IV SA/Wr 126/25

IV SA/Wr 126/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-07-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Daria Gawlak-Nowakowska
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zabezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 17 ust. 1, ust. 3e i ust. 5 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Protokolant: Referent Małgorzata Balowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 lipca 2025 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 12 grudnia 2024 r. nr SKO 4532.323.2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
Zaskarżoną decyzją z 12 grudnia 2024 r., po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Siechnic (dalej: Burmistrz) z dnia
3 października 2024 r., którą odmówiono M. L. (dalej: strona, skarżąca) przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podwyższonego o 100%
w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnymi dziećmi (synami D. i A.) na okres od 1 stycznia do 2 czerwca 2024 r. oraz przyznano prawo do tego świadczenia na okres od 3 czerwca do 30 czerwca 2024 r. w kwocie 5.577,60 zł i od 1 lipca 2024 r. do 30 września 2030 r. w kwocie 5.976 zł miesięcznie. Jako podstawę prawną decyzji podało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm. - dalej: k.p.a.) oraz art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 323 ze zm. - dalej: u.ś.r.).
Z akt sprawy wynika, że strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne w celu sprawowania opieki nad synem A. na podstawie decyzji z 22 września 2022 r. We wniosku z 27 maja 2024 r. wystąpiła o uchylenie tej decyzji i zażądała przyznania świadczenia na dwoje dzieci na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2024 r., tj. podwyższonego o 100%.
Decyzją z 3 października 2024 r., Burmistrz odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podwyższonego o 100% na okres od 1 stycznia do 2 czerwca 2024 r. i przyznał to świadczenie na okres od 3 czerwca do 30 czerwca 2024 r. w kwocie 5.577,60 zł i od 1 lipca 2024 r. do 30 września 2030 r. w kwocie 5.976 zł miesięcznie. Uzasadniał, że w oparciu o przepisy zawarte w ustawie z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 - dalej: u.ś.w.), strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne do dnia 2 czerwca 2024 r., zaś wniosek o przyznanie świadczenia podwyższonego o 100% w związku ze sprawowaniem opieki nad dwojgiem dzieci złożyła 27 maja 2024 r. Dowodził, że na podstawie art. 24 ust. 2a u.ś.r. przyznano jej świadczenie podwyższone o 100% od 3 czerwca 2024 r.
i że za wcześniejszy okres nie można było tego uczynić z uwagi na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. stanowiący, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu strona wniosła o wypłatę wyższego świadczenia od 1 stycznia 2024 r. Wywiodła, że nie mogła wcześniej złożyć wniosku na nowych zasadach, gdyż musiała odwołać się do sądu od orzeczenia o niepełnosprawności syna, w którym nie było wskazań o konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zważyła, iż o wypłatę świadczenia na nowych zasadach wystąpiła nie ze swojej winy dopiero 27 maja 2024 r. Dodała, że organ mógł i powinien właściwie zinterpretować przepisy
i rozpatrzyć jej wniosek tak, aby nie naruszać zaufania do organów administracji.
Skarżoną decyzją SKO decyzję Burmistrza utrzymało w mocy. Motywowało, że zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce, jeżeli sprawuje opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem
o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (...). Zauważyło, że sprawującym opiekę nad więcej niż jedną taką osobą, wysokość świadczenia pielęgnacyjnego podwyższa się o 100% na drugą i każdą kolejną osobę, nad którą sprawowana jest opieka (art. 17 ust. 3e). Podkreśliło, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 ust. 5 pkt 1).
Dalej Kolegium wskazało, że w stosownie do art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli
w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a).
Kolegium zaakcentowało, że stronie przyznano - do 2 czerwca 2024 r. - prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad synem na podstawie ustawy (u.ś.r.) obowiązującej przed 1 stycznia 2024 r. Podkreśliło, że nowe przepisy (u.ś.w.), które zmieniły stan prawny po tym dniu, nie zawierają przepisów pozwalających maksymalizować korzyści z tytułu pobierania świadczeń w zależności od tego, czy brak możliwości uzyskania świadczeń na nowych zasadach, które są dla strony korzystne, wynika z okoliczności zawinionych, czy niezawinionych przez stronę.
SKO oceniło, że skoro strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne do dnia 2 czerwca 2024 r. na zasadach sprzed 1 stycznia 2024 r., to nie mogła ona uzyskać świadczenia na nowych zasadach (podwyższonego) wcześniej niż od dnia 3 czerwca 2024 r., tj. od dnia, w którym ustało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalonego na zasadach obowiązujących do 1 stycznia 2024 r., gdyż nie pozwala na to przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.
W skardze, skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie prawa materialnego oraz procesowego, tj.:
1. art. 63 ust. 3 u.ś.w. przez pozbawienie jej terminu do podjęcia decyzji w kwestii stosowania starych/nowych przepisów dot. świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy przepis daje na to trzy miesiące od uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności;
2. art. 17 ust. 1, 5 i 3e oraz art. 24 ust. 2a u.ś.r. poprzez niezastosowanie ww. przepisów do jej wniosku, w szczególności przez odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego powiększonego o 100% począwszy od 1 stycznia 2024 r.;
3. art. 7 k.p.a. wskutek zignorowania interesu społecznego i celu zmian przepisów
o świadczeniu pielęgnacyjnym, a ponadto w wyniku rozstrzygnięcia na jej niekorzyść wątpliwości, które organ miał w kwestii przepisów intertemporalnych i możliwości wyboru podlegania konkretnym przepisom;
4. art. 8 k.p.a. przez prowadzenie postępowania w sposób, który nie budzi zaufania do organu władzy publicznej. Skarżąca wniosła o zmianę decyzji (uwzględnienie skargi) oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 stycznia 2024 r., względnie o jej uchylenie
i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając skarżąca zaznaczyła, że w sprawie bezsporne jest, że wyrokiem Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Śródmieścia z 8 maja 2024 r. ustalono, że jej syn D. jest dzieckiem niepełnosprawnym, wymagającym konieczności stałej lub długotrwałej opieki w związku z ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji (wyrok stał się prawomocny 16 maja 2024 r.). Wskazała, iż do sądu musiała odwołać się dlatego, że w orzeczeniu PZON z 29 maja 2023 r. i WZON z 25 września 2023 r. nie uwzględniono w sytuacji jej syna pkt 7 orzeczenia, tj. konieczności stałej lub długotrwałej opieki w związku z ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji, bez którego nie miałaby prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na drugiego syna. Skarżąca kontynuowała, że w międzyczasie zmieniły się przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego. Dowodziła, że w normalnych warunkach, tj. gdyby organy orzecznicze zadziałały prawidłowo, 2 stycznia 2024 r. złożyłaby oświadczenie o przejściu na nowe zasady wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego. Podniosła, że opiekuje się dwoma synami wymagającymi konieczności stałej lub długotrwałej opieki
w związku z ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji i taki stan rzeczy miał miejsce 1 stycznia 2024 r. Stwierdziła, że z uwagi na toczące się postępowanie odwoławcze, mogła to zrobić dopiero 27 maja 2024 r. Uznała, że nie jest w żaden sposób winna zaistniałej sytuacji oraz że wyrok zmienił orzeczenia PZON i WZON, przy czym konieczność stałej lub długotrwałej opieki w związku z ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji jej syna D. ustalona została od dnia złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. W ocenie skarżącej, wykorzystanie przez organ niezależnej od niej sytuacji do pozbawienia jej świadczenia za okres od 1 stycznia do 2 czerwca 2024 r. stanowi wyraz prowadzenia postępowania w sposób naruszający zaufanie do organów administracji, jest niesprawiedliwe oraz narusza art. 24 ust. 2a u.ś.r. Nic bowiem nie stało na przeszkodzie, aby w kontekście realizacji normy wynikającej z ww. przepisu, przyjąć od niej oświadczenie o przejściu na nowe zasady pobierania świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. i zaliczyć świadczenie wypłacone na jej syna A. na poczet nowego świadczenia, przyznanego z uwagi na sprawowanie opieki na dwójką niepełnosprawnych synów, tym bardziej, że nie sprzeciwiają się temu przepisy wprowadzające zmiany do art. 17 u.ś.r. Zdaniem skarżącej, nie jest prawidłowa teza, że to art. 17 ust. 5 u.ś.r. stanowił przeszkodę do przyznania jej podwyższonego świadczenia za sporny okres gdyż ona nie ubiega się o kolejne, lecz o to samo świadczenie pielęgnacyjne, ale na nowych zasadach. Jej podanie można było zatem potraktować np. jako wniosek o zmianę decyzji z 22 września 2022 r. w związku ze zmianą przepisów i wolą przejścia na nowe zasady dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego. W opinii skarżącej, skoro przepisy umożliwiają wybór świadczenia (np. przez przejście na świadczenie pielęgnacyjne na nowych zasadach), to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać (strona powołał wyroki potwierdzającej jej racje). Tego zaś w jej przypadku zdecydowanie zabrakło.
Odpowiadając na skargę, organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga okazała się nieuzasadniona. Po dokonaniu kontroli zaskarżonej decyzji, mając na uwadze stan faktyczny
i prawny sprawy, sformułowane w skardze zarzuty i wspierające je argumenty, Sąd stwierdził, że nie wystąpiły podstawy do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w tej decyzji. Decyzja ta znajduje bowiem podstawy w prawie materialnym, jej wydanie zaś poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom procesowym. W sprawie sporne pozostaje, czy skarżącej należało odmówić przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach, tj. podwyższonego
o 100% w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnymi dziećmi (synami D. i A.) na okres od 1 stycznia do 2 czerwca 2024 r., w sytuacji, kiedy w ww. okresie miała ona przyznane i pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowaniem opieki nad jednym z synów (A.), tj. na starych zasadach. Okolicznością niesporną jest, że skarżąca miała przyznane ww. świadczenie pielęgnacyjne w celu sprawowania opieki nad synem A. na podstawie decyzji
z 22 września 2022 r. (na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r.) oraz że we wniosku z 27 maja 2024 r. wystąpiła o uchylenie tej decyzji i zażądała przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na dwoje dzieci na nowych zasadach (podwyższonego o 100%) od 1 stycznia 2024 r.
W myśl art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (w brzmieniu do 31 grudnia 2023 r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. (w brzmieniu od 1 stycznia 2024 r.), świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce albo ojcu, jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem
o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Przepis art. 17 ust. 3e u.ś.r. traktuje, że osobom, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1-3, rodzinie zastępczej i osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka sprawującym opiekę nad więcej niż jedną osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby
w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w ust. 3, podwyższa się o 100% na drugą każdą kolejną osobę, nad którą sprawowana jest opieka. W myśl art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jeżeli w okresie trzech miesięcy, licząc od dnia wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia
o stopniu niepełnosprawności, zostanie złożony wniosek o ustalenie prawa do świadczenia uzależnionego od niepełnosprawności, prawo to ustala się począwszy od miesiąca, w którym złożono wniosek o ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności (art. 24 ust. 2a u.ś.r.).
Stosownie do art. 63 ust. 2 u.ś.w., osoby, którym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, albo od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r., przyznane zostało co najmniej do dnia 31 grudnia 2023 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, zachowują, na zasadach obowiązujących do dnia 31 grudnia
2023 r., prawo odpowiednio do świadczenia pielęgnacyjnego albo specjalnego zasiłku opiekuńczego nie dłużej jednak niż do końca okresu, na który prawo zostało przyznane, z uwzględnieniem ust. 3 i 4. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. stanowi jednoznacznie (nie pozostawia wątpliwości interpretacyjnych), że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie
z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Z treści powołanego przepisu wynika, iż nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń pielęgnacyjnych, tj. nowego (z tytułu sprawowania opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia) i starego (z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej /ich niepodejmowania/ w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się odpowiednim orzeczeniem o niepełnosprawności) oraz że warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do nowego (wyższego) świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia starego (niższego) zostało
w odpowiedniej procedurze uchylone, co w sprawie miało miejsce w czerwcu 2024 r. Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. oznacza, że w przypadku zbiegu uprawnień do nowego świadczenia pielęgnacyjnego i innego świadczenia (starego świadczenia pielęgnacyjnego), uprawnionemu może przysługiwać tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W poddanej ocenie Sądu sprawie, skarżąca pobierała świadczenie pielęgnacyjne do dnia 2 czerwca 2024 r. na podstawie przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 2024 r. i w związku z tym nie mogła uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego podwyższonego o 100% wcześniej niż od dnia 3 czerwca 2024 r., czyli od dnia, w którym ustało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na zasadach obowiązujących do dnia 1 stycznia 2024 r. i jednocześnie zaistniała możliwość uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach, gdyż sprzeciwiał się temu art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r.. Bez znaczenia dla sprawy pozostaje, że skarżąca nie mogła złożyć wniosku
o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na nowych zasadach już styczniu 2024 r., z uwagi na konieczność odwołania się do sądu powszechnego od orzeczenia
o niepełnosprawności jej syna oraz że w zaistniałej sytuacji nie ma jej winy. Według Sądu, orzekające w sprawie organy administracji nie miały prawnej możliwości przyznania skarżącej spornego (korzystniejszego) świadczenia z mocą wsteczną (zmiany decyzji z 22 września 2022 r.). W tym stanie rzeczy, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.).