IV SA/Wr 188/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2025-09-10
NSAAdministracyjneWysokawsa
zarządzenieodwołaniedyrektorinstytucja kulturysamorząd gminnykonsultacjestowarzyszeniaprawo administracyjnenaruszenie prawanieważność

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził nieważność zarządzenia Wójta Gminy o odwołaniu dyrektorki Gminnego Centrum Kultury z powodu niezasięgnięcia wymaganych opinii stowarzyszeń.

Skarżąca B. R. wniosła skargę na zarządzenie Wójta Gminy Jerzmanowa odwołujące ją ze stanowiska dyrektora Gminnego Centrum Kultury. Zarządzenie oparto na licznych zarzutach dotyczących naruszenia przepisów prawa, w tym finansowych i rachunkowych. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną, stwierdzając nieważność zarządzenia w całości. Kluczowym argumentem było naruszenie przez Wójta obowiązku zasięgnięcia opinii związków zawodowych i stowarzyszeń twórczych przed odwołaniem dyrektora, co zostało zrealizowane w sposób pozorny poprzez ogłoszenie w BIP.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę B. R. na zarządzenie Wójta Gminy Jerzmanowa z dnia 25 lutego 2025 r. nr 0050.30.2025, którym odwołano ją ze stanowiska dyrektora Gminnego Centrum Kultury. Wójt uzasadnił odwołanie licznymi naruszeniami przepisów prawa, w tym ustawy o finansach publicznych, ustawy o rachunkowości, prawa pracy oraz ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Skarżąca zarzuciła Wójtowi naruszenie art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej poprzez błędną wykładnię i nieprzeprowadzenie konsultacji ze stowarzyszeniami zawodowymi i twórczymi właściwymi ze względu na rodzaj działalności Gminnego Centrum Kultury. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. W pierwszej kolejności odrzucił wniosek organu o odrzucenie skargi z powodu braku wyczerpania środków zaskarżenia, wskazując, że na zarządzenie Wójta nie przysługuje środek zaskarżenia. Następnie, analizując merytorycznie sprawę, Sąd stwierdził, że Wójt istotnie naruszył art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. Obowiązek zasięgnięcia opinii związków zawodowych i stowarzyszeń twórczych przed odwołaniem dyrektora, który nie został wyłoniony w drodze konkursu, został zrealizowany w sposób pozorny. Wójt ograniczył się do zamieszczenia wniosku o wydanie opinii w Biuletynie Informacji Publicznej i na tablicy ogłoszeń, co uniemożliwiło lub utrudniło zapoznanie się z nim właściwym stowarzyszeniom. Sąd podkreślił, że intencją ustawodawcy było, aby organ sam zwracał się o opinie do stowarzyszeń, a nie oczekiwał, że stowarzyszenia będą samodzielnie poszukiwać informacji w BIP. Pominięcie działań konsultacyjnych stanowi istotne naruszenie prawa. W związku z tym, Sąd, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia w całości. O kosztach postępowania orzeczono na rzecz skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zarządzenie takie jest niezgodne z prawem i podlega stwierdzeniu nieważności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że Wójt naruszył art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, ponieważ obowiązek zasięgnięcia opinii stowarzyszeń został zrealizowany w sposób pozorny poprzez ogłoszenie w BIP, zamiast bezpośredniego zwrócenia się do właściwych stowarzyszeń.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (31)

Główne

u.o.p.d.k. art. 15 § ust. 1

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

Przed odwołaniem dyrektora instytucji kultury, który nie został wyłoniony w drodze konkursu, organizator ma obowiązek zasięgnąć opinii związków zawodowych działających w tej instytucji oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję. Obowiązek ten nie może być traktowany jako pozorność i wymaga aktywnego działania organu w celu ustalenia i zwrócenia się do właściwych stowarzyszeń.

p.p.s.a. art. 147 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.s.g. art. 30 § 2 pkt 5

Ustawa o samorządzie gminnym

u.o.p.d.k. art. 15 § ust. 6 pkt 3

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

k.p. art. 70 § § 1 i § 2

Ustawa - Kodeks pracy

u.f.p. art. 265

Ustawa o finansach publicznych

u.f.p. art. 44

Ustawa o finansach publicznych

u.f.p. art. 68

Ustawa o finansach publicznych

u.o.r. art. 4 § ust. 1

Ustawa o rachunkowości

u.o.r. art. 10 § ust. 1 pkt 3b

Ustawa o rachunkowości

u.o.r. art. 12 § ust. 2

Ustawa o rachunkowości

u.o.r. art. 14 § ust. 1 i 2

Ustawa o rachunkowości

u.o.r. art. 20 § ust. 1 i 2

Ustawa o rachunkowości

u.o.r. art. 21 § ust. 1 pkt 6

Ustawa o rachunkowości

u.o.r. art. 46

Ustawa o rachunkowości

u.o.n.d.f.p. art. 9

Ustawa o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych

p.b. art. 62 § ust. 1 pkt 2

Ustawa - Prawo budowlane

u.o.p.d.k. art. 28

Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej art. 15 § ust. 1 pkt 2

Statut Gminnego Centrum Kultury art. 10

Statut Gminnego Centrum Kultury art. 11 § ust. 6

Zarządzenie Wójta Gminy w sprawie ustalenia minimalnych wysokości stawek czynszu najmu oraz dzierżawy za nieruchomości z zasobu Gminy art. 9

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 6

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 91 § ust. 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 101 § ust. 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 52 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 52 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przez Wójta obowiązku zasięgnięcia opinii właściwych stowarzyszeń zawodowych i twórczych przed odwołaniem dyrektora instytucji kultury, poprzez zrealizowanie tego obowiązku w sposób pozorny (ogłoszenie w BIP zamiast bezpośredniego zwrócenia się do stowarzyszeń).

Odrzucone argumenty

Argument Wójta o odrzuceniu skargi z powodu braku uprzedniego wezwania do usunięcia naruszenia prawa. Argument Wójta, że publikacja wniosku w BIP stanowi wypełnienie obowiązku konsultacyjnego.

Godne uwagi sformułowania

obowiązek zasięgnięcia opinii związków zawodowych oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję nie może być traktowany jedynie w kategoriach pozorności nie można zakładać, że stowarzyszenia zawodowe i twórcze na bieżąco będą przeglądać BIP Gminy intencją ustawodawcy było, aby to organ zwracał się o wydanie opinii bezpośrednio do stowarzyszeń zawodowych i twórczych, a nie to aby stowarzyszenia samodzielnie poszukiwały informacji w BIP

Skład orzekający

Andrzej Nikiforów

przewodniczący

Aneta Brzezińska

członek

Ewa Kamieniecka

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Procedura odwoływania dyrektorów instytucji kultury, obowiązek konsultacji ze stowarzyszeniami, interpretacja przepisów dotyczących BIP i konsultacji publicznych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odwołania dyrektora instytucji kultury, który nie był wyłoniony w drodze konkursu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak ważne są formalne procedury w administracji publicznej i jak pozorne ich spełnienie może prowadzić do unieważnienia decyzji. Podkreśla rolę konsultacji społecznych i związków zawodowych.

Pozorne konsultacje zrujnowały zarządzenie Wójta. Jak prawidłowo odwołać dyrektora kultury?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 188/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-09-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /przewodniczący/
Aneta Brzezińska
Ewa Kamieniecka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6369 Inne o symbolu podstawowym 636
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
*Stwierdzono nieważność aktu, niebędącego aktem prawa miejscowego w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 87
art. 15 ust. 1
Ustawa z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca) Protokolant: Michał Janusz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 września 2025 r. sprawy ze skargi B. R. na zarządzenie Wójta Gminy Jerzmanowa z dnia 25 lutego 2025 r. nr 0050.30.2025 w przedmiocie odwołania ze stanowiska D. w J. I. stwierdza nieważność zaskarżonego zarządzenia w całości; II. zasądza od Wójta Gminy Jerzmanowa na rzecz skarżącej B. R. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wójt Gminy Jerzmanowa zarządzeniem nr 0050.30.2025 z dnia 25 lutego 2025 r. na podstawie art. 30 ust. 2pkt 5 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1465), art. 15 ust. 1, ust. 6 pkt 3 i pkt 4 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (t. j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 87) oraz art. 70 § 1 i § 2 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t. j.: Dz. U z 2023 r. poz. 1465) odwołał B. R. ze stanowiska D. w J. z dniem 28 lutego 2025 r. (§ 1 ust. 1). W § 2 zarządzenia organ wskazał, że powodem odwołania było naruszenie przepisów prawa w związku z zajmowanym stanowiskiem oraz odstąpienie od realizacji umowy w sprawie warunków organizacyjno – finansowych działalności Gminnego Centrum Kultury w J. oraz programu jego działania z dnia 29 grudnia 2022 r. określone w uzasadnieniu zarządzenia.
W uzasadnieniu zarządzenia organ wskazał, że B. R. odstąpiła od realizacji obowiązków wynikających w szczególności z treści § 8 i § 9 umowy w sprawie warunków organizacyjno – finansowych działalności Gminnego Centrum Kultury w J. oraz programu jego działania z dnia 29 grudnia 2022 r., jak również nie podjęła stosownych działań, których obowiązek wynikał z przepisów szczególnych, które to uchybienia kwalifikowane winny być jako naruszenie przepisów prawa w następującym zakresie:
1. art. 265 pkt ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych przez niezłożenie Wójtowi Gminy w ustawowo zakreślonym terminie, tj. do dnia 31 lipca roku budżetowego informacji o przebiegu wykonania planu finansowego jednostki za pierwsze półrocze, uwzględniającej w szczególności stan należności i zobowiązań, w tym wymagalnych;
2. art. 44 w zw. z art. 68 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych przez naruszenia zasad ponoszenia wydatków ze środków publicznych wynikających z rozliczania zaliczek w kwotach wyższych niż udzielone zaliczki, wydatkowania środków publicznych z przekroczeniem planu finansowego;
3. art. 4 ust. 1 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3b ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości przez uchybienia w nadzorze w zakresie obowiązku rzetelnego prowadzenia ksiąg rachunkowych, przejawiające się prowadzeniem ich wbrew przepisom ustawy oraz podawania w tych księgach nierzetelnych danych, tj. braku wykazu zbiorów danych tworzących księgi rachunkowe w przyjętej polityce rachunkowości, jak również nierzetelnego prowadzenia ewidencji pozabilansowej dotyczącej planu finansowego i jego wykonania;
4. art. 12 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości przez brak zamknięcia ksiąg rachunkowych za rok 2023 w terminie wynikającym z przepisów ustawy o rachunkowości;
5. art. 14 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości przez uchybienia w nadzorze w zakresie obowiązku rzetelnego prowadzenia ksiąg rachunkowych, przejawiające się prowadzeniem ich wbrew przepisom ustawy oraz podawania w tych księgach nierzetelnych danych, tj. niezachowania chronologii przy ewidencji 2 faktur oraz brak możliwości powiązania dowodu księgowego z zapisem na kontach, w związku z brakiem zamieszczania numerów pozycji z dziennika na dowodach ksiegowych;
6. art. 20 ust. 1 i 2 i art. 21 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości przez uchybienia w nadzorze w zakresie obowiązku rzetelnego prowadzenia ksiąg rachunkowych, przejawiające się nieprawidłowym ujęciem kosztów Gminnego Centrum Kultury;
7. art. 46 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości przez uchybienia w nadzorze w zakresie obowiązku rzetelnego prowadzenia ksiąg rachunkowych, przejawiające się wykazaniem w pasywach bilansu za rok 2023 w pozycji "inne zobowiązania" salda Ma konta 280 "Odpisy aktualizujące rozrachunki" podczas gdy saldo to powinno pomniejszać należności wykazane w aktywach bilansu a rok 2023;
8. art. 9 ustawy z dnia 17 grudnia 2004 r. o odpowiedzialności za naruszenie dyscypliny finansów publicznych przez dokonanie zwrotu niewykorzystanych środków przyznanych przez Gminę w formie dotacji celowych na realizację zadań na rzecz sołectw w ramach funduszu sołeckiego ustanowionego na rok 2024 z uchybieniem terminów ustalonych w treści umów zawieranych pomiędzy Gminą a Gminnym Centrum Kultury;
9. art. 62 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, przejawiające się nieprzeprowadzeniem w roku 2023 kontroli okresowej polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego 3 budynków świetlic wiejskich;
10. art. 28 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej przez ustalenie planu finansowego Gminnego Centrum Kultury na rok 2023, zakładającego stratę w wysokości 89.893,00 zł, podczas gdy plan kosztów z tytułu amortyzacji zakładał kwotę 21.570,00 zł;
11. § 15 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 18 stycznia 2007 r. w sprawie Biuletynu Informacji Publicznej przez brak udokumentowania przekazania przez D. wskazanym osobom obowiązku dokonywania zmian w treści informacji udostępnianych w BIP;
12. § 10 oraz § 11 ust. 6 Statutu Gminnego Centrum Kultury przejawiające się brakiem powołania społecznej rady programowej jako organu doradczego, który to obowiązek wynikał z postanowień przyjętego Statutu, jak również przez brak wyodrębniania w planie finansowym Gminnego Centrum Kultury środków na działalność ośrodków kultury – świetlic wiejskich oraz gminnej biblioteki publicznej i jej filii z wyszczególnieniem kwot na uzupełnienie zbiorów bibliotecznych i działalność kulturalną.
Ponadto D. nie realizowała w sposób prawidłowy obowiązków określonych w treści § 8 i § 9 umowy w sprawie warunków organizacyjno – finansowych działalności Gminnego Centrum Kultury oraz programu jego działania z dnia 29 grudnia 2022 r., w tym w szczególności w zakresie sposobu zarządzania (oddawania w najem/dzierżawę) nieruchomości zarządzanych przez Gminne Centrum Kultury, tj. z naruszeniem postanowień zarządzenia Wójta Gminy z dnia 9 maja 2022 r. w sprawie ustalenia minimalnych wysokości stawek czynszu najmu oraz dzierżawy za nieruchomości z zasobu Gminy, przejawiającym się wprowadzeniem do aktów wewnętrznych Gminnego Centrum Kultury zarządzeń do tyczących zasad udostępniania obiektów administrowanych przez Gminne Centrum Kultury, wprowadzających zwolnienia i obniżone naliczanie opłat za najem odmiennie od zasad wprowadzonych zarządzeniem Wójta Gminy. Nadto, mimo istnienia ustawowego obowiązku, jak również mimo obowiązku wynikającego z treści umowy z dnia 29 grudnia 2022 r. D. uchybiła wymogowi przeprowadzenia w roku 2023 przeglądu technicznego 3 budynków świetlic wiejskich znajdujących się w jej zarządzie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonego zarządzenia Wójta Gminy i zwrot kosztów postępowania, zarzucając naruszenie art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej przez jego błędna wykładnię i nieprzeprowadzenie przez Wójta Gminy konsultacji do tyczącej zamiaru odwołania skarżącej ze stanowiska D. ze stowarzyszeniami zawodowymi i twórczymi właściwymi ze względu na rodzaj prowadzonej działalności, a w konsekwencji naruszenie art. 7 Konstytucji RP, polegające na wydaniu zaskarżonego zarządzenia z przekroczeniem granic prawa.
Skarżąca wyjaśniła, że Wójt Gminy zamieścił w dniu 31 stycznia 2025 r. na stronie internetowej (BIP Urzędu Gminy) wniosek o wydanie opinii przez stowarzyszenia zawodowe i twórcze. Zdaniem skarżącej, publikacja wniosku w BIP nie stanowi wypełnienia obligatoryjnej przesłanki odwołania dyrektora, wynikającej z art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej. W rozpatrywanej sprawie niektóre opinie stowarzyszeń wpłynęły wyłącznie dlatego, ze o zamiarze odwołania ze stanowiska poinformowała sama skarżąca. Według skarżącej, obowiązkiem Wójta jest ustalenie, jakie związki zawodowe i stowarzyszenia twórcze działają na terenie Gminy. Informacja Wójta powinna zostać skierowana do indywidualnie określonych podmiotów. Powinien on zasięgnąć opinii u tych podmiotów odnośnie odwołania ze stanowiska dyrektora instytucji kultury. Natomiast Wójt Gminy nie poczynił stosownych czynności zmierzających do ustalenia, czy i jakie stowarzyszenia zawodowe i twórcze właściwe są ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez Gminne centrum Kultury. Pominięcie tych działań przez Wójta Gminy stanowi istotne naruszenie prawa. Zamieszczenie wyłącznie w BIP wniosku o wydanie opinii do "bliżej nie określonego kręgu podmiotów" nie stanowi realizacji przesłanki zasięgnięcia opinii stowarzyszeń zawodowych i twórczych, o której mowa w art. 15 ust. 1 ustawy. Oczywiste jest, że stowarzyszenia zajmujące się działalnością artystyczną i twórczą z terenu gminy, powiatu, województwa czy kraju nie kontrolowały BIP Gminy, ponieważ nie mają takiego obowiązku.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na brak uprzedniego bezskutecznego wezwania organu do usunięcia naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia lub też o oddalenie skargi, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Organ argumentował, że strona BIP stanowi publiczną platformę, której celem jest zapewnienie transparentności i dostępności informacji dla wszystkich zainteresowanych, niezależnie od tego, czy są oni związani z konkretnymi stowarzyszeniami zawodowymi, czy nie. Według organu, wszyscy zainteresowani, niezależnie od miejsca i czasu, mogli zapoznać się z wnioskiem i jego treścią.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zarządzenie w przedmiocie odwołania dyrektora instytucji kultury przez organ wykonawczy samorządu terytorialnego jest aktem, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 6 p.p.s.a., podlegającym kontroli sądu administracyjnego.
Dokonując oceny zaskarżonego zarządzenia Wójta Gminy w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przede wszystkim należy wskazać, że nie jest uzasadniony wniosek organu o odrzucenie skargi z uwagi na brak uprzedniego bezskutecznego wezwania organu do usunięcia naruszenia interesu prawnego lub uprawnienia. Stosownie do art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie, chyba że skargę wnosi prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich lub rzecznik Praw Dziecka. Przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). Na zarządzenie Wójta Gminy nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, dlatego strona może złożyć skargę do sądu administracyjnego bez uprzedniego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa.
Trzeba stwierdzić, że zarządzenie o odwołaniu dyrektora instytucji kultury jest aktem o podwójnym charakterze, tj. aktem publicznoprawnym wywołującym skutki w zakresie prawa publicznego, jak też aktem z zakresu prawa pracy, wywołującym skutki w sferze prawa pracy. Przedmiotem badania sądu administracyjnego dokonującego oceny zarządzenia o odwołaniu nie są ewentualne roszczenia pracownicze odwołanego dyrektora, do rozpatrzenia których właściwy jest sąd pracy, ale zachowanie wymaganej przepisami publicznoprawnymi formy tego odwołania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2526/11, z dnia 8 marca 2023 r. sygn. akt II OSK 2492/21).
Przechodząc do merytorycznej oceny legalności zaskarżonego zarządzenia wskazać należy, że zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t. j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1465 ze zm., dalej jako u.s.g.) , zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem jest nieważne. Zostały również spełnione przesłanki z art. 101 ust. 1 u.s.g., z którego wynika, że zaskarżyć zarządzenie do sądu administracyjnego może każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone zarządzeniem, podjętym przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej.
Odwołanie ze stanowiska dyrektora instytucji kultury kształtuje sytuację prawną osoby odwołanej, zatem interes prawny skarżącej został naruszony zaskarżonym zarządzeniem, którego legalność skarżąca kwestionuje.
Z art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej (t. j. Dz. U. z 2020 r. poz. 194), dalej u.o.p.d.k., wynika, że dyrektor instytucji kultury powoływany jest na czas określony – w przypadku dyrektora instytucji kultury innej, niż instytucja artystyczna, dyrektora powołuje się na okres od trzech do siedmiu lat. Skarżąca została powołana na D. zarządzeniem Wójta Gminy z dnia 30 grudnia 2022 r. na czas określony 7 lat od dnia 1 stycznia 2023 r. do dnia 31 grudnia 2029 r.
Zgodnie z art. 15 ust. 6 pkt 3 u.o.p.d.k. dyrektor instytucji kultury powołany na czas określony może być odwołany przed upływem tego okresu z powodu naruszenia przepisów prawa w związku z zajmowanym stanowiskiem. Należy zauważyć, że nie jest rolą sądu administracyjnego dokonywanie ustaleń faktycznych, dotyczących tego, czy skarżąca jako [...] instytucji kultury rzeczywiście naruszyła przepisy prawa i ewentualnie jakie przepisy w związku z zajmowanym stanowiskiem, ale kontrola zgodności zaskarżonego zarządzenia z przepisami prawa administracyjnego.
Przepisy u.o.p.d.k. nie określają szczegółowo procedury, po przeprowadzeniu której organizator wydaje akt odwołujący dyrektora instytucji kultury ze stanowiska. Z art. 15 ust.1 u.o.p.d.k. wynika obowiązek – przed odwołaniem dyrektora, który nie został wyłoniony w drodze konkursu – a taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie - zasięgnięcia opinii związków zawodowych działających w tej instytucji kultury oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję.
Jak podkreśla się w orzecznictwie pojęcie "stowarzyszenie twórcze", o którym mowa w analizowanym przepisie, należy rozumieć szeroko. Sąd Najwyższy wskazywał, że pojęcie "stowarzyszenia twórcze" w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.o.p.d.k obejmuje wszelkie stowarzyszenia, które funkcjonują na terenie działania organizatora, zrzeszające twórców i inspirujące działalność twórczą (wyrok SN z 15 października 2014 r. sygn. akt I PK 43/14, OSNP 2016/3/30).
Ustawodawca wprowadzając obowiązek zasięgania opinii związków zawodowych oraz stowarzyszeń zawodowych i twórczych miał na uwadze przede wszystkim stworzenie możliwości wypowiedzenia się organizacji działających w dziedzinie szeroko pojętej kultury, co do powołania lub odwołania dyrektora instytucji kultury funkcjonującej na terenie działania tej instytucji. Ma to o tyle znaczenie, że w związku ze specyfiką działania takich instytucji kultury, konieczna jest współpraca ze stowarzyszeniami bądź innymi organizacjami, które działają w dziedzinie kultury. Z tego też względu nie bez znaczenia jest opinia takich organizacji przy ustalaniu obsady stanowiska dyrektora instytucji kultury. Brak jest również podstaw do zawężającej wykładni art. 15 ust. 1 u.o.p.d.k., poprzez przyjmowanie, że chodzi w nim jedynie o stowarzyszenia, do których należy dyrektor, bądź działające w tej instytucji. Warunek taki nie wynika bezpośrednio z przepisu ustawy (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2545/11, wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II OSK 1295/12).
Jak zwrócił uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, obowiązek zasięgnięcia opinii stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez daną instytucję nie może być traktowany jedynie w kategoriach pozorności (wyrok NSA z dnia 14 października 2020 r. sygn. akt II OSK 1535/20 - orzeczenia.nsa.gov.pl).
W rozpatrywanej sprawie należy zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej o istotnym naruszeniu przez organ art. 15 ust. 1 u.o.p.d.k. przy wydawaniu kontrolowanego zarządzenia. Organ ograniczył się bowiem do sporządzenia "wniosku o wydanie opinii w sprawie odwołania ze stanowiska D.", adresowanego do "stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez Gminne Centrum Kultury", w terminie 14 dni od dnia ukazania się wniosku w Biuletynie Informacji Publicznej Gminy oraz na tablicy ogłoszeń w budynku Urzędu Gminy.
Z uwagi na sposób zamieszczenia tego wniosku (w BIP Gminy oraz na tablicy ogłoszeń w budynku), w sprawie odwołania D. wypowiedzieli się przede wszystkim mieszkańcy poszczególnych wsi (sołectw) w Gminie, koła gospodyń wiejskich w poszczególnych wsiach Gminy, a także np. Ochotnicza Straż Pożarna. Taki sposób informowania o prowadzonych konsultacjach z pewnością uniemożliwiał lub utrudniał zapoznanie się z wnioskiem o wydanie opinii zainteresowanym stowarzyszeniom zawodowym i twórczym. Nie można bowiem zakładać, że stowarzyszenia zawodowe i twórcze na bieżąco będą przeglądać BIP Gminy z uwagi na ewentualną możliwość odwołania dyrektora instytucji kultury, działającej na terenie Gminy.
W aktach sprawy, jak również w treści kontrolowanego zarządzenia brak jest jakichkolwiek dowodów, że organ chociaż podjął próby poszukiwania takich stowarzyszeń stosownie do obowiązku wynikającego z art. 15 ust. 1 u.o.p.d.k. Organ w żaden sposób nie wykazał, że podjął jakiekolwiek próby poszukiwania tychże stowarzyszeń, np. zwracając się do innych organów, czy też podejmując samodzielnie próby ich poszukiwania, przykładowo w Internecie. Nic też nie stało na przeszkodzie, aby organ zwrócił się do placówki kultury o wskazanie wszystkich stowarzyszeń zawodowych i twórczych właściwych ze względu na rodzaj działalności prowadzonej przez instytucję kultury, a następnie wystąpił do nich o uzyskanie określonej prawem opinii. Zamiast tego organ za wystarczające uznał zamieszczenie stosownego ogłoszenia w Biuletynie Informacji Publicznej i na tablicy ogłoszeń w budynku Urzędu Gminy, uznając że stowarzyszenia powinny się same zwrócić do organu. Nie można zgodzić się z podnoszonym przez organ w odpowiedzi na skargę argumentem o cyfryzacji i nieograniczonym dostępie do Internetu, ponieważ intencją ustawodawcy było, aby to organ zwracał się o wydanie opinii bezpośrednio do stowarzyszeń zawodowych i twórczych, a nie to aby stowarzyszenia samodzielnie poszukiwały informacji w BIP. Takie działanie powoduje faktyczne naruszenie obowiązków organizatora zamierzającego odwołać dyrektora instytucji kultury wyraźnie przewidzianych w art. 15 ust. 1 ww. ustawy. Świadczy ono również o pozorności podejmowanych przez organ działań w celu spełnienia obowiązku konsultacyjnego.
Pominięcie działań konsultacyjnych stanowi istotne naruszenie prawa (por. wyrok NSA z dnia 17 lutego 2022 r. sygn. akt II OSK 724/19, LEX nr 3333546). Wprawdzie opinie stowarzyszeń twórczych nie wiążą organu przy podejmowaniu decyzji o odwołaniu dyrektora instytucji kultury (taka jest istota opinii), ale nie oznacza to, że proces konsultacji można całkowicie zbagatelizować. Proces opiniowania odwołania jest obligatoryjny, zapytania o opinie powinny być skierowane wprawdzie nie do wszystkich stowarzyszeń twórczych działających na danym terenie, ale do powiązanych z tą instytucją kultury przez rodzaj działalności prowadzonej przez tę instytucję, przynajmniej tych, które z nią współpracowały.
Należy też zauważyć, że obowiązek zasięgania opinii nie powinien też być podnoszony do rangi wymagania, którego praktyczna realizacja byłaby niemożliwa bądź znacznie utrudniona, np. przez poszukiwanie przez organ stowarzyszeń zawodowych lub twórczych na terenie całego kraju. Potrzeba zachowania wymagań natury formalnej nie może stać na przeszkodzie prawa organizatora do powołania czy też odwołania dyrektora instytucji kultury, za której funkcjonowanie w pierwszej kolejności odpowiada (wyrok NSA z 14 października 2020 r. sygn. akt II OSK 1535/20 – przywołane orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl).
Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając, że zaskarżone zarządzenie istotnie narusza prawo, tj. art. 15 ust. 1 ustawy o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że sąd uwzględniając skargę na uchwałę lub akt, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 5 i 6, stwierdza nieważność tej uchwały lub aktu w całości lub w części albo stwierdza, że zostały wydane z naruszeniem prawa, jeżeli przepis szczególny wyłącza stwierdzenie ich nieważności - uwzględnił skargę, stwierdzając jego nieważność w całości (punkt I sentencji wyroku).
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania (wynagrodzenie pełnomocnika).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI