IV SA/Wr 214/23

IV SA/Wr 214/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-09-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 6 września 2023 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 2023 r. nr SKO 4316/502/22/23 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 stycznia 2023 r. (nr SKO 4316/502/22/23) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy Cieszków z dnia 5 grudnia 2022 r. (nr GOPS-ŚR.4330.52.2022) o odmowie przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem osobistej opieki nad matką.
Jak wynika z treści tej decyzji, A. K. w dniu 7 listopada 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką B. K. W sprawie ustalono, że matka strony ma 52 lata, jest osobą rozwiedzioną i na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Miliczu z dnia 28 września 2022 r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, przy czym, bez ustalenia daty powstania orzeczonej niepełnosprawności. Podczas wywiadu środowiskowego stwierdzono, że matka strony mieszka z wnioskodawczynią i jej rodziną. Jest leczona onkologicznie. Porusza się samodzielnie po mieszkaniu, nie wymaga pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, ani przy spożywaniu posiłków. Wzmożonej opieki wymaga jedynie w okresach chemioterapii. Strona pomaga matce w zmianie ubrania i przy kąpieli. Prowadzi gospodarstwo domowe, spędza wspólnie wolny czas, chodzi na spacery, umawia wizyty lekarskie. Jednocześnie, sprawuje opiekę nad dwuletnim dzieckiem, które nie uczęszcza do żłobka, ani do przedszkola.
Organ pierwszej instancji w decyzji z dnia 5 grudnia 2022 r. odmówił stronie przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uznając, że strona nie spełnia warunku w postaci w postaci związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Zdaniem tego organu, brak aktywności zawodowej strony związany jest z koniecznością sprawowania opieki na dwuletnim dzieckiem, nie zaś z koniecznością opiekowania się matką, która w dużym stopniu jest samodzielna.
W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że jej matka wymaga stałej, długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zwróciła uwagę, że matka już od 2016 r. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (i już wtedy chorowała), chociaż ośrodek pomocy społecznej odniósł się tylko do bieżącego orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanego 28 września 2022 r.
Podkreśliła, że zakończyła zatrudnienie 30 listopada 2020 r., jednak obecnie zmuszona jest zrezygnować z podjęcia nowego zatrudnienia z powodu konieczności opieki nad matką, albowiem nie ma innych osób które mogłyby sprawować tę opiekę (matka jest osobą rozwiedzioną a siostra nie może zająć się mamą w odpowiedni sposób z uwagi na zatrudnienie). Strona zarzuciła, iż fakt posiadania przez nią dwuletniego dziecka nie ma żadnego wpływu na sprawowanie opieki nad matką. Wskazała, że opieka nad matką zajmuje jej kilka godzin dziennie, a dodatkowe kilka godzin więcej w przypadku wyjazdów do lekarza czy na chemioterapię.
Zaakcentowała, że fakt zaproponowania pomocy w formie asystenta osoby niepełnosprawnej czy opiekunki domowej dla osób niepełnosprawnych nie zmienia jej sytuacji, ponieważ osoby te nie pojadą z mamą na kilka godzin do lekarza, czy na chemioterapię, która odbywa się często.
Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 5 grudnia 2022r. SKO podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie tego, że strona nie spełnia zasadniczego warunku przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci zakresu i charakteru opieki sprawowanej nad matką, wykluczającego jej aktywność zawodową i zarobkową. Organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że podstawowe potrzeby życiowe (żywienie, korzystanie z toalety) matka strony zaspokaja samodzielnie, samodzielnie także porusza się po mieszkaniu, zaś pomoc strony ogranicza się do prowadzenia gospodarstwa domowego (gotowania, prania, robienia zakupów, sprzątania), nadto również do pomocy – przy ubieraniu się i kąpieli, przy dowozie na leczenie onkologiczne. W ocenie organu, w sytuacji gdy matka strony może samodzielnie zaspokajać swoje podstawowe potrzeby życiowe, nie można uznać, że sprawowanie opieki wyklucza aktywność zawodową wnioskodawczyni.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika, zarzuciła decyzji SKO naruszenie:
- art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez dowolne przyjęcie, że nie ustalono związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia skarżącej a sprawowaniem opieki nad matką, nadto, arbitralne przyjęcie, że matka skarżącej może samodzielnie zaspokajać podstawowe potrzeby życiowe;
- art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 38 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) poprzez przyjęcie, że opieka skarżącej nad niepełnosprawną matką musi obejmować nieustanne sprawowanie tej opieki podczas gdy prawidłowa interpretacja tego przepisu prowadzi do wniosku, że chodzi w tym przepisie o opiekę ustawiczną, tj. taką, która powinna być sprawowana codziennie a opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając mu pomocy oraz wykazując ciągła gotowość jej niesienia.
W uzasadnieniu skargi strona wyraziła stanowisko, że w sprawie arbitralnie przyjęto, że matka skarżącej może samodzielnie zaspokajać podstawowe potrzeby życiowe. Wskazała, że z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki wynika, że wymaga ona stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zwróciła uwagę, że z dołączonych do skargi dokumentów (karty informacyjnej leczenia szpitalnego oraz dokumentacji medycznej) wynika, że jest ona osobą podczas leczenia raka płaskonabłonkowego szyjki macicy od 2016 r., ze stwierdzonym rozsiewem do płuc, przestrzeni zaostrzewnej oraz węzłów chłonnych jamy brzusznej i kręgów. Ponadto, występuje u niej niedoczynność tarczycy. Przechodziła intensywne terapie, w tym chemioterapię.
W ocenie strony, ocena SKO co do braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką ma charakter oceny dowolnej i narusza art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Stanowisko SKO jest sprzeczne z zasadami logiki formalnej, doświadczeniem życiowym oraz całokształtem zebranego w sprawie materiału dowodowego.
Uzasadniając zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. strona podniosła, że ustawodawca nie wprowadził legalnej definicji "opieki", ani też nie posłużył się jakimkolwiek przymiotnikiem konkretyzującym zakres opieki lub jej charakter. Cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwala uznać że opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając mu pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość jej niesienia. W tym kontekście strona zarzuciła, że sprawuje ustawiczną opiekę nad matką.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o:
- uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji;
- zasądzenie od SKO na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
Nadto również strona wniosła o dopuszczenie dowodu z załączonej do skargi dokumentacji na okoliczność stanu zdrowia i niepełnosprawności swojej matki.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 1634, dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
W realiach rozpoznawanej sprawy Sąd nie stwierdził aby zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa procesowego lub prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy zasadnie organy obu instancji stwierdziły, że strona nie spełnia przesłanek do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Materialnoprawną podstawę orzekania w sprawie przez organy administracji publicznej stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390, dalej: u.ś.r.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Odwołując się do ratio legis wspomnianej regulacji ustawowej należy wskazać, że celem tego przepisu było wsparcie osób zdolnych do pracy, które z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu wskazanym były zmuszone do rezygnacji z pracy bądź też nie miały możliwości jej podjęcia właśnie z uwagi na sprawowanie wskazanej opieki. Nie jest to zatem świadczenie adresowane do osoby niepełnosprawnej, ale do podmiotu sprawującego opiekę. Nie chodzi tu także o jakąkolwiek opiekę ale taką, której zakres, natężenie w sposób obiektywny wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia. Zatem związek miedzy rezygnacją z pracy, jej niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.
Analiza istnienia owego związku przyczynowego wymaga oceny i zbadania kilku obszarów. Po pierwsze istotny jest stan zdrowia osoby wymagającej opieki, w tym szczególności ocena zakresu czynności, które faktycznie jest ona w stanie wykonać samodzielnie, a w jakim wymaga stałej i długotrwałej opieki oraz pomocy innych osób. Przy czym badanie tego obszaru nie oznacza kwestionowania stanu zdrowia podopiecznego. Legitymowanie się przez osobę wymagającą opieki określonym w stosownych przepisach orzeczeniem o niepełnosprawności nie może jednak wykluczać możliwości wywodzenia braku związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia a stopniem faktycznie sprawowanej opieki nad taką osobą (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2859/20 i z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21, orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
Kolejnym elementem podlegającym ocenie na gruncie ww. przepisu jest zakres czynności faktycznie realizowanych przez opiekuna w relacji do możliwości wykonywania pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r. Dla ustalenia przesłanki związku przyczynowo - skutkowego w każdym przypadku konieczne jest wyjaśnienie, czy rodzaj bądź ilość czynności z zakresu faktycznie sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wykonywanych przez osobę ubiegającą się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej.
Co wymaga podkreślenia, w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak definicji zwrotu "sprawowanie opieki". Zgodnie z wykładnią językową tego zwrotu "sprawowanie" to "sposób zachowania się", zaś "opieka" to "troszczenie się, dbanie o kogoś, doglądanie, pilnowanie kogoś, czegoś." (E. Sobol, Popularny słownik języka polskiego PWN, Warszawa 2003). Przy czym ustawodawca na gruncie art. 17 ust. 1 u.ś.r. czynnościom tym nadaje dodatkowe cechy odwołując się w tym przepisie bądź do stopnia niepełnosprawności albo orzeczenia o niepełnosprawności oraz poprzez bezpośrednie wskazanie, że chodzi tu o opiekę stałą lub długotrwałą. Musi być ona zatem systematyczna, świadczona w długim przedziale czasowym, a wskazany w dalszej części zapisu związek przyczynowy dowodzi, że jej zakres winien być na tyle absorbujący aby angażował czas opiekuna w stopniu wyłączającym całkowicie możliwość podjęcia pracy zarobkowej lub rezygnacji z niej. Chodzi tu zatem o sprawowanie opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, dostępny w CBOSA).
Co również wymaga odnotowania, na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział szczególne środki umożliwiające badanie, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zawodową jej opiekuna. Takim środkiem jest instytucja przewidziana w art. 23 ust. 4aa ust. 4b u.ś.r. uprawniająca do wnioskowania o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ujawnione w toku wywiadu środowiskowego okoliczności faktyczne winny wykazać na ile osoba niepełnosprawna jest samodzielna, a na ile wymaga wsparcia, co umożliwi ocenę zakresu wymaganej opieki i zestawienia jej z czynnościami faktycznie realizowanymi przez osobę wymagającą opieki, a w konsekwencji ustalenia, czy wystąpił związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W konsekwencji organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 23 ust. 4aa u.ś.r.
Jak wynika z akt sprawy, matka strony (urodzona w styczniu 1971 r.) mieszka z wnioskodawczynią i jej rodziną. Podopieczna strony jest leczona onkologicznie (ma zdiagnozowany nowotwór szyjki macicy z przerzutami na płuca, śledzionę i węzły chłonne). Choruje także na kręgosłup. Porusza się samodzielnie po mieszkaniu, samodzielnie je. Strona pomaga matce przy ubieraniu się, przy kąpieli, w czynnościach fizjologicznych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego (pranie, gotowanie, sprzątanie, zakupy, palenie w piecu) oraz w organizowaniu wizyt lekarskich (także na chemioterapię), organizuje także matce czas wolny.
Oprócz opiekowania się matką, wnioskodawczyni sprawuje opiekę także nad dwuletnim dzieckiem. Podopieczna strony ma także drugą córkę (D.), która pracuje parafialnym przedszkolu w M., w godz. od 7.00 do godz. 15.00.
Z podanego przez stronę podczas wywiadu środowiskowego opisu dnia codziennego w zakresie odnoszącym się do sprawowanej opieki wynika, że około godz. 9.00 strona przygotowuje matce śniadanie, pomaga się ubrać, następnie sprząta dom i rozpala w piecu (opisane czynności zajmują stronie około godziny). Następie, wnioskodawczyni około godziny 12.00 przygotowuje obiad, który jest podawany matce około godziny 13.00. Po obiedzie, strona sprząta, przygotowuje matce herbatę oraz wspólnie spędza z nią czas. "W międzyczasie" strona załatwia różne sprawy typu: zakupy i wykup leków (te czynności trwają około 3 godzin). Po powrocie z zakupów strona pomaga mamie podczas kąpieli, około godziny 19.00 przygotowuje kolację, a następnie spędza z matką wspólnie czas rozmawiając i oglądając wspólnie telewizję. W nocy pomaga mamie wstać do toalety. Po powrocie z pracy, w opiece przy matce pomaga druga córka D.
Nadto, jak odnotowano w protokole z wywiadu środowiskowego (podpisanym przez skarżącą), strona oświadczyła pracownikowi socjalnemu, że "nie widzi potrzeby korzystania z pomocy opiekunki czy asystenta osoby niepełnosprawnej z racji tego, że i tak nie może pójść do pracy, gdyż ma dziecko, które na obecną chwilę nie chodzi jeszcze do przedszkola". Poza tym nie chce, aby mamą zajmowała się obca osoba.
Po analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego Sąd doszedł do wniosków zbieżnych z tymi, jakie zostały wyprowadzone przez organy orzekające w sprawie, a mianowicie, że ustalone w sprawie okoliczności faktyczne nie wskazują na to, by czynności opiekuńcze jakie wykonuje strona przy matce stanowiły obiektywną przeszkodę do podjęcia przez nią zatrudnienia. Dodatkowo, by sprawowana opieka nad matką stanowiła wyłączny powód dla którego skarżąca nie jest aktywna zawodowo.
Przedstawiony wyżej, a utrwalony w protokole z wywiadu środowiskowego, opis czynności opiekuńczych wskazuje, że wykonywana przez stronę opieka nad matką w niewielkim stopniu dotyczy czynności stricte pielęgnacyjnych, natomiast w większości koncentruje się ona na pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz na wspólnym spędzaniu czasu z matką. Jak wynika z ustaleń organów orzekających w sprawie i nie podważonych skutecznie w skardze, strona pomaga matce przy ubieraniu, przy kąpieli, przy załatwianiu potrzeb fizjologicznych, nadto również przy sprzątaniu robieniu zakupów, gotowaniu i przygotowywaniu posiłków, przy paleniu w piecu. Organizuje wizyty lekarskie i wyjazdy na chemioterapię. Co ważne, matka strony wykazuje dużą samodzielność (samodzielnie je, samodzielnie porusza się po mieszkaniu oraz poza nim). Wzmożonej opieki wymaga jedynie w czasie chemioterapii kiedy jest bardzo słaba. Jak wynika z wyników wywiadu środowiskowego utrwalonych w protokole z tej czynności, poranne (tj. mające miejsce około godziny 9.00) czynności pielęgnacyjne przy matce, przygotowanie i podanie śniadania oraz napalenie w piecu zajmują stronie około 1 godziny. Około godz. 12.00-13.00 strona przygotowuje i podaje matce obiad, następnie sprząta, przygotowuje matce herbatę i spędza z nią wspólnie czas. Potem robi zakupy, uwzględniając w to również zakup leków.
Późnym popołudniem matka strony jest kąpana, a około godziny 19.00 zjada kolację. Scharakteryzowany powyżej opis przebiegu dnia codziennego wskazuje ponad wszelką wątpliwość, że czynności opiekuńcze, jakie skarżąca wykonuje przy matce nie wymagają całodziennego zaangażowania strony. Przy odpowiedniej organizacji czasu, strona mogłaby czynności pielęgnacyjne przy matce (uwzględniając w tym również konieczność napalenia w piecu) wykonywać rano przed pracą (lub inną formą zatrudnienia), a późnym popołudniem po odbyciu obowiązków zawodowych. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że przesłankę rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia z powodu opieki nad członkiem rodziny należy na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych analizować przez pryzmat definicji zatrudnienia w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., a zatem uwzględniając, że chodzi tu nie tylko o stosunek pracy ale i inne formy zatrudnienia, nie wymagające wielogodzinnego (jak w przypadku stosunku pracy) zaangażowania opiekuna w obowiązki zawodowe. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca nie wymaga aby możliwość zatrudnienia odnosiła się do pracy w pełnym jej wymiarze. W tym zakresie istnieje możliwość dostosowania warunków i czasu pracy do potrzeb własnych i rodziny. Definicja zawarta w art. 3 pkt 22 u.ś.r. (obejmująca zatrudnienie i inną pracę zarobkową) jest szeroka - oznacza to wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
W sprawie nie można przy tym pominąć, że matka strony jest w dużym stopniu samodzielna a więc nie ma przeszkód by kilka godzin została sama w domu. Dodatkowo, jak oświadczyła skarżąca podczas wywiadu środowiskowego, jej siostra pracuje do godziny 15.00 i po pracy pomaga w czynnościach opiekuńczych przy matce, a zatem nie ma przeszkód by to druga z córek B. K. (mieszkająca w tej samej miejscowości) podjęła się opieki nad matką w godzinach popołudniowych, jeżeli w tym czasie z powodów zawodowych opieki tej nie mogłaby wykonywać skarżąca. Należy w tym miejscu zauważyć, że niesienie pomocy schorowanym rodzicom stanowi obowiązek moralny każdego dziecka.
Uzupełniająco należy dodać, że strona mieszka wspólnie z matką, a zatem takie czynności jak sprzątanie, pranie gotowanie, musiałaby wykonywać w gospodarstwie domowym niezależnie do sprawowanej opieki nad matką. Należy zwrócić uwagę, że prowadzenie gospodarstwa domowego nie jest niczym nadzwyczajnym wśród osób, które są aktywne zawodowo.
Sąd oczywiście dostrzega podnoszone przez skarżącą kwestie związane z tym, że jej matka poddawana jest chemioterapii, która nie tylko bardzo osłabia organizm podopiecznej, ale i wymaga wyjazdów z nią do Wrocławia. Odwołując się do zasad doświadczenia życiowego, niewątpliwie osoba chora na nowotwór w okresie chemioterapii wymaga wzmożonych czynności opiekuńczych, należy jednak mieć na uwadze, że chemioterapia charakteryzuje się pewną cyklicznością, ma bowiem miejsce w określonych odstępach czasu. Jak wynika z protokołu wywiadu środowiskowego, strona jeździ z matką co 21 dni na chemioterapię do Wrocławia, która trwa 4 dni. Dostrzegając związane z tym faktem zaangażowanie czasowe strony oraz z pewnością również intensyfikację czynności pielęgnacyjnych Sąd jednocześnie zauważa, że w systemie zabezpieczenia społecznego istnieje instytucja tzw. opieki na członka rodziny (zasiłek opiekuńczy). Nie jest więc tak, że podejmując zatrudnienie strona pozbawiałaby swoją matkę opieki w okresach, gdy chora matka najbardziej tej opieki wymaga.
W okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy nie można wreszcie nie dostrzec, że strona opiekuje się jednocześnie nie tylko matką ale i swoim małym dzieckiem, które nie chodzi do żłobka ani przedszkola, a jak skarżąca oświadczyła podczas wywiadu, " nie widzi potrzeby korzystania z pomocy opiekunki czy asystenta osoby niepełnosprawnej z racji tego, że ona i tak na chwilę obecną nie może pójść do pracy gdyż ma dziecko, które na obecną chwilę nie chodzi jeszcze do przedszkola".
Z uwagi na powyższe, a przy tym nie kwestionując szczerych chęci skarżącej w zakresie niesienia pomocy matce chorującej na nowotwór (z przerzutami), można powziąć jednocześnie wątpliwość, czy opieka nad dzieckiem nie stanowiła jednego z aspektów dla których strona nie podejmuje aktywności zawodowej, podczas gdy strona deklarowała, że wyłączną przyczyną niepodejmowania opieki stanowią czynności opiekuńcze przy matce.
W nawiązaniu do podniesionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego pominięcia tego, że matka strony już od 2016 r. chorowała i legitymowała się orzeczeniami o niepełnosprawności trzeba wskazać, że materiał dowodowy w sprawie został ustalony w sposób wyczerpujący. W sprawie nie kwestionowano stanu zdrowia matki strony, a jak ustalił organ pierwszej instancji – matka strony legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w okresie od 17 czerwca 2016 r. do 31 lipca 2017 r. oraz legitymuje się takim orzeczeniem od 30 sierpnia 2022 do 30 września 2024. W międzyczasie, to od 27 lipca 2017 r. do 30 września 2020 r. legitymowała się orzeczeniem o stopniu umiarkowanym, a następnie od 12 października 2020 r. do 30 listopada 2021 r. o stopniu lekkim. Z bezspornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że strona zaprzestała aktywności zawodowej 30 listopada 2020 r, a zatem w okresie kiedy jej matka legitymowała się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, a więc orzeczeniem które nie uprawniało strony do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na matkę.
Odnosząc się końcowo do powołanych w skardze dowodów na okoliczność stanu zdrowia i niepełnosprawności matki skarżącej należy wskazać, ze nie mogły one skutkować stwierdzeniem, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego i materialnego. Dołączone do skargi orzeczenie z dnia 28 września 2022 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej znajduje się w materiale dowodowym, który stanowił podstawę orzekania przez organy obu instancji. Posiadanie tego orzeczenia stanowiło niezbędny wymóg formalny wystąpienia strony z wnioskiem o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego. Należy podnieść, że organy orzekające w sprawie nie kwestionowały zasadności wydania tego orzeczenia oraz zaleceń w nim zawartych (nie miały do tego również prawa) a jedynie oceniały, czy w sprawie występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia a opieką nad matką. Jak podkreśla się w orzecznictwie sądowym, samo orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wystarcza do określenia zakresu potrzeb osób niepełnosprawnych (opieki, pielęgnacji, wsparcia). Z uwagi na te okoliczności - na użytek ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - ustawodawca przewidział szczególne środki umożliwiające badanie, czy zakres potrzeb osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia zarazem aktywność zawodową jej opiekuna. Takim środkiem jest instytucja przewidziana w art. 23 ust. 4aa ust. 4b u.ś.r. uprawniająca do wnioskowanie o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Ujawnione w jego toku okoliczności faktyczne winny wykazać na ile osoba niepełnosprawna jest samodzielna, a na ile wymaga wsparcia, co umożliwi ocenę zakresu wymaganej opieki i zestawienia jej z czynnościami faktycznie realizowanymi przez osobę wymagającą opieki, a w konsekwencji ustalenia, czy wystąpił związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. W konsekwencji organy są nie tylko uprawnione, ale i zobowiązane do przeprowadzania takich analiz, a umocowanie to wynika z art. 17 ust. 1 w zw. z art. 23 ust. 4aa u.ś.r.
Co ważne, przy poczynionych w sprawie ustaleniach organy administracji uwzględniły akcentowany w skardze fakt choroby nowotworowej B. K. (z przerzutami), niemniej jednak ocena zasadności wniosku zależała od ustalenia stopnia niesamodzielności matki strony w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych, a co za tym idzie, również stopnia codziennego zaangażowania strony w tę opiekę. Jak już zostało stwierdzone wyżej, w ocenie Sądu, organy orzekające w sprawie zasadnie uznały, że związek taki (pomimo faktu choroby nowotworowej podopiecznej strony) nie występuje w okolicznościach faktycznych sprawy. Swoje stanowisko organy rzeczowo uzasadniły. Z tego względu Sąd nie podzielił zarzutów skargi dotyczących naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 17 ust. u.ś.r.
Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w całości, o czym orzekł jak w sentencji wyroku.