IV SA/WR 226/25

IV SA/Wr 226/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-10-29
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /sprawozdawca/
Ewa Kamieniecka /przewodniczący/
Katarzyna Radom
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1473
art. 69b
Ustawa z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych  innych ustaw (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2025 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 13 lutego 2025 r. nr SKO 4101/162/2025 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu na rzecz strony skarżącej: D. P. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi D. P. (dalej: skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z dnia 13 lutego 2025 r. nr SKO 4101/162/2025 utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy Kłodzko (dalej: Wójt, organ pierwszej instancji) z dnia 2 stycznia 2025 r. nr OPSGK.RŚPS.4202.200.21odm.2024 o odmowie przyznania zasiłku celowego na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący w dniu 3 października 2024 r. złożył wniosek o przyznanie pomocy społecznej na remont i odbudowę mieszkania (do 200 tyś. zł) położonego w Ż. nr [...]/[...] oraz budynku gospodarczego (do 100 tyś zł). W uzasadnieniu wskazał, że mieszkanie to znajduje się na parterze budynku i zostało zalane w czasie powodzi w dnia 15 września 2024 r. oraz wymaga kapitalnego remontu. Komórka (pomieszczenia gospodarcze) oraz garaż zostały zniszczone w 100%.
Decyzją z dnia 2 stycznia 2025 r. wydaną na podstawie m.in. art. 2 ust. 1 , art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 ust. i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm.; dalej: "u.p.s.") oraz art. 69b ust. 1-7 ustaw z dnia 1 października 20024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1473 i 1717; dalej: "ustawa zmieniająca") a także "Zasady udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z części 85 – Budżety wojewodów, dział 852 – Pomoc społeczna, rozdział 85278 – Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. (dalej: "Zasady udzielania pomocy finansowej") - Wójt odmówił przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku celowego na remont i odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 3 października 2024 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie przyznania zasiłku celowego na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego położonego w Ż. nr [...]/[...]. Na podstawie rodzinnego wywiadu środowiskowego oraz oceny uszkodzeń budynku spowodowanych powodzią we wrześniu 2024 r. ustalił, że skarżący jest właścicielem mieszkania w Ż. nr [...]/[...] składającego się z dwóch pokoi, kuchni i łazienki, które w dniach 14-15 września 2024 r. zostało zalane w wyniku powodzi na wysokość ok.[...] cm. Całe wyposażenie mieszkania (meble, sprzęty agd, rtv) zostało zalane, zniszczone i usunięte z lokalu, zostały skute tynki, . Mieszkanie było wynajmowane przed powodzią. Skarżący wraz z żoną pracują zagranicą, natomiast na weekendy przyjeżdżają do matki pod adres Ż. nr [...]/[...]. Przed budynkiem znajduje się komórka lokatorska skarżącego, która została zalana, woda porwała ścianę i drzwi, w komórce zalana została kosiarka. Organ pierwszej instancji ustalił ponadto, że w dniu powodzi i w okresie poprzedzającym zdarzenie skarżący nie zamieszkiwał w tym lokalu i nie prowadził tam gospodarstwa domowego. Powołana zarządzeniem nr 41/2024 Wójta Gminy Kłodzko z dnia 6 czerwca 2024 r. zmienionym zarządzeniem nr 129/2024 z dnia 17 września 2024 r. Komisja ds. ustalania szkód i szacowania strat powstałych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęsk żywiołowych na terenie Gminy K. dokonała oszacowania wysokości szkód przyjmując 39,5% udział uszkodzenia/zniszczenia budynku. Wójt wskazał, że lokal skarżącego został wynajęty i zamieszkiwany przez inną osobę, co zostało ustalone w trakcie postępowania administracyjnego ws. przyznania zasiłku powodziowego i pomocy doraźnej osobie faktycznie zamieszkującej w lokalu skarżącego. Skarżący otrzymał decyzję odmowną w sprawie przyznania zasiłku powodziowego oraz w sprawie pomocy doraźnej z uwagi na niezamieszkiwanie w tym lokalu. Powołując się na Zasady udzielania pomocy finansowej Wójt stwierdził, że są one wiążące na podstawie art. 110 ust. 2 u.p.s. i winny być respektowane przy wypłacie zasiłków na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s. Uznał, że skarżącemu nie przysługuje wnioskowany zasiłek, ponieważ w dniu powodzi nie zamieszkiwał pod adresem Ż. nr [...]/[...] i nie prowadził tam gospodarstwa domowego.
W odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie decyzji Wójta i wydanie orzeczenia w przedmiocie przyznania zasiłku celowego zgodnie z wnioskiem z 3 października 2024 r. ewentualnie o uchylenie tej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia Wójtowie. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez nienależyte i niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego, nierozważenie wszystkich okoliczności sprawy przejawiające się w wybiórczym potraktowaniu materiału dowodowego w szczególności wadliwe ustalenie, że skarżący: wynajmował lokal mieszkalny w Ż. nr [...]/[...], nie zamieszkiwał i nie prowadził gospodarstwa domowego w tym lokalu oraz że nie spełnił kryteriów przyznania pomocy w formie zasiłku na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego – w sytuacji gdy zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na takie ustalenia; 2) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, do czego doszło w szczególności w konsekwencji kontrfaktycznego przyjęcia, że skoro skarżący czasowo umożliwił osobie trzeciej korzystanie z lokalu mieszkalnego w Ż. nr [...]/[...], to automatycznie nie zamieszkiwał i nie prowadził gospodarstwa domowego w tym lokalu, a tym samym nie spełnił kryteriów umożliwiających przyznanie pomocy w formie zasiłku na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego; 3) art. 107 § 3 w zw. z art. 11 i art. 8 § 1 k.p.a. poprzez sporządzenie niewystarczającego uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji, co powoduje niemożność zrozumienia przesłanek leżących u podstaw wydanego orzeczenia oraz narusza zasadę zaufania do organów władzy publicznej, w szczególności uwzględni się, że organ ograniczył się wyłącznie do przytoczenia argumentacji podniesionej w decyzji organu pierwszej instancji. Zarzucił też naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 39 ust. 1 i 2 w zw. z art. 40 ust. 2 i 3 u.p.s. w zw. z art. 69b ust. 1-7 ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r., poz. 1473 ze zm.) w zw. z art. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r., poz. 654 ze zm.) w zw. z Zasadami udzielania pomocy finansowej – poprzez ich błędną wykładnię i brak zastosowania, pomimo tego, że skarżący spełnił kryteria umożliwiające przyznanie pomocy w formie zasiłku na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu odwołania wyjaśnił, że skarżący zamieszkiwał wraz z żoną i prowadził w ww. lokalu mieszkalnym gospodarstwo domowe, które stanowi ich centrum życiowe, a jedynie czasowo przebywał poza granicami kraju, gdzie pracował. Uszkodzone podczas powodzi przedmioty stanowiły własność skarżącego. Przyjęte w sprawie ustalenia organu przeczące tym wyjaśnieniom są kontrfaktyczne.
Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję Wójta z 2 stycznia 2025 r. W uzasadnieniu wskazało, że warunkiem otrzymania pomocy w formie zasiłku na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego – zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2, art. 40 ust. 2 i 3 u.p.s. oraz Zasadami udzielania pomocy finansowej mającymi zastosowanie w sprawie na podstawie art. 18 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 110 ust. 2 u.p.s. – jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w lokalu (budynku), który został zalany w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. na podstawie wywiadu środowiskowego z 10 października 2024 r. ustalił, ze mieszkanie skarżącego było wynajmowane przed powodzią. Skarżący pracuje w S. i jest współwłaścicielem mieszkania wraz z żoną, która pracuje w A. Oboje na weekendy przyjeżdżają do Ż. do matki (Ż. [...]/[...]). Wskazał, że tych ustaleń pracownika socjalnego będącego zawodem zaufania publicznego nie można umniejszać. Powołując się na pismo z dnia 26 września 2024 r. złożone przez A. G. organ odwoławczy ustalił, że A. G. wynajmowała lokal mieszkalny w Ż. nr [...]/[...] od skarżącego, który złożył wniosek jako poszkodowany. Miała w tym mieszkaniu wszelkie podstawowe sprzęty (w jednym pokoju - dwie komody, biurko i narożnik; w drugim pokoju – biurko, szafa, dwie komody, narożnik). Mieszkanie wynajmowała na podstawie umowy najmu, której nie posiada, może udowodnić odpłatność za wynajem mieszkania. Na podstawie adnotacji urzędowej z dnia 12 października 2024 r. SKO ustaliło, że w tym dniu stawił się skarżący z żoną A. P. oraz A. G. i potwierdzili, że A. G. zamieszkiwała w lokalu w Ż. nr [...]/[...] przez ok. rok przed powodzią, które w dniu 14 września 2024 r. opuściła z powodu ewakuacji spowodowanej alarmem powodziowym i do którego nie wróciła z uwagi na jego zniszczenie przez powódź. Umowa najmu nie została sporządzona pisemnie. Skarżący przyznał, że nie zamieszkiwał w ww. lokalu, większość mebli i sprzętów stanowi jego własność, mieszkanie było ubezpieczone, jednak nie zgadza się z wyceną ubezpieczyciela. Skarżącemu oraz A. G. zostały wyjaśnione zasady warunkujące przyznanie pomocy doraźnej, zasiłku powodziowego i zasiłku na odbudowę lokalu mieszkalnego oraz pojęcie podstawowych potrzeb życiowych. Wskazując na te ustalenia SKO uznało, że skarżący nie zamieszkiwał w dniu wystąpienia powodzi oraz przed tym okresem w ww. lokalu mieszkalnym, ponieważ lokal ten był wynajmowany na rzecz A. G. Wskazało, że pomoc w postaci zasiłku celowego ma służyć osobom (rodzinom) znajdującym się w najcięższych sytuacjach życiowych, gdy ich podstawowe potrzeby egzystencjalne nie mogą być zaspokojone we własnym zakresie. Samo powstanie straty w nieruchomości budynkowej stanowiącej własność osoby ubiegającej się o pomoc, w sytuacji gdy osoba ta ma zaspokojone potrzeby bytowe (mieszkaniowe) oznacza, że pomoc państwa nie jest niezbędna. Pomoc taka nie jest odszkodowaniem, rekompensatą ani zadośćuczynieniem ze strony państwa. W konsekwencji organ odwoławczy stwierdził, że skarżącemu nie przysługuje przedmiotowy zasiłek, ponieważ w dniu wystąpienia powodzi nie mieszkał i nie prowadził gospodarstwa domowego w lokalu, który uległ zniszczeniu podczas powodzi we wrześniu 2024 r.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji SKO na podstawie art. 145 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ewentualnie o uchylenie tej decyzji w całości oraz decyzji ją poprzedzającej, a także – o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez nienależyte i niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego, nierozważenie wszystkich okoliczności sprawy przejawiające się w wybiórczym potraktowaniu materiału dowodowego, w szczególności poprzez wadliwe ustalenie, że skarżący: wynajmował lokal mieszkalny w Ż. nr [...]/[...], nie zamieszkiwał i nie prowadził gospodarstwa domowego w tym lokalu oraz że nie spełnił kryteriów przyznania pomocy w formie zasiłku na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego – w sytuacji gdy zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na takie ustalenia; 2) art. 8 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, do czego doszło w szczególności w konsekwencji kontrfaktycznego przyjęcia, że skoro skarżący czasowo umożliwił osobie trzeciej korzystanie z lokalu mieszkalnego w Ż. nr [...]/[...], to automatycznie nie zamieszkiwał i nie prowadził gospodarstwa domowego w tym lokalu, a tym samym nie spełnił kryteriów umożliwiających przyznanie pomocy w formie zasiłku na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego; 3) art. 10 § 1 w zw. z art. 81 i w zw. z art. 15 k.p.a. poprzez uchybienie gwarancji czynnego udziału strony w postepowaniu administracyjnym i odebranie skarżącemu inicjatywy dowodowej i uniemożliwienie sformułowania ewentualnych żądań przed wydaniem decyzji (w sytuacji, w której zachodzą przesłanki uzasadniające odstępstwo od zasady wysłuchania stron), w szczególności poprzez uniemożliwienie skarżącemu: a) końcowego zapoznania się z całokształtem zgromadzonego materiału dowodowego; b) wypowiedzenia się co do zebranych dowodów; c) złożenia dalszych wniosków dowodowych; d) dowiedzenia się, jakie okoliczności faktyczne wynikające z zebranych dowodów organ będzie uwzględniał przy wydaniu rozstrzygnięcia – podczas gdy na organie ciążył obowiązek zagwarantowania skarżącemu możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań, a także obowiązek umożliwienia skarżącemu czynnego udziału w toku postępowania, w tym umożliwienie złożenia wniosków dowodowych dot. przesłuchania w charakterze świadków: P. L. i E. L., J. B. oraz R. K. posiadających bezpośrednią wiedzę na temat sposobu wykorzystywania przez skarżącego zniszczonego lokalu mieszkalnego, w tym prowadzenia przez skarżącego w ww. lokalu gospodarstwa domowego, oraz wniosków dowodowych obejmujących dokumentację dotyczącą prowadzonych prac remontowych - w konsekwencji czego organ dopuścił się naruszenia istoty zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego polegającego na braku rozpoznania sprawy na nowo i w całości, w tym w szczególności poprzez brak ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ograniczenie się jedynie do weryfikacji decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy na organie ciążył obowiązek rozpoznania sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, po odniesieniu się do wniosków dowodowych oraz zarzutów, co skutkuje nieważnością decyzji w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.; 4) art. 15 k.p.a. – poprzez naruszenie istoty zasady dwuinstancyjności postępowania, polegające na braku rozpoznania sprawy na nowo i w całości, w tym w szczególności poprzez brak ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i ograniczenie się jedynie do weryfikacji decyzji organu pierwszej instancji, podczas gdy na organie ciążył obowiązek rozpoznania sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, po odniesieniu się do wniosków dowodowych oraz zarzutów. Zarzucił też naruszenie przepisów prawa materialnego w sposób wskazany w odwołaniu. W uzasadnieniu skargi uargumentował jej zarzuty i wnioski.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Zagadnieniem spornym w sprawie jest spełnienie przez skarżącego przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku na remont lub odbudowę lokalu mieszkalnego mieszkalnego położonego w Ż. nr [...]/[...] zalanego/uszkodzonego wskutek powodzi we wrześniu 2024 r.
Jako materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie organy obu instancji przyjęły przepisy art. 39, 40 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r., poz. 1283; dalej: u.p.s.), art. 69b ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1473; dalej: "ustawa zmieniająca") oraz zatwierdzone w dniu 24 października 2024 r. przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji "Zasad udzielania pomocy finansowej ze środków budżetu państwa z części 85 – Budżety wojewodów, dział 852 – Pomoc społeczna, rozdział 85278 – Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. (dalej: Zasady udzielania pomocy finansowej), którymi organy były zobowiązane na podstawie art. 110 ust. 2 u.p.s.
W sprawie jest bezsporne, że skarżący złożył wniosek o przyznanie pomocy społecznej w formie pomocy na remont lub odbudowę lokalu mieszkalnego (do 200 000 zł) - położonego w budynku wielorodzinnym - w Ż. nr [...]/[...], którego jest właścicielem i które zostało uszkodzone/zniszczone w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r. w 39,5% (Ocena uszkodzeń budynku spowodowanych powodzią we wrześniu 2024 r. z dnia 10 października 2024 r. zalegająca w aktach administracyjnych sprawy). Niespornie też ww. nieruchomość jest położona na terenie objętym stanem klęski żywiołowej w gminie K. (powiat [...]), co wynika z § 2 pkt 1) lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wykazu gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r., oraz rozwiązań stosowanych na ich terenie (Dz.U. z 2024 r., poz. 1859 ze zm.).
Wedle organu odwoławczego, skarżącemu nie przysługuje przedmiotowy zasiłek, ponieważ w okresie powodzi nie mieszkał w lokalu mieszkalnym w Ż. nr [...]/[...] i nie prowadził tam gospodarstwa domowego. Lokal ten był wynajmowany A. G. Skarżący pracował zagranicą i na weekendy przyjeżdżał do matki, która mieszka pod innym adresem. W konsekwencji, skarżący nie spełnił przesłanek z art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej w zw. z art. 39 i 40 ust. 2 u.p.s. i wz. z Zasadami udzielania pomocy finansowej.
Zdaniem skarżącego, ustalenia w sprawie są nieprawidłowe, a postępowanie prowadzane było z rażącym naruszeniem praw strony. Okresowe umożliwienie osobie trzeciej zamieszkiwania w ww. lokalu nie oznacza automatycznie, że skarżący nie zamieszkiwał i nie prowadził gospodarstwa domowego w tym lokalu, a tym samym nie spełnił kryteriów umożliwiających przyznanie pomocy w formie zasiłku na remont lub odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego. Organy pozbawiły skarżącego prawa czynnego udziału w postępowaniu, w tym poprzez wykazanie, że dochowania tego warunku przyznania zasiłku.
Przepis art. 69b ustawy zmieniającej ustala podstawę prawną i warunki wypłaty zasiłku celowego na remont, odbudowę, odtworzenie lokalu lub budynku - szczególnego w stosunku do zasiłku celowego, o którym mowa w art. 40 u.p.s. Zgodnie z tym przepisem zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, z przeznaczeniem na remont, odbudowę budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego, jest przyznawany osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej tej osoby albo rodziny (ust. 1).
Przepis ten wszedł w życie w dniu 26 listopada 2024 r. na podstawie art. 19 pkt 19 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 1717). Na podstawie art. 42 tej ustawy przepisy art. 69b ustawy zmienianej w art. 19 stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmienianej w art. 19, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu (ust. 1). W przypadku wniosków, o których mowa w ust. 1, termin, o którym mowa w art. 69b ust. 3 ustawy zmienianej w art. 19, wynosi 3 dni od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy (ust. 2).
Zgodnie natomiast z art. 40 ust. 2 u.p.s., do którego odsyła art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej, zasiłek celowy może być przyznany także osobie albo rodzinie, które poniosły straty w wyniku klęski żywiołowej lub ekologicznej.
Przepis art. 40 ust. 2 u.p.s. jest ściśle powiązany z art. 39 u.p.s. Ustawodawca w art. 40 ust. 2 u.p.s. posłużył się partykułą "także" (w ust. 1 tego przepisu – spójnikiem: "również") oznaczającą odwołanie do pojęcia zasiłku celowego uregulowanego w art. 39 u.p.s. Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
Oznacza to, że zasiłek celowy uregulowany w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej jest rodzajem zasiłku celowego, a jego beneficjenci muszą spełniać podstawowe przesłanki jego przyznania wskazane w art. 40 u.p.s. a przez powiązanie z art. 39 u.p.s. – również tam podane warunki niewyłączone w art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej.
Zgodnie natomiast z Częścią I pkt 6 ppkt 1) Zasad udzielania pomocy finansowej zasiłki remontowo-budowlane przyznawane są rodzinom lub osobom samotnie gospodarującym zwanym dalej "osobami uprawnionymi", jeśli w dniu wystąpienia powodzi prowadziły gospodarstwo domowe w budynku mieszkalnym lub lokalu mieszkalnym - które zostały zniszczone lub uszkodzone w wyniku tego zdarzenia. Natomiast na podstawie pkt 9 zdanie drugie Części I tych Zasad Zasiłek ten nie przysługuje poszkodowanemu, który jest właścicielem innego budynku mieszkalnego/lokalu mieszkalnego.
Z przywołanych przepisów art. 69b ust. 1 ustawy zmieniającej w związku z art. 40 ust. 2 u.p.s. wynika, że nabycie prawa do zasiłku na remont odbudowę, odtworzenie lokalu lub budynku, wymaga spełnienia łącznie następujących warunków:
1) uprawnionymi do zasiłku jest rodzina, czyli osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s.) oraz osoba, którą w kontekście tego przepisu jest osoba samotnie gospodarująca, czyli osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 9 u.p.s.),
2) które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., zatem wymaga wykazania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy powodzią a poniesioną stratą,
3) zasiłek jest przyznawany niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej osoby albo rodziny, przy czym ze względu na treść art. 40 ust. 2 u.p.s. uzależniony jest od wystąpienia niezaspokojonej potrzeby bytowej rodziny lub osoby,
4) zasiłek jest przeznaczony na ściśle określone cele: remont, odbudowa budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego.
Przedstawiona w zaskarżonej decyzji wykładnia prawa jest prawidłowa.
W istocie, sporne w sprawie jest natomiast ustalenie organów, że skarżący nie mieszkał i nie prowadził gospodarstwa domowego w lokalu objętym wnioskiem o zasiłek celowy na pomoc remontowo-budowlaną. Ustalenie takie organy oparły na dowodzie z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 10 października 2024 r. oraz adnotacji z czynności urzędowych na podstawie art. 72 k.p.a. z dnia 12 października 2024 r. oraz pisemnych wyjaśnień A. G. z 26 września 2024 r.
Konieczne jest więc zweryfikowanie warunków przyznania zasiłku celowego na pomoc remontowo-budowlaną wedle regulacji art. 69b ustawy zmieniającej oraz powiązanych z tym przepisem innych warunków, tj. art. 39, art. 40 ust. 2 u.p.s. oraz Zasad udzielania pomocy finansowej z uwzględnieniem przepisów kodeksu postępowania administracyjnego mających odpowiednie zastosowanie zgodnie z art. 14 u.p.s.
Jednym z koniecznych warunków przyznania pomocy w postaci zasiłku celowego z art. 69b ustawy zmieniającej jest prowadzenie gospodarstwa domowego w domu lub lokalu mieszkalnym, których dotyczy strata wywołana powodzią.
Ze względu na odesłanie do przepisów u.p.s. (tj. art. 40 ust. 2) forma pomocy jaką jest zasiłek celowy musi być nie tylko ściśle powiązana z przedmiotem doznanej straty (dom lub lokal mieszkalny) w wyniku powodzi, ale spełniać warunek prowadzenia gospodarstwa domowego w tym miejscu. W przeciwnym razie zniweczony zostanie cel pomocy udzielanej ze środków publicznych, który nie ma charakteru odszkodowania, lecz stanowi wsparcie dla osób, które znalazły się w trudnej sytuacji bytowej i życiowej, której nie mogą samodzielnie przezwyciężyć. Temu też służy system specjalnego i nadzwyczajnego wsparcia uruchomiony przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze województwa dolnośląskiego, opolskiego oraz śląskiego (Dz.U. z 2024 r., poz. 1395 ze zm.) w zw. z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 września 2024 r. w sprawie wykazu gmin, w których są stosowane szczególne rozwiązania związane z usuwaniem skutków powodzi z września 2024 r. oraz rozwiązań stosowanych na ich terenie (Dz.U. z 2024 r., poz. 1371 ze zm.).
Podsumowując, podstawowym warunkiem przyznania zasiłku celowego na pomoc remontowo-budowlaną jest prowadzenie gospodarstwa domowego w miejscu wystąpienia powodzi, ale też brak możliwości zapewnienia niezbędnej potrzeby bytowej w innym miejscu, brak innego lokalu mieszkalnego.
Zagadnienie prowadzenia gospodarstwa domowego wiąże się z miejscem zamieszkania, które normuje art. 25 kodeksu cywilnego.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący jest właścicielem lokalu mieszkalnego w budynku wielorodzinnym położonego w Ż. nr [...]/[...].
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego z udziałem skarżącego w dniu 10 października 2024 r. wynika, że skarżący oraz jego żona pracują zagranicą, na weekendy przyjeżdżają do matki skarżącego, która nie mieszka w ww. lokalu, ponadto lokal mieszkalny objęty wnioskiem był wynajmowany przed powodzią. Z akt administracyjnych sprawy nie wynika jednak, czy skarżący jest właścicielem również innego lokalu mieszkalnego lub budynku mieszkalnego. Czasowe przebywanie w innym miejscu, do którego nie ma jednoznacznie ustalonego prawa, nie wypełnia przesłanki zasiłku celowego z art. 40 ust. 2 u.p.s. (do którego odsyła art. 69b ustawy zmieniającej) zapewnienia niezbędnej potrzeby bytowej, wynikającej z art. 39 ust. 1 u.p.s. Ten ostatni przepis winien być brany pod uwagę ze względu na konstrukcję art. 40 ust. 2 u.p.s. Jak Sąd wskazał ustawodawca posłużył się tam zwrotem "także" w kontekście przysługiwania zasiłku. Podobnie, w ust. 1 tego przepisu posłużył się zwrotem "również". Oznacza to, że wykładnia art. 40 ust. 2 u.p.s nie może być prowadzona z pomięciem art. 39 ust. 1 u.p.s., co w sprawie poddanej kontroli sądowej skutkuje jednoznacznym wykluczeniem – w oparciu o konkretny dowód - posiadania w rozumieniu prawa cywilnego (a nie tylko potocznie rozumianego korzystania) innego domu lub lokalu mieszkalnego, niż ten w Ż. nr [...]/[...]. Jednoznacznego dowodu w tym zakresie w sprawie brak.
Sąd dostrzega ponadto, że przedmiotowy lokal mieszkalny był wynajmowany osobie trzeciej, co potwierdził skarżący w wywiadzie środowiskowym. Waloru dowodu z przesłuchania strony i świadków nie można przy tym przypisać adnotacji z czynności urzędowych z dnia 12 grudnia 2024 r. na okoliczność najmu mieszkania skarżącego. Ponadto oświadczenie A. G. zostało złożone w dniu 26 września 2024 r., zatem przed złożeniem wniosku przez skarżącego. Oświadczenie to nie zostało włączone do akt sprawy jako dowód. Nie wiadomo, w jakim celu oświadczenie to zostało złożone, a ze względu na treść Części III (zasady udzielania pomocy remontowo-budowlanej) pkt 4 ppkt 4) i pkt 6 Zasad udzielania pomocy finansowej najemca lokalu mieszkalnego był również uprawniony do złożenia wniosku o zasiłek pod warunkiem uzyskania pisemnej zgody właściciela na przeprowadzenie remontu/odbudowy i w przypadku wyrażenia ww. zgody przez właściciela nie będzie on mógł ubiegać się o pomoc na remont/odbudowę przedmiotu prawa najmu (...). Wszystko to prowadzi do niejasności w ustaleniu stanu faktycznego nie tylko ze względu na wskazane wyżej zapewnienie niezbędnej potrzeby bytowej w postaci tzw. "dachu nad głową", ale także z uwagi na utratę prawa właściciela do zasiłku w sytuacji, gdy wyrazi on zgodę najemcy na przeprowadzenie remontu/odbudowy. Dokumenty zgromadzone w aktach sprawy administracyjnej nie odzwierciedlają ani nie wykluczają tych okoliczności.
Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organy administracji stoją na straży praworządności i podejmują kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organy administracji publicznej są również zobowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.) Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno być zakończone po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla danej sprawy, których zakres określają przepisy prawa materialnego mające zastosowanie w sprawie. Z kolei w uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.).
Przekazane Sądowi akta administracyjne sprawy nie potwierdzają dochowania ww. zasad postępowania administracyjnego.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
W ponownym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną przedstawioną w uzasadnieniu wyroku.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm). Na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł.