IV SA/Wr 223/22

IV SA/Wr 223/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-09-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 61 ust. 2e
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia 18 stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 18 stycznia 2022 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. (dalej: SKO, organ drugiej instancji, organ odwoławczy) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: k.p.a.), utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 29 listopada 2021 r. (nr [...]) ustalającej D. K. (dalej: strona, skarżąca) wysokość odpłatności za pobyt U. B. w Domu Pomocy Społecznej w O. w kwocie 162,07 zł miesięcznie za okres od dnia 1 lipca 2021 r. na czas pobytu U. B. w domu pomocy społecznej
Jak wynika z zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji strona jest wnuczką U. B. (dalej także: pensjonariuszka, mieszkaniec DPS). U. B. na podstawie decyzji z dnia 30 października 2012 r. została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w O. (dalej: DPS) . W okresie od 1 kwietnia 2021 r. do chwili obecnej pensjonariuszka DPS wnosi opłatę da pobyt w DPS-ie w wysokości 1438,99 zł miesięcznie, natomiast koszt utrzymania mieszkańca zgodnie z zarządzeniem Starosty T. Nr [...] z dnia 15 lutego 2021 r. w kwocie 3.870 zł miesięcznie. Poza stroną pozostaje 14 osób zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania mieszkańca DPS.
W związku z niepodpisaniem przez stronę umowy dotyczącej odpłatności za pobyt babki w DPS-ie organ pierwszej instancji wszczął w dniu 28 września 2021 r. postępowanie w sprawie ustalenia stronie tej odpłatności. W związku z tym, że strona nie podpisała umowy oraz nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, organ pierwszej instancji działając na podstawie art. 61 ust. 2e ustawy z dnia 12 marca2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm., dalej: u.p.s.) w decyzji z dnia 29 listopada 2021 r. ustalił stronie odpłatność za pobyt babki w DPS-ie w kwocie 162,07 zł miesięcznie za okres od dnia 1 lipca 2021 r. na czas pobytu mieszkańca w domu pomocy społecznej.
W treści tej decyzji organ pierwszej instancji zwrócił uwagę, że obowiązek ponoszenia odpłatności istnieje od momentu umieszczenia pensjonariuszki w domu pomocy społecznej i wynika wprost z ustawy. Mając jednak na uwadze, że przez jedenaście lat pobytu pensjonariuszki w DPS-ie organowi nie były znane dane strony, wstrzymano się z wydaniem decyzji ustalającej opłatę za wcześniejszy okres. W postępowaniu jako datę początkową ustalenia stronie odpłatności przyjęto lipiec 2021 r., tj. miesiąc, w którym strona została poinformowana o obowiązku partycypowania w kosztach pobytu babki w DPS-ie.
W odwołaniu strona zarzuciła decyzji organu pierwszej instancji naruszenie art. 64 u.p.s. poprzez brak zastosowania tego przepisu oraz wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez całkowite, względnie, częściowe zwolnienie strony z ponoszenia opłaty za pobyt babki w DPS-ie.
W rozwinięciu podniesionego w odwołaniu zarzutu strona argumentowała o zasadności zwolnienia jej z ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS-ie przez wzgląd na zasadę sprawiedliwości społecznej. Zdaniem strony, okoliczności sprawy wymagają przeprowadzenia wszechstronnego postępowania dowodowego w celu zbadania przesłanek z art. 64 pkt 2 u.p.s. W rozwinięciu podnoszonych argumentów strona skazała, że U. B. nigdy nie utrzymywała kontaktu ze stroną, ani też nie wykazywała nią zainteresowania. W związku z powyższym pomiędzy stroną a jej babką nigdy nie zaistniała więź emocjonalna, ani rodzinna. U. B. nie utrzymywała kontaktów także z matką strony. W nawiązaniu do treści przepisu art. 64 pkt 2 u.p.s. strona podniosła, że przypadki uprawniające do zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS-ie zostały w tym przepisie wymienione jedynie przykładowo (w formie katalogu otwartego) co oznacza, że strona ma prawo powoływać się na wszystkie przesłanki, które w jej ocenie mają wpływ na zasadność obciążenia kosztami pobytu danej osoby w domu pomocy społecznej.
W dalszej części odwołania strona odniosła się do faktu wyprzedania przez babkę całego majątku w okresie poprzedzającym umieszczenie jej w DPS-ie oraz wskazała na swoje przypuszczenia co do darowania środków pieniężnych pochodzących ze sprzedaży tych nieruchomości innym członkom rodziny. Podniosła również, że osoby które zobowiązały się do opieki nad babką (i którym babka strony prawdopodobnie przekazała cały swój majątek) bez konsultacji ze stroną podjęty decyzję o umieszczeniu U. b. w domu pomocy społecznej, które to zachowanie strona uznaje za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Akcentując okoliczność braku więzów rodzinnych i emocjonalnych z babką strona za krzywdzący i niesprawiedliwy oceniła obowiązek partycypowania w kosztach pobytu babki w DPS-ie. W ramach dalszej argumentacji podniosła, że organ pierwszej instancji nie zbadał jej aktualnej sytuacji finansowej i zdrowotnej. W tym kontekście strona wyjaśniła, że to właśnie problemy zdrowotne i finansowe, związane głownie z pandemią Covid-19 były przyczyną tego, że strona nie mogła przejawiać większej aktywności przed organem pierwszej instancji.
Wnosząca odwołanie zakwestionowała również zasadność obciążenia jej opłatami za okres poprzedzający wydanie zaskarżonej decyzji.
Końcowo strona wniosła o:
1) zwrócenie się do Urzędu Miasta i Gminy K. o nadesłanie danych dotyczących transakcji sprzedaży nieruchomości przez jej babkę, a następnie o ustalenie – komu i za jakie kwoty zostały sprzedane te nieruchomości oraz o przeprowadzenie dowodów zmierzających do ustalenia na co zostały przeznaczone środki ze sprzedaży tych nieruchomości;
2) przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony oraz świadków – Z. B. i K. K. na okoliczność sytuacji rodzinnej, życiowej i majątkowej U. B. w okresie poprzedzającym umieszczenie jej w DPS-ie oraz na okoliczność faktycznego braku relacji strony z babką.
Powołaną na wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji uznając, że organ pierwszej instancji prawidłowo zweryfikował przesłanki od których zależy sposób rozstrzygnięcia sprawy. Organ drugiej instancji podkreślił, że skoro strona odmówiła podpisania umowy dotyczącej wysokości wnoszonej przez nią opłaty za pobyt babki DPS-ie oraz nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, to zaistniały przesłanki do ustalenia opłaty w trybie art. 61 ust. 2e u.p.s., tj. bez uwzględnienia dochodu strony.
Odnosząc się do treści odwołania organ drugiej instancji wyjaśnił, że strona ma możliwość ubiegania się o zwolnienie z ustalonej jej opłaty, jednak argumenty podniesione w odwołaniu nie mogły zostać rozpatrzone w ramach postępowania o ustalenie opłaty. Podkreślił, że rozstrzygnięcie w zakresie zwolnienia ma charakter autonomiczny i może nastąpić wyłącznie w postępowaniu wszczętym na wniosek strony. Wskazał, że dla weryfikacji przedstawionych w odwołaniu okoliczności, a więc dla wydania decyzji w sprawie zwolnienia z odpłatności za pobyt innej osoby w domu pomocy społecznej konieczne jest złożenie wniosku do właściwego organu (tu: Wójta Gminy W.), który w oparciu o przesłanki ustawowe podejmie decyzję w sprawie zwolnienia w ramach odrębnego postępowania administracyjnego.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła decyzji SKO naruszenie:
- art. 64 pkt 2 u.p.s. poprzez nierozpoznanie jej wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt babki w DPS-ie;
- art. 12 § 1 k.p.a. poprzez niezastosowanie w sprawie zasady szybkości i sprawności postępowania administracyjnego;
- art. 7a § 1 k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie ewentualnych wątpliwości co do treści normy prawnej na niekorzyść skarżącej;
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie czynności i dowodów niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy;
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie.
W uzasadnieniu skargi strona podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem SKO w zakresie w jakim organ ten stwierdził, że przesłanki zwolnienia z opłaty za pobyt pensjonariusza w DPS-ie nie mogą być weryfikowane w postępowaniu dotyczącym ustalenia opłaty za ten pobyt. Zdaniem strony, ogólna zasada szybkości i sprawności postępowania wyrażona w art. 12 k.p.a. przemawia za rozpatrzeniem wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt krewnego (babki) DPS-ie w tym samym postępowaniu, w którym ustalana jest wysokość tej opłaty.
Wskazując na wymienione zarzuty oraz powołaną na ich uzasadnienie argumentację strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz o przekazanie sprawy organom administracji publicznej do ponownego rozpoznania.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Stwierdziło, że zasada szybkości postępowania nie uprawnia organu do tego, by zakresem rozstrzygnięcia objąć kwestie, które nie były przedmiotem rozstrzyganej sporawy. Podkreśliło, że w orzecznictwie funkcjonuje ugruntowana i podzielana przez Kolegium linia orzecznicza wskazująca na odrębność postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz postępowania w sprawie zwolnienia z tej opłaty. Obie kwestie nie mogą być sprowadzone do jednego postępowania administracyjnego. Uzupełniająco dodało, że postępowanie w sprawie zwolnienia może zostać odrębnie zainicjowane przez wnioskodawcę i tylko w takim postępowaniu możliwe jest dokonanie oceny zasadności zwolnienia, w tym, rozpatrzenie argumentów podnoszonych prze stronę. Tymczasem, strona takiego postępowania nie zainicjowała.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Co wymaga również odnotowania, zgodnie z treścią art. 134 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Nie może on wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja SKO z dnia 18 stycznia 2022 r., utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji mocą której ustalono stronie odpłatność za pobyt jej babki w DPS-ie w kwocie 162,07 zł, począwszy od 1 lipca 2021 r.
Podstawę prawną nałożonego na stronę obowiązku organy obu instancji wyprowadziły z treści art. 61 ust. 2e u.p.s. w myśl którego, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne sprawy uprawniały organ administracji publicznej do zastosowania wspomnianego przepisu.
W sprawie, nie budzi wątpliwości że skarżąca, będąca wnuczką pensjonariuszki DPS-u, należy do ustawowego kręgu podmiotów zobowiązanych do partycypowania w kosztach pobytu tej osoby w DPS-ie, przy zastrzeżeniu, że opłata wnoszona przez mieszkańca domu pomocy społecznej nie pokrywa pełnego kosztu utrzymania w tym domu. Przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej
- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
W sprawie niespornym jest, że opłata wnoszona przez mieszkańca domu pomocy społecznej nie pokrywa całego kosztu miesięcznego utrzymania. Zgodnie z zarządzeniem Starosty T. Nr [...] z dnia 15 lutego 2021 r. koszt utrzymania mieszkańca DPS-u w O.wynosi 3.870,00 zł miesięcznie. Babka strony zaś od 1 kwietnia 2021 r. wnosi opłatę w wysokości 1438,99 zł miesięcznie. Jak wynika z akt sprawy, pensjonariuszka DPS-u ma 3 córki (troje synów nie żyje) oraz 12 wnucząt (wliczając skarżącą). W sumie, oprócz skarżącej, pozostaje 14 osób zobowiązanych wedle ustawy do partycypowania w kosztach utrzymania mieszkańca domu.
Co również pozostaje poza sporem, skarżąca odmówiła zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wskutek czego organ pierwszej instancji wszczął postępowanie w sprawie ustalenia stronie odpłatności za pobyt babki w DPS w O.
W ocenie Sądu, prawidłowo oceniły organy orzekające w sprawie, że w toku prowadzonego postępowania administracyjnego skarżąca nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, co nie pozostawało bez wpływu na kwestię zastosowanej w sprawie podstawy wprawnej ustalenia wobec niej odpłatności za pobyt babki w DPS-ie (art.. 61 ust. 2e u.p.s.). Istotą rodzinnego wywiadu środowiskowego w świetle art. 107 u.p.s. jest ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób, na których z mocy prawa spoczywa obowiązek partycypowania w opłatach za pobyt członka rodziny w DPS. Osoby, u których jest on przeprowadzany mają obowiązek współpracować z pracownikiem socjalnym.
Tymczasem jak wynika z akt sprawy, skarżąca nie odpowiadała na pisemne próby nawiązania z nią kontaktu osobistego lub telefonicznego przez pracownika socjalnego w sprawie dotyczącej ustalenia odpłatności za pobyt babki w DPS. Strona nie odpowiedziała również na pisemne wezwanie do ustalenia terminu wywiadu środowiskowego. Zgłaszając się osobiście w siedzibie Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. oświadczyła, że nie wyraża zgody na ujawnienie swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i dochodowej (por. adnotacja w piśmie organu z dnia 29 lipca 2021 r.). Stanowczą odmowę wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego strona wyraziła również w piśmie z dnia 30 lica 2021 r., które wpłynęło do organu w dniu 2 sierpnia 2021 r. Strona nie podpisała również umowy, którą otrzymała w dniu 24 sierpnia 2021 r. wraz z pismem przewodnim organu z dnia 19 sierpnia 2021 r., wzywającym ją do odesłania podpisanej umowy lub do poddania się wywiadowi środowiskowemu. W świetle tych faktów (odmowy zawarcia przez stronę umowy, o jakiej mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. oraz niewyrażenia przez nią zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego) niewątpliwie uprawnionym było stanowisko organów orzekających w sprawie co do wystąpienia przesłanek ustalenia stronie wysokości odpłatności za pobyt babki w DPS-ie nie na podstawie ogólnych zasad, lecz na podstawie art. 61 ust. 2e u.p.s. Stosując ten przepis organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej czy rodzinnej tych osób. Ratio legis art. 61 ust. 2e u.p.s. jest możliwość ustalenia, w drodze decyzji, opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej osobom uchylającym się od współpracy z organem. Unormowanie to zakłada, że skoro dana osoba nie chce ujawnić swojej sytuacji, to organ ma prawo założyć, że jest ona w stanie ponosić opłatę w pełnym wymiarze.
Wysokość miesięcznej opłaty, jaką ustalono stronie w postępowaniu administracyjnym wynikała z podzielenia różnicy pomiędzy wysokością kosztu utrzymania mieszkańca domu, wynikającego z treści wspomnianego zarządzenia a opłatą wnoszoną przez pensjonariusza przez łączną ilość zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania mieszkańca domu (2431,01 zł : 15= 162,07 zł).
Jak wynika z treści skargi, strona kwestionuje legalność zaskarżonej decyzji poprzez sformułowanie zarzutu, że w prowadzonym postępowaniu organ nie zastosował przepisu art. 64 u.p.s., a w konsekwencji, nie zwolnił strony całkowicie lub choćby częściowo z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS-ie. Przesłanki zwolnienia strona upatruje w braku więzi rodzinnych i emocjonalnych z babką, która nie interesowała się stroną, ani jej matką.
Ustosunkowanie się do tego zarzutu naruszenia art. 64 u.p.s. (który to przepis reguluje problematykę zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej) wymaga uprzednio stwierdzenia, że z dniem 4 października 2019 r. zmieniona została treść art. 64 u.p.s. W szczególności, zostało zmienione zdanie wstępne art. 64 które obecnie stanowi, że: "Osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego [...]". Treść art. 64 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym od 4 października 2019 r. uwzględnia zatem obok dotychczasowego pojęcia "osoby wnoszącej opłatę" także "osoby obowiązane". Osobą obowiązaną jest natomiast osoba wymieniona w art. 61 ust. 2 u.p.s. w stosunku do której istnieje ustawowy obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, ale której obowiązek nie został jeszcze skonkretyzowany poprzez podanie konkretnej kwoty w ostatecznej decyzji (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 czerwca 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 200/22, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jakkolwiek zatem istnieje niewątpliwa odrębność co do przesłanek orzekania w zakresie ustalania odpłatności za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej oraz w zakresie zwolnienia od tej odpłatności, to w świetle znowelizowanego przepisu art. 64 u.p.s. nie ma przeszkód by organ ustalając odpłatność za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, rozpoznał także wniosek o zwolnienie z tej odpłatności. Trafnie natomiast podnosi organ odwoławczy, że procedowanie w zakresie zwolnienia z odpłatności wymaga wniosku strony. W sprawie, strona na etapie postępowania przed organem pierwszej instancji nie składała wniosku o zwolnienie jej z odpłatności za pobyt babki w DPS-ie. Swoje oczekiwania w tym zakresie wyraziła dopiero w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Nie może zatem skutecznie zarzucać organowi pierwszej instancji, że ten nie rozpatrzył przesłanek zwolnienia z art. 64 u.p.s., skoro organ nie mógł w tym zakresie działać z urzędu. Na marginesie należy dodatkowo wskazać, że skoro okoliczności w związku z którymi strona domagała się zwolnienia częściowego lub całkowitego z ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS-ie (i o których to zasadności Sąd w tym postępowaniu nie przesądza) skarżąca sformułowała dopiero w odwołaniu to nawet gdyby przyjąć, że na etapie postępowania odwoławczego organ drugiej instancji dysponował już (zgłoszonym w odwołaniu) wnioskiem strony o zwolnienie jej z odpłatności na podstawie art. 64 u.p.s., to rozpatrzenie na tym etapie tego wniosku w ramach jednej decyzji, dotyczącej także kwestii ustalenia stronie odpłatności za pobyt babki w DPS (tego przedmiotu dotyczyło wszczęte w sprawie postępowanie) niewątpliwie naruszałoby zasadę dwuinstancyjności postępowania, albowiem od decyzji organu odwoławczego w kwestii dotyczącej zwolnienia z odpłatności strona nie mogłaby się już odwołać w administracyjnym toku instancji. Z tych względów, Sąd nie stwierdził zasadności podnoszonych w skardze zarzutów co do uchybienia organu odwoławczego w postaci nierozpoznania wniosku skarżącej o zwolnienie z odpłatności w powołaniu na przesłanki z art. 64 u.p.s. Wobec przedstawionej argumentacji, nie zasługiwał na uwzględnienie także zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji, która nie zawierała rozstrzygnięcia w przedmiocie zwolnienia strony (całkowicie lub częściowo) z ustalonej odpłatności. Podnoszone w skardze kwestie jak zasada szybkości postępowania (art. 12 § 1 k.p.a.) nie mogły rzutować na ocenę legalności stanowiska organu odwoławczego. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 7a § 1 k.p.a. W świetle okoliczności faktycznych sprawy ani organ pierwszej instancji, ani organ drugiej instancji nie tylko nie były obowiązane ale też i nie miały kompetencji do tego, by prowadzić postępowanie dowodowe ukierunkowane na ocenę, czy nałożony na stronę obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt babki w DPS-ie nie sprzeciwia się zasadom współżycia społecznego z uwagi na brak kontaktu i jakichkolwiek relacji (rodzinnych, emocjonalnych) pomiędzy stroną (osobą zobowiązaną do partycypowania w kosztach) a pensjonariuszem domu pomocy społecznej. Kwestie te mogą natomiast podlegać badaniu w ramach odrębnego postępowania, zainicjowanego wnioskiem strony o zwolnienie (zawartym w odwołaniu lub wniesionym odrębnym pismem), a o którego kierunku Sąd w tym miejscu nie przesądza. Z tego też względu, dla kierunku końcowego załatwienia sprawy nie miały znaczenia wnioski dowodowe, jakie strona zawarła w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji, w tym w szczególności odnoszące się do wzajemnych stosunków pomiędzy stroną a jej babką.
W podsumowaniu należy wskazać że przedmiotem kontrolowanej sprawy była wyłącznie kwestia ustalenia stronie z odpłatności za pobyt babki w DPS-ie oraz prawidłowości zastosowania art. 61 ust. 2e u.p.s., w oparciu o który ustalono stronie wysokość opłaty. Pomimo wydanych w tej sprawie decyzji, kwestia udzielenia stronie zwolnienia z odpłatności za pobyt babki w DPS-ie pozostaje sprawą otwartą. Argumenty podnoszone przez stronę w odwołaniu oraz te wypowiedziane na rozprawie (w szczególności dotyczące stanu zdrowia męża strony, u którego zdiagnozowano nowotwór tarczycy) strona powinna zgłaszać w odrębnym postępowaniu, tj. dotyczącym zwolnienia z odpłatności za pobyt babki w DPS-ie. Co również wymaga odnotowania, w postępowaniu dotyczącym zwolnienia z odpłatności, stronie przysługiwać będzie skarga do sądu administracyjnego na ostateczną decyzję w tym przedmiocie w przypadku gdyby strona uzyskała niekorzystane dla siebie rozstrzygnięcie.
Wymaga w tym miejscu wyjaśnienia, że sam obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat wynika wprost z ustawy o pomocy społecznej. Powstaje on od chwili umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej i co do zasady zależny jest wyłącznie od kosztów miesięcznego utrzymania w domu pomocy społecznej oraz sytuacji dochodowej osoby objętej ustawowym obowiązkiem ponoszenia opłaty. Wyjątek w tym zakresie stanowi art. 61 ust. 2e u.p.s., gdzie się nie bada dochodów strony zobowiązanej, z uwagi na odmówienie przez nią zawarcia umowy oraz nie wyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Co równie istotne z wyraźnej woli ustawodawcy obowiązek ten nie został uzależniony od wzajemnych relacji osobistych pomiędzy osobą umieszczoną w DPS a członkiem rodziny potencjalnie zobowiązanym do wnoszenia opłat z mocy art. 61 u.p.s. Obowiązek wstępnych wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia mieszkańca do DPS. Poniesienie tego obowiązku ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2021 r. , sygn. akt I OSK 33/20; dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl ).
Odnosząc się do argumentacji strony należy wskazać, że pasierb nie jest objęty obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt mieszańca w domu pomocy społecznej. Katalog osób obowiązanych wymienia art. 61 ust. 1 u.p.s.
W nawiązaniu do zarzutów strony należy również wskazać, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa na skutek nałożenia na stronę obowiązku uiszczenia opłaty za pobyt babki w DPS-ie już od 1 lipca 2021 r. (podczas gdy decyzja ustalające tę opłatę została wydana w dniu 29 listopada 2021 r.). W orzecznictwie sądowym za utrwalony uznać należy pogląd, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje obowiązek wynikający z mocy prawa, tj. którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego. Od momentu bowiem przyjęcia pensjonariusza do domu pomocy społecznej rozpoczyna się w nim pobyt, który zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. jest odpłatny (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wr 821/21, dostępny na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl). W sprawie trzeba dostrzec, że stronie została ustalona odpłatność za pobyt babki w DPS-ie dopiero od lipca 2021 r.
Odnosząc się końcowo do podnoszonych w odwołaniu wyjaśnień strony, jakoby brak współpracy z organem miał związek z pandemią Covid-19 to trzeba wskazać, ze ogólnikowe powoływanie się przez stronę na pandemię covi-19 nie usprawiedliwia zaniechań strony w zakresie współpracy z organem. Akta sprawy nie pozostawiają wątpliwości, że strona nie miała woli ujawnienia swojej sytuacji dochodowej i rodzinnej, o czym wprost treść jej pisma z dnia 30 lipca 2021 r. w którym wyraźnie oświadczyła, że "nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego", domagając się "wskazania podstawy prawnej i faktycznej" nałożenia na nią tego rodzaju obowiązku.
Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. wniesioną w sprawie skargę w całości oddalił jako niezasadną.