarżącego, ktoś z władz miasta i SKO powinni sprawdzić, jak były przydzielane odszkodowania i przez kogo były zatwierdzane.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 23 maja 2025 r. skarżący podkreślił, że mieszkanie i piwnica przy "ul. [...]" oraz garaż przy "ul. [...]" nadal stanowią własność skarżącego i jego żony, gdzie skarżący zamieszkuje od [...] r. Tam zostały poniesione straty, tam prowadzone jest gospodarstwo domowe, choć przymusowo skarżący wraz z żoną przebywa w mieszkaniu na parterze u córki z uwagi na zły stan zdrowia. Skarżący wraz z żoną nie są w stanie wejść do mieszkania na trzecim piętrze i z przymusu przebywają w mieszkaniu na parterze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 334) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283), dalej u.p.s. Stosownie do art. 39 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.
Ponadto w myśl art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s. zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej, a zasiłek ten może być przyznany niezależnie od dochodu i może nie podlegać zwrotowi.
Natomiast stosownie do art. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024r. poz. 654 ze zm.) użyte w ustawie określenie "poszkodowany" oznacza osobę fizyczną (...), która na skutek powodzi doznała szkód majątkowych lub utraciła, chociażby czasowo, możliwość korzystania z posiadanej nieruchomości lub lokalu. Zgodnie z art. 5 ust. 1 tej ustawy rodzina lub osoba samotnie gospodarująca, poszkodowana w wyniku wystąpienia powodzi, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może otrzymać jednorazowy zasiłek powodziowy w kwocie do 2 tys. zł. Zasiłek ten jest wypłacany w wysokości równej wartości szkody według oświadczenia, jeżeli szkoda nie przekracza 2 tys. zł lub w wysokości 2 tys. zł, jeżeli wartość szkody według oświadczenia jest równa bądź wyższa niż 2 tys. zł.
Zgodnie z załączoną do akt sprawy decyzją Burmistrza Stronia Śląskiego z dnia 3 grudnia 2024 r. nr 411/E/10/2024 skarżący otrzymał zwiększony o kwotę 1.000 zł zasiłek powodziowy. Skarżący ubiega się również o zasiłek celowy w wysokości 8 tys. zł. Z wyjaśnień skarżącego i przedłożonego przez niego materiału dowodowego (zdjęcia, pisemne wyjaśnienia) wynika, że zalaniu w wyniku powodzi uległa piwnica skarżącego w budynku mieszkalnym przy "ul. [...]" oraz garaż przy "ul.[...]".
W tym miejscu należy zaznaczyć, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w rozpatrywanej sprawie na podstawie art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. z uwagi na wydanie ostatecznej decyzji w dniu 3 grudnia 2024 r. Odmienny jest bowiem przedmiot i podstawa prawna decyzji wydanych w rozpatrywanej sprawie oraz decyzji z dnia 3 grudnia 2024 r. Decyzją z dnia 3 grudnia 2024 r. organ przyznał bowiem stronie zasiłek powodziowy na podstawie przepisów ustawy z dnia 16 września 2011 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz. U. z 2024r. poz. 654 ze zm.), natomiast przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest zasiłek celowy, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1283).
W rozpatrywanej sprawie organy uznały, że skarżący wraz z żoną pomimo poniesionych w wyniku powodzi szkód majątkowych w piwnicy i garażu ma możliwość zaspokajania "niezbędnej potrzeby życiowej", bowiem lokal mieszkalny zajmowany przez skarżącego i jego wyposażenie nie uległy zalaniu.
Poniesienie straty jest jednym z głównych kryteriów przyznania pomocy. Niemniej świadczenia z pomocy społecznej nie mają charakteru odszkodowawczego i nie mogą być traktowane jako rekompensata za straty spowodowane klęskami lub zdarzeniami losowymi. Nie może również stanowić podstawy wypłaty świadczenia sam fakt, że inne osoby z tej samej miejscowości, którym fala powodziowa wyrządziła szkody majątkowe, otrzymały pomoc finansową.
Rozważenia zatem wymaga pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej", o której mowa w art. 39 ust. 2 u.p.s.
Przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z 4 września 2014 r., II SA/Go 482/14, LEX nr 1513358, przyjął, że "niezbędna potrzeba to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym". Podobnie jak przy zasiłku okresowym ustawodawca wymienia szczególne okoliczności uzasadniające przyznanie omawianego świadczenia. Wyliczenie to ma charakter przykładowy, a ocena zgłaszanych potrzeb powinna być dokonywana z uwzględnieniem celów i zasad pomocy społecznej. Niemniej należy podkreślić, że katalog potrzeb, które leżą w orbicie działań pomocy społecznej, jest otwarty, a ich ocena zawsze wymaga indywidualnej analizy sytuacji konkretnej osoby i rodziny. Może się zatem zdarzyć, że ta sama potrzeba raz zostanie uznana za wymagającą zaspokojenia ze środków publicznych, a innym razem organ odmówi udzielenia pomocy (Iwona Sierpowska, pomoc społeczna. Komentarz. Wydanie VI, komentarz do art. 39).
Niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba usprawiedliwiona ze względu na zachowanie życia, zdrowia i zwykłych stosunków ściśle związanych ze statusem: członka rodziny, osoby zarobkującej (pracownika, osoby wykonującej czynności zarobkowe), obywatela demokratycznego państwa prawnego. Bytowanie to zachowywanie życia w sposób pozwalający na prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny, zachowanie równowagi w więziach rodzinnych, wywiązywanie się z funkcji osoby utrzymującej rodzinę. Niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba uzasadniona tylko podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę. Potrzeba niezbędna to taka, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie, która z założenia ma charakter konsumujący się jednorazowo. Najmniejszy nakład środków i zabiegów organizacyjnych, który pozwoli stwierdzić, że zagrożenie lub naruszenie dobra ustało lub zostało usunięte, zaspokaja niezbędną potrzebę. Niezbędność to nieodzowność ze względu na możliwość utrwalenia się przeszkody (Wojciech Maciejko, Paweł Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz. Wydanie IV, komentarz do art. 39).
Wobec powyższego organy zasadnie uznały, że do zaspokojenia "niezbędnej potrzeby bytowej" skarżącego i jego żony nie służą sprzęty, narzędzia i materiały budowlane, które uległy zalaniu w piwnicy oraz w garażu. Poza tym zniszczenia w piwnicy i garażu zostały uwzględnione przy przyznaniu zasiłku powodziowego w powiększonej wysokości. Ponadto straty w pomieszczeniach przynależnych do lokalu mieszkalnego powinny być pokrywane w ramach wypłaty odszkodowania z tytułu ubezpieczenia lokalu mieszkalnego.
Organy obu instancji zatem zasadnie uznały, że w przypadku skarżącego nie została spełniona przesłanka braku możliwości "zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej", ponieważ przedmioty, które uległy zniszczeniu w piwnicy i garażu nie służyły zaspokajaniu podstawowych potrzeb bytowych skarżącego i jego żony.
Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.).
Powyższe ogólne zasady postępowania administracyjnego w pełni znalazły zastosowanie przy wydawaniu decyzji prze organy obu instancji.
Uznając zarzuty skargi za nieuzasadnione i nie stwierdzając naruszenia prawa mającego wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.