IV SA/Wr 119/25

IV SA/Wr 119/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-10-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Anetta Makowska-Hrycyk
Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 417/25 - Postanowienie NSA z 2025-07-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk Sędzia WSA Andrzej Nikiforów Protokolant: Referent Małgorzata Balowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 października 2025 r. sprawy ze skargi K. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 23 grudnia 2024 r., nr SKO 4103/422/2024 w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO Kolegium organ odwoławczy) zaskarżoną decyzją z dnia 23 grudnia 2024 r., nr działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. z 2023 r., poz. 1993 z późn. zm., dalej: u.p.o.u.a.), po rozpatrzeniu odwołania K. J. (dalej: Strona, Skarżący, Wnioskodawca) od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta Świdnicy przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Świdnicy (dalej: organ I instancji) z dnia 25 października 2024 r., nr DŚRiA.4502.29D-2.2024 o odmowie rozłożenia na raty w wysokości 1.500 zł miesięcznie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Wnioskiem z dnia 31 maja 2024 r. Skarżący zwrócił się z prośbą do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Świdnicy o rozłożenie na raty zadłużenia wynikającego z wypłacania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na dzieci, tj. D. J., A. J., A. J. w wysokości po 500 zł miesięcznie. Skarżący prośbę swoją umotywował trudną sytuacją zdrowotną i dochodową. Wskazał, że utrzymuje się z renty, po potrąceniach komorniczych zostaje mu na życie około 750 zł, a z tego musi wykupić leki, których koszt wynosi około 350 zł. Skarżący wskazał, że mieszka u byłej żony.
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego organ I instancji decyzją z dnia 27 czerwca 2024 r., nr DŚRiA.4502.29D.2024 odmówił Skarżącemu rozłożenia na raty w wysokości 500 zł miesięcznie zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Od powyższej decyzji Skarżący w dniu 15 lipca 2024 r. wniósł odwołanie. zarzucając, że organ w sposób powierzchowny dokonał oceny jego sytuacji materialnej oraz zdrowotnej i w konsekwencji czego odmówił rozłożenia zadłużenia na raty, podczas gdy jego sytuacja materialna i zdrowotna jest bardzo trudna. Zdaniem Skarżącego rozłożenie na raty należności pozwoliłoby szybciej spłacić należność główną, bowiem obecnie duża część ściąganych należności jest zaliczana na poczet odsetek i kosztów egzekucyjnych. Skarżący opisał też przyczyny powstania zadłużenia alimentacyjnego, tj. choroba syna i córki, a w tym czasie on sam stracił pracę. Gdy szukał pracy, aby ratować dzieci, żona podała go o alimenty. Po podjęciu pracy spłacił około 50 tys. zł zadłużenia. Wraz z odwołaniem Skarżący przedłożył zaświadczenie lekarskie z dnia 30 stycznia 2024 r. oraz orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 12 marca 2024 r. Po rozpatrzeniu odwołania SKO decyzją z dnia 14 sierpnia 2024 r., nr SKO 4103/298/2024 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. SKO uznało, że organ I instancji nie ustalił: sytuacji rodzinnej oraz wysokości stałych wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego, jakie musi ponosić Wnioskodawca (gaz, prąd, woda opłata za wywóz odpadów, należności podatkowe) oraz wydatków na żywność, leki, rehabilitację. Organ I instancji nie poczynił też ustaleń w zakresie stanu majątkowego Strony i warunków mieszkaniowych, w jakich żyje Skarżący. Ponadto nie zastosował art. 79a k.p.a.
Powyższa decyzja wpłynęła do organu I instancji w dniu 11 września 2024 r.
Skarżący w piśmie z dnia 27 września 2024 r. nawiązując do złożonego wniosku z dnia 31 maja 2024 r. zmienił zakres żądania i wniósł o rozłożenie zadłużenia z funduszu alimentacyjnego na raty pod 1.500 zł miesięcznie.
Organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia 25 października 2024 r. na działając na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. odmówił Skarżącemu rozłożenia na raty w wysokości 1.500,00 zł miesięcznie zadłużenia powstałego w związku z wypłacaniem przez organ osobom uprawnionym: A. J., A. J. i D. J. świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Uzasadniając podjętą decyzję organ I instancji wskazał, że z posiadanych danych wynika, iż jako dłużnik alimentacyjny Skarżący jest zobowiązany, zgodnie z art. 27 u.p.o.u.a., do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wpłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (odsetki są naliczane od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego, aż do dnia spłaty).
Na dzień rozstrzygnięcia Skarżący jest zobowiązany do zwrotu należności wypłaconych przez MOPS w Świdnicy w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, zadłużenie na dzień 25.10.2024 r. wynosi: 99.636,74 zł (83.991,42 zł stanowi należność główną, a 15.645,32 zł to kwota odsetek). Dodatkowo Skarżący posiada zadłużenie z tytułu wypłacania ww. osobom uprawnionym zaliczki alimentacyjnej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. Nr 86, poz. 732 i Nr 164, poz. 1366), gdzie łączna wysokość zadłużenia wynosi: 1.701,00 zł.
Organ I instancji zauważył, że organ właściwy wierzyciela (ten, który wypłacał świadczenia z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej) rozlicza kwoty otrzymane z tytułu zwrotu należności przypadających od dłużnika alimentacyjnego wraz z odsetkami zgodnie z kolejnością określoną w art. 1026 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 1568), czyli na: koszty postępowania, następnie na odsetki, a w końcu na sumę dłużną. Z powyższego wynika, iż każda otrzymana wpłata w pierwszej kolejności zaliczana jest na odsetki, a dopiero po ich spłacie rozksięgowywana będzie na należność główną. Odsetki naliczane są od wysokości należności głównej podlegającej spłacie i rosną każdego dnia, aż do momentu całkowitej spłaty zadłużenia.
Do dnia rozstrzygnięcia tutejszy organ odnotował wpłaty na łączną kwotę 67.610,85 zł. Przekazywane wpłaty były nieregularne, z odstępem nawet rocznym. Pierwszej Skarżący dokonał w marcu 2011 r. i do czerwca 2023 r. (w ciągu 12 lat) do tutejszego MOPS przekazano łączną kwotę: 51.049,48 zł. Od kwietnia 2024 r. z renty z ZUS oraz z zatrudnienia w firmie M. Sp. z o.o., otrzymał łączną kwotę 16.561,37 zł. Otrzymane wpłaty zgodnie z przytoczonym powyżej przepisem zostały zaksięgowane na należność główną: 7.764,58 zł i odsetki 59.846,27 zł. Z posiadanej dokumentacji wynika, iż w sprawie KMP 21/08 prowadzonej przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Świdnicy jedynym wierzycielem jest MOPS w Świdnicy.
Ze złożonego wniosku oraz będącej w posiadaniu organu dokumentacji wynika, iż Skarżący jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, w którym orzeczono częściową, czasową niezdolność do pracy do 30.04.2027 r. oraz orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności do 31,03.2026 r., z którego wynika, iż zatrudnienie wymaga pracy w warunkach chronionych. Z poprzedniego orzeczenia wynika, iż data powstania częściowej niezdolności do pracy to 06.06.2022 r. Skarżący utrzymuje się z renty oraz wynagrodzenia z pracy w firmie M. Sp. z o.o. (o czym Skarżący nie poinformował organu podczas składania poprzedniego wniosku).
Z dołączonej decyzji ZUS z dnia 23.05.2024 r. wynika, iż wysokość przyznanej renty to kwota: 1.799,26 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenie zdrowotne), z czego potrącenia należności alimentacyjnych wynoszą: 1.034,64 zł. Z zaświadczenia pracodawcy z dnia 26.09.2024 r. wynika, iż wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy (czerwiec-sierpień 2024 r.) to kwota: 8.615,89 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz podatku), co średnio daje miesięczną kwotę 2.871,96 zł, z czego potrącenia należności alimentacyjnych wynoszą średnio: 1.682,22 zł.
Z oświadczenia o sytuacji rodzinnej wynika, iż Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Przedstawiona przez Skarżącego sytuacja dochodowa kształtuje się następująco: z otrzymywanego świadczenia rentowego z ZUS oraz wynagrodzenia za pracę Skarżący płaci byłej żonie, u której zamieszkuje kwotę ok. 200,00 zł miesięcznie na rachunki za gaz, prąd oraz czynsz; wskazany przez Skarżącego miesięczny koszt leków, to kwota około 260,00 zł miesięcznie, która różni się w zależności od terminów wykupywania lekarstw i zapasów, jakie Skarżący posiada; na życie Skarżący przeznacza kwotę ok. 400,00 zł - 600,00 zł miesięcznie. Przedstawione przez Skarżącego miesięczne dochody to kwota ok. 4.671,00 zł.
Miesięczne potrącenia komornicze, to kwota ok. 2.834,00 zł, co wynika z dostarczonego zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Świdnicy z dnia 25.09.2024 r. (w okresie od kwietnia 2024 r. do września 2024 r. podczas trwania egzekucji wyegzekwowano łączną kwotę: 17.001,28 zł). Po dokonanych potrąceniach do dyspozycji Skarżącego pozostaje kwota ok. 1.837,00 zł miesięcznie, a wykazuje Skarżący, iż miesięczny łączny koszt utrzymania i lekarstw to kwota ok. 1.060,00 zł.
W dalszej kolejności organ I instancji wskazał, że fundusz alimentacyjny stanowi system wspierania osób uprawnionych do alimentów środkami finansowymi z budżetu państwa, w przypadku gdy egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest bezskuteczna. Obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców. Wynika to z faktu, iż alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie czy też edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą konstytucyjnej ochronie ze strony Państwa. Konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na Państwo obowiązek wspierania osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują należnego im wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. Organ I instancji stwierdził, że skoro Skarżący nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań, to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością zapłaty tychże należności.
W myśl art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. może nastąpić złagodzenie skutków niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca na mocy uznania organu właściwego wierzyciela daje możliwość umorzenia na wniosek dłużnika należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji dochodowej i rodzinnej osoby zobowiązanej do alimentacji. Przewidziana w powołanym artykule możliwość udzielenia ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od ogólnej zasady zobowiązującej do zwrotu zawartej w art. 27 ust. 1 u.p.o.u.a. Co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego egzekucja okazała się bezskuteczna, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle sytuacji innych dłużników alimentacyjnych.
Końcowo stwierdzono, że "rozpatrując sprawę z wniosku Skarżącego z dnia 31.05.2024 r. uzupełnionego o pismo z dnia 27.09.2024 r. organ I instancji, mając na uwadze interes publiczny oraz przedstawioną przez Skarżącego sytuację dochodową, ostatecznie wziął pod uwagę realną możliwość spłaty tak wysokiego zadłużenia wraz z odsetkami przy miesięcznej racie w wysokości 1.500,00 zł".
Skarżący pismem z dnia 13 listopada 2024 r. wniósł odwołanie od powyższej decyzji wskazując, że jest ona bardzo krzywdząca dla niego w sprawie odmowy rozłożenia na raty w wysokości 1500 zł miesięcznie. Organ nie wyraża zgody aby płacił dobrowolnie ww. kwotę, jest to zła wola organu. Kwota która udało mu się spłacić wynosi 67.610, 85 zł. Podkreślił że woli płacić do organu, niż przez komornika, ponieważ jest w bardzo trudnej sytuacji materialnej, koszty egzekucji stanowią nadmierny uszczerbek dla jego utrzymania stanu zdrowia. Podkreślił, że wszelkimi możliwościami i staraniami podejmuje działania by mieć pracę i za otrzymane wynagrodzenie spłacić dług. W przypadku uchybienia terminowi zapłaty raty w każdej chwili może organ ponownie wszcząć postępowanie egzekucyjne. Podkreślił, że ma pełną świadomość jakie są koszty utrzymania dzieci, jednak obowiązek alimentacyjny ograniczony jest możliwościami zarobkowymi osoby zobowiązanej. Jest osobą schorowaną: kardiomiopatia, niewydolność sera, migotanie i trzepotanie przedsionków miażdżyca, choroba nadciśnieniowa zajęciem serca (zastoinowa), niewydolność serca, obecność implantów i przeszczepów związanych z angioplastyką wieńcową, przewlekłe obturacyjne płuc. Jest pod stałą opieką lekarską. Zauważył że jest faktyczną praktyką, że w przypadku gdy dłużnik wywiązuje się ze swojego zadłużenia, możliwe jest podjęcie decyzji o dobrowolnych spłatach bez udziału komornika, Już samo uiszczenie rat bezpośrednio na rachunek organu spowodowałoby znaczną poprawę jego sytuacji. Miałby realną możliwość spłaty zadłużenia. Obecnie natomiast spłaca odsetki, koszty egzekucji, nie spłaca kapitału, co doprowadza do coraz większego zadłużenia. Trzeba pamiętać, że każdego miesiąca komornik pobiera kwotę ok. 3.000 z co w jego trudnej sytuacji jest znacznym miesięcznym obciążeniem. Nie posiada zdolności kredytowej aby mógł wziąć kredyt i spłacić zadłużenie komornicze. Organ odmawiając jego prośbie przyczynia się do pozbawienia go środków do życia i pogorszenia stanu zdrowia. Prosi o rozpatrzenie i zrozumienie odwołania.
Do odwołania dołączył fakturę z P., rozliczenie z T., zawiadomienie o wysokości opłat od zarządcy nieruchomościami oraz oświadczenie V. J. (była żona) z 13.11.2024 r. o partycypowaniu przez Skarżącego w opłatach za czynsz, energię, gaz, CO w kwocie 480,00 zł ze wskazaniem, że w sezonie grzewczym opłaty za gaz CO ulegają zmianie i są dużo wyższe.
SKO zaskarżoną decyzją z dnia 23 grudnia 2024 r., po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
SKO wskazało, że podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a, który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Treść w/w przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie w przedmiocie udzielenia ulgi w spłacie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Innymi słowy, decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego i organ administracyjny może, ale nie musi przyznać wnioskodawcy ulgę w spłacie należności. Podkreśliło, że element uznaniowości nie świadczy o tym, że decyzja polega na dowolności działania organu. Prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu jej okoliczności, a wydana decyzja powinna być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, z jakich powodów dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia, co wynika z podstawowych zasad postępowania administracyjnego. Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego organ administracji publicznej ma prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy, co nie oznacza, że rozstrzygnięcie takie może nosić cechy dowolności. Zakres swobody działania organu administracyjnego w sprawie wynika z przepisu prawa materialnego jakim jest art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., a ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Mając to na uwadze - aby móc uznać podjętą na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., decyzję za zgodną z przepisami prawa, jej wydanie powinno było być poprzedzone zgromadzeniem materiału dowodowego, pozwalającym na ustalenie okoliczności istotnych dla sprawy (art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie wszechstronnym i wnikliwym rozważeniem zebranego materiału (art. 80 k.p.a.) przez pryzmat ustalenia - sytuacji dochodowej i rodzinnej - podmiotu wnioskującego, a następnie oceny tych okoliczności z punktu widzenia zastosowania ulg w spłacie należności w postaci umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia termin płatności albo rozłożenia na raty (czego żąda w tym postępowaniu Skarżący), w przypadku objętym dyspozycją przepisu art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.
SKO wskazało, że zaskarżona decyzja została wydana po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ I instancji. W ocenie organu odwoławczego kwestionowana przez Skarżącego decyzja nie nosi cech dowolności, a stan faktyczny sprawy nie stanowi przedmiotu sporu. Skarżący w odwołaniu nie kwestionuje przedstawionej przez organ swojej sytuacji zdrowotnej, dochodowej i majątkowej. Organ I instancji oparł odmowę rozłożenia na raty należności na tym, że obecnie prowadzona egzekucja jest skuteczna, kwota należności do spłaty wraz z odsetkami jest znaczna (zadłużenie na dzień 25.10.2024 r. wynosiło 99.936,74 zł - należność główna 83.991,42 zł i odsetki 15.645,32), a pozostały po egzekucji dochód wystarcza Skarżącemu na pokrywanie wydatków związanych z utrzymaniem, w tym na zakup leków. Przedstawionych w zaskarżonej decyzji wyliczeń dokonanych przez organ I instancji Strona nie kwestionuje. SKO wskazało, że z powyższego wynika, że egzekucja należności alimentacyjnych nie zagraża egzystencji Skarżącego. Kolegium dostrzega trudną sytuację zdrowotną Skarżącego, jednak jego sytuacja majątkowa nie jest wyjątkowa, na tle innych dłużników alimentacyjnych. Wręcz przeciwnie, stała kwota dochodu (renta oraz dochody z wynagrodzenia za pracę) pozwala na regulowanie należności alimentacyjnych w postępowaniu egzekucyjnym.
SKO zwróciło uwagę, że w przypadku Skarżącego nie zachodzą nadzwyczajne okoliczności, które uzasadniałyby zwolnienie go z obowiązków wobec funduszu alimentacyjnego. Kolegium podzieliło przyjęty w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, że okoliczności uzasadniające rozłożenie na raty zadłużenia alimentacyjnego i zawieszenia postępowania egzekucyjnego należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę sytuacji. Tymczasem na podstawie ustalonych w sprawie okoliczności, jak już wskazano to wyżej, Skarżący uzyskuje dochody w takiej wysokości, które pozwalają na prowadzenie egzekucji, a po potrąceniach pozostaje Stronie do dyspozycji kwota ok. 1.800 zł.
Reasumując SKO stwierdziło, że sytuacja rodzinna, dochodowa i zdrowotna Skarżącego, została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę do odmowy rozłożenia zadłużenia alimentacyjnego na raty po 1500 zł, jednakże wybór rozstrzygnięcia należy ostatecznie do organu właściwego wierzyciela, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dają podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego.
Ponadto wskazało, że należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 14 lipca 2020 r. w sprawie sygn. akt I OSK 2861/19 zobowiązany ponosi pełną odpowiedzialność za zaistniałe zaległości powstałe z tytułu wypłaconych przez Państwo zastępczo na rzecz jego dzieci alimentów i spoczywa na nim obowiązek pełnego zaangażowania i podjęcia starań w kierunku spłaty tych zaległości wraz z odsetkami. Zwrot należności jest zasadą, a instytucja umorzenia, rozłożenia na raty albo odroczenia terminu płatności odstępstwem, wyjątkiem od ogólnej zasady obowiązku zwrotu należności i może mieć miejsce w sytuacjach szczególnych, nadzwyczajnych.
Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniósł Skarżący o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, nakazanie ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem jego sytuacji zdrowotnej i finansowej oraz zawieszenie egzekucji do czasu rozstrzygnięcia sprawy.
W uzasadnieniu skargi zarzucił, że zaskarżone decyzje dotyczą egzekucji należności z tytułu alimentów i pozostawiają go w sytuacji skrajnej trudności życiowej, uniemożliwiając pokrycie podstawkowych kosztów życia i leczenia. Zaskarżona decyzja narusza prawo ponieważ nie uwzględnia jego stanu zdrowia. Jest on osobą przewlekłe chorą (choroba serca) i ponosi wysokie dla siebie koszty leczenia, które zostały udokumentowane. Pozostawia mu kwotę niewystarczającą na życie – po zajęciach komorniczych pozostaje mu jedynie 1.700,00 zł miesięcznie, co nie pozwala na zakup leków, opłacenie mieszkania, energii, gazu i wyżywienia. Nie rozważa możliwości ugody – wnioskował o dobrowolne spłacanie długu w wysokości 1.500,00 zł miesięcznie, co pozwoliłoby mu na godne życie i jednocześnie regulowanie zobowiązań, jednak organ odmówił bez uzasadnienia. Narusza zasadę proporcjonalności i sprawiedliwości społecznej – egzekucja nie może prowadzić do całkowitego pozbawienia środków do życia.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Postanowienie z dnia 28 kwietnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił wniosek Skarżącego o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego (k: 31- 33 akt sprawy sądowej).
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia lipca 2025 r. oddalił zażalenie Skarżącego na ww. ostanowienie (k: 61- 62 akt sprawy sądowej).
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. 2024 r., poz. 935), dalej: p.p.s.a.), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, Sąd dopatrzył się w niej naruszeń przepisów postępowania administracyjnego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a przez to stało się powodem uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn. Dz. U. 2023 r., poz. 1993 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Należy zaznaczyć, że rozpoznając wniosek o rozłożenie na raty należności alimentacyjnych, organ związany jest ogólnymi zasadami postępowania dowodowego opisanymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Kolejna ważna dla sprawy norma stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Przepis art. 80 k.p.a. stanowi zaś, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.
Przy czym zgodnie z wyrażaną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności sprawa powinna zostać rozpoznana dwukrotnie w jej całokształcie przez organy obu instancji. Jej naruszenie nastąpi także wówczas, gdy organ odwoławczy nie odniesie się do argumentacji wskazanej w odwołaniu. Zgodnie z istotą tej instytucji, z zastrzeżeniem wyjątków, które nie mają zastosowania w tym postępowaniu, każda sprawa winna być rozstrzygana w jej całokształcie przez dwie instancje. Oznacza to, że organ działający w trybie odwoławczym (ponownego rozpoznania sprawy) odwoławczy nie dokonuje kontroli legalności decyzji wydanej w I instancji, jego obowiązkiem jest ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem nie tylko ustalonych już okoliczności faktycznych i prawnych, ale także tych, które zaistniały na etapie jego procedowania. Organ odwoławczy nie może poprzestać na zdarzeniach, które pojawiły się w toku postępowania przed I instancją, jego obowiązkiem jest ocena także tych zdarzeń, dowodów, faktów i norm prawa, które wystąpiły (pojawiły się) na etapie postępowania odwoławczego i mają wpływ na wynik sprawy.
Zasada ta ma odzwierciedlenie w dalszych normach procedury administracyjnej, mowa tu o przepisach m.in. art. 136 i art. 138 k.p.a. wyznaczających kompetencje organu odwoławczego. Zatem w sytuacji zgłaszania przez stronę nowych okoliczności, czy dowodów na etapie postępowania odwoławczego organ jest obligowany do ich uwzględnienia i w zależności od charakteru (zakresu) tych oświadczeń, dowodów do podjęcia właściwych w sprawie kroków – albo przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, albo uchylenia decyzji I instancji do ponownego rozpoznania albo do oddalenia takiego zarzutu uzasadniając powód takiej decyzji. Przy czym podstawą do formułowania tego ostatniego stanowiska nie może być fakt zgłoszenia nowego dowodu, czy argumentu na etapie postępowania odwoławczego.
Przedstawiony pogląd na uzasadnienie w utrwalonym już orzecznictwie sądów administracyjnych wskazującym, że każdy z organów (najpierw I, a potem II instancji), przeprowadza postępowanie w celu załatwienia sprawy administracyjnej. W postępowaniu administracyjnym nie mamy zatem do czynienia jedynie z kontrolą orzeczenia organu pierwszej instancji, a prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę co do jej istoty. Granice postępowania odwoławczego wyznaczają zasady postępowania administracyjnego, w tym, zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta rozwinięcie swoje znajduje w art. 77 § 1 k.p.a. jak też w art. 80 k.p.a. Ponownie rozpoznając i rozstrzygając sprawę organ odwoławczy obowiązany jest zatem ustalić zakres postępowania wyjaśniającego, niezbędnego do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, poddać ocenie materiał dowodowy, ewentualnie materiał ten uzupełnić w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy następnie usunąć stwierdzone naruszenia prawa materialnego i prawa procesowego o ile organ odwoławczy naruszenia takiego się dopatrzy w orzeczeniu organu niższej instancji. Obowiązkiem organu odwoławczego jest także ustosunkowanie się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu tak w sensie pozytywnym jak i negatywnym, tj. wskazanie odwołującej się stronie dokonanej przez organ odwoławczy prawnej oceny podnoszonych w odwołaniu zarzutów. Rola organu odwoławczego nie ogranicza się zatem do kontroli instancyjnej decyzji organu I instancji, lecz organ odwoławczy obowiązany jest ponownie sprawę rozpatrzyć i rozstrzygnąć w jej całokształcie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Wr 239/18, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Istotne w sprawie jest wreszcie wskazanie na zapis art. 107 § 1 pkt 3 i § 3 k.p.a. decyzja powinna zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Zgodnie z utrwalonym w tym względzie orzecznictwem sądów administracyjnych rozstrzygnięcie podejmowane przez organ w ramach uznania administracyjnego nie może oznaczać jego dowolności. Wydanie decyzji uznaniowej musi być poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia danej sprawy, tj. zebraniem materiału dowodowego, a następnie jego wszechstronnym rozpatrzeniem, znajdującym odzwierciedlenie w uzasadnieniu tej decyzji. Decyzje uznaniowe nie są bowiem zwolnione z obowiązku uzasadnienia faktycznego i prawnego, a wręcz przeciwnie należy przyjąć, że "ze względu na konieczność wyboru rozstrzygnięcia decyzje pozostawione uznaniu administracyjnemu wymagają zatem raczej szerszego uzasadnienia niż decyzje podejmowane w warunkach ustawowego skrępowania" (Iserzon, Komentarz, s. 209)" (J. Borkowski (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wydawnictwo C.H.Beck, Warszawa 2012, s. 429). Stwierdzić zatem należy, że rozstrzygnięcia - w szczególności te negatywne dla strony - podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinny być szczególnie przekonująco, wyczerpująco i starannie uzasadnione, zarówno co do faktów, jak i co do prawa, tak aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały rozważone i ocenione, a organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych, czy też nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Decyzja taka powinna więc w sposób czytelny, umożliwiający kontrolę poszczególnych etapów rozumowania, przedstawić wszystkie przesłanki faktyczne i interpretacyjne wnioskowania organu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 maja 2022 r. sygn. akt III SA/Gd 445/21, dostępny w CBOSA).
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja sygnalizowanych standardów nie spełnia.
Zgodnie bowiem z powołanym już przepisem art. 15 k.p.a. organ był obowiązany rozpoznać sprawę ponownie w jej całokształcie, czego w niniejszej sprawie nie uczynił. Organ odwoławczy ograniczył się właściwie do stwierdzenia, że dokonanych przez organ I instancji Skarżący nie kwestionuje i de facto poprzestał na ocenie decyzji organu I instancji, którą uznał za prawidłową.
Jednakże w wyliczeniach organu I instancji Sąd dostrzegł nieprawidłowości, które mogą rzutować na wysokość kwoty pozostającej Skarżącemu do dyspozycji po dokonanych potrąceniach. Bowiem organ I instancji wskazał, że z zaświadczenia pracodawcy z dnia 26.09.2024 r. wynika, iż wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy (czerwiec-sierpień 2024 r.) to kwota: 8.615,89 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz podatku), co średnio daje miesięczną kwotę 2.871,96 zł, z czego potrącenia należności alimentacyjnych wynoszą średnio: 1.682,22 zł. Po dokonanych potrąceniach do dyspozycji Skarżącego pozostaje kwota ok. 1.837,00 zł. Natomiast ze znajdującego się w aktach administracyjnych zaświadczenia pracodawcy o zarobkach z dnia 26.09.2024 r. wynika, że wynagrodzenie z ostatnich 3 miesięcy (czerwiec-sierpień 2024 r.) kształtuje się następująco: przychód – 12.304,00 zł, natomiast dochód to kwota – 7.865,89 zł (po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz podatku). Zatem organ I instancji przyjął odmienną kwotę dochodu, niż ta podana w zaświadczeniu pracodawcy na które wskazał. Powyższe wymaga wyjaśnienia przez organ odwoławczy.
Ponadto Kolegium nie poczyniło żadnych rozważań, jak też nie odniosło się do treści odwołania i załączników do niego, w tym oświadczenie V. J. (byłej żona) z 13.11.2024 r. Obowiązkiem organu odwoławczego było odnieść się do żądań, argumentów i okoliczności podnoszonych przez Skarżącego w odwołaniu co do stanu zdrowia, sytuacji majątkowej i dochodowej oraz załączników dołączonych do odwołania, mając na uwadze przywołane zasady i szczegółowe przepisy k.p.a.
Mając to wszystko na uwadze stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie
doszło do naruszeń proceduralnymi, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Konsekwencją tych naruszeń jest przedwczesność rozpoznania wniosku o ulgę w granicach uznania administracyjnego, gdyż nie został spełniony obligatoryjny wymóg prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Prowadząc ponownie postępowanie w tej sprawie organ dokona ustaleń dotyczącym okoliczności istotnych dla ustalenia wystąpienia przesłanek z art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. .a następnie dokona oceny czy zachodzą przesłanki rozłożenia na raty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. SKO posiada bowiem kompetencje merytoryczno-reformacyjne umożliwiające wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, zgodnego z wiążącą oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w niniejszym wyroku, w szczególności uprawnione jest, stosownie do art. 136 § 1 k.p.a., do przeprowadzenia dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie labo zlecenie tego organowi pierwszej instancji.