IV SA/Wr 150/24

IV SA/Wr 150/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-09-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-03-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Gabriel Węgrzyn
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 93 ust. 4
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Protokolant: referent Ksawery Sobczak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 4 września 2024 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Rektora Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu z dnia 27 grudnia 2023 r. nr BD000000.5410.18.2023 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Rektor Uniwersytetu Przyrodniczego we W. utrzymał w mocy orzeczenie wydane w I instancji w dniu 23 listopada 2023 r. odmawiające W. K. prawa do stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości na semestr zimowy w roku 2023/2024.
Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia 23 października 2023 r. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie ww. stypendium socjalnego. Powołaną na wstępie decyzją działając w I instancji organ powołał się na art. 93 ust. 4 – 6 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2023 r., poz. 742 ze zm., dalej: p.s.w.i.n.) i nie przyznał wnioskowanego świadczenia.
Rozpoznając sprawę ponownie organ przywołał przepisy art. 93 ust. 4 – 6 p.s.w.i.n. stwierdzając, że Skarżąca przekroczyła okres 12 semestrów studiowania (w dacie składania wniosku studiowała już 13 semestrów) i w związku z tym obecnie nie ma podstaw do przyznania jej stypendium. Organ powołał się na dane z systemu POL-on opisujące przebieg studiów. Wynikało z nich, że Skarżąca od 1 października 2017 r. do 14 marca 2018 r. studiowała B. na Uniwersytecie Przyrodniczym we W. (dwa semestry); od 1 października 2018 r. do 10 kwietnia 2019 r. B., Uniwersytet Przyrodniczy W. (dwa semestry); od 1 października 2019 r. do 13 marca 2020 r. B. Uniwersytet Wrocławski (jeden semestr); od 1 października 2020 r. do 30 czerwca 2023 r. B., Uniwersytet Wrocławski (sześć semestrów); od 1 marca 2018 r. do 3 września 2019 r. Z., Wyższa Szkoła Bankowa we W. (jeden semestr, odbywany jednocześnie z kierunkiem B.); od 1 marca 2019 r. do 16 września 2019 r. B., Wyższa Szkoła Bankowa we W. (jeden semestr, odbywany jednocześnie z kierunkiem B. na Uniwersytecie Przyrodniczym we W.); od 1 marca 2020 r. do 4 września 2020 r. B., Uniwersytet WSB M. we W. (jeden semestr); od 1 października 2023 r. – nadal B., Uniwersytet Przyrodniczy we W., studia drugiego stopnia.
Powołując się na informację zamieszczoną na oficjalnej stronie Ministerstwa Edukacji i Nauki organ wskazał, że świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, przez łączny okres 12 semestrów bez względu na ich pobieranie przez studenta. Zawracał uwagę na źródło środków finansujących zadania związane z działalnością socjalną uczelni oraz motywowanie studentów do terminowego ukończenia studiów, wobec tego zarzuty Strony podnoszone w wezwaniu do ponownego rozpoznania sprawy uznał za bezzasadne. Zwracał uwagę, że w interesie państwa finansującego bezpłatne studia jest uzyskanie przez studenta dyplomu ukończenia studiów w planowanym terminie, co uchyla zarzut naruszenia art. 70 ust. 4 Konstytucji. W dalszych motywach uzasadnienia organ powołał się na poglądy orzecznictwa, zgodne z kierunkiem przyjętym przez organ, w tym w zakresie nowelizacji przepisów ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce łączącej okres 12 miesięcy z faktem studiowania a nie pobierania stypendium. Przy czym z punktu widzenia zasad obowiązywania przepisów do okresu 12 semestrów należy wliczać okresy sprzed ich nowelizacji, co odpowiada zasadzie sprawiedliwości.
W skardze Strona zarzucała naruszenie przepisów prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 93 ust. 4 p.s.w.i.n. obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, poprzez błędną wykładnię i uznanie, że stypendium przysługuje przez okres 12 pierwszych semestrów studiowania, gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że do okresu 12 semestrów zalicza się tylko te okresy, w których student był objęty świadczeniami pomocy materialnej, o której mowa w art. 86 ust. 1-4 P.s.w.i.n. , na podstawie pozytywnej decyzji przyznającej taką pomoc.
Wnioskowała o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu negowała pogląd organu, że dla obliczenia okresu wskazanego w art. 93 ust. 4 p.s.w.i.n. - po zmianach dokonanych nowelą z dnia 17 listopada 2021 r. - nie ma znaczenia okres pobierania świadczeń a istotny jest okres studiowania. Zwracała uwagę, że podobny spór miał miejsce przy zmianie przepisów w 2019 r., zapadłe na tym tle orzecznictwo wskazało, że znaczenie ma okres pobierania pomocy a nie studiowania. W opinii Strony wskazana w tych wyrokach argumentacja ma odniesienie do obecnie obowiązujących regulacji. W dalszych wywodach Strona dokonała zastawienia obu regulacji prawnych wywodząc, że stanowisko Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego na tle poprzednio obowiązujących zapisów także odnosiło przyznanie stypendium do okresów studiowania. Pogląd ten został zanegowany przez orzecznictwo sądów administracyjnych. Skarżąca zwracała uwagę na zakres spornych zapisów wymagających wykładni, w tym sposób obliczania okresu 6 lat wskazanego w zapisie art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n. Dalej wywodziła konieczność uwzględnienia dorobku orzeczniczego zapadłego na tle poprzedniego brzmienia przepisu i odniesienia go na grunt obecnej ustawy. Dotyczyło to zwłaszcza sformułowania "przysługiwać". W opinii Strony okres 12 miesięcy winien być wiązany z przyznaniem stypendium, w tym sensie nie jest istotne jest, czy jest ono przez uprawnionego faktycznie pobierane, istotne, czy mu przysługiwało. Potwierdza to zapis art. 94 ust. 2 p.s.w.i.n. w nowym brzmieniu określający zasadę wygaśnięcia decyzji, co Skarżąca zilustrowała przykładem i odwołaniem się do orzecznictwa.
Zarzucała brak odniesienia się do argumentacji podanej w decyzji, co narusza art. 107 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.), w tym do zarzutu wykładni systemowej i historycznej spornych przepisów w kontekście art. 93 ust. 6 p.s.w.i.n. i wliczania do okresu 12 miesięcy wszystkich rozpoczętych semestrów, w tym przypadających w okresie korzystania z urlopów. Przyjmując wykładnię organu wyrażoną w zaskarżonej decyzji to osoba, która zmuszona jest skorzystać z urlopu np. macierzyńskiego dla zachowania pełni uprawnień powinna przerwać studia, co w opinii Strony jest absurdalne i godzi w art. 18 Konstytucji. Porzucenie studiów stanowi bowiem marnotrawienie środków publicznych i nakładu pracy studenta. W opinii Skarżącej dyskusyjna jest kwestia przyznawania świadczeń w czasie przebywania na urlopie, co tylko potwierdza słuszność jej poglądu. Zwracała również uwagę na konstytutywny charakter decyzji przyznającej świadczenia, co wzmacnia jej pogląd, że chodzi o okresy objęte decyzją, a nie studiowania. Takich też argumentów Strona doszukała się w art. 70 ust. 4 Konstytucji, skoro czas studiowania na różnych uczelniach jest rożny to mianownikiem nie może być okres studiowania, ale okres przysługiwania pomocy.
Nadto Strona zarzucała wsparcie się na źródłach, które nie mają prawnego umocowania (informacja na stronach Ministerstwa Edukacji i Nauki), które nie zawsze wykładają przepisy w sposób prawidłowy, a czego dowodzi doświadczenie na tle przepisów sprzed nowelizacji. Błędny jest też argument wskazujący na wsparcie ze strony państwa studentów terminowo realizujących studia, Strona opisała, że przyjęty zapis takich skutków nie gwarantuje, można 12 semestrów powtarzać ten sam rok, ustawa nie zawiera także warunku zaliczenia roku. Przyjęty przez Stronę sposób rozumowania łączy zarówno interes studenta jak i interes strony oraz swobody w zakresie wyboru kierunku studiowania, co jest uwarunkowane licznymi przyczynami. Zwracała uwagę na problemy związane z obliczeniem okresu studiowania, co odpada w przypadku wsparcia się na kryterium korzystania z pomocy materialnej. Skarżąca negowała pogląd zawarty w decyzji, że bardziej korzystne jest przedłużanie okresów studiowania, co zilustrowała przykładami, zwracała także uwagę, że są kierunki studiów trwające dłużej niż 12 semestrów. Przyjęta przez organ argumentacja przypisująca stronie status wiecznego studenta jest dla niej krzywdząca, podkreślała przy tym legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Odnosząc się do powołanych przez organ orzeczeń sądów administracyjnych, Skarżąca negowała przyjętą tam argumentację, wskazując na konieczność odstąpienia od wykładni literalnej na rzecz wykładni kompleksowej. Nie godziła się także z wykładnią wspartą na argumentacji odnoszącej się do uzasadnienia projektu wskazując na zakres regulacji (odniesienie się do studiów medycznych i zrównanie okresów świadczeń).
Nadto wskazała na orzecznictwo przemawiające za przyjętym przez Stronę poglądem w zakresie rozumienia przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.i.n. oraz zasad interpemoralnych. Zwracała też uwagę, że świadczenia nie mogą przysługiwać potencjalnie z samego faktu bycia studentem. Nie zawsze okres studiowania pokrywa się z możliwością ubiegania się w ogóle o pomoc materialną, trudno zatem uznać, że okres 12 miesięcy miałby odnosić się do studiowania, gdyby student z mocy prawa został pozbawiony dostępu do świadczeń. Przy założeniu poprawności stanowiska organu przepis art. 93 ust. 4 pkt 2 p.s.w.i.n. byłby zbędny, czego dowodzi działanie matematyczne.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Strona w dniu 28 sierpnia 2024 r. złożyła pismo procesowe, w którym odnosiła się do stanowiska organu przedstawionego w odpowiedzi na skargę.
W opinii Strony powołane w skardze orzecznictwo ma znaczenie dla sprawy. W dalszych wywodach podjęła polemikę ze stanowiskiem organu w zakresie rozumienia spornych zapisów, ponownie wskazując na wykładnię systemową – przy stanowisku organu zapis art. 93 ust. 4 pkt 2 p.s.w.i.n. byłby zbędny. Zarzucała, że wbrew stanowisku organu przepis nie jest jednoznaczny, a prawidłowe rozumienie przepisu wymaga potwierdzenia wykładni gramatycznej funkcjonalną i systemową. Wywodziła, że nie chodzi o pierwsze 12 semestrów studiowania. Powołanie orzecznictwa sprzed zmiany przepisów Strona uzasadniała koniecznością zwrócenia uwagi na problematykę aktualną w obecnym stanie prawnym, którą obszernie przedstawiła w piśmie, z uwzględnianiem zagadnień intertemporalnych. W opinii Strony przepis art. 93 ust. 4 u.s.w.i.n. budzi istotne wątpliwości. Strona wskazała na orzeczenia wywodzące, że okres 12 semestrów musi być odnoszony do otrzymywania świadczenia, a nie studiowania. Ustawa nadal posługuje się podjęciem "przysługuje" w odniesieniu do świadczenia, co w zestawieniu z charakterem konstytutywnym decyzji w sprawie świadczeń nakazuje przyjęcie, że służy od dnia wydania decyzji oraz zapisem art. 94 ust. 2 ww. ustawy, wskazującym przesłanki wygaśnięcia decyzji, co odnosi się do upływu okresu wskazanego w ust. 4, nie chodzi zatem o studiowanie.
Odnosząc się do poglądu organu wspartego na argumentacji zaczerpniętej z uzasadnienia projektu do ustawy nowelizującej Strona zwracała uwagę na konieczność kompleksowego odczytania tego tekstu, wskazując, że wątpliwości dotyczyły obliczenia okresu 6 lat, a nie powiązania świadczenia z okresem studiowana, czy pobierania świadczeń. Dalej Skarżąca przytoczyła przykłady rożnego traktowania studentów znajdujących się w takiej samej sytuacji przy założeniu organu, że okres 12 semestrów odnosi się do studiowania a nie pobierania stypendium, co godziłoby w zasadę sprawiedliwości społecznej i równości. Zaznaczała, że dostęp do pomocy materialnej nie wiąże się z terminowym zakończeniem roku, czy planowaną realizacją studiów. W interesie państwa i podatników, jest aby osoba, która rozpoczęła studia je ukończyła. Takie kryteria spełnia przyjęcie rozumienia ww. przepisu wskazywane przez Stronę, co uzasadniała. Zarzucała powoływanie się na stanowisko Ministerstwa bez wskazania jego treści.
Nadto kwestionowała ustalenia stanu faktycznego, w zakresie przyjętych okresów studiowania, gdyż w systemie uwzględniane mogą być te semestry, które student zaliczył. W opinii Strony organ naruszono także art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia ze Stroną historii studiowania. Brak również właściwego wyliczenia okresów w zależności od stopnia studiów. Organ uznał przekroczenie 12 semestrów I stopnia, zaś limit wynosi 9. Strona zaś obecnie jest na I roku II stopnia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę w tak nakreślonych granicach Sąd stwierdza, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu prowadzącym do jej uchylenia, co nakazywało oddalenie skargi
Spór w niniejszej sprawie dotyczy wykładni przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.i.n. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 17 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2223 ze zm., dalej: ustawa zmieniająca). Zgodnie z brzmieniem art. 93 ust. 1 i ust. 4 u.s.w.i.n. po zmianach świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich (ust. 1). Łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta (podkreślenie Sądu), z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Istotny jest również zapis art. 93 ust. 6 p.s.w.i.n. stanowiący, że do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.
Z punktu widzenia formułowanych przez Skarżącą zarzutów istotne znaczenie ma zakres i charakter zmian odnoszących się do świadczeń przyznanych na rzecz studentów dokonanych na mocy ww. ustawy zmieniającej. W opinii Sądu w sposób zasadniczy i w jednoznaczny zmodyfikowane zostały warunki korzystania ze świadczeń, w tym stypendium socjalnego.
W uprzednio obowiązujących w tym względzie przepisach – sprzed powoływanej zmiany - (art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n.) ustawodawca wskazał, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Przywołany przepis nie zawierał zatem wprowadzonego ustawą zmieniającą stwierdzenia: "bez względu na ich pobieranie przez studenta". Obecne brzmienie ustawy wyraźnie i w sposób nie budzący wątpliwości interpretacyjnych ogranicza zakres czasowy przez jaki przysługuje prawo do świadczeń odnosząc go do okresu studiowania, a nie pobierania świadczeń. Z tych powodów, wbrew zarzutom Strony, orzecznictwo zapadłe na tle zapisów ustawy sprzed zmiany nie będzie miało istotnego odniesienia do obecnie obowiązujących regulacji. Przyjęta przez Skarżącą wykładnia przedstawiona w skardze i piśmie procesowym pomija dokonaną zmianę i jej znaczenie dla omawianego zapisu. Wbrew poglądom tam zawartym nie sposób wykładać tej normy w ten sposób, że sporny zwrot odnosi się do sytuacji, której świadczenie zostało studentowi przyznane, ale nie zostało przez niego wykorzystane, czy pobrane. Takie rozumienie wskazanej normy nie ma uzasadnienia zarówno w samym jej brzmieniu jak i dalszych zapisach ustawy. Nie przewiduje ona jakichkolwiek środków czy instrumentów pozwalających na kontrolę takich okoliczności, z chwilą wydania decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia jego beneficjentem i dysponentem jest student. Nadto mając na uwadze kwestie sporne na tle uprzednio obowiązujących zapisów problem ten w ogóle nie wystąpił, zaś nowelizacja tych zapisów, co potwierdza uzasadnienie projektu do ustawy zmieniającej, miała na celu wyeliminowanie wątpliwości, które wystąpiły na tle sposobu ustalenia okresu przysługiwania świadczenia.
Takie odczytywanie spornego w sprawie przepisu uzasadnia również wykładnia autentyczna, wyprowadzana z uzasadnienia do projektu ustawy wprowadzającej opisywane. Jak wynika z zapisów druku Sejmu RP nr 1569, "celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy jest zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Obecnie okres przysługiwania świadczeń wynosi 6 lat, niezależnie od okresu trwania studiów. Proponuje się wprowadzenie regulacji przewidującej przysługiwanie świadczeń maksymalnie przez łączny okres do 12 semestrów, w tym w przypadku studiów pierwszego stopnia - do 9 semestrów, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia - do 7 semestrów. Jednocześnie w ust. 2 proponuje się utrzymanie dotychczasowej zasady, zgodnie z którą poszczególne świadczenia przysługiwały tylko na jednym kierunku studiów - w przypadku równoczesnego kształcenia na kilku kierunkach, przy czym pozostawia się do wyboru studenta, na którym kierunku będzie otrzymywał poszczególne świadczenia. W przypadku jednolitych studiów magisterskich, które zgodnie z przepisami prawa trwają 11 albo 12 semestrów, proponuje się wydłużenie okresu przysługiwania świadczeń o 2 semestry. Ponadto - w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń - proponuje się doprecyzowanie okresów przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie "rozpoczęty semestr" występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej. Zgodnie z intencją projektodawcy nie będzie miało znaczenia, czy kształcenie trwało miesiąc czy dłużej (...)".
Wbrew twierdzeniom Skarżącej istniał spór w sposobie wykładni przepisów obowiązujących przed dniem ich nowelizacji, czyli przed dniem 18 grudnia 2021 r. Jakkolwiek istotnie poglądy orzecznictwa były zgodne, co do uznania, że znaczenie ma okres pobierania świadczeń a nie studiowania, to odmienny pogląd w tym zakresie był wyrażany przez organy, a to z uwagi na stanowisko przedstawiane w tym względzie przez Ministerstwo Nauki I Szkolnictwa Wyższego.
Potwierdzenie poprawności przedstawionej wykładni wynika również z zamieszczenia w ustawie zmieniającej art. 16 stanowiącego, że do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Oznacza to, że ustawodawca zmienił dotychczasowe zasady (warunki) przyznawania świadczeń odstępując od stwierdzenia "świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat (art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.i.n.) na rzecz obecnej zasady stwierdzającej, że zależą one od okresu studiowania, nie zaś pobierania świadczeń. Okoliczność dokonania ww. zmiany i wskazany w powołanym uzasadnieniu projektu ustawy cel zmian dowodzi, że stanowi to świadomy i czytelny zamysł ustawodawcy, który nie może być wykładany odmiennie niż to przyjęto w zaskarżonej decyzji.
Jako bezzasadny Sąd ocenia kolejny zarzut skargi podnoszący naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz poprzez wliczenie do okresu przysługiwania świadczeń zdarzeń sprzed dnia 17 grudnia 2021 r., tj. sprzed wejścia w życie ustawy zmieniającej. W opinii Sądu na mocy ww. ustawy zmieniającej ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie nowych kryteriów nabywania prawa do świadczeń do czego miał prawo. Zgodnie z ogólną zasadą prawa intertemporalnego, w razie wątpliwości czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Zasada ta tłumaczona jest domniemaniem, że ustawa nowa powinna być lepszym odbiciem aktualnych stosunków normatywnych, bardziej dostosowanym do aktualnego stanu prawnego. Jest ona wyrazem woli ustawodawcy powziętej później niż wola ustawodawcy, której wyrazem był wcześniejszy akt normatywny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1100/10, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Jednocześnie w ustawie zmieniającej zwarto regulacje przejściowe, tj. powoływany już art. 16 precyzujący zasady wejścia w życie nowych rozwiązań, zachowując "stare zasady" do świadczeń przyznawanych w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022.
Tym samym Sąd podziel pogląd wyrażany w tym względzie w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 października 2023 r. sygn. akt III SA/Gl 543/23, powołany także przez organ, a dostępny w CBOSA), że wskazanej regulacji prawnej należy przypisać wymiar retrospektywny tj. w uprawniony sposób regulujący skutki zdarzeń sprzed wejścia w życie ustawy. Jak wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt OPS 1/06, w sytuacji, gdy sam ustawodawca wyraźnie nie rozstrzyga w ustawie problemów intertemporalnych, nie ma jednoznacznej reguły, mającej uniwersalne zastosowanie we wszystkich przypadkach. Z pewnością taką regułą nie może być też automatyczne stosowanie przepisów nowej ustawy do stanów prawnych (zdarzeń) mających miejsce i zakończonych przed datą wejścia w życie nowej ustawy. (...) To jednak, czy dać pierwszeństwo zasadzie dalszego działania przepisów dotychczasowych, czy też zasadzie bezpośredniego działania ustawy nowej, musi każdorazowo wynikać z konkretnej sprawy, charakteru przepisów podlegających zmianie, biorąc jednocześnie pod uwagę skutki, jakie może wywołać przyjęcie jednej lub drugiej zasady. (...) W sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej jednak trwają dalej - po wejściu w życie nowej ustawy. (...) Z naruszeniem zakazu retroaktywności mamy do czynienia wówczas, gdy do czynów, stanów rzeczy lub zdarzeń, które miały miejsce przed wejściem w życie nowych przepisów, stosujemy te nowe przepisy. O retroaktywnym działaniu prawa mówimy wtedy, gdy nowe prawo stosuje się do zdarzeń "zamkniętych w przeszłości", zakończonych przed wejściem w życie nowych przepisów. Z retrospektywnością prawa mamy zaś do czynienia wtedy, gdy przepisy nowego prawa regulują zdarzenia bądź stosunki prawne o charakterze "otwartym", ciągłym, takie, które nie znalazły jeszcze swojego zakończenia ("stosunki w toku"), które rozpoczęły się, powstały pod rządami dawnego prawa i trwają dalej, po wejściu w życie przepisów nowej ustawy (orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 1986 r. U.5/86, OTK 1986, poz. 1 i z dnia 28 maja 1986 r. U.1/86, OTK 1986, poz. 2; E. Łętowska, Polityczne aspekty prawa intertemporalnego, (w:) Państwo, prawo, obywatel, Wrocław 1989, s. 355).
Tym samym brak podstaw do formułowania zarzutów w zakresie nieprawidłowej wykładni powołanych przepisów. Odnotowania przy tym wymaga, że taki sposób pojmowania spornych regulacji został także przyjęty w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 kwietnia 2024 r. sygn. akt III OSK 2697/23 (dostępny w CBOSA). Zgodnie z wyrażoną w nim tezą: "ustawa z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 2232) doprowadziła do zmiany przesłanek materialnoprawnych przyznawania studentowi świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 574 z późn. zm.), uzależniając prawo do nich dodatkowo od czasookresu studiowania, co nastąpiło w sposób jednoznaczny na poziomie językowym przez zmianę treści art. 93 ust. 4 tej ustawy. Sformułowanie "bez względu na ich pobieranie przez studenta" użyte w art. 93 ust. 4 ustawy łączy zatem prawo do świadczenia także z okresem studiowania, a nie jak uprzednio z okresem korzystania przez studenta ze świadczenia".
W opinii Sądu odmiennych wniosków nie dostarcza powoływana przez Skarżącą argumentacja odnosząca się do zapisów art. 93 ust. 6 p.s.w.i.n. Obecnie brzmiąca ustawa jest w tym zakresie precyzyjna, stąd powoływane przez Stronę wątpliwości powstałe na tle regulacji ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym nie mogą znaleźć uzasadnienia. Obecna regulacja wyraźnie wskazuje jak obliczać okres 12 miesięcy, o którym mowa w art. 93 ust. 4 p.s.w.i.n. wliczając do niego wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3 p.s.w.i.n. Jest to świadomy zamysł i cel ustawodawcy wynikający z potrzeby wsparcia tych studiujących, którzy terminowo i zgodnie z obowiązującym programem realizują studia.
Zapisy ustawy są jasne, a fakt, że w opinii Strony nie są słuszne, czy sprawiedliwe nie może zmieniać sposobu ich odczytania. Z resztą Sąd tych argumentów nie podziela, brak bowiem jakichkolwiek argumentów pozwalających na podważanie wykładni literalnej ww. zapisu. Nie sposób wyprowadzać ich z treści art. 70 ust. 4 Konstytucji. Zgodnie z jego brzmieniem władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Warunki udzielania pomocy określa ustawa.
Zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 listopada 2013 r., sygn. akt K 40/12 "instrumentem wspierającym urzeczywistnienie zadania państwa w tym zakresie jest, obok innych rozwiązań, pomoc finansowa dla uczniów i studentów w postaci systemu stypendialnego. Artykuł 70 ust. 4 Konstytucji nie określa form i zakresu udzielanej pomocy materialnej, toteż wybór i szczegółowe ukształtowanie systemu pomocy należy do ustawodawcy". Przy czym jak wynika z poglądów piśmiennictwa system pomocy materialnej dla studentów nie może się opierać na zasadzie "absolutnej" równości, natomiast powinien realizować zasadę powszechności i względnej jednolitości kryteriów przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym i określania ich wysokości. Przy czym zadanie to nie może być realizowane w oderwaniu od kosztów ogólnospołecznych. (L. Garlicki, M. Derlatka [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. Tom II, wyd. II, red. M. Zubik, Warszawa 2016, art. 70).
Z powołanego zapisu nie sposób zatem wyprowadzać tez wskazanych w skardze podnoszących naruszenie ww. zasady i prawa dostępu do wykształcenia i związanej z tym pomocy. Jak wynika z powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ukształtowanie systemu pomocy materialnej dla studentów należy do ustawodawcy, który ma realizować zasadę powszechności i względnej jednolitości kryteriów przyznawania świadczeń o charakterze socjalnym i określania ich wysokości. Przyjęty w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce system zasady te realizuje. Okresy wsparcia zasadniczo odpowiada ustawowym ramom studiów, z uwzględnieniem jednolitych studiów magisterskich. Jak wskazano wynika to z przyjętej zasady realizacji studiów zgodnie z przyjętym programem studiowania. Sąd dostrzega, że sytuacja studentów może być zróżnicowana (urlopy macierzyńskie, choroba), jednakże wskazany przez Stronę sposób wykładni spornych przepisów niewiele zmienia, gdyż tak czy inaczej okres wsparcia obejmuje 12 semestrów, tyle tylko, że ich wybór należałby do studiującego. W obecnie przyjętych zasadach student też zachowuje prawo wyboru polegające na możliwości korzystania ze wsparcia w okresie urlopu lub wybrania innych rozwiązań odnoszących się do samego studiowania, jego kontunuowania.
Sąd nie podziela także argumentacji odwołującej się do art. 93 ust. 4 pkt 2 p.s.w.i.n. Zdaniem Skarżącej zapis ten byłby zbędny przy przyjęciu prawidłowości wykładni spornych przepisów dokonanej w zaskarżonej decyzji. Pogląd ten wyklucza jednak, że świadczenia przyzwane są na wniosek, który może zostać złożony w każdym czasie, tj. na każdym etapie studiowania, co uzasadnia wprowadzenie limitów czasookresu przyznawania świadczenia na studiach poszczególnych stopni.
Rację ma organ, że wprowadzenie ograniczenia czasowego w zakresie możliwości korzystania przez studentów ze świadczeń i powiązania go z okresem studiowania zostało podyktowane potrzebą zmotywowania do terminowego ukończenia nauki. Zasadniczo zaś okres studiowania zastał skorelowany z okresem przez jaki przysługują świadczenia, w tym także na jednolitych studiach magisterskich. Zakres dokonanych zmian jakkolwiek w zasadniczym założeniu odwoływał się do zagadnień związanych z dostosowaniem regulacji do warunków studiów medycznych to nie ograniczał się do tych kwestii, co potwierdza lektura ustawy zmieniającej i uzasadnienia do projektu tej ustawy.
Końcowo konieczne jest odniesienie się do zarzutów kwestionujących ustalenia faktyczne w zakresie przyjętych okresów studiowania Strony. Skarżąca zarzuca brak wskazania jakie dane, które okresy pobrano z systemu. Powołując się na przepis art. 344 ust. 1 pkt 8 i pkt 9 p.s.w.i.n. oraz § 3 ust. 2 pkt 4 i pkt 5 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 marca 2019 r. w sprawie danych przetwarzanych w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on (Dz.U. z 2022 r., poz. 700) Skarżąca wywodziła, że mogą być uwzględniane jedynie semestry, które zostały zaliczone. Z zestawienia znajdującego się w aktach sprawy wynika, że w wydruku ujęto także semestry niezaliczone.
W opinii Sądu taki pogląd nie ma uzasadnienia w powołanych przepisach, gdyż wpis uwzględnia semestr i rok studiów, a w przypadku studiów prowadzonych w rozliczeniu rocznym - rok studiów, na które student jest wpisany w danym roku akademickim (§ 3 ust. 2 pkt 5 ww. rozporządzenia). Zatem dane te winny uwzględniać także rozpoczęty semestr. Nadto zgodnie z art. 342 ust. 3 pkt 2 p.s.w.i.n. system POL-on obejmuje bazę danych zawierającą wykaz studentów. Tym samym mogą stanowić podstawę do ustalenia przebiegu studiów każdego studenta w szczególności rozpoczętych semestrów zwłaszcza na różnych uczelniach. Pogląd ten ma umocowanie również umocowanie w orzecznictwie por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 466/23 (dostępny w CBOSA).
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 10 § 1 k.p.a trzeba wskazać, że jakkolwiek istotnie organ nie przeprowadził czynności wskazanych w tym przepisie w zakresie wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów, to uchybienie to nie wpływa na wynika sprawy, a tylko taki skutek prowadziłby do uchylenia zaskarżonej decyzji. Poza tym w toku postępowania administracyjnego Skarżąca nie kwestionowała ustaleń dotyczących dokonanych przez organ obliczeń, które mają odzwierciedlenie w dokumentacji stanowiącej akta sprawy.
Nie podziela Sąd także zarzutu naruszenia art. 107 k.p.a., gdyż uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zawiera wymagane prawem elementy, w tym uzasadnienie faktyczne i prawne, w tym przyjęty przez organ sposób wykładni spornych zapisów. Okoliczność, że organ nie odniósł się szczegółowo do wszystkich argumentów Strony nie przesądza o brakach decyzji skutkujących jej uchyleniem.
Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów tak prawa procesowego, jak i materialnego w stopniu powodującym jej uchylenie Sąd oddalił skargę jako niezasadną, co ma podstawę prawną w art. 151 p.p.s.a.