IV SA/Wr 130/22

IV SA/Wr 130/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-09-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 85
art. 93
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce - t.j,
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA del. Tomasz Judecki, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 14 września 2022 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Komisji Stypendialnej z dnia [...]r. nr [...]
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Medycznego we W. utrzymała w mocy orzeczenie Komisji Stypendialnej Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu z dnia 9 listopada 2021 r. odmawiające J. D. - kierunek lekarski, studia stacjonarne - przyznania stypendium socjalnego.
Jak wynikało z akt sprawy skarżący w dniu 12 października 2021 r. złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na rok akademicki 2021/2022, przedstawiając wymagane prawem dokumenty. W toku postępowania, po zweryfikowaniu raportu z systemu POL-on Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym, organ ustalił, że skarżący rozpoczął studia w dniu 1 października 2012 r. i nadal studiuje. Organ wskazał kierunki, na których studiował skarżący wraz z okresami studiów, zaznaczając, że nadal posiada on status studenta. Powołując się na art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018r. o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r., poz. 85 ze zm., dalej u.s.w.n.) oraz § 6 ust. 1 pkt 1 Regulaminu przyznawania świadczeń dla studentów Uniwersytetu Medycznego we W. dla roku akademickiego 2019/2020 stanowiącego załącznik do zarządzenia nr 111/XVR/2019 Rektora Uniwersytetu Medycznego we W. z dnia 31 lipca 2019 r. (dalej: Regulamin) organ wyjaśnił, że skarżący przekroczył okres 6 lat studiowania uprawniający do ubiegania się o świadczenia, co stanowi podstawę do odmowy przyznania stypendium. Przywołane ustalenia znalazły wyraz w orzeczeniu organu I instancji datowanym na 9 listopada 2021 r.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Odwoławcza Komisja Stypendialna Uniwersytetu Medycznego przywołała okoliczności faktyczne sprawy, wskazując na przekroczenie przez skarżącego sześcioletniego okresu nauki (łącznie 96 miesięcy), co ustalono na podstawie wskazanego przez organ I instancji raportu z systemu POL-on Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym. W dalszych wywodach organ wskazał na zapisy art. 86 ust. 1 i ust. 2, art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2020 r., poz. 85 ze zm., dalej u.s.w.n.) oraz § 6 ust. 1 pkt 1 § 15 ust. 1 i § 16 ust. 1, § 2 ust. 1, § 20 ust. 1 Regulaminu oraz przepisy art. 104, art. 107 i art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.). Odnosząc się do argumentacji skarżącego podnoszonej w odwołaniu organ wskazał na stanowisko przedstawione w "Przewodniku po systemie szkolnictwa wyższego i nauki", opracowanym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, prezentujące wykładnię spornych w sprawie przepisów w sposób zbieżny z wyrażaną przez organy w tej sprawie. Tożsame stanowisko przedstawiło Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego na oficjalnych stronach internetowych organu.
Mając na uwadze przedstawione źródła organ stwierdził, że termin sześciu lat przysługiwania świadczenia należy liczyć w latach z uwzględnieniem wszystkich okresów, w których student posiadał prawo do świadczeń (co najmniej jednego z nich), o których mowa w art. 86 u.s.w.n., a więc w okresie, w którym posiadał status studenta. Przywołując przepisy art. 93 ust. 2 pkt 1, art. 92 ust. 2 i art. 66 u.s.w.n. odnoszące się do sposobu obliczania sześcioletniego okresu studiowania organ wskazał, że skarżący przez ponad 96 miesięcy posiadał status studenta (wliczając w to okres wakacji), a zatem wyłącznie w tym czasie przysługiwało mu prawo do pobierania świadczeń dla studentów.
Organ odwoławczy podkreślał, że skarżący został zapoznany z zapisami Regulaminu, były mu zatem znane warunki przyznawania świadczeń oraz konsekwencje ich niedochowania.
W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w.n. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że pojęcie "przysługiwania prawa do świadczenia", o którym mowa w powołanym przepisie jest równoznaczne z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie".
Wnioskowała o uchylenie orzeczeń organów obu instancji, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz wypłatę stypendium za cały wskazany rok akademicki.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że z wnioskiem o stypendium zwrócił się po raz drugi, pomimo spełnienia kryterium dochodowego otrzymał decyzję odmowną z uwagi na przekroczenie sześcioletniego okresu studiowania. Skarżący zaznaczał, że w toku postępowania wskazywał na błędną wykładnię art. 93 ust. 2 u.s.w.n. oraz możliwość odmiennego rozumienia ww. przepisu, powołując się na argumentację przedstawianą w pismach, w tym dotyczących postępowania w sprawie stypendium Rektora na rok 2021/2022, treść skargi wniesionej do sądu w podobnej sprawie (zarejestrowanej pod sygn. akt IV SA/Wr[...]) oraz orzeczenia sądów administracyjnych dotyczące wykładni wskazanego przepisu. W dalszych wywodach skargi strona zarzucał, że stanowisko organów obu instancji w zakresie obliczenia terminu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w.n. jest wsparte na poglądzie wyrażonym przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego w "Przewodniku po systemie szkolnictwa wyższego i nauki". Dokonując wykładni pojęcia "przysługuje" strona wskazała na jego potoczne rozumienie, wywodząc, że oznacza ono sytuację, która wystąpi wyłącznie po spełnieniu warunków uprawniających do świadczenia, zatem ma znaczenie, czy skarżący pobiera świadczenie i o nie występuje. Powołując się na przepisy art. 86 ust. 1, art. 87, art. 89 i 91 u.s.w.n. skarżący wywodził, że świadczenie przysługuje wówczas gdy spełnione są trzy warunki: posiadanie statusu studenta; wola wystąpienia o pomoc; spełnienie dodatkowych warunków uzyskania konkretnego świadczenia. Pojęcie przysługiwania świadczenia nie jest zatem równoważne z pojęciem przysługiwania możliwości ubiegania się świadczenie, co potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych. Posiadanie statusu studenta nie jest równoważne z nabyciem uprawnienia do uzyskania konkretnego świadczenia. Skarżący zawracał również uwagę na niepełne odczytywanie Przewodnika, który potwierdza jego argumentację. Podnosił również nieprawidłowe obliczenie okresu przysługiwania świadczenia, zawracając uwagę na okres jego pobierania, który nie jest zrównany z rokiem kalendarzowym. Dokonując właściwych wyliczeń skarżący wskazał, że okres jego studiowania wyniósł 72 miesiące i 27 dni, co obala tezy organu, że studiował 96 miesięcy.
Skarżący zwracał też uwagę, że na błędne poinformowanie go o możliwości ubiegania się o świadczenia na rok 2020/2021, kiedy to okres jego studiów wyniósł faktycznie 62 miesiące. Pominięto także wyjaśnienia Ministerstwa, co do obliczania okresu przyznawania stypendium - wskazujące na 10 a nie 12 miesięcy pobierania świadczeń (semestr trwa pięć miesięcy). Skarżący podkreślał także, że ww. Przewodnik nie stanowi źródła prawa powszechnie obowiązującego, nie może zatem stanowić podstawy wydania decyzji. Skarżący podkreślał, że informował organ o fakcie pobierania wyłączenie stypendium socjalnego, przez rok, co uprawnia go do ubiegania się o stypendium.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Opisany zakres kognicji wyklucza zatem możliwość uwzględnienia żądania strony orzeczenia o wypłacie należnego jej stypendium. Uprawnienia Sądu, w świetle powołanych norm upoważniają natomiast do uchylenia orzeczeń organów obu instancji, gdyż przeprowadzona w nich wykładnia przepisu prawa – art. 93 ust. 2 u.s.w.n. nie jest prawidłowa,
Problematyka stanowiąca oś sporu w rozpoznawanie sprawie była już przedmiotem szerokiej analizy judykatury, w tym orzeczenia wydanego w sprawie ze skargi strony na decyzję dotyczącą świadczeń (stypendium socjalnego) za okres 2019/2020. W wyroku z dnia [...]r. o sygn. akt IV SA/Wr [...]Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił orzeczenia organów obu instancji, podzielając argumentację skarżącego, zbieżną z podnoszoną w niniejszej sprawie. Sąd rozpoznający zaskarżony akt w pełni podziela zawarte tam rozważania prawne.
W sprawie nie jest sporne, że na podstawie raportu ze Zintegrowanego Systemu Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on, dotyczącego osób, które przekroczyły sześcioletni okres studiowania i otrzymały świadczenia w roku akademickim 2021/2022 ustalono, że okres studiowania strony przekroczył zasadniczo sześć lat. Z raportu tego wynikało bowiem, że Skarżący studiował: w okresie od 1 października 2012 r. do 5 czerwca 2014 r. na kierunku Inżynieria Biomedyczna Wydział Podstawowych Problemów Techniki, Politechnika W.; od 1 października 2013 r. do 17 lutego 2014 r. na kierunku Edukacja artystyczna w zakresie sztuki muzycznej, Wydział Edukacji Muzycznej, Chóralistyki i Muzyki Kościelnej; od 1 października 2014 r. do 22 lutego 2015 r. kierunek Biologia, Wydział Nauk Biologicznych, Uniwersytet W.; od 1 października 2015 r. do 12 sierpnia 2016 r. Kierunek Biotechnologia, Wydział Chemiczny, Politechnika W.; od 1 października 2016 r. do 2 października 2017 r. kierunek lekarski, Wydział Nauk Medycznych w K., Śląski Uniwersytet Medyczny w K.; w latach od 1 października 2017 r. do 13 marca 2020 r. kierunek muzykologia, Wydział Nauk Historycznych i Pedagogicznych, Uniwersytet W.; od 1 października 2017 r.- nadal wydział lekarski, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we W..
Okoliczność ta jednak, wbrew zapatrywaniu organów obu instancji, nie wpływa na prawo do strony do wnioskowanych świadczeń. Sąd nie podziela bowiem wykładni art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w.n., przedstawionej w decyzjach organów obu instancji, a zrównujących okres przyznawania świadczeń z sześcioletnim okresem studiowania. Organy błędnie przyjęły, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest tożsame z określeniem "posiadania statusu studenta". Tymczasem takie rozumienie tego pojęcia nie wynika z treści cytowanego przepisu. Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w.n., należało je odczytywać zgodnie ze znaczeniem jakie nadaje mu języku potoczny ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów.
W związku z tym dla biegu okresu, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to czy student występował o świadczenie i czy zostało mu ono przyznane, tj. czy pobierał świadczenie. Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 u.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia, ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 u.s.w.n. wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 u.s.w.n. warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 u.s.w.n. warunki przyznania zapomogi, art. 91 u.s.w.n warunki stypendium rektora, a art. 359 u.s.w.n. warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.
Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w.n. należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy. Przedstawione powyżej rozumienie przepisów wynika z uzasadnienia projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które odnosi się do pobierania stypendiów czy zapomóg, czyli do stypendiów (zapomóg) przyznanych. Jak wskazał projektodawca, "w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg (...) nie dłużej niż przez 6 lat".
Mając na uwadze powyższe rozważania nie sposób zrównać znaczenia pojęcia "przysługiwania świadczenia", o którym mowa w Prawie o szkolnictwie wyższym i nauce z pojęciem "przysługiwania możliwości ubiegania się o świadczenie" w związku z posiadaniem statusu studenta, jak przyjął to organ w niniejszej sprawie. Analogiczny pogląd zaprezentowany został m.in. w wyrokach: Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20; w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Gd 461/20; w Warszawie z dnia 10 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2166/20, w Krakowie z dnia 15 listopada 2021 r., sygn. akt 688/21 oraz w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2021 r. sygn. akt III OSK 4082/21 i z dnia 1 października 2021 r. sygn. akt III OSK 3967/21, wszystkie orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA).
Nadto trzeba Sąd podziela przedstawiony w skardze pogląd utrwalony także w powołanym tam orzecznictwie, że zgodnie z art. 92 ust. 1 u.s.w.n. stypendia są przyznawane na semestr albo na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do dziesięciu miesięcy w roku. Rok akademicki trwa pięć szóstych roku kalendarzowego, a student nie ma prawa do otrzymania żadnych świadczeń przez jedną szóstą roku. W konsekwencji nie można uznać, że prawo do świadczeń przysługuje mu przez cały rok kalendarzowy. W każdym roku maksymalny upływ okresu to dziesięć miesięcy. Ustawodawca nie posłużył się pojęciem roku akademickiego, tylko kalendarzowego, co należy uznać za zabieg świadomy. Z art. 93 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 93 ust. 2 pkt 2 i art. 94 u.s.w.n. wynika zatem, że świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres 6 lat nie zaś w okresie 6 lat od rozpoczęcia studiów.
Końcowo należy dostrzec, że na mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce ora niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232, dalej ustawa zmieniająca) istotnej zmianie uległa treść art. 93 u.s.w.n. Przepisy w nowym brzmieniu określają łączny okres, w którym przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, stwierdzając, że wynosi on zasadniczo 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta. Zmiana przepisów, obowiązująca od 18 grudnia 2021 r. ma nie ma znaczenia dla kierunku rozstrzygnięcia podjętego przez Sąd, a to z za sprawą art. 16 ustawy zmieniającej. Stanowi on, że do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.
Konkludując stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja i poprzedzające ją orzeczenie organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 93 ust. 2 pkt 1 u.s.w.n.
Rozpatrując sprawę ponownie organ uwzględni powyższą ocenę prawną.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.