IV SA/Wr 219/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2022-12-08
NSAAdministracyjneŚredniawsa
działacz opozycjiosoba represjonowanastatus kombatantaustawa o działaczach opozycjipostępowanie administracyjnedowodyprawo procesowek.p.a.WSASzef Urzędu ds. Kombatantów

WSA we Wrocławiu uchylił decyzję Szefa Urzędu ds. Kombatantów, uznając, że organ nie przeprowadził wystarczającego postępowania dowodowego w sprawie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej.

Skarżący J. T. domagał się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Szef Urzędu odmówił, uznając, że nie przedstawiono wystarczających dowodów. WSA we Wrocławiu uchylił tę decyzję, stwierdzając naruszenie przepisów k.p.a. przez organ, który nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego, w tym nie uwzględnił wniosków dowodowych skarżącego dotyczących przesłuchania świadków.

Skarżący J. T. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, powołując się na swoją działalność opozycyjną w Hucie Miedzi G., strajk w KWK P. oraz represje, w tym skierowanie do karnej jednostki wojskowej. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania statusu, uznając, że przedstawione dowody, w tym negatywna odpowiedź IPN, nie potwierdzają spełnienia przesłanek ustawowych z art. 2 i 3 ustawy. WSA we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję, stwierdzając, że organ naruszył przepisy k.p.a. (art. 7, 77 § 1, 78, 80) poprzez nieprzeprowadzenie pełnego postępowania wyjaśniającego. Sąd uznał, że organ nie powinien a priori odrzucać wniosków dowodowych strony, takich jak przesłuchanie świadków, a zamiast tego powinien dążyć do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w tym poprzez wystąpienie do właściwych instytucji wojskowych czy zasięgnięcie opinii rady konsultacyjnej. Sąd podkreślił, że organ jest gospodarzem postępowania i ma obowiązek dążenia do ustalenia stanu faktycznego, nawet jeśli strona nie jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, organ naruszył przepisy k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wyczerpującego postępowania dowodowego i nieuwzględnienie wniosków dowodowych strony.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ powinien dążyć do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, w tym przeprowadzić wnioskowane dowody (np. przesłuchanie świadków), a nie a priori odrzucać ich znaczenie. Organ jest gospodarzem postępowania i ma obowiązek uzupełnienia materiału dowodowego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

ustawa art. 2 § 1 i 2

Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

ustawa art. 3

Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych art. 2 i 3

Pomocnicze

ustawa art. 5 § 3 pkt 1

Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

ustawa art. 5 § 6

Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78 § § 1 i § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 75 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 86

Kodeks postępowania administracyjnego

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 106 § § 3

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7, 77 § 1, 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 78 § 1 i § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nie przeprowadził wyczerpującego postępowania dowodowego. Organ nie uwzględnił wniosków dowodowych strony dotyczących przesłuchania świadków. Organ nie podjął wszelkich starań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organ zignorował wnioski dowodowe strony, a priori zakładając ich nieistotność.

Godne uwagi sformułowania

gospodarzem postępowania jest organ administracji nie należy na podstawie tego przepisu wnosić o tym organ orzekający w sprawie całkowicie zwolniony jest od prowadzenia postępowania dowodowego nie można obarczać organu nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania dowodów celu dowiedzenia okoliczności potwierdzających racje strony organ nie miał prawa a priori odmówić przeprowadzenia wnioskowanych dowodów

Skład orzekający

Ewa Kamieniecka

przewodniczący

Katarzyna Radom

sprawozdawca

Marta Pająkiewicz-Kremis

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "WSA podkreślił obowiązek organów administracji do wszechstronnego prowadzenia postępowania dowodowego, uwzględniania wniosków dowodowych stron i dążenia do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności, nawet jeśli strona nie jest reprezentowana przez profesjonalistę."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej materii przyznawania statusu działacza opozycji, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu statusu działaczy opozycji i represjonowanych, a wyrok podkreśla fundamentalne zasady postępowania administracyjnego, które są istotne dla każdego obywatela.

Sąd Administracyjny: Organ nie może ignorować wniosków dowodowych w sprawie statusu działacza opozycji!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 219/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka /przewodniczący/
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1255
art. 2 i 3
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis Protokolant: Iga Nowik po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 8 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. T. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego J. T. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił J. T. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.
Jak wynikało z akt sprawy Skarżący w dniu 19 listopada 2021 r. złożył wniosek o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych na podstawie ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1255 ze zm., dalej: ustawa).
W toku postępowania Skarżący przedstawił decyzję Prezesa IPN z dnia 4 października 2021 r. stwierdzającą, że nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez Stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pełnomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
W treści wniosku Skarżący wywodził, że był zaangażowany w działalność opozycyjną w Hucie Miedzi G., konsekwencją podejmowanych działań miała być negatywna opinia komendanta Milicji Obywatelskiej, która spowodowała, że Skarżący miał trafić do karnej jednostki w okolicach D. Po roku pobytu w jednostce Skarżący kolejny rok służby przepracował w Kopalni Węgla Kamiennego P. w T. (KWK P.). W 1981 r. miał brać udział w strajku na terenie KWK P. Wskazał, że z uwagi na aktywność polityczną miał być szykanowany w pracy poprzez brak podwyżek i awansów. Wskazał także, że w przeszłości działał z Panem K. (Posłem na Sejm RP). Przedłożył oświadczenie A. K. – obecnego Przewodniczącego Komisji Międzyzakładowej NSZZ "Solidarność" przy Hucie G., w którym potwierdza on, że Skarżący brał udział w akcjach protestacyjnych i strajkowych przez miał być szykanowany.
W toku postępowania organ pismem z dnia 25 listopada 2021 r., na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy, wystąpił do Archiwum IPN o przekazanie informacji oraz dokumentów archiwalnych dotyczących Strony. W odpowiedzi udzielonej w dniu 2 grudnia 2021 r, IPN wskazał, że kwerenda archiwalna zakończyła się wynikiem negatywnym.
Pismem z dnia 25 listopada 2021 r. organ wezwał Stronę o przedstawienie dowodów potwierdzających zagaszane wnioski, pouczając o przesłankach ustawowych uznania za działacza opozycji antykomunistycznej i osobę represjonowaną z powodów politycznych.
W odpowiedzi Skarżący poinformował, że w przeszłości doświadczył represyjnego powołania do wojska oraz, że był pozbawiony możliwości wykonywania wyuczonego zawodu. Skarżący wyjaśnił, że w przeszłości był inwigilowany przez pracowników ówczesnego systemu. Przedłożył także notatki ze strajku, w którym miał brać udział na ternie kopalni KWK P. oraz świadectwo pracy, z którego wynika, że w okresie do 29 września 1981 r. do dnia 3 października 1982 r. był zatrudniony w KWK P.
Pismem z dnia 13 grudnia 2021 r. organ poinformował Stronę o zakończeniu postepowania wyjaśniającego oraz braku wykazania okoliczności uzasadniających zgłoszone żądanie zakreślając termin na złożenie dowodów potwierdzających spełnienie przesłanek ustawowych.
Pismem z dnia 15 grudnia 2021 r. Skarżący zgłosił wnioski dowodowe o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania L. F. na okoliczność potwierdzenia stanu faktycznego opisanego we wniosku i dalszych pismach oraz wykazania, że Skarżący był osobą represjonowaną albowiem skierowaną do jednostki wojskowej o zaostrzonym rygorze ze względu na działalność na rzecz opozycji antykomunistycznej i spełnia przesłanki ustawowe umożliwiające uwzględnienie wniosku. Drugi wniosek dotyczyła zaś przesłuchania A. K., w ocenie Skarżącego świadek działa od wielu lat wraz ze Skarżącym w strukturach Solidarności i zna jego historię, zatem zeznania te mają istotne znaczenie dla sprawy.
W odpowiedzi na wniosek Skarżącego organ wezwał o nadesłanie oświadczeń wskazanych osób.
W odpowiedzi Skarżący nadesłał oświadczenia wskazanych osób.
Powołaną na wstępie decyzją organ odmówił Stronie uznania statusu działacza opozycji antykomunistycznej i osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu przywołał brzmienie art. 2 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 3 ustawy wywodząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wskazane w ww. przepisach.
W zakresie wymogów wynikających z art. 2 ustawy organ wywiódł, że nie chodzi o jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowaną i prowadzoną w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazaną działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce trwająca co najmniej 12 miesięcy. Skarżący nie przedstawił dowodów, które w sposób niebudzący wątpliwości potwierdzałyby istnienie takich faktów. Nie dostarczyło ich także prowadzone postępowanie, w tym wystąpienie do IPN, gdzie przeprowadzona kwerenda wypadła negatywnie dla Strony. Sam Skarżący nie powołał się na okoliczności działalności opozycyjnej bądź represji z powodów politycznych.
Odnosząc się do przesłanek wynikających z art. 3 ustawy organ zwracał uwagę na zamknięty katalog okoliczności uzasadniających przyznanie statusu oraz konieczność wystąpienia dolegliwości wskazanych w tym przepisie i to z przyczyn politycznych. Odnosząc się do zebranych dowodów wywodził, że Skarżący nie wykazał aby podlegał opisanym w przepisach represjom, nie przedłożył dowodów potwierdzających jego wypowiedź o represyjnym powołaniu do służby wojskowej, nie potwierdziła także tego przeprowadzona przez IPN kwerenda archiwalna. Nadesłane przez Stronę wypowiedzi świadków odnoszą się wyłącznie do udziału Strony w strajkach, manifestacjach, obrony praw pracowniczych oraz doznanych szykan. Organ stwierdził, że nie neguje wiarygodności zeznań, podkreślając, że nie wypełniają one dyspozycji zawartych w ustawie. W tych okolicznościach organ odstąpił od przesłuchania wnioskowanych świadków.
Końcowo podkreślał, ze prowadzone postępowanie ma charakter wnioskowy, co oznacza, że nie można obarczać organu nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania dowodów celu dowiedzenia okoliczności potwierdzających racje strony.
W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) poprzez wadliwą ocenę materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w pełnym zakresie, co spowodowało niekompletność materiału dowodowego, art. 78 § 1 i § 2 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie dowodu w kształcie w jakim Strona domagała się jego przeprowadzenia, co doprowadziło do braku ustaleń wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla sprawy i jej błędne rozstrzygnięcie.
Domagała się uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania oraz na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wnosiła o przesłuchanie świadka L. F. na okoliczność wskazania, że Skarżący był karnie skierowany do odbycia służby w karnej jednostce wojskowej, świadek w tym samym czasie i w tej samej jednostce odbywał karną służbę.
W uzasadnieniu Strona podważała prawidłowość i zupełność postępowania dowodowego wywodząc, że aktywnie w nim uczestniczyła. W szczególności złożyła wniosek dowodowy o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków, który został zrealizowany przez organ połowicznie poprzez przyjęcie oświadczeń wskazanych osób. W pozostałym zakresie zarzucał brak wypowiedzi organu, co do wniosków. W opinii Strony zeznania świadków, w szczególności L. F. miały strategiczny wpływ na wynik postępowania, gdyż tylko on mógł potwierdzić, że Strona została skierowana do karnej jednostki wojskowej, gdyż w tym czasie sam był tam skierowany i spełniał definicję osoby represjonowanej. Powołując się na zasady ciężaru dowodzenia Strona zgodziła się, że nie może on w zupełności obarczać organu ale w rozpoznawanej sprawie nie podjęto żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy, organ nie wystąpił do właściwych instytucji wojskowych celem potwierdzenia charakterystyki karnej służby Strony. Świadek pośrednio potwierdził fakt przebywania Skarżącego w karnej jednostce wojskowej i fakt, że był on wielokrotnie poddawany represyjnemu zachowaniu ze strony kadry oficerskiej i wyższych funkcjonariuszy. Organ przerzucił całą inicjatywę dowodową na Stronę, pomijając obszerny materiał dowodowy przez nią wskazany.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Podstawę orzekania w rozpoznawanej sprawie stanowiły przepisy art. 2 i art. 3 powołanej na wstępie ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Ocena czy zostały one przez organ administracji zinterpretowane w sposób odpowiadający prawu i takoż zastosowane, na tle rozpoznawanego stanu faktycznego, zależy od tego czy został on prawidłowo ustalony oraz czy organ nie dopuścił się naruszenia reguł procesowych w stopniu, który wpływa na wynik sprawy.
Ocena poddanego kontroli Sądowej postępowania wskazuje, że w obszarze prawa procesowego działanie organów narusza przepisy prawa i to w stopniu, który może rzutować na wynik sprawy. Rację ma Skarżący podnosząc zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 78 i art. 80 k.p.a. Jak bowiem wynika z akt i treści zaskarżonej decyzji organ, wbrew obowiązkom wynikającym z powołanych przepisów, nie przeprowadził postępowania w sposób odpowiadający wymogom w nich zawartym, nie wyjaśnił wszystkich istotnych dla sprawy zagadnień, a w szczególności zignorował wnioski dowodowe zgłaszane przez Stronę.
Jakkolwiek z treści art. 5 ust. 3 pkt 1 ustawy wynika powinność dołączenia do wniosku składanego przez osobę zainteresowaną uzyskaniem statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 ustawy, to jednak nie należy na podstawie tego przepisu wnosić o tym, organ orzekający w sprawie całkowicie zwolniony jest od prowadzenia postępowania dowodowego w zakresie niezbędnym do rozpoznania wniosku.
Zgodnie bowiem ze wskazanymi już przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, gospodarzem postępowania jest organ administracji, którego zadaniem jest nie tylko dążenie do ustalenia okoliczności faktycznych sprawy ale także dążenia do respektowania zasad postępowania takich jak zasada zaufania czy informowania (art. 8 i art. 9 k.p.a). Słowem mimo ciążących na stronie obowiązkach dostarczenia dowodów istotnych dla sprawy z obowiązku ich oceny ale także uzupełnienia jeśli zachodzi taka potrzeba organ nie jest zwolniony, zwłaszcza gdy dostarczone przez stronę dowody lub wnioski dowodowe wskazują konkretne obszary, które winny zostać zbadane, czy uzupełnione. W tym zakresie trzeba wskazać, że pozycja organu administracji jest zawsze dominująca, a przyznane kompetencje, zakres obowiązków i doświadczenia pozwalają na szersze spojrzenie na sprawę oraz umiejętność właściwego pokierowania tokiem postępowania, jak choćby wskazanie na konkretne dokumenty (ich rodzaj, charakter), które w danej sprawie pozwolą na ustalenie niezbędnych faktów. Obowiązek ten ulega wzmocnieniu jeśli strona nie jest zastępowania przez profesjonalnego pełnomocnika, tak jak w tej sprawie.
Przepis art. 77 § 1 k.p.a. nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Oznacza to, że organ administracyjny prowadzący postępowanie jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy oraz podjąć wszelkie starania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako niezbędnego warunku wydania decyzji zgodnej z prawem (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 18 września 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 664/18, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA). Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i ocenionego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako niezbędnego warunku wydania decyzji o przekonywującej treści (art. 7 k.p.a.).
W rozpoznawanej sprawie zasadom tym organ uchybił ignorując wnioski dowodowe Strony, z góry zakładając, że nie dostarczą one żadnych istotnych treści co jest niedopuszczalne.
Nie przekonuje bowiem uzasadnienie decyzji stwierdzające, że przedstawione przez Stronę oświadczenia osób, o których przesłuchanie w charakterze świadków wnioskowano, nie potwierdzają okoliczności wynikających z art. 2 i art. 3 ustawy, co uzasadnia odstąpienie od przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków.
Takie postępowanie godzi w treść art. art. 78 § 1 i § 2 k.p.a. zgodnie z ich brzmieniem żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (§ 1). Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (§ 2).
Z powołanego przepisu wynika, że obowiązkiem organu jest przeprowadzenie wnioskowanych dowodów, jeśli dotyczą okoliczności mających istotne znaczenie dla sprawy. Jeśli zatem wniosek strony postępowania dotyczy wyjaśnienia faktów mających znaczenie dla sprawy wykluczona jest odmowa, chyba, że zachodzą przesłanki wynikające z art. 78 § 2 k.p.a.
W realiach rozpoznawanej sprawy organ wspierając się na oświadczeniach złożonych przez osoby, o których przesłuchanie wnosił Skarżący, przyjęły, że nie wniosą one nic do sprawy, gdyż dotyczą jedynie udziału strony w strajkach, manifestacjach oraz obronie praw pracowniczych i szykan jakim miał podlegać Skarżący ale nie potwierdzają okoliczności, o których mowa w art. 3 ustawy. Taki wniosek w opinii Sądu jest jednak przedwczesny. Fakt, że osoby te złożyły oświadczenia, istotnie bardzo ogólne, nie oznacza, że nie mogą w toku bezpośrednio składanych zeznań, poprzez właściwe przeprowadzenie czynności dowodowych, wskazać na fakty, które mają istotne znaczenie. Prawidłowo sformułowane pytania ze strony organu niewątpliwie przyczyniłby by się do niezbędnych ustaleń faktycznych.
Tym bardziej, że wbrew twierdzeniom organu w treści oświadczenia L. F. (k-38 akt administracyjnych) zwarte jest stwierdzenie, że posiada on wiedzę, że Skarżący był skierowany do jednostki wojskowej jako jednostki karnej. To zdanie wskazuje, że Strona służbę wojskową miała ją odbywać karnie, te zaś okoliczności są istotne z punktu widzenia art. 3 pkt 2 ustawy. Fakt ten całkowicie pominięto z góry zakładając, że wnioskowany dowód nie dostarczy żadnych istotnych informacji. .
Podobne zarzuty dotyczą drugiego ze świadków, przy czym w tym zakresie wątpliwości dotyczą przesłanek wynikających z art. 2 ustawy, co nabiera istotnego znaczenia w kontekście pisma załączonego przez stronę do wniosku.
Dostrzec także trzeba, że działanie organu polegające na zastąpieniu dowodu z przesłuchania świadków dowodem z oświadczeń tych osób nie realizuje wniosku dowodowego Strony i stoi w sprzeczności z treścią art. 78 § 1 k.p.a.
Zatem organ nie miał prawa a priori odmówić przeprowadzenia wnioskowanych dowodów, nie realizując tych czynności uchybił wspomnianym obowiązkom, przeprowadzając niepełne postępowanie dowodowe, nie wyjaśniając w sposób dostateczny stanu faktycznego sprawy i dokonując przedwczesnej oceny materiału dowodowego.
Poza wystąpieniem do Prezesa IPN - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3 organ nie podjął żadnych czynności dowodowych. Zasadnie wskazuje Strona, że mógł wystąpić do właściwych jednostek wojskowych o weryfikację, czy istnieją jakiekolwiek dokumenty potwierdzające jej twierdzenia o skierowaniu do jednostki za działalność polityczną. Wiadomym jest bowiem, że wskazana przez Stronę jednostka wojskowa w ówczesnych czasach taki status miała.
Zdaniem Sądu, w sprawie nie wykorzystano wszystkich dostępnych instrumentów prawnych, które mogłyby przyczynić się do oceny zasadności złożonego przez stronę wniosku. Mowa tu także o powinności wystąpienia przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Jak też o powinności przeprowadzenia dowodu z przesłuchania Strony.
Należy zwrócić uwagę, że możliwość wystąpienia przez organ do właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych o zaopiniowanie wniosku przewidział ustawodawca w treści art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej lub osobach represjonowanych z powodów politycznych. Uchwała właściwej wojewódzkiej rady konsultacyjnej do spraw działaczy opozycji antykomunistycznej oraz osób represjonowanych z powodów politycznych, podjęta w trybie art. 5 ust. 6 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych stanowi wprawdzie wyłącznie materiał pomocniczy, nie przesądzający kierunku rozstrzygnięcia organu, lecz mogący ukierunkować organ co do potrzeby przeprowadzenia dalszych, dodatkowych dowodów (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia z dnia 8 maja 2019 r., sygn. akt IV SA/Wr 74/19, dostępny w CBOSA).
Z kolei, możliwość przeprowadzenia dowodu z przesłuchania strony wynika z ogólnych zasad dowodzenia, wskazanych w art. 86 i art. 75 § 1 k.p.a. Zgodnie z treścią art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Z kolei treść art. 75 § 1 k.p.a. stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.
Jakkolwiek przeprowadzenie obu wspomnianych dowodów nie było bezwzględnym obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie, to niewątpliwie, pozwoliłoby stwierdzić, że w sprawie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób wyczerpujący, w zakresie możliwym do przeprowadzenia.
Należy w tym miejscu również wyraźnie zaakcentować, że przeprowadzenie sugerowanych przez Sąd dowodów nie pozbawia organu prawa do oceny ich przydatności dla pozytywnego rozpoznania wniosku, a także, wiarygodności, w świetle zasady swobodnej oceny dowodów o jakiej mowa w art. 80 k.p.a.
W sprawie doszło do uchybienia przepisom art. 7, art. 77 § 1, art. 78 § 1 i § 2, art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.
Odnosząc się końcowo do wniosków dowodowych Strony, zawartych w skardze a dotyczących przesłuchania przez Sąd w charakterze świadka to należy wyjaśnić, że sąd administracyjny władny jest przeprowadzić postępowanie dowodowe jedynie z dokumentów, i to z zastrzeżeniem, że o ile dowody te Sąd uzna za niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, a ich przeprowadzenie nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Powyższe wynika z treści art. 106 § 3 p.p.s.a., w myśl którego, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z tych powodów, zgłoszony przez Skarżącego wniosek dowodowy został oddalone na rozprawie, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. jako niedopuszczalne w postępowaniu przed sądem administracyjnym.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI