IV SA/WR 133/25

IV SA/Wr 133/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6330 Status  bezrobotnego
Hasła tematyczne
Bezrobocie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 10 lipca 2025 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia 7 lutego 2025 r. nr PS-P.8640.175.2024.PM w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozbawieniu statusu osoby bezrobotnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Wrocławia z dnia 18 listopada 2024 r. nr KA.615.235.6.2023.TM.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi P. S. jest decyzja Wojewody Dolnośląskiego z 7 lutego 2025 r. utrzymująca w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta Wrocławia z 18 listopada 2024 r. odmawiające uchylenia decyzji tegoż organu z 5 listopada 2021 r. orzekającej o pozbawieniu statusu bezrobotnego z dniem 1 marca 2020 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że decyzją z 18 listopada 2024r. Prezydent Miasta Wrocławia odmówił uchylenia wskazanego orzeczenia z 5 listopada 2021 r. W odwołaniu od tej decyzji Skarżący domagał się jej uchylenia, zaznaczając, że kwestionuje nie tyle decyzję, co skutki jakie ona wywołała w postaci egzekucji ze świadczenia rentowego, domagał się zwrotu należnego stypendium stażowego.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Wojewoda Dolnośląski utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu opisał przebieg postępowania, stwierdzając, że decyzją z 7 lutego 2020 r. Skarżący uzyskał status bezrobotnego bez prawa do zasiłku. W dniu 11 maja 2020 r. Skarżący został skierowany do odbycia stażu, a decyzją z 15 maja 2020 r. przyznano mu prawo stypendium stażowe od 12 maja 2020 r. W dniu 30 września 2021 r. organ uzyskał od ZUS informację o podleganiu przez Stronę ubezpieczeniu społecznemu i zdrowotnemu "od dnia 1 maja 2021 r." Skarżący 22 października 2021 r. przesłał organowi skan decyzji z 21 lipca 2021 r. przyznającej mu prawo do renty socjalnej od 1 marca 2020 r. do 30 czerwca 2022 r. W decyzji wskazano, że całkowita niezdolność do pracy Skarżącego istniała od 16 października 2008 r. W następstwie tych ustaleń organ I instancji 5 listopada 2021 r. wydał decyzję pozbawiającą Skarżącego statusu bezrobotnego z dniem 1 marca 2020 r.
Pismem datowanym na 7 grudnia 2021 r. organ wystąpił do ZUS o zwrot kwoty 7.318 zł stypendium stażowego. Ponadto na podstawie art. 78 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz.U. z 2024 r., 475 ze zm., dalej: ustawa o promocji zatrudnienia), organ zwrócił się do ZUS o zaliczenie wypłaconego stypendium na poczet wypłaconej renty i dalszego jej potrącania. Uzyskana w ten sposób kwota ta została przez ZUS przekazana na rachunek bankowy Funduszu Pracy Powiatowego Urzędu Pracy, który wypłacił stypendium.
Od powołanej decyzji organu I instancji Skarżący wniósł odwołanie z uchybieniem terminu, co zostało stwierdzane postanowieniem organu odwoławczego, który także odmówił przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego.
Wyrokiem z 7 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił w całości skargę Strony na postanowienie Wojewody Dolnośląskiego odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji z 5 listopada 2021 r. oraz stwierdzającego uchybienie terminu do jego wniesienia (sygn. akt IV SA/Wr 415/22).
W dniu 5 grudnia 2022 r. Skarżący złożył wniosek o uchylenie ostatecznej decyzji z 5 listopada 2021 r. W uzasadnieniu wskazał, że będąc na stażu od maja do października 2020 r. nie był uprawniony do pobierania renty socjalnej, nie miał świadomości, że takie prawo mu przysługuje. ZUS przyznał mu świadczenie z datą wsteczną od 1 marca 2020 r., choć wniosek w tym zakresie złożył 7 maja 2021 r.
Decyzją z 30 czerwca 2023 r. organ I instancji wniosek Strony rozpoznał odmownie. Orzeczenie to zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody Dolnośląskiego z 30 sierpnia 2023 r.
Wyrokiem z 20 czerwca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając pod sygn. akt IV SA/Wr 691/23, uchylił orzeczenia organów obu instancji, wskazując na naruszenie przepisów procesowych i niewyjaśnienie istoty żądania Skarżącego.
Realizując zalecenia Sądu organ pismem z 7 października 2024 r. wystąpił do Strony o sprecyzowanie treści zgłoszonego żądania oraz zapoznania się z materiałem dowodowym. W dniu 17 października 2024 r. na spotkaniu zorganizowanym w urzędzie pracy Stronie wyjaśniono stan faktyczny sprawy prosząc o złożenie jednoznacznego oświadczenia, co do zgłoszonych żądań. Strona nie złożyła oświadczenia, w tym samym dniu wniosła pismo, w którym domagała się zwrotu całości pobranych środków wraz z odsetkami. Zaznaczała, że nie ma zastrzeżeń do odebrania jej statusu bezrobotnego, ale neguje skutki jakie wywołuje decyzja. Organ powołał się na adnotacje z 12 listopada 2024 r. zawierającą informację, że w okresie od 13 stycznia 2022 r. do 14 września 2023 r. ZUS dokonywał przelewów na konto Funduszu Pracy z tytułu zwrotu stypendium.
Decyzją z 18 listopada 2024 r. organ I instancji odmówił uchylenia decyzji z 5 listopada 2021 r. pozbawiającej Skarżącego statusu bezrobotnego.
Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją. W jej uzasadnieniu organ wskazał na art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) i przesłanki uchylenia decyzji ostatecznej. Następnie ponownie przywołał okoliczności faktyczne sprawy, podkreślając, że w trakcie posiadania statusu osoby bezrobotnej od 12 maja 2020 r. do 13 listopada 2020 r. Skarżący pobierał stypendium stażowe. Natomiast od 1 marca 2020 r. miał przyznaną przez ZUS rentę socjalną. Organ wyjaśnił, że pobieranie renty wyklucza status bezrobotnego, co legło u podstaw wydania decyzji z 5 listopada 2021 r., w której pozbawiono Skarżącego statusu bezrobotnego z dniem przyznania renty. Decyzja ta wywołuje skutki w postaci utraty uprawnień powiązanych ze statusem bezrobotnego. W przypadku kolizji dwóch świadczeń, jedno z nich musi zostać wyeliminowane, a pobrane środki podlegają zwrotowi o ile nie doszło do przedawnienia. Po otrzymaniu informacji o przyznanej Stronie rencie socjalnej organ, wobec pobierania przez Stronę dwóch świadczeń, zwrócił się o zwrot stypendium. Aby nie obciążać nadmiernie Strony zamiast zażądać całej kwoty wniósł o jej potrącanie z renty. Skarżący wnioskując o uchylenie decyzji ostatecznej nie powołał się na żadne okoliczności faktyczne inne niż w stosunku do pierwotnej sytuacji. Powołana przez niego argumentacja odwołująca się do daty powstania prawa do renty socjalnej oraz skutki jej przyznania – dokonywanie potrącenia nie mogą być uwzględniane. Organ wskazał, że decyzja z 5 listopada 2021 r. jest orzeczeniem na mocy którego strona nie nabyła prawa, Skarżący działa we własnym imieniu domagając się uchylenia decyzji pozbawiającej go statusu bezrobotnego i związanych z tym uprawnień. Jednakże powołane we wniosku argumenty nie dają podstaw do uchylenia decyzji ostatecznej. Nie ma znaczenia data złożenia przez Stronę wniosku o rentę socjalną ale okres na jaki ją przyznano (art. 78 ustawy o promocji zatrudnienia). Data przyznania renty od 1 marca 2020 r. nie jest wynikiem pomyłki ale skutkiem wydania decyzji na postawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Decyzję wydano na wniosek Strony, która załączyła do niego oświadczenie ERO. Organ podkreślił, że Skarżący nie negował wydania decyzji pozbawiającej go statusu bezrobotnego, ale skutki tego orzeczenia. Odnosząc się do tej argumentacji organ wskazał, że konkretna decyzja niesie ze sobą konkretne skutki, tych dwóch rzeczy nie można rozdzielić. Składając oświadczenie ERO Skarżący wywołał skutek w postaci zastosowania ustawy z dnia 2 marca 2020 r. oraz przyznania mu renty od 1 marca 2020 r., a to skutkowało pozbawieniem go z tym dniem statusu bezrobotnego. Konstatując organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki z art. 154 k.p.a., a zatem brak podstaw do uchylenia decyzji z 5 listopada 2021 r.
W skardze Strona nie zgadzała się z zaskarżoną decyzją, wnioskując o uchylenie decyzji o egzekucji świadczeń uznanych przez organ jako nienależnie pobrane. W opinii Skarżącego pobrane przez niego stypendium stażowe było należne, gdyż w czasie jego pobierania nie miał on prawa do renty ani innych świadczeń wykluczających pobieranie stypendium. Podkreślał, że wniosek o rentę złożył pół roku po zakończeniu stażu, a zatem zbieg świadczeń nastąpił wstecznie, karanie Strony narusza prawo, godność i zasady praworządności. Podkreślał, że sąd przyznał mu rację w kwestii zarzutu naruszenia przez organ szeregu przepisów. Pomimo tego organy nadal uważają, że decyzje były prawidłowe. Strona wskazała na art. 154 k.p.a. wywodząc, że odwołuje się on do interesu społecznego oraz słusznego interesu strony. Prosił o umorzenie egzekucji z renty socjalnej, gdyż takie przesłanki w sprawie istnieją, wskazał na art. 6 k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP. Wywodził z nich zakaz działania prawa wstecz, ochrony praw nabytych, interesów w toku, pewności prawa. Skarżącego ponownie podkreślał, że nie pobierał podwójnie świadczeń, został ukarany za niepełnosprawność i przyznanie mu renty z datą wsteczną. W dacie ubiegania się o rentę nie pobierał stypendium. Podkreślał, że zabierając mu ogromną część skromnej renty organ skazał go na utratę zdrowia, godności. Wskazywał, że nie jest możliwie utrzymanie się za 900 zł, zwłaszcza osobie niepełnosprawnej i bezdomnej. Przepis art. 154 k.p.a. i zawarte tam przesłanki uzasadniają umorzenie egzekucji z renty. Strona wskazała także na art. 30 i art. 31 Konstytucji RP zarzucając ich naruszenie. Podkreślał, że nie negował nigdy uchylenia statusu bezrobotnego ale decyzji o zajęciu renty socjalnej. Domagał się uchylenia skutków decyzji pozbawiającej go statusu bezrobotnego, zaprzestanie egzekucji i umorzenie postępowania egzekucyjnego ze świadczenia rentowego, gdyż Strona będąc na stażu nie naruszyła art. 2 ust. 2 ustawy o zatrudnieniu, zaprzestania obciążania renty socjalnej. Przemawia za tym interes prawny obywatela i interes społeczny. Podkreślał, że redagowanie pism jest dla niego trudne z uwagi na niepełnosprawność i sytuację materialną, wielu prawników z bezpłatnych punktów porad prawnych miało kłopot ze zrozumieniem pism organu. Wskazywał, że głoduje i nie ma siły szukać pomocy w odpowiedzi na każde pismo organu, nie jest w stanie reagować na nie od razu. Domagał się uchylenia decyzji, zakończonej już egzekucji i zwrotu całej należności uznanej za nienależnie pobraną wraz z odsetkami.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a., co oznacza, że Sąd bierze pod uwagę z urzędu wszelkie naruszenia prawa.
Z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy istotne znaczenie ma fakt wydania 20 czerwca 2024 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyroku (sygn. akt IV SA/Wr 691/23), którym uchylił poprzednio wydaną decyzję Wojewody Dolnośląskiego z 30 sierpnia 2023 r. i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Wrocławia z 30 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji o pozbawieniu Skarżącego statusu osoby bezrobotnej.
Waga tego rozstrzygnięcia i jego wpływu na ocenę legalności obecnie zaskarżonego aktu wynika z treści art. 153 p.p.s.a. Stanowi on, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Z zapisu tego wynika, że zarówno organ działający w sprawie, jak i Sąd ponownie badający legalność aktu wydanego w następstwie uchylenia decyzji do ponownego rozpoznania są związani oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania. Odstąpienie od opisanego związania może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy zmianie ulegną przepisy stanowiące podstawę orzekania w sprawie, co w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiło.
Przez ocenę prawną, zgodnie z poglądami doktryny, należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie (por. S. Hanausek [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, t. 3, Zaskarżanie orzeczeń sądowych, red. W. Siedlecki, Ossolineum 1986, s. 318). Pojęcie to obejmuje zarówno krytykę sposobu zastosowania normy prawnej w zaskarżonym akcie (czynności), jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie tej normy przez organ, który wydał ten akt (czynność), zostało uznane za błędne. Musi ona dotyczyć właściwego zastosowania konkretnego przepisu czy też prawidłowej jego wykładni w odniesieniu do ściśle określonego rozstrzygnięcia podjętego w konkretnej sprawie. Musi ponadto pozostawać w logicznym związku z treścią orzeczenia sądu administracyjnego, w którym została sformułowana. Wskazania zaś, co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. S. Hanausek [w:] System Prawa Procesowego Cywilnego, t. 3, red. W. Siedlecki, s. 319).
Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2024, art. 153).
Z przywołanych przepisów wynika że po pierwsze sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. W przypadku badania legalności aktu wydanego w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, a więc po uchyleniu przez sąd poprzednio wydanych w sprawie rozstrzygnięć, zmianie ulegają granice rozpoznania sprawy.
Zgodnie z utrwalonym w tym względzie orzecznictwem związanie samego sądu administracyjnego oceną prawną wyrażoną w poprzednio wydanym wyroku oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. W związku z powyższym, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez sąd I instancji, "granice sprawy" podlegają zawężeniu do granic w jakich rozpoznano skargę poprzednio i wydano orzeczenie. Oznacza to, że w przypadku wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika zaś w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2024 r. sygn akt III OSK 3266/23, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
Mając na uwadze opisany zakres kognicji w tej sprawie Sąd stwierdza, że zaskarżony akt narusza powołany przepis art. 153 p.p.s.a., gdyż nieprawidłowo realizuje wskazania zawarte w powołanym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 20 czerwca 2024 r.
Uzasadniając ten pogląd należy przypomnieć, że w powołanym wyroku Sąd badając legalność wydanych wówczas decyzji zarzucił organom obu instancji naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 i art. 15 k.p.a. w zakresie braku właściwego rozpoznania istoty żądania Strony i pomijania zgłaszanych przez nią żądań, także zgłaszanych w odwołaniu. Dostrzegając brak jednoznacznych wniosków Skarżącego Sąd zwracał uwagę na treść jego pism zmierzających nie tle do uchylenia decyzji pozbawiającej statusu bezrobotnego ile do uchylenia skutków tej decyzji poprzez odstąpienie od egzekwowania stypendium stażowego poprzez jego potrącanie z renty socjalnej. Sąd stwierdzał, że organy obu instancji pominęły zupełnym milczeniem teść tych pism Skarżącego wybierając – jak się zdaje – najkorzystniejszą dla siebie drogę procedowania, kwalifikując żądanie Strony jako wniosek składany w trybie art. 154 § 1 k.p.a., godząc tym samym w istotę powołanej na wstępie zasady procedowania, w tym prawdy obiektywnej, zaufania i informowania.
Dalej Sąd wskazał, że brak precyzji w formowaniu wniosków przez Stronę może być wynikiem zbiegu kompetencji organu zatrudnienia i ZUS, co wynika z treści art. 78 ust. 1 i ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i wskazanego w nim sposobu rozliczenia świadczeń w przypadku ich zbiegu. Wskazał na obowiązek organów pouczenia Strony o kompetencjach poszczególnych organów, domagania się od niej sprecyzowania zakresu żądania, a w przypadku, gdy dotyczy ono nieprawidłowości związanych z dokonanymi potrąceniami przekazania sprawy zgodnie z właściwością. Sąd zwracał uwagę także na przepis art. 76 ust. 2 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia, z którego wynika, że stypendium finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który osoba ta nabyła prawo renty socjalnej, jeżeli organ rentowy, który przyznał świadczenie, nie dokonał jego pomniejszenia na zasadach określonych w art. 78, stanowi świadczenie nienależnie pobrane. Natomiast stosownie do art. 76 ust. 1 ww. ustawy osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji w przedmiocie obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pieniężnego, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Tym samym, jeżeli organ rentowy nie dokonał rozliczenia, o którym mowa w art. 78 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia, niezwłocznie po przyznaniu świadczenia z ubezpieczeń społecznych, to świadczenie wypłacone z Funduszu Pracy za okres równoległy ze świadczeniem z ubezpieczeń społecznych staje się świadczeniem nienależnym (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 27 listopada 2012 r., sygn. akt III AUa 487/12; LEX nr 1246908). Sąd zarzucał, że w aktach sprawy brak informacji dotyczących rozliczenia świadczeń we wskazanym trybie art. 78 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia, znajduje się tam jedynie pismo organu I instancji z dnia 7 grudnia 2021 r. kierowane do ZUS wnioskujące o przekazanie kwoty 7.318 zł pobranej przez Stronę tytułem stypendium na rachunek Funduszu Pracy. Z pism Strony wynika natomiast, że kwoty te są potrącane z wypłacanego mu świadczenia – renty socjalnej. Jednakże w aktach znajdują się również dwa pisma ZUS – z dnia 7 czerwca 2022 r. i monit z dnia 25 sierpnia 2022 r. dotyczące wskazania, czy stypendium mieści się w katalogu świadczeń, o których mowa w art. 78 ustawy. Okoliczności te mają zaś istotne znaczenie w sprawie, gdyż jeżeli ww. świadczenia nie zostały rozliczone we wskazanym trybie art. 78 ust. 1 i ust. 3 ustawy, to możliwość ich dochodzenia wskazana jest w art. 76 ww. ustawy jako świadczenia nienależne. To zaś wymaga prowadzenia odrębnego postępowania, zaś zobowiązany z tego tytułu posiada m.in. uprawnienie do odroczenia terminu płatności, umorzenia lub rozłożenia na raty takich kwot, jeśli zostaną uznane za nienależne świadczenia pieniężne. W kontekście zarzutów zgłaszanych przez Skarżącego także i ta okoliczność wymaga wyjaśnienia i podjęcia ewentualnych czynności procesowych, czego w sprawie zabrakło.
Kierując do organów zalecenia, co do dalszego postępowania Sąd wskazał na konieczność dokonania stosownych ustaleń faktycznych i przy czynnym udziale strony ustalenia rzeczywistego charakteru jej żądania i podjęcia właściwych kroków celem jego rozpoznania.
W opinii Sądu podjęte przez organy działania nie realizują w pełni wskazań Sądu zawartych w powołanym wyroku. Jak wynika z akt sprawy organ w dniu 17 października 2024 r. wezwał Skarżącego do sprecyzowania swojego wniosku z 5 grudnia 2022 r. Czynność tą utrwalono w formie adnotacji urzędowej podpisanej wyłącznie przez pracownika organu. Pomijając już walor dowodowy tego dokumentu, gdyż zgodnie z art. 67 § 1 k.p.a. wymaga ona protokołu. Taki dokument winien być sporządzony z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. Istotne są jednak skutki jakie zostały wywiedzione z tej czynności, otóż organ przyjął, że Strona nie zgłaszała żadnych nowych okoliczności, czy uwag, co uzasadniało rozpoznanie jej wniosku w trybie art. 154 k.p.a.
Jak wskazano nie sposób wywodzić takiego wniosku na podstawie dokumentu, który nie został przez Stronę podpisany, po drugie pomija on treść pisma Skarżącego z tej samej daty, w którym wnioskuje on o zwrot w całości, wraz z odsetkami, środków pobranych przez organ z jego renty socjalnej. Podkreślał, że wobec daty wydania orzeczenia w sprawie renty socjalnej oraz okresu pobierania stypendium nie ma mowy o świadczeniu nienależnie pobranym. Strona artykułowała, że nie ma pretensji do odebrania jej statusu bezrobotnego ale do skutków tej decyzji czyli oskarżenia o nienależnie pobrane świadczenia.
W świetle tak formowanych żądań nie sposób przyjąć, jak twierdzi organ, że intencją Skarżącego jest uchylenie decyzji z 5 listopada 2021 r. Strona neguje jej skutek w postaci żądania od niego kwoty pobranego uprzednio stypendium stażowego, zatem jej wniosek zmierza do zniwelowania skutków w postaci egzekwowania świadczenia. W tym zatem zakresie winien być procedowany wniosek Skarżącego.
W powołanym wyroku z 20 czerwca 2024 r. Sąd wskazując na przepisy ustawy o promocji zatrudnienia, w szczególności art. 76 ust. 1 pkt 3 oraz ust. 7 zwracał uwagę na możliwość zastosowania ulgi w postaci odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty albo umorzenia w całości lub w części nienależnie pobranych świadczeń. Zastosowanie tej ulgi odnosi się do świadczeń nienależnie pobranych, a zatem takich, które nie zostały rozliczone na podstawie art. 78 ww. ustawy. Sąd nie dokonał wówczas oceny możliwości podjęcia działań w tym trybie, gdyż w aktach sprawy nie było rozliczenia spornych należności w trybie art. 78 ustawy. Stąd w powoływanym orzeczeniu znalazło się wskazanie braku tego dokumentu i konieczności uzupełnienia dokumentacji w tym względzie, co należało powiązać z koniecznością zebrania w tym zakresie niezbędnego materiału dowodowego (pozyskania owego rozliczenia) oraz dokonania jego analizy pod kątem realizacji potrąceń.
W opinii Sądu przepis art. 76 ust. 1 pkt 3 i ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia winien być wykładany w ten sposób, że jeżeli osoba zobowiązania do zwrotu świadczenia złoży wniosek o zastosowanie ulgi, o której mowa w art. 76 ust 7 ww. ustawy przed dokonaniem potrącenia, to wniosek taki powinien zostać rozpoznany w odniesieniu do świadczeń, których jeszcze nie rozliczono w trybie art. 78 ustawy o promocji zatrudnienia. W tym zatem kierunku winny zmierzać działania organu w postępowaniu wszczętym wnioskiem z dnia 5 listopada 2022 r. Zatem jeśli istniały nierozliczone na ten momentu świadczenia, a z treści pism Skarżącego znajdujących się w aktach sprawy wynika, że tak, obowiązkiem organu jest ocena dopuszczalności zastosowania ulgi wskazanej w art. 76 ust. 1 ustawy o promocji zatrudnienia, po uprzednim stwierdzeniu, że stanowią one świadczenia nienależnie pobrane w rozumieniu art. 76 ust. 1 ww. ustawy.
Jak wynika z akt sprawy organ realizując zalecenia Sądu w zakresie przedstawienia omawianego rozliczenia wskazał na pismo z dnia 12 listopada 2024 r. stwierdzające, że ZUS w okresie do 13 stycznia 2022 r. do 14 września 2023 r. dokonywał przelewów na konto Funduszu Pracy urzędu pracy z tytułu stypendium stażowego wypłaconego Skarżącemu za okres, za który przyznano mu rentę socjalną.
Problem w tym, że dokument ten nie usuwa zaistniałych w sprawie wątpliwości, tj. konkretnych dat i kwot dokonywania takich potrąceń i jednoznacznego ustalenia, wartości nienależnie pobranych świadczeń na dzień 5 grudnia 2022 r., tj. na dzień złożenia przez Stronę wniosku o uchylenie skutków decyzji z dnia 5 listopada 2021 r. W kontekście rzeczywistego żądania Skarżącego nie może mieć znaczenia, że po tej dacie, pomimo wniosku o ulgę, potrącenia były realizowane. Przy czym, co więcej, w aktach sprawy znajduje się pismo z dnia 18 listopada 2024 r. (akta nie są ponumerowane), z którego wynika, że organ – powołując się na przywoływany już wyrok Sądu z 20 czerwca 2024 r. sygn.. akt IV SA/Wr 691/23 – wskazał, że pobrane przez Skarżącego świadczenia z tytułu stypendium stanowią świadczenia nienależne i winny podlegać zwrotowi. Wskazał też, że zostało to przez Skarżącego dokonane w formie jednorazowej wpłaty w kwocie 3.357,41 zł. W piśmie nie wskazano w jakiej dacie nastąpił zwrot przez Stronę tych środków, istotne jest że określono je prawidłowo jako świadczenie nienależne, a więc takie w stosunku do którego można zastosować art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia. Wobec tego data wpłaty i okoliczności jej dokonania – podstawy prawnej żądania od Strony tej należności – mają dla sprawy istotne znaczenie.
Pomimo wskazań Sądu zawartych w przywoływanym już wielokrotnie wyroku z 20 czerwca 2024 r. organy kwestii tych nie wyjaśniły, co stanowi o naruszeniu art. 153 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 9 art. 10 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia, prowadząc do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającego ją orzeczenia.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organy będą zobowiązane do dokonania opisanych ustaleń, a więc dat dokonanych rozliczeń w kontekście wniosku Strony o zastosowanie ulgi opisanej w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia. Sąd nie przesądza o kierunku podjętego rozstrzygnięcia, gdyż to pozostaje w zakresie uznania organu, po wystąpieniu przesłanek opisanych w tym przepisie.
Końcowo jedynie podkreślić trzeba, że w opinii Sądu wniosek złożony w trybie art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia powinien być procedowany także wówczas, gdy doszło do rozliczenia na podstawie art. 78 ww. ustawy, pod warunkiem, że był on pierwotny w stosunku do dokonanych potrąceń i może obejmować wyłącznie należności nierozliczone.
Odnosząc się jeszcze do zarzutów podnoszonych przez Stronę w skardze i pismach składanych w toku postępowania konieczne jest wskazanie, że rację ma organ twierdząc, że stypendium finansowane z Funduszu Pracy wypłacone osobie za okres, za który osoba ta nabyła prawo renty socjalnej stanowi świadczenie nienależnie pobrane, z zastrzeżeniem art. 78 ustawy o promocji zatrudnienia. Właściwie organ wyjaśnia, że nie ma znaczenia data przyznania świadczenia rentowego ale okres na jaki je przyznano. W sprawie Skarżącego taka właśnie sytuacja miała miejsce, a obowiązujące w tym zakresie przepisy w sposób jednoznaczny wskazują na taki ich charakter bez względu na świadomość, czy intencje beneficjenta (art. 76 ust. 1 pkt 3 ustawy o promocji zatrudnienia). Tym samym zgłaszane w tym zakresie zarzuty należy ocenić jako bezzasadne. Nie oznacza to jednak bezwzględnego obowiązku ich egzekwowania, wyjątek przewidziany jest w art. 76 ust. 7 ustawy o promocji zatrudnienia. Przy czym jak wskazano muszą wystąpić powołane w tym przepisie okoliczności, zaś decyzja organu wsparta jest na uznaniu administracyjnym. Wobec tego wg tych zasad organ, po dokonaniu opisanych przez Sąd ustaleń, powinien rozpoznać wniosek Skarżącego z 5 grudnia 2022 r.
Mając na uwadze, że zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt naruszają wskazane w rozważaniach Sądu przepisy konieczne było uchylenie obu orzeczeń organó, co nastąpiło na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a.