IV SA/Wr 222/25

IV SA/Wr 222/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-08-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-05-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /przewodniczący/
Anetta Makowska-Hrycyk
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1717
art. 69b
Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych  innych ustaw
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 sierpnia 2025 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 24 lutego 2025 r. nr SKO.PS/41/48/25 w przedmiocie przyznania zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Jeleniej Góry z dnia 4 grudnia 2024 r. nr MOPS/DŚ/PB/4956/03617-008804/2024.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi G. K. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 24 lutego 2025 r. utrzymująca w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta Jelenia Góra z dnia 4 grudnia 2024 r. w przedmiocie przyznania zasiłku celowego na remont budynku mieszkalnego uszkodzonego w wyniku powodzi.
Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 4 listopada 2024 r. Skarżący wraz z żoną D. G. wystąpili o przyznanie pomocy w kwocie 200 tys. zł na odbudowę budynku mieszkalnego w związku ze szkodami powstałymi w wyniku powodzi z września 2024 r. We wniosku małżonkowie, będący współwłaścicielami zalanego budynku, oszacowali przewidywany koszt remontu na kwotę 88.000 zł, w tym zakup materiałów 50.000 zł, a sprzętu i robocizny na 65.000 zł. Do wniosku załączył dokumentację fotograficzną obrazującą zniszczenia.
W dniu 20 listopada 2024 r. dokonano oceny uszkodzeń budynku Skarżącego ustalając je na wartość 31%. Ze sporządzonego w tym samym dniu protokołu i rzeczonej oceny wynikało, że zalany został parter domu jednorodzinnego do wysokość od [...] do [...] cm, zniszczeniu uległy wszystkie podłogi, parkiet drewniany, panele, płytki, ściany, drzwi, meble. Procentowy wskaźnik uszkodzeń to: 40% fundamentów ze ścianami piwnic, 50% ściany, i 50 % innych elementów – zalany piec, hydrofor, instalacja elektryczna w piwnicy, 5 szt. drzwi wewnętrznych, 1 szt. drzwi zewnętrznych. Z przeprowadzonego w dniu 7 listopada 2024 r. wywiadu środowiskowego wynikało, że Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, która pobiera emeryturę i wraz z nim pracuje. W czasie powodzi zalany został parter domu, woda stała do wysokości od [...] cm do [...] cm. Zalane zostały fundamenty i ściany piwnic, zniszczeniu uległy podłogi, panele i parkiety, płytki, drzwi wewnętrzne i zewnętrzne, meble, sprzęt agd (kuchenka gazowa, lodówka, zmywarka, pralka), w piwnicy hydrofor, pompa i piec na ekogroszek. Rodzina po powodzi rozpoczęła remont, w dokumencie opisano wykonane już prace. Straty oszacowano na 31%, co daje sumę 62.000 zł, oboje małżonkowie otrzymali po 31.000 zł z obowiązkiem rozliczenia się.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia 4 grudnia 2024 r. organ I instancji, powołując się na art. 3, art. 18 ust. 1 pkt 4, art. 39, art. 40 ust. 2 i ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 107 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024r., poz. 1283 ze zm., dalej: u.p.s.), art. 69b ustawy z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi (Dz.U. z 2024 r. poz. 1473, dalej: ustawa zmieniająca) orzekł o przyznaniu Skarżącemu zasiłku celowego w kwocie 31.000 zł z przeznaczeniem na remont budynku mieszkalnego położonego w Jeleniej Górze, pod wskazanym adresem, uszkodzonego w wyniku powodzi, która miała miejsce we wrześniu 2024 r. Nadto zaliczył na poczet ww. zasiłku, wypłaconą w dniu 2 grudnia 2024 r. zaliczkę w kwocie 31.000 zł i zobowiązał Stronę do przedłożenia w organie dowodów poniesienia wydatków na remont. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że wziął pod uwagę także Zasady udzielania pomocy finansowej, ze środków budżetu państwa z części 85 - Budżety wojewodów, dział 852 – Pomoc społeczna, rozdział 85278 – Usuwanie skutków klęsk żywiołowych oraz z rezerw celowych na przeciwdziałanie i usuwanie skutków klęsk żywiołowych, w formie zasiłków celowych, o których mowa w ustawie o pomocy społecznej oraz w ustawie o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi, dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących poszkodowanych w wyniku powodzi we wrześniu 2024 roku (dalej: Zasady). Powołując się na ich treść wskazał na maksymalną kwotę zasiłku na remont – do wysokości 200 tys. zł, której wysokość zależy do szacowanego procenta zniszczeń/uszkodzeń. Przywołał dokonane w sprawie ustalenia, w tym przeprowadzone w dniu 20 listopada 2024 r. szacowanie szkód przez komisję do spraw ustalania szkód i szacowania start powołaną Zarządzeniem Prezydenta Miasta Jeleniej Góry nr 0050.178.2024.IX, której członkiem był pracownik nadzoru budowlanego, wskazując na ustalony procent zniszczeń – 31%, co przekłada się na kwotę 62.000 zł. Mając na uwadze fakt, że Skarżący jest współwłaścicielem nieruchomości w udziale wynoszącym ½ przysługuje mu pomoc w kwocie 31.000 proporcjonalnie do udziału. Nadto wskazał, że rozpoznając wniosek o pomoc kierował się zasadami wyrażonymi w art. 39 i art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s., a więc dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy oraz potrzeb osób korzystających ze świadczeń. W dalszych wywodach wskazał na obowiązek udokumentowania wydatków oraz cele na jakie może być przeznaczona przyznania pomoc.
W tej samej dacie organ wydał decyzję w odniesieniu do żony Skarżącego, w której zawarł tożsame uwagi.
W odwołaniu Strona podniosła, że decyzja jest dla niego krzywdząca, nie wie, czy za przyznaną kwotę uda się wyremontować dom, opisał zakres koniecznych do przeprowadzenia prac remontowych i zakres uszkodzeń, w tym wycenę naprawy narzędzi po zalaniu.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał na podstawę orzekania, tj. art. 40 ust. 2, ust. 3 oraz art. 3 i art. 39 u.p.s., art. 69b ustawy zmieniającej, przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wprowadzenia stanu klęski żywiołowej na obszarze województwa dolnośląskiego oraz Zasady. Z powołanych Zasad wynika maksymalna wysokość pomocy dla budynków mieszkalnych i zasady szacowania strat przez powołane w tym celu komisje. Dalej wskazał, że budynek Skarżącego został poddany oględzinom przez komisję, a procent uszkodzeń określono na 31. Organ opisał przyjęte wartości uszkodzenia ścian budynku – zalanych do wys. ok [...] cm, przyjęty wskaźnik uszkodzeń – 50%. Uszkodzeniu uległy fundamenty – oszacowano na 40%, nie stwierdzono uszkodzeń stropów i dachu. Komisja ujawniła natomiast uszkodzenia pieca, hydroforu, instalacji elektrycznej, stolarki drzwiowej – wewnętrznej i zewnętrznej szacując uszkodzenia na 50%. Uszkodzeniu uległ sprzęt agd – lodówka, pralka, zmywarka i kuchenka. Organ zwracał uwagę, że komisja działała z udziałem Naczelnika Wydziału Architektury, Urbanistyki i Budownictwa, co zapewniło fachowość szacowania strat ujawniając całokształt zniszczeń. Na podstawie dokumentów potwierdzających stan własnościowy budynku ujawniono, że Skarżący posiada udział w nieruchomości w wysokości ½, co przełożyło się na proporcjonalną do tego wartość świadczenia. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wskazał na zasady przyznawania pomocy, która nie ma charakteru odszkodowawczego. Małżonkowie otrzymali łącznie całą kwotę adekwatnie do stwierdzonych uszkodzeń i wartości świadczenia.
W skardze Strona zarzucała, że decyzja organu jest dla niego krzywdząca. Ponownie załączył kserokopie rachunków zakupu niezbędnych do remontu rzeczy, wskazując, że przyznane świadczenie nie realizuje potrzeb remontowych. Wyjaśniał, że cały parter 160 m domu jest do remontu, dwa ganki i częściowo dach. Niezbędne jest okopanie budynku do fundamentów, izolacja, zerwanie parkietów, paneli, zbicie tynków, schodów, cała piwnica, zniszczony jest płot, przedpokój, konieczna jest wymiana drzwi – 7 sztuk, pomalowanie pomieszczeń, trzeba kupić nowy hydrofor, piec z podajnikiem. Poza tym zalaniu uległy narzędzia ogrodnicze wymienione w skardze, które nie nadają się do naprawy. Ich cena jest wysoka, nie pokryje jej koszt przyznanego świadczenia. Do skargi Strona załączyła faktury na zakup niezbędnych do remontu artykułów, zaświadczenie z zakładu naprawczego oraz zdjęcia dokumentujące zniszczenia spowodowane przez powódź.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W piśmie procesowym z dnia 20 maja 2025 r. Skarżący wskazał, że otrzymana kwota starczyła zaledwie na część zakupu sprzętu i remontu, a chciałby wyremontować dom, w którym jest wilgoć.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Kontrola sprawowana przez wojewódzkie sądy administracyjne, zgodnie z przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), polega na ocenie działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Realizując te obowiązki sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Istotny z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy jest również przepis art.134 § 1 p.p.s.a., stanowi on, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu wszelkie naruszenia prawa bez względu na to, czy zostały one podniesione w skardze.
Dokonując kontroli legalność zaskarżonej decyzji w tak nakreślonych granicach należy stwierdzić, że narusza ona przepisy prawa procesowego jak i prawa materialnego.
W podstawie prawnej rozstrzygnięć organów obu instancji powołano się na przepisy art. 3, art. 39 i art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s. oraz art. 69b ustawy zmieniającej. Nadto organ wskazał, że posiłkował się Zasadami. Pomimo przywołania art. 69b ustawy zmieniającej i rzeczonych Zasad organy obu instancji nie dokonały wykładni powołanego przepisu, co więcej podjęte przez nie rozstrzygnięcia naruszają ww. regulację w zakresie przedmiotowym. Pominięto bowiem fakt, że adresatem decyzji może być osoba albo rodzina, która doznała strat w wyniku powodzi. Zgodnie z brzmieniem art. 69b § 1 ustawy zmieniającej: zasiłek celowy, o którym mowa w art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, z przeznaczeniem na remont, odbudowę budynku mieszkalnego, lokalu mieszkalnego, budynku gospodarczego, a także odtworzenie budynku lub lokalu mieszkalnego w innym miejscu lub o innych wymiarach, zakup budynku lub lokalu mieszkalnego albo budynku mieszkalnego wraz z gruntem, na którym jest posadowiony albo zakup działki budowlanej albo najem budynku lub lokalu mieszkalnego, jest przyznawany osobie albo rodzinie, które poniosły stratę w wyniku powodzi we wrześniu 2024 r., niezależnie od dochodu i sytuacji majątkowej tej osoby albo rodziny.
Norma ta została wprowadzona na mocy art. 19 pkt 19 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. zmieniającej ustawę z dnia 1 października 2024 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z usuwaniem skutków powodzi oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r. poz. 1717, dalej ustawa z dnia 21 listopada 2024 r.). Zgodnie z art. 42 ustawy z dnia 21 listopada 2024 r. przepisy art. 69b ustawy zmienianej w art. 19 stosuje się również do wniosków o przyznanie zasiłku celowego, o którym mowa w art. 69b ust. 1 ustawy zmienianej w art. 19, złożonych i nierozpatrzonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Złożone do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy dokumenty i oświadczenia na potrzeby ustalenia dochodu i sytuacji majątkowej nie podlegają rozpoznaniu. Jakkolwiek zatem ww. ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. weszła w życie z dniem 26 listopada 2024 r. (art. 46 ww. ustawy), to znajdzie zastosowanie także rozpoznawanej sprawie.
Dokonując wykładni ww. zapisu należy wskazać, że stanowi on o uprawnieniu do świadczenia dla osób lub rodzin, co jest spójne z zasadami przyznania świadczeń w postaci zasiłków celowych, a opisanymi w art. 39 i art. 40 u.p.s. Na tej podstawie należy przyjąć, że świadczenie jest adresowane do osób prowadzących gospodarstwo jednoosobowe lub też do rodzin, brak podstaw do podziału świadczenia tak jak to przeprowadził organ I instancji, odnosi się ono bowiem do wskazanych w przepisie podmiotów. Wykluczone jest zatem dokonanie podziału świadczenia proporcjonalnie do posiadanego udziału we własności nieruchomości, zwłaszcza łącznego. Przeczy temu brzmienie wskazanych przepisów ale również powoływanych przez organ Zasad, w których wyraźnie doprecyzowano, że pomoc doraźna oraz pomoc remontowo-budowlana, przeznaczona jest dla rodzin lub osób samotnie gospodarujących, w rozumieniu ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, 1693, 1938 i 2760), które w wyniku powodzi poniosły szkodę (pkt I.1.4). W przypadku, gdy w budynku/lokalu mieszkalnym prowadzonych jest faktycznie kilka gospodarstw domowych, pomocą remontową może być objęte każde odrębne gospodarstwo domowe, jednakże łączna wysokość środków przyznanych na remont/odbudowę budynku/lokalu mieszkalnego nie może przekroczyć wysokości kosztów niezbędnych do usunięcia skutków powodzi w budynku/lokalu mieszkalnym (III. 13).
Przy czym argumentacja wynikająca z ww. Zasad ma charakter wyłącznie wspierający, gdyż reguła ustalania prawa do spornych świadczeń ma umocowanie ustawowe, nie przewidując możliwości proporcjonalnego ustalenia wysokości zasiłku. Tym bardziej, że w sprawie złożono jeden wniosek. Już tylko z tych powodów orzeczenia organów obu instancji nie odpowiadają prawu.
Niezależnie od tego, w opinii Sądu, przeprowadzone w sprawie postępowanie i dokonane ustalenia faktyczne budzą istotne zastrzeżenia, co może przekładać się na wynik sprawy i wysokość przyznanego świadczenia. Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz 572 ze zm., dalej: k.p.a.) organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego jego wyjaśnienia, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 września 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 664/18, dostępny w dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 i art. 11 k.p.a.). W uzasadnieniu decyzji organ powinien m.in. wskazać dowody, na których się oparł oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej (art. 107 § 3 k.p.a.).
Postępowanie organów przeprowadzone w sprawie z wniosku Skarżącego, zakończone zaskarżoną decyzją, zasad tych nie realizuje. Jak wskazano, uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, organy obu instancji poza omawianymi przepisami ustawy zmieniającej i ustawy o pomocy społecznej powołały się na także na Zasady. Przy czym zabrakło wskazania podstawy ich zastosowania, wypełniając tą lukę należy stwierdzić, że niewątpliwie nie mają one charakteru norm prawnych są jednak pomocne w celu zagwarantowania równego dostępu do świadczeń pomocowych z budżetu państwa dla osób poszkodowanych w wyniku powodzi. Uzasadniając ten pogląd trzeba wskazać na art. 18 ust. 1 pkt 4 u.p.s. stanowiący, że do zadań zleconych z zakresu administracji rządowej realizowanych przez gminę należy przyznawanie i wypłacanie zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową lub ekologiczną. Zgodnie zaś z ust. 2 ww. regulacji środki na realizację i obsługę zadań, o których mowa w ust. 1 pkt 1-9, zapewnia budżet państwa. Zatem pomoc udzielana na podstawie art. 40 ust. 2 u.p.s., do którego odwołuje się art. 69b ustawy zmieniającej, stanowi wykonywanie przez organ wykonawczy gminy zadania powierzonego mu przez administrację rządową. Sposób wykonywania zadań z zakresu administracji rządowej realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego ustala wojewoda (art. 22 pkt 1 u.p.s.), zaś gmina, realizując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej, kieruje się ustaleniami przekazanymi przez wojewodę (art. 110 ust. 2 u.p.s.). Niewątpliwie wzmiankowane ustalenia wojewody nie mają charakteru aktu prawa miejscowego, a więc nie mogą stanowić podstawy prawnej podejmowanych decyzji administracyjnych w sprawie przyznania zasiłków celowych na podstawie powołanego przepisu art. 40 ust. 2 u.p.s., to jednak wiążą gminę na podstawie art. 110 ust. 2 u.p.s. i winny były być respektowane przez gminę przy wypłacie zasiłków celowych ze środków finansowych przekazanych gminie z budżetu państwa na ten cel (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt II GSK 3501/1, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 18 października 2024 r. zatwierdził powoływane już Zasady. W ich treści wskazano, że pomoc państwa jest udzielana m.in. w formie pomocy remontowo-budowlanej przyznawanej na podstawie art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 40 ust. 2 i ust. 3 u.p.s. i obejmuje zasiłek na remont albo odbudowę budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego, który został zniszczony lub uszkodzony w wyniku powodzi, bez względu na kryterium dochodowe. W zasadach sprecyzowano także maksymalne kwoty przyznane z budżetu na ww. zasiłek – do 200 tys. złotych, w zależności od oszacowanego procentu zmieszczeń/uszkodzeń. Wskazano na przelicznik wysokości świadczenia w zależności od procentu zniszczeń. W załączniku do Zasad wskazano na sposób kwalifikowania uszkodzeń i ustalenia procentowego stopnia zniszczeń (Instrukcja/wytyczne szacowania procentowego szkód w elementach budynku uszkodzonych w wyniku powodzi). Wskazano także na wymogi zawodowe jakimi winna się legitymować osoba wyznaczona do oszacowania szkód. Niewątpliwie zatem organ pomocowy realizując opisane zadania zlecone w zakresie przyznawania i wypłacania zasiłków celowych na pokrycie wydatków związanych z klęską żywiołową (powodzią) winien poruszać się w zakresie przyznanych na ten cel środków, przywołane Zasady winny zaś stanowić istotne wskazania przy dystrybucji pomocy. Fakt ten nie wyłącza jednak obowiązku organu działania na podstawie i w granicach prawa wyznaczonych przez normy prawa procesowego i materialnego, w szczególności zasady postępowania administracyjnego, zebrania i oceny dowodów, ich utrwalania, udziału strony i zachowania zasad ogólnych kodeksu postępowania administracyjnego.
Zasadnie zatem w tej sprawie wsparto się na tych Zasadach, jednakże sposób ich zastosowania, w kontekście powołanych zasad dowodzenia i oceny zebranych już dowodów budzi zastrzeżenia. Odnosi się to do dwóch kwestii, pierwsza dotyczy samego sposobu oszacowania, druga zaś procedowania w tym zakresie, w szczególności chodzi o właściwe wykazanie, że osoby dokonujące omawianej czynności były do tego umocowane i posiadały właściwe kwalifikacje.
W odniesieniu od pierwszego z poruszanych zagadnień wątpliwości budzi przyjęty przez komisję wskaźnik ujęty w pkt a) oceny z dnia 20 listopada 2024 r. Rubryka ta zawiera wstępną kwalifikację uszkodzeń/zniszczeń elementów budynku w zakresie fundamentów oraz fundamentów ze ścianami piwnic (zakres uszkodzeń/zniszczeń 0-100%). W Zasadach wskazano, że do oceny uszkodzeń budynku podmioty, dokonujące szacowania strat, wymienione w pkt 1 mogą pomocniczo wykorzystać załączniki nr 8 i 8a do Zasad (pkt VI.5). Jak wynika z akt organy posłużyły się takim załącznikiem. Jego integralną częścią jest Instrukcja/wytyczne szacowania procentowego szkód w elementach budynku uszkodzonych w wyniku powodzi. Z treści jego zapisów wynika, że procentowy stopień uszkodzeń/zniszczeń jest uzależniony m.in. od tego czy doszło do zniszczenia, czy uszkodzenia badanych elementów oraz zakresu tych uszkodzeń. W odniesieniu do fundamentów mogą to być straty szacowane na 100% (zniszczenie elementu w stopniu nie nadającym się do remontu), 80% - gdy nadaje się do remontu lub na poziomie 40% - gdy doszło do zalania fundamentów i ścian piwnic od 30%-100% wysokości pomieszczenia, 35%, gdy zalanie odnosi się do 30% oraz 35% co do niepodpiwniczonych budynków. Zasadniczo z treści zebranych w sprawie dowodów wynika, że w nieruchomości Skarżącego i jego żony doszło do zalania piwnic do samych stropów, co uzasadniałaby ustalenie omawianego wskaźnika na poziomie 40%. Jednakże z treści decyzji organu odwoławczego wynika, że posługuje się on zwrotem uszkodzenia fundamentów ze ścianami piwnic (str. 3 zaskarżonej decyzji). Wobec braku jakichkolwiek wyjaśnień w tym zakresie trudno ustalić na jakiej podstawie organ odwoławczy przyjął wskazaną kwalifikację, nie wyjaśniono tego także w postępowaniu sądowym. Także w zakresie ustaleń poczynionych w pkt b) tego dokumentu należy dostrzec uchybienia, gdyż w żadnym dokumencie znajdującym się w aktach sprawy nie wskazano wysokości pomieszczeń, to zaś kryterium – zgodnie z Instrukcją – ma znaczenie przy ustalaniu procentowego wskaźnika zniszczeń/uszkodzeń. Kolejne zastrzeżenia dotyczą pkt c) oceny z dnia 20 listopada 2024 r. w części wstępnej kwalifikacji uszkodzeń/zniszczeń elementów budynku w zakresie stropów. W powoływanej instrukcji w odniesieniu do tego elementu wskazano, że zalanie stropów żelbetowych, odcinkowych lub podobnych, nad piwnicą szacowane jest na 40%; nad kondygnacją mieszkalną na 60%, a zalanie stropów drewnianych nad piwnicą oceniane jest na 100%. Jak wynika z akt sprawy, oświadczeń Skarżącego i jego żony oraz wywiadu środowiskowego mieszkanie zostało zalane do wysokości od [...] do [...] cm na poziomie parteru, zalane także zostały piwnice. Wobec tego przyjęcie w omawianym punkcie wskaźnika 0% budzi wątpliwości, których nie wyjaśniają ani zebrane dowody ani decyzje organów obu instancji.
Opisany w Zasadach sposób oceny szkód dokonywany jest z udziałem osób posiadających odpowiednie wymogi wskazane w tym dokumencie, co niewątpliwie wymaga wiadomości specjalnych. Ustalenia te nie mają jednak charakteru dowodu z opinii biegłego stanowią natomiast dowód, o którym mowa w art. 76 § 2 k.p.a. Winien on zatem podlegać ocenie jak każdy inny dowód w sprawie, z uwzględnieniem specyfiki odnoszącej się do ustaleń technicznych. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z wyrażana tam tezą ocena uszkodzeń budynku sporządzona przez komisję do spraw szacowania szkód jest środkiem dowodowym, o którym mowa w art. 76 § 2 k.p.a., który podlega ocenie organu jak każdy środek dowodowy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 kwietnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 139/25, dostępne w CBOSA). Organy obu instancji winny zatem dokonać krytycznej oceny opisywanego dokumentu, w razie wątpliwości mogą się zwrócić o jego uzupełnienie bądź złożenie dodatkowych wyjaśnień w tym zakresie, czego w tej sprawie zabrakło. W sposób bezrefleksyjny wsparto się na treści tego niewątpliwe lakonicznego dowodu przywołując bez jakichkolwiek zastrzeżeń zawarte tam zapisy, co narusza powoływane przepisy prawa procesowego w stopniu mogącym wpływać na wynik sprawy, a zatem wymagający uchylenia decyzji wydanych z naruszeniem wskazanych norm.
Kolejna uwaga dotyczy sposobu wykazania, że osoby przeprowadzające opisywane czynności były do tego umocowane. Organ odwoławczy nie poświęca tej sprawie zbyt wiele uwagi, zaś organ I instancji wskazał na Zarządzenie Nr 0050.178.2024.IX Prezydenta Miasta Jeleniej Góry, przy czym w aktach brak tego aktu, dostępny jest natomiast na stronach BIP Miasta. Jest on datowany na 4 października 2024 r. i dotyczy powołania Komisji do spraw ustalania szkód i szacowania strat w infrastrukturze komunalnej, budynkach i lokalach mieszkalnych oraz budynkach gospodarczych, powstałych w wyniku zdarzeń noszących znamiona klęski żywiołowej na terenie Miasta Jelenia Góra we wrześniu 2024 roku. Z jego treści wynika, że osoby podpisane pod spornym dokumentem zostały powołane do rzeczonej komisji, jednakże brak w nim wskazania, że legitymują się one wspomnianymi w Zasadach uprawnieniami z zakresu prawa budowlanego. Co więcej z § 1 ust. 2 Zarządzenia wynika, że w ramach Komisji działają Zespoły Komisji (zwane dalej Zespołami), w składach minimum trzyosobowych ustalonych przez Przewodniczącego Komisji. Zespoły we własnym zakresie ustalają tryb pracy oraz sposób wykonania zadania. W aktach brak aktu powołującego Zespół dokonujący oceny w tej sprawie i wykazania z jakich przyczyn działał on w składzie dwuosobowym. Gdyż ocena uszkodzeń budynków podpisana jest wyłącznie przez dwie osoby, choć dostrzec trzeba, że protokół z tej samej daty podpisały już cztery osoby tworzące Komisję.
Stwierdzone uchybienia mogą wpłynąć na wynik sprawy, która wobec tego wymaga uzupełnienia materiału dowodowego w opisanym zakresie celem prawidłowego zastosowania prawa materialnego. Przy czym Sąd ma świadomość, że działanie organów w tej sprawie odbywało się pod presją czasu, wymuszoną potrzebą szybkiej pomocy osobom poszkodowanym, jednak fakt ten nie może uchylać obowiązku działania zgodnie z wymogami prawa, a więc koniecznością dokonania rzetelnych ustaleń faktycznych, swobodnej oceny dowodów i właściwego wyjaśnienia przesłanek, którymi kieruje się organ zwłaszcza w zakresie odmowy realizacji wniosku Strony.
Końcowo trzeba wskazać, że Sąd podziela pogląd organu, co do charakteru przyznawanego świadczenia, że nie może ono stanowić rekompensaty za całość zniszczeń, nie ma charakteru odszkodowawczego oraz, że zasady jego dystrybucji odbywają się w trybie przepisów ustawy o pomocy społecznej. Jednakże ustalając wysokość należnego świadczenia, zgodnie z ideą pomocy na rzecz osób poszkodowanych w wyniku powodzi przyjętą w Zasadach organ winien działać w sposób przejrzysty, sprawiedliwy i zrozumiały i w taki też sposób rozdysponować należną pomoc, czego w sprawie zabrakło.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do uzupełnienia materiału dowodowego we wskazanym przez Sąd zakresie oraz oceny zebranych dowodów celem prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego. Ustalenia te winny zostać przedstawione w treści ponownie wydanej decyzji zgodnie z wymogami wskazanymi w art. 107 § 3 k.p.a.
Uznając, że zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt naruszają przepisy prawa materialnego i procesowego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił orzeczenia organów obu instancji.