IV SA/WR 161/22

IV SA/Wr 161/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-10-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /przewodniczący/
Tomasz Świetlikowski
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 478
art. 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 października 2022 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we W. z dnia 13 grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium rektorskiego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we W. na rzecz B. B. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 13 grudnia 2021 r. (nr [...]), wydaną m.in. na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r., poz. 478) Rektor Uniwersytetu Przyrodniczego we W. po rozpatrzeniu wniosku B. B. z dnia 7 października 2021 r. o przyznanie stypendium rektora, odmówił uwzględnienia tego wniosku.
W uzasadnieniu tej decyzji organ przywołał treść art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r., poz. 478 ze zm.) Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w myśl którego stypendium rektora przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. Następnie wskazał, że zgodnie z interpretacją tego przepisu zamieszczoną na oficjalnej stronie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego, wymieniony w tym przepisie okres 6 lat należy rozumieć jako łączny okres 6 lat kalendarzowych (tj. 72 miesięcy), w której danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów – niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak również uczelni. Tym samym, dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenie, czy je pobiera.
Przyjmując taką właśnie interpretację przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, organ odmówił stronie przyznania stypendium rektora wskazując, że na dzień wniesienia wniosku łączny okres studiowania wynosi 73 miesiące, czyli przekracza 6-letni okres, w którym student miał możliwość ubiegania się o stypendium rektora.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił decyzji Rektora naruszenie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (omyłkowo w ramach zarzutów skargi podając art. 92 ust. 2 pkt 1 ustawy) w stopniu rażącym poprzez błędną wykładnię tego przepisu i przyjęcie, że okres 72 miesięcy "przysługiwania świadczenia jest równoznaczny z "okresem przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie". Na tej podstawie skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a., zaś z ostrożności procesowej – ewentualnie o jej uchylenie.
Wniósł także o:
1) zobowiązanie rektora do wydania decyzji o przyznaniu skarżącemu stypendium rektora na rok akademicki 2021/2022;
2) zasądzenie od rektora na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Rektor wniósł o jej oddalenie. Wskazał, że skarżący – po przeprowadzeniu postępowania kwalifikacyjnego na rok akademicki 2016/2017 – został przyjęty na I rok studiów (jednolitych magisterskich) na kierunku weterynaria. Strona złożyła wniosek o przyznanie stypendium rektora w roku akademickim 2021/2022 dołączając dokumentację potwierdzającą uzyskane osiągnięcia naukowe oraz wykaz średniej ocen. W postępowaniu zainicjowanego tym wnioskiem organ uwzględnił informacje wynikające z danych zawartych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on A wskazujące na to, że skarżący był uprzednio studentem Uniwersytetu Medycznego im. [...] we W. (data rozpoczęcia studiów: 1 października 2015 r.; data skreślenia: 20 listopada 2018 r.; ostatni raportowany semestr – letni 2017/2018). Wydając decyzję odmawiającą przyznania stronie stypendium rektora organ uwzględnił wszystkie okresy studiowania przez wnioskodawcę, tj. zarówno okres studiów na Uniwersytecie Przyrodniczym we W., jak i na Uniwersytecie Medycznym im. [...] i uznał, że na dzień złożenia wniosku okres studiowania przez skarżącego wynosił 73 miesiące i co za tym idzie, brak było podstaw do przyznania mu wnioskowanego stypendium. Organ zwrócił uwagę, że przyjęta w sprawie wykładnia art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy koresponduje z oficjalnym stanowiskiem Ministerstwa Nauki Szkolnictwa Wyższego będący odzwierciedleniem normy z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji) § 4 ust. 1 regulaminu studiów przewidywał, że "świadczenia, o których mowa w § 1 ust. 3 regulaminu przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat (72 miesięcy)".
W ramach polemiki ze skargą rektor podniósł, że skarżący pomija w skardze kwestię faktycznego pobierania stypendium zarówno na Uniwersytecie Przyrodniczym, jak i na Uniwersytecie Medycznym "i nie wskazuje czy takie stypendium w istocie pobierał również w innej uczelni we wcześniejszym okresie."
W piśmie procesowym z dnia 6 czerwca 2022 r. skarżący zawarł polemikę ze stanowiskiem organu wyrażonym w odpowiedzi na skargę podnosząc m.in. że nie pobierał żadnego stypendium na Uniwersytecie Medycznym.
Skarżący wyrażone w skardze stanowisko poparł także odwołaniem do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 października 2021 r. o sygn. akt III OSK 3957/21.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga okazała się uzasadniona.
Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we W. dotycząca odmowy przyznania skarżącemu prawa do stypendium rektora.
Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm.) w brzmieniu sprzed nowelizacji obowiązującej od 18 grudnia 2021 r. Zgodnie z tym przepisem, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 (stypendium socjalne, stypendium dla osób niepełnosprawnych, zapomoga i stypendium rektora) i art. 359 ust. 1 (stypendium ministra) przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Odmawiając ustalenia stronie prawa do wnioskowego stypendium organ uwzględnił okres wcześniejszego studiowania wnioskodawcy na Uniwersytecie Medycznym im. [...]
(data rozpoczęcia studiów – 1 października 2015 r.; data skreślenia – 20 listopada 2018 r.) i stwierdził, że przeszkodą do przyznania stronie wnioskowanego jest okoliczność, że na dzień złożenia wniosku, łączny okres studiowania wnioskodawcy wynosi 73 miesiące, czyli przekracza 6-letni okres, w którym student miał możliwość ubiegania się o stypendium rektora.
Stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji jest błędne. Organ utożsamia bowiem pojęcie "przysługiwania świadczenia" z pojęciem "przysługiwania statusu studenta". Takie rozumienie tego pojęcia nie wynika natomiast z treści art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w brzmieniu przytoczonym na wstępie rozważań Sądu.
Zgodnie z art. 86 ust. 1 pkt 4 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce student może ubiegać się o stypendium rektora. Brzmienie powołanego przepisu wyłącza możliwość uznania, że samo posiadanie statusu studenta jest równoznaczne z przysługiwaniem prawa do stypendium. Aby świadczenie przysługiwało, muszą zostać spełnione następujące warunki: ubiegający się musi mieć status studenta, we wniosku o przyznanie stypendium musi wyrazić wolę ubiegania się o pomoc oraz musi spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danego stypendium. Przesłanki ubiegania się o stypendium rektora określono w art. 91 ustawy. Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy, stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, że wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia.
W ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym brak przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż 6 lat. W ocenie sądu 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy, czyli świadczenie pobiera. Nie sposób natomiast zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta (vide np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21; z 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21; oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie: z 23 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Lu 309/21, z 10 listopada 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 352/20; Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi: z 12 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 106/20 i z 4 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 688/21, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie: z 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1066/21 i sygn. akt 1245/21, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 23 marca 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2421/21).
Należy zauważyć, że w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". Zatem przedstawione wyżej rozumienie użytego w art. 93 ust. 1 pkt 2 ustawy pojęcia "przysługiwania świadczeń", jako odnoszącego się do pobierania stypendiów, czyli do stypendiów przyznanych, jest zgodne z uzasadnieniem projektu ustawy.
Dostrzec też trzeba, że przepisy art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 Prawa o szkolnictwie wyższym określają, w jakich sytuacjach studentowi nie przysługuje prawo do stypendium lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żaden z wymienionych przepisów nie wiąże jednak prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, co może być spowodowane nie tylko nieprzykładaniem się do nauki, lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną.
Z przepisu art.. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce wynika, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat nie zaś w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów. Dlatego sposób obliczania 6-letniego okresu, w którym student może pobierać stypendium, winien być odniesiony do okresu, kiedy studentowi świadczenie rzeczywiście przysługiwało, w następstwie złożenia przez niego wniosku i spełnienia określonych przesłanek, czyli do okresu, w którym student stypendium pobierał. To właśnie ten czas, zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy, nie może przekroczyć 6 lat.
W zaskarżonej decyzji organ dokonał zatem błędnej wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy i bezpodstawnie powiązał początek przewidzianego w tym przepisie okresu 6 lat z momentem rozpoczęcia studiów przez studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy. Konsekwencją tego było również wadliwe wliczenie do 6-letniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, całego okresu studiowania przez skarżącego, bez poczynienia ustaleń, czy i ewentualnie w jakim okresie w czasie swoich studiów skarżący pobierał stypendium, co stanowi naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.
Ubocznie zauważyć należy, że dopiero na skutek zmiany przepisu art. 93 Prawa o szkolnictwie wyższym dokonanej z dniem 18 grudnia 2021 r. określono jednoznacznie w art. 93 ust. 4 ustawy, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta.
Reasumując Sąd uznał, że skarżona decyzja dotknięta jest - mającym wpływ na wynik sprawy - naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy przez błędną jego wykładnię. Konsekwencją wymienionego uchybienia było ponadto naruszenie przepisów postępowania w zakresie gromadzenia i oceny materiału dowodowego, tj. art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez niedokonanie ustaleń dotyczących okresów pobierania przez skarżącego (studenta) świadczeń istotnych dla ustalenia przysługiwania prawa do stypendium.
Powyższe względy uzasadniały uchylenie w całości zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c).
Sąd nie stwierdził podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, o co wnioskował skarżący uznając, że naruszenie prawa materialnego przez organ nie ma charakteru kwalifikowanego. W orzecznictwie za utrwalony uznać należy pogląd, że błędna wykładnia przepisów prawa przez organ administracji publicznej nie stanowi przesłanki stwierdzenia nieważności. Z tych względów, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
Rozpoznając sprawę ponownie organ winien uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną i dokonać ustaleń co do okresu pobierania przez skarżącego stypendium w okresie studiowania na Uniwersytecie Przyrodniczym oraz na Uniwersytecie Medycznym. Dopiero wówczas możliwe będzie rozstrzygnięcie o możliwości przyznania wnioskodawcy stypendium rektora.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329). Na zasadzoną na rzecz skarżącego od organu kwotę zwrotu kosztów sądowych w wysokości 200 zł składa się wpis od skargi, jaki uiścił skarżący inicjując postępowanie sądowe w sprawie.