IV SA/Wr 18/24

IV SA/Wr 18/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska /sprawozdawca/
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Stwierdzono bezskuteczność czynności wydanej na podstawie przepisów szczególnych
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 840
art. 21, art. 22
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
Dz.U. 2021 poz 56
par. 9, par. 10, par. 14
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej,  wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (t.  j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, Protokolant: Referent Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 30 października 2024 r. sprawy ze skargi Karkonoskiego Parku Narodowego z siedzibą w Jeleniej Górze na czynność Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 10 października 2023 r. nr WRiD.5140.31.2023.KM w przedmiocie włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność czynności włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, II. zasądza od Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 697 (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
Uzasadnienie
W dniu 14 marca 2023 r. została sporządzona karta ewidencyjna obiektu nieruchomego, jakim jest C., zwana [...], położona na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, działka [...]/[...] (obręb M.).
Zawiadomieniem z 10 maja 2023 r. Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków (dalej: DWKZ, organ) poinformował Karkonoski Park Narodowy (dalej: strona skarżąca) oraz Klub Wysokogórski w P. o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej sporządzonej dla ww. obiektu do Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków (EWZ) – C.
Pismem z 2 czerwca 2023 r. strona skarżąca wniosła do DWKZ sprzeciw wobec zamiaru włączenia ww. obiektu do WEZ. W uzasadnieniu strona skarżąca podniosła, że pozostałości obiektu, którego dotyczy pismo znajdują się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego. Był to schron dla pracowników leśnych, który został wzniesiony w 1966 r. najprostszymi metodami z okrąglaków drewnianych, przykryty dachem z desek pokrytych papą. Był przewidziany do użytkowania sezonowego, nie posiada fundamentów. Nie przewidywano jego długotrwałej eksploatacji, co znajduje odzwierciedlenie w nietrwałości konstrukcji i użytych materiałów. Nie stanowi przykładu estetycznej architektury, starannego rzemiosła, ani tradycyjnej zabudowy. Przed laty obiekt utracił walory użytkowe dla Parku, przestał pełnić rolę zaplecza do obserwacji terenowych, wykonywania prac. Od kilku lat został wyłączony z użytkowania i przeznaczony do utylizacji pokrycia dachowego. Nadto strona skarżąca podniosła, że obiekt znajduje się w centralnym obszarze podlegającym ochronie siedlisk leśnych, w ostoi lęgowej cietrzewi pospolitych, u podnóża miejsc lęgowych sokoła wędrownego. Zgodnie zaś z zapisami obowiązującego planu ochrony Karkonoskiego Parku Narodowego C. nie jest ujęta na liście obiektów udostępnianych i została przeznaczona do rozbiórki jako obiekt zagrażający walorom przyrodniczym z uwagi na negatywny wpływ obecności człowieka na gatunki ornitofauny oraz potencjalne miejsce koncentracji negatywnych zachowań (śmiecenie, zanieczyszczenie bytowe, zagrożenie pożarowe). Wreszcie strona skarżąca wskazała, że obiekt jest własnością Skarbu Państwa, a w jej użytkowaniu. Wskazała również, że do 2019 r. obiekt ten był użytkowany przez Klub Wysokogórski w P., jednak ze względu na rażące naruszenie zasad jego użytkowania oraz prowadzenie w tym miejscu działalności zagrażającej zasobom przyrodniczym, jak również na brak dbałości o stan techniczny, Klub ten został wyłączony z użytkowania.
Pismem z 10 października 2023 r. organ zawiadomił stronę skarżąca oraz Klub Wysokogórski w P. o włączeniu C. do WEZ. Z zawiadomienia wynika, że stosownie do art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami ww. obiekt winien zostać ujęty w gminnej ewidencji zabytków. Do zawiadomienia organ nie załączył kopii karty ewidencyjnej. Zawiadomienie doręczono stronie skarżącej 17 października 2024 r.
Pismem z 19 października 2023 r. strona skarżąca wniosła o udostępnienie (w trybie informacji publicznej) całości dokumentacji związanej z włączeniem karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do WEZ, pełnej treści karty zabytku wraz z uzasadnieniem spełnienia kryteriów ustawowych oraz podstawy zinwentaryzowania obiektu i sposobu określenia jego wartości zabytkowej. W odpowiedzi na wniosek DWKZ poinformował, że żądanie wglądu do całości akt nie jest informacją publiczną oraz przesyłał kopię karty ewidencyjnej. Odnośnie uzasadnienia spełnienia kryteriów ustawowych zabytków wskazał zaś, iż nie jest to informacja publiczna, a odnośnie pytania trzeciego, że nie zawiera ono żądania udostępnienia informacji publicznej.
Kolejnym pismem z 22 listopada 2023 r. strona skarżąca wniosła o udostępnienie informacji publicznej obejmującej: 1. treść dokumentów wytworzonych i pozyskanych w procedurze zw. z włączeniem karty ewidencyjnej zabytku do WEZ; 2. treści dokumentów wytworzonych i pozyskanych przez DWKZ poprzedzających procedurę zw. z włączeniem ww. karty do WEZ. W związku z powyższym, 29 listopada 2023 r. DWKZ poinformował stronę skarżącą, że procedura włączenia i wyłączania zabytków do WEZ jest uregulowania rozporządzeniem MKiDN z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem, a dokumenty są opublikowane na BIP urzędu. W zakresie pytania drugiego, DWKZ wskazał, że wniosek nie podlega udostępnieniu w trybie u.d.i.p.
Pismem z 6 grudnia 2023 r. strona skarżąca wniosła o uzupełnienie informacji przekazanych e-mailem w dniu 29 listopada 2023 r. W odpowiedzi z 13 grudnia 2023 r., organ poinformował stronę skarżąca, że nie istnieje informacja, o którą wystąpiono, w związku z tym nie może jej udostępnić. Wskazał również, że nie istnieje procedura poprzedzająca, związana z włączeniem karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego do WEZ.
Ostatecznie, pismem z 14 grudnia 2023 r., strona skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając czynności włączenia karty ewidencyjnej C. karkonoskiej do WEZ naruszenie:
- art. 3 pkt 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że ww. obiekt jest zabytkiem bez wskazania i uzasadnienia jakie wartości zdecydowały o uznaniu obiektu za zabytek;
- § 15 ust. 7 oraz § 10 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niegodnie z prawem (Dz.U. z 2021 r. poz. 56) poprzez niedołączenie do zawiadomienia potwierdzonej kopii karty ewidencyjnej, a tym samym niewskazanie wszystkich elementów (wypełnionych rubryk), które karta powinna posiadać;
- art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności faktycznych sprawy na skutek zaniechania wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz poprzez brak wskazania, które fakty organ uznał za udowodnione i brak wykazania jakichkolwiek przesłanek, którymi kierował się organ, wpisując nieruchomość jako zabytek do wojewódzkiej ewidencji zabytków, mimo wyraźnego sprzeciwu dyrektora Karkonoskiego Parku Narodowego zawartego w piśmie z 2 czerwca 2023 r. jako reakcji na zawiadomienie o zamiarze włączenia zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków;
- art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. poprzez brak pouczenia o możliwości zaskarżenia czynności polegającej na włączeniu zabytku nieruchomego do wojewódzkiej ewidencji zabytków;
- błędną informację w Karcie Ewidencyjnej Obiektu Nieruchomego przez podanie w rubryce 7, że użytkownikiem obiektu jest Klub Wysokogórski w P. Wskazując na powyższe naruszenia strona skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W piśmie z 7 październik 2024 r. strona skarżąca zawnioskowała o włączenie w poczet materiału dowodowego dokumentów szczegółowo w nim wymienionych i opisanych, w tym artykułu Witolda Komorowskiego "Wspominając chatki" zamieszczonego w Biuletynie Stowarzyszenia Ochrony Przyrody Smogorniak "Przy kominku". Na rozprawie, która odbyła się przed tutejszym Sądem 30 października 2024 r. Sąd postanowił uwzględnić wniosek strony i przeprowadzić uzupełniający dowód z zawnioskowanych dokumentów (art. 106 § 3 p.p.s.a.). Strona skarżąca wskazała również (w szczególności), że czynność organu została dokonana pomimo tego, że nie wykazano żadnych walorów zabytkowych obiektu. Treść karty zawiera błędy merytoryczne, odwołuje się bowiem do specyfiki i cech chatki myśliwskiej, która istniała w obszarze Ś., a obecnie już nie występuje. Nadto w karcie zawarto nieprawdziwe informacje dotyczące genezy powstania obiektu, posiłkując się przy tym ogólnie dostępną literaturą o charakterze niefachowym i niespecjalistycznym (biuletyn "Przy kominku). Błędnie wskazano też użytkownika obiektu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024, poz. 935), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 145 p.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji i postanowień z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ww. ustawy sąd stwierdza bezskuteczność czynności, a przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje odpowiednio. Do stwierdzenia bezskuteczności czynności konieczne jest uznanie przez sąd, że czynność ta narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W pierwszej kolejności podnieść należy, włączenie karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. (postanowienie NSA z 18 maja 2021 r., sygn. II OZ 218/21). Tym samym, zaskarżona w sprawie czynność Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 10 października 2023 r. o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej nieruchomości (zabytku) – C. (zwanej [...]), podlega kontroli sądowej w trybie i na zasadach określonych w p.p.s.a.
Konsekwencją przyjęcia charakteru spornej w sprawie czynności jest ocena dopuszczalności skargi. Zgodnie z art. 53 § 2 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę. Z zapisu tego wynika, że wniesienie skargi na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 .p.s.a. z uchybieniem terminu nie powoduje bezwzględnego obowiązku jej odrzucenia przez Sąd I instancji. Ustawodawca w art. 53 § 2 p.p.s.a. przyznał Sądowi kompetencję do rozpoznania skargi, jeżeli uchybienie terminu do jej wniesienia nastąpiło bez winy skarżącego. W opinii Sądu okoliczność taka wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Jakkolwiek analiza załączonych do sprawy pism wskazuje, że strona skarżącą o czynności tej dowiedziała się 17 października 2023 r., a skargę wywiodła 4 grudnia 2023 r. (data doręczenia organowi – 18 grudnia 2023 r.), a zatem po upływie terminu wskazanego w art. 53 § 2 p.p.s.a., to jednak Sąd uznał, że nie ponosi ona winy w niedochowaniu tego terminu. Jak wynika z akt sprawy, do zawiadomienia o łączeniu C. organ nie dołączył kopii karty (do czego był zobowiązany), w konsekwencji czego strona skarżąca pismami z 19 października, 22 listopada i 6 grudnia 2023 r. usiłowała pozyskać dokumenty (w tym też kopię karty), aby móc się do nich ustosunkować. Ostatnią odpowiedź od organu strona skarżąca pozyskała natomiast dopiero 13 grudnia 2023 r. W tych okolicznościach sprawy Sąd przyjął, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło bez winy strony, co umożliwiło mu merytoryczne rozpoznanie skargi.
Dalej podnieść należy, że ustawa z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U.z 2024 r. poz. 1292 - w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania zaskarżonej czynności włączenia karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków - dalej: u.o.z.) określiła przedmiot, zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi, zasady tworzenia krajowego programu ochrony zabytków i opieki nad zabytkami oraz finansowania prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytkach, a także organizację organów ochrony zabytków (art.1). W myśl ustawy ochrona zabytków polega w szczególności na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu: 1) zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie; 2) zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków; 3) udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków; 4) przeciwdziałanie kradzieży, zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi zabytków za granicę; 5) kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków; 6) uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska (art.4).
W myśl definicji zawartej w art. 3 pkt 1 u.o.z. "zabytek" oznacza nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Jak wynika z pkt 2 tego przepisu "zabytkiem nieruchomym" jest nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1". Zgodnie z art. 6 ust.1 u.o.z. ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące, w szczególności: a) krajobrazami kulturowymi, b) układami urbanistycznymi, ruralistycznymi i zespołami budowlanymi, c) dziełami architektury i budownictwa, d) dziełami budownictwa obronnego, e) obiektami techniki, a zwłaszcza kopalniami, hutami, elektrowniami i innymi zakładami przemysłowymi, f) cmentarzami, g) parkami, ogrodami i innymi formami zaprojektowanej zieleni, h) miejscami upamiętniającymi wydarzenia historyczne bądź działalność wybitnych osobistości lub instytucji.
Stosownie zaś do treści art. 21 u.o.z. ewidencja zabytków jest podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiaty i gminy. Natomiast zgodnie z art. 22 ust. 2 u.o.z. wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa.
Z kolei z wydanego na podstawie art. 24 ust. 1 u.o.z. rozporządzenia z 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U z 2021r,, poz. 56) wynika, że karty ewidencyjne są sporządzane odrębnie dla zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków (§ 9 rozporządzenia). W myśl § 10 rozporządzenia karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zawiera następujące rubryki: 1) nazwa; 2) czas powstania; 3) miejscowość; 4) adres; 5) przynależność administracyjna; 6) współrzędne geograficzne; 7) użytkowanie obecne; 8) stan zachowania; 9) materiały graficzne; 10) istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie; 11) adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach; 12) opracowanie karty ewidencyjnej. Wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru określa załącznik nr 3 do rozporządzenia. Każdą kartę ewidencyjną sporządza się co najmniej w dwóch egzemplarzach, z których jeden włącza się do wojewódzkiej ewidencji zabytków (§ 13 rozporządzenia).
Jak wynika natomiast z § 14 rozporządzenia, przed włączeniem karty ewidencyjnej do wojewódzkiej ewidencji zabytków wojewódzki konserwator zabytków winien sprawdzić, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. O zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków i o włączeniu tej karty wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku na co najmniej 14 dni przed planowanym terminem włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Do zawiadomienia o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków winien dołączyć odpowiednio potwierdzoną kopię karty ewidencyjnej zabytku (§ 15 ust. 1, 4 i 7 rozporządzenia).
Z przedstawionych (szczegółowo) regulacji wynika zatem, że postępowanie w sprawie włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie jest postępowaniem uregulowanym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w którym organ administracji wydawałby decyzję lub postanowienie po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 maja 2018 r., sygn. akt II OSK 1926/17, wyrok WSA w Krakowie z 14 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 441/21, czy też wyrok WSA w Poznaniu z 16 lutego 2022 r., sygn. akt IV SA/Po 258/21), tym samym zarzuty skargi w tym zakresie Sąd uznał za chybione. Pogląd ten nie budzi bowiem żadnych zastrzeżeń w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym postępowanie w sprawie włączenia zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie jest postępowaniem uregulowanym przepisami k.p.a, w którym organ administracji podejmowałby akt po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. Ustawodawca odstąpił bowiem od traktowania działań wojewódzkiego konserwatora zabytków jako działań jurysdykcyjnych, które jako zorganizowany ciąg czynności proceduralnych wymagają dla zapewnienia ich poprawności szczegółowego unormowania. Brak przepisów określających tryb postępowania skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu sprowadza się do badania zgodności tego działania z przepisami administracyjnego prawa materialnego (wyrok NSA z 29 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 2225/18).
Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza jednak, iż dokonanie tej czynności może nastąpić bez (jakiejkolwiek) analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać bowiem ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko bowiem taki obiekt, który spełnia przesłanki zawarte w definicji zabytku wskazanej w art. 3 pkt 1 u.o.z. może zostać ujęty w ewidencji.
Nie budzi wątpliwości Sądu, że Wojewódzki konserwator zabytków jest wyspecjalizowanym organem dysponującym wykwalifikowaną kadrą kompetentną do badania wartości zabytkowych obiektów na obszarze województwa (wyrok WSA w Krakowie z 20 października 2020 r., sygn. akt II SA/Kr 707/20). Jako organ ochrony zabytków ocenia zatem - na podstawie posiadanych przez siebie informacji - czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu u.o.z. i nie prowadzi w tej sprawie postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia. Dopiero bowiem w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność wojewódzkiego konserwatora zabytków polegającą na włączeniu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, dopuszczalne jest badanie, czy organ administracji miał usprawiedliwione podstawy włączenia zabytku do ewidencji (wyroki NSA z 9 marca 2021 r., sygn. akt II OSK 931/20; z 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2116/19). Dlatego też, powinien zostać sporządzony dokument, z którego wynikałoby merytoryczne uzasadnienie, z jakich powodów materialno-prawnych organ obejmuje dany obiekt nieruchomy ww. kartą jako zabytek spełniający wymogi art. 3 u.o.z. W szczególności potrzeba taka zachodzi z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości, lecz kształtującej sferę praw i obowiązków właściciela zabytku. Tego wymaga w demokratycznym państwie prawnym ochrona praw podmiotowych właściciela nieruchomości (wyroki WSA w Krakowie z: 14 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Kr 441/2021 r.; 20 października 2020 r., sygn. II SA/Kr 707/20, 29 września 2021 r., sygn. II SA/Kr 637/21)
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że z danych zawartych w karcie ewidencyjnej (opis i historia) wynika, iż [...], zwana [...] znajduje się na terenie Karkonoskiego Parku Narodowego, blisko granicy lasu wylotu Ś., ok. 100m od zielonego szlaku na wysokości ok. 1230 m n.p.m., na prawo od Ś. tuż obok [...]. Jest to budynek jednoizbowy, w konstrukcji zrębowej, na kamiennej podmurówce, z lekko nachylonym dachem pokrytym papą. Wejście solidnie zabezpieczone. Duże okratowane okna. Powstanie chatki integralnie związane jest z uruchomieniem w 1957 r. Obserwatorium Meteorologicznego Uniwersytetu Warszawskiego na S. (1362 m.n.p.m.). w K., które powstało równolegle ze stacją S. w ramach 3 Międzynarodowego Roku Geograficznego. C. zawsze stanowiły przedmiot zainteresowania, czasem nawet zauroczenia, różnych włóczykijów i łazików chadzających swoimi drogami. Atrakcyjność tych miejsc podnosiła dość ograniczoną wiedzę o ich istnieniu i znaczną trudność odszukania w górach. Na przełomie lat 50 i 60 niemal wszystkie [...] były otwarte. C., zwana [...] powstała celem ułatwienia naukowcom prowadzenie ww. badań w K. i była przez nich użytkowana. W 1967 r. odkrył ją i często odwiedzał Akademicki Klub Turystyczny. Stąd też może wynikać informacja, że chatka mogła powstać w 1966 r. Od lat 60 XX wieku chatką opiekuje się Klub Wysokogórski w P., który dzierżawi ją do dnia dzisiejszego.
Niemniej jednak w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji potwierdzającej zabytkowy charakter C., w szczególności jej walory artystyczne, historyczne lub naukowe (art. 3 pkt 1 u.o.z.). Zasadność zakwalifikowania danego obiektu jako zabytku nieruchomego i celowość jego ujęcia w ewidencji winna natomiast wynikać z dokumentów zgromadzonych przez organ, które z kolei winny znaleźć odzwierciedlenie w treści samej karty ewidencyjnej. Brak ten wydaje się tym bardziej istotny, gdyż jak zasadnie zarzucono w skardze, po pierwsze opis ww. obiektu zawarty w karcie ewidencyjnej został "skopiowany ze źródeł internetowych (/http://e-karkonosze.eu/turystyka/wspominając-chatki-karkonoskie/). A po wtóre, opis ten zawiera powielone fragmenty artykułu Witolda Komorowskiego "Wspominając chatki" zamieszczonego w Biuletynie Stowarzyszenia ochrony Przyrody Smogorniak "Przy Kominku". Powyższe dowodzi zatem twierdzenia, że opis ten został oparty na "informacjach pochodzących ze źródeł popularnych, a nie naukowych". Poza tym, jak wskazała na rozprawie strona skarżąca, "treść karty zawiera błędy merytoryczne, odwołuje się bowiem do specyfiki i cech chatki myśliwskiej, która istniała w obszarze Ś., a obecnie już nie występuje. Nadto w karcie zawarto nieprawdziwe informacje dotyczące genezy powstania obiektu, posiłkując się przy tym ogólnie dostępną literaturą o charakterze niefachowym i niespecjalistycznym (biuletyn "Przy kominku")". Tymczasem skoro wpisanie obiektu do ewidencji skutkuje ograniczeniami prawa własności, to uznać należy, że omawiana ingerencja może nastąpić jednie na podstawie jednoznacznych, wyczerpujących ustaleń i wykazanych okoliczności uzasadniających dokonanie czynności. Właściciel obiektu uznanego za zabytek musi mieć bowiem możliwość zrozumienia motywów, jakimi kierował się organ, decydując się na zamieszczenie obiektu w ewidencji zabytków. Warunku tego, w sposób oczywisty, nie mogą natomiast spełniać wyjaśnienia zawarte w odpowiedzi na skargę. Tym samym (zważywszy zatem na sposób wypełnienia karty, w tym na charakter materiałów do tego użytych) za istotny należy uznać brak dokumentacji na podstawie uprawdopodobniającej dokonanie przez organ weryfikacji danych zawartych w karcie ewidencyjnej, zgodnie z § 14 rozporządzenia.
Poza tym, w karcie ewidencyjnej w rubryce 7 (użytkowanie obecne) organ wskazał Skarb Państwa – Karkonoski Park Narodowy, Klub Wysokogórski w P., w rubryce 8 (stan zachowania ) – 4 dobry, w rubryce (materiały graficzne) ujęto zaś zdjęcia wykonane 15 czerwca 2022 r. W konsekwencji powyższego zawiadomienie o włączeniu zabytku nieruchomego do ewidencji zabytków z 10 października 2023 r. organ doręczył nie tylko stronie skarżącej, lecz również Klubowi Wysokogórskiemu w P. Podczas gdy – jak wynika z treści pisma strony skarżącej skierowanego do WKKZ 2 czerwca 2023 r. – "obiekt jest własnością Skarbu Państwa w użytkowaniu Karkonoskiego Parku Narodowego i w odróżnieniu od pozostałych tego typu obiektów nie przedstawia większej wartości historycznej (powstał współcześnie). Do roku 2019 obiekt był wykorzystywany przez Klub Wysokogórski P., jednak ze względu na rażące naruszenie zasad użytkowania obiektu oraz prowadzenia w miejscu działalności zagrażającej zasobom przyrodniczym, jak również ze względu na brak dbałości o stan techniczny Klub Wysokogórski z P. został wyłączony z użytkowania obiektu".
Zważywszy na powyższe, nie sposób zatem przyjąć, aby Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków przed włączeniem karty ewidencyjnej sporządzonej dla C. do wojewódzkiej ewidencji zabytków – rzeczywiście – dokonał sprawdzenia (weryfikacji), czy dane zawarte w tej karcie ewidencyjnej są "wyczerpujące" oraz czy są "zgodne ze stanem faktycznym", do czego bezspornie był zobowiązany na podstawie § 14 rozporządzenia. Na marginesie wskazać należy, że w odpowiedzi na skargę organ przyznał, że ujęte – jako materiały graficzne, zdjęcia datowane są na 15 czerwca 2022 r. – a zatem jak wynika z treści skargi na okres kiedy to szlak prowadzący do chatki był zamknięty dla ruchu turystycznego za względu na ochronę gatunkową. Organ ten nie odniósł się natomiast (w żaden sposób) do tego, czy C. jest "w użytkowaniu" Klubu Wysokogórskiego w P. (jak wskazano w karcie ewidencyjnej), czy też nie jest w użytkowaniu tego Klubu (jak wskazano w piśmie strony z 2 czerwca 2023 r.).
Organ nie sprostał również wymogowi § 15 pkt 7 rozporządzenia, gdyż do zawiadomienia doręczonemu stronie skarżącej nie załączył kopii sporządzonej karty ewidencyjnej zabytku. Do tegoż naruszenia organ przyznał się zresztą w odpowiedzi na skargę podnosząc że pismem z 10 października 2023 r. zawiadomił stronę o włączeniu zabytku nieruchomego do WEZ i "omyłkowo nie złączył kopii karty". Udostępnienie kopii karty ewidencyjnej na wniosek strony skarżącej w trybie informacji publicznej nie może natomiast sanować tego naruszenia.
Z przedstawionych względów Sąd uznał, że zaskarżona czynność wydana została z naruszeniem art. 3 pkt 1 u.z.o., w związku z § 14 ust. 1 i 15 rozporządzenia, co skutkowało stwierdzeniem jej bezskuteczności, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. (pkt I sentencji wyroku).
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a., które obejmują uiszczony wpis od skargi w kwocie 200 zł oraz koszty zastępstwa radcy prawnego w stawce podstawowej 480 zł oraz opłatę od pełnomocnictwa 17 zł. (pkt II sentencji wyroku).