IV SA/Wr 119/24

IV SA/Wr 119/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-11-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /sprawozdawca/
Anetta Makowska-Hrycyk /przewodniczący/
Daria Gawlak-Nowakowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Anetta Makowska - Hrycyk, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak – Nowakowska, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 12 grudnia 2023 r. nr SKO 4103/1098/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Bielawa z dnia 25 października 2023 r. nr OPS.DSR.5220.17.2023.MC.696.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi I. B. (dalej: strona, strona skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej: SKO, organ odwoławczy) z 12 grudnia 2023 r., SKO 4103/1098/2023 utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta Bielawa (dalej: Burmistrz, organ pierwszej instancji) z 25 października 2023 r., OPS.DSR.5220.17.2023.MC.696 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że strona 31 sierpnia 2023 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad żoną L. K., ur. [...] r. Ze złożonego w tym samym dniu oświadczenia strony wynika, że sprawuje on opiekę nad żoną od trzech lat. Żona, która jest osobą niewidzącą potrzebuje całkowitej opieki oraz pomocy przy wszystkich codziennych czynnościach.
Decyzją 25 października 2023 r. organ pierwszej instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wyjaśnił uwarunkowania prawne rozstrzygnięcia wynikające z przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.; dalej: u.ś.r.). Burmistrz stwierdził również, że L. K. na podstawie orzeczenia ZUS z 19 marca 1976 r. została zaliczona do III grupy inwalidów a inwalidztwo jest trwałe, oraz że inwalidztwo istnieje od dzieciństwa. Z kolei orzeczeniem ZUS z 5 marca 1996 r została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów. W ocenie organu pierwszej instancji nie podlegało wątpliwości, że strona sprawuje osobistą opiekę nad żoną, jednakże czynności jakie wykonuje są związane ze zwykłym prowadzeniem gospodarstwa domowego. Z kolei z przeprowadzonego wywiadu nie wynika, że żona strony jest osobą całkowicie unieruchomioną, leżącą, pampersowaną, niesamodzielną. Dlatego Burmistrz uznał, że nie jest całkowicie od niego zależna, lecz wymaga jedynie pomocy w czynnościach życia codziennego. Organ pierwszej instancji nie kwestionował konieczności świadczenia pomocy przez stronę na rzecz żony. Podkreślił jednak, że sama tylko konieczność sprawowania opieki nie stanowi jeszcze wystarczającej podstawy do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, skoro nie uzasadnia tego jej zakres. Uznał zatem, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej strony a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną żoną, gdyż rozmiar sprawowanej opieki nie jest na tyle duży, aby uniemożliwił podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu.
Zaskarżoną decyzją z 12 grudnia 2023 r. SKO utrzymało w mocy powyższe rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Na samym wstępie organ odwoławczy zaakcentował, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawną. Przysługuje jedynie osobom, które mogłyby i chciałyby podjąć zatrudnienie, jednak z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny zmuszone są z możliwości tej zrezygnować. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, natomiast rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. SKO opierając się na ustaleniach organu I instancji przyjęło, że żona strony nie wymaga całodobowej, czy wielogodzinnej, nieprzerwanej opieki, lecz pomocy ograniczonej czasowo do kilku godzin dziennie, przeznaczonych na czynności o wyższym, z perspektywy osoby niewidomej, stopniu trudności, takich jak: podanie leków, zakupy, przygotowanie posiłków, sprzątanie, pranie, asysta podczas wyjść z domu. W ocenie organu odwoławczego byłaby ona w stanie poradzić sobie bez pomocy męża przez kilka godzin dziennie. SKO zauważyło przy tym, że funkcjonowanie osoby z uszkodzeniem wzroku zależy od wielu czynników, niemniej jednak osoby niewidome są w stanie zachować samodzielność i radzić sobie w środowisku, w którym na co dzień funkcjonują. Dlatego SKO nie dało wiary twierdzeniom, że żona strony wymaga całodobowej opieki.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 7, art. 8 i art. 81a k.p.a., a także art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz § 10 rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1466), poprzez błędną ich interpretacje i zastosowanie.
Z uwagi na powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji SKO.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.).
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Na wstępie Sąd dostrzega, że kontrola legalności w niniejszej sprawie dotyczy decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez stronę skarżącą w celu sprawowania opieki nad żoną.
Wedle oceny pierwszej instancji - którą w pełni zaakceptowało SKO w zaskarżonej decyzji - w sprawie nie ma związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia, a potrzebą opieki. Oznacza to, że sprawowana przez skarżącego opieka nad żoną nie wyklucza podjęcia pracy (np. w formie umowy zlecenia czy też w niepełnym wymiarze czasu pracy).
Oceniając takie stanowisko organu Sąd wpierw zauważa, że zgodnie z art. 14 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Należy przy tym zaakcentować, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (por. wyroki NSA z 8 lutego 2023 r., I OSK 631/22 oraz z 19 maja 2021 r., I OSK 226/21).
Norma art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. wskazuje na warunek rezygnacji (zaprzestania) lub niepodejmowania zatrudnienia, bądź innej pracy zarobkowej, który należy brać pod uwagę przy ocenie spełnienia przesłanek koniecznych do ustalenia prawa do ww. świadczenia. Osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne musi więc sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w wymiarze, w związku z którym jest obiektywnie zmuszona do rezygnacji z dotychczasowego zatrudnienia, bądź nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia (lub innej pracy zarobkowej). Istotna jest tu również ocena, czy zakres sprawowanej opieki wypełnia ustawowe przesłanki, warunkujące ustalenie tego prawa i stwierdzenie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy sprawowaną opieką a możliwością pogodzenia jej z pracą zarobkową. Zauważenia wymaga, że okoliczności rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia powinny być oceniane na moment rozpoznawania wniosku o przyznanie świadczenia. Bez znaczenia pozostaje przy tym, czy wnioskodawca zrezygnował z zatrudnienia wcześniej (z innych przyczyn), jeżeli w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne zaistniała realna konieczność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, uniemożliwiająca podjęcie zatrudnienia. Wypada więc podkreślić, że omawiany przepis należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok NSA z 18 października 2023 r., I OSK 1875/22, wyrok NSA z 12 lipca 2023 r., I OSK 1096/22, wyrok NSA z 23 października 2020 r., I OSK 1148/20, wyrok NSA z 16 lutego 2024 r., I OSK 282/23).
W sprawie bezsporne jest, że strona skarżąca mieści się w kręgu osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym. Również bezsporne jest to, że jego żona legitymuje inwalidztwem pierwszej grupy o charterze trwałym. Z kolei art. 3 pkt 21 lit. d u.ś.r. zrównuje posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności z posiadaniem orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów.
Sporna natomiast okazała się kwestia istnienia związku pomiędzy zakresem sprawowanej opieki a możliwością podjęcia przez stronę skarżącą jakiejkolwiek pracy zarobkowej
Należy zatem jeszcze raz powtórzyć, że rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia musi pozostawać w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Konsekwentnie, nie każda rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana opieką. Związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Jednocześnie opieka ta musi stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej – powodować faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub prowadzić do rezygnacji z zatrudnienia w celu jej sprawowania. W treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał, aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę oraz samodzielnie, np. bez doraźnej pomocy osób trzecich. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym. Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (por. wyrok NSA z 11 lipca 2024 r., I OSK 1703/23).
Na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., w postępowaniu dotyczącym świadczenia pielęgnacyjnego organ dokonuje ustalenia zakresu rzeczywiście sprawowanej opieki na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego, zarówno na podstawie dokumentów uprawnionych organów, jak i innych zgromadzonych w sprawie dowodów. Dowody te podlegają łącznej ocenie (zob. wyrok NSA z 28 grudnia 2023 r., I OSK 2131/22).
Niemniej nie można stracić z pola widzenia szczególnego charakteru środka dowodowego w postaci wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 23 ust. 4 aa u.ś.r. jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, 1693, 1938 i 2760), w celu weryfikacji tych wątpliwości.
Wywiad środowiskowy stanowi specyficzny, szczególny środek dowodowy, przy pomocy którego ustala się sytuację faktyczną osoby (rodziny) ubiegającej się o przyznanie świadczenia. Jako instrument postępowania dowodowego z formalnego punktu widzenia, wywiad przeprowadzony na odpowiednim druku jest dokumentem urzędowym w formie protokołu, bowiem przeprowadzony jest przez uprawniony organ, w formie przewidzianej przez u.p.s. (zob. wyrok WSA w Gdańsku z 13 stycznia 2022 r., III SA/Gd 798/21).
Przy tym kluczowy jest cel przeprowadzenia omawianego środka dowodowego, którym jest rozwianie wątpliwości organu dotyczących sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Można zatem stwierdzić, że naczelnym celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w trybie art. 23 ust. 4 aa u.ś.r. jest ustalenie, czy rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia pozostaje w bezpośrednim związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Konsekwentnie, o ile organ zamierza odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie warunku z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. to może to uczynić tylko dysponując prawidłowo zrealizowanym i rzetelnym wywiadem środowiskowym.
Sąd dalej wskazuje, że przepisy rozporządzenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 8 kwietnia 2021 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz.U. z 2021 r., poz.893) zawierają wiążące czytelne wytyczne dla pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad. Otóż Pracownik socjalny, przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy (§ 4 ust.1). Dalej, w ramach przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i diagnozy sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z nich wynikające, stanowiące podstawę planowania pomocy (§ 4 ust. 2).
Nie powinno przy tym budzić wątpliwości, że zakres okoliczności podlegających analizie w trakcie wywiadu uwarunkowany jest "rodzajem i zakresem pomocy", czyli zakresem świadczenia pielęgnacyjnego. Ten zaś powinien wynikać ze zlecenia przeprowadzenia wywiadu. Jak wynika z akt administracyjnych przeprowadzony w sprawie wywiad został zainicjowany pismem z 7 września 2023 r., w którym szczegółowo opisano okoliczności, jakie powinny zostać ustalone. Wskazano tam w szczególności na potrzebę ustalenia, jakie czynności wykonuje strona skarżąca sprawując opiekę nad żoną oraz w jakim wymiarze czasowym (ile czasu zajmuje dzienne wykonywanie poszczególnych czynności).
Sąd dostrzega, że tylko w oparciu o konkretne i precyzyjne dane pracownik socjalny może dokonać analizy i diagnozy sytuacji strony a następnie wysnuć z nich prawidłowe wnioski do czego obliguje go powołany wyżej § 4 ust. 2 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Tymczasem wywiad przeprowadzony 25 września 2023 r. chociaż zawiera w swej treści m.in. czynności opiekuńcze oraz pielęgnacyjne (np. pomoc w ubieraniu, higienie osobistej, sprzątanie, gotowanie) to jednak brakuje w nim własnej diagnozy i wniosków pracownika socjalnego, opartych na konkretnej kalkulacji czasu niezbędnego do sprawowania opieki nad żoną.
Co więcej, marginalnie należy zauważyć, że pracownik socjalny zastosował niewłaściwy formularz wywiadu (dotyczący wywiadu, o którym mowa w art. 23 ust. 4e u.ś.r.) zamiast prawidłowego formularza wywiadu, o którym mowa w art. 23 ust. 4aa lub 4b u.ś.r. (Część IX).
W tym stanie rzeczy trudno więc uznać, aby taki dokument mógł stanowić miarodajne źródło do prawidłowych ustaleń zarówno organu pierwszej instancji jak i SKO, w szczególności w aspekcie decyzji odmownej.
Nie można też pominąć, że - abstrahując od stwierdzonego deficytu materiału dowodowego – argumentacja decyzji SKO nie respektuje zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.). Organ odwoławczy dokonał wybiórczej analizy zebranego materiału dowodowego w szczególności w zakresie oceny faktu, że żona strony skarżącej jest osobą niewidomą. W tym zakresie – przyjmując tezę o przystosowaniu się do wspomnianej niepełnosprawności – uznał, że utrata wzroku w istocie nie wpływa w żaden sposób na możliwość samodzielnego funkcjonowania. Pominął przy tym zarówno wiek osoby wymagającej opieki (ur. [...] r.) jak i schorzenia ustalone (zadeklarowane) w trakcie wywiadu środowiskowego: cukrzycę typu 2, nadciśnienie tętnicze, artretyzm, niedosłuch (aparat słuchowy na lewe ucho). Istotna – zdaniem Sądu jest również zadeklarowane w trakcie wywiadu zaburzenie błędnika, które w połączniu z utratą wzroku może stawiać pod znakiem zapytania możliwość samodzielnego funkcjonowania (poruszania się po mieszkaniu) bez asysty osoby trzeciej.
Naturalnie Sąd dostrzega, że ww. schorzenia w trakcie postępowania administracyjnego nie zostały wykazane stosownymi dokumentami, niemniej nie powinno to oznaczać całkowitej bierności organów w tej materii.
Jeżeli bowiem wyłaniają się wątpliwości co do aktualnego wpływu schorzeń na zakres sprawowanej opieki a powinien on być wykazany stosownymi dokumentami, to organ powinien dać temu wyraz w sformalizowany sposób. Według art. 79a § 1 k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Co prawda, jak wynika z akt administracyjnych, w piśmie z 29 września 2023 r. Burmistrz powołując wspomniany art. 79a § 1 k.p.a., poinformował stronę skarżącą, że z jej oświadczenia z 31 sierpnia 2023 r. oraz wywiadu środowiskowego wynika, że zakres sprawowanej pomocy oraz czynności, które wykonuje przy żonie, nie kolidują z możliwością podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze pracy. To w tym zakresie należy dostrzec jednak, że strona skarżąca nie została wezwana do wykazania określonych (konkretnych) okoliczności w świetle konieczności spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r. A zatem wspomniane pismo nie spełniało funkcji czynności procesowej przewidzianej w art. 79a § 1, w związku z art. 9 k.p.a.
Niezależnie od tego, kategoryczne wnioski SKO nie tylko nie podlegają uznaniu z uwagi na braki postępowania dowodowego, lecz również ze względu na zdecydowanie zbyt rygorystyczną interpretację art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r.
Sąd akcentuje, że nawet jeśli strona skarżąca nie wykonuje w danym momencie bezpośrednio czynności opiekuńczych, bowiem nie wymaga tego stan i potrzeba żony, to pozostaje w tym czasie w dyspozycji osoby niepełnosprawnej, aby w każdej chwili służyć stosowną opieką i pomocą, co także, bez wątpienia, stanowi element sprawowanej opieki. Warto też odnotować, iż tak zwane czynności dnia codziennego, konieczne do wykonania w każdym gospodarstwie domowym, w połączeniu z działaniami stricte obsługowymi wobec niepełnosprawnego członka rodziny, stają się naturalnie bardziej czasochłonne i absorbujące, w związku z czym mogą wypełnić opiekunowi cały dzień (por. wyrok NSA z 11 lipca 2024 r., I OSK 1703/23).
Wspomniane zestawienie poszczególnych czynności polegających na udzieleniu pomocy w codziennym funkcjonowaniu żony mogą świadczyć, że strona skarżąca jest w istotny sposób ograniczona czasowo i tym samym jest wyeliminowana z rynku pracy.
Sąd podkreśla, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego sprowadza się do konieczności sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy (vide: P. Rączka (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz, WKP 2021, uwagi do art. 17 oraz przywołane tam orzecznictwo sądów administracyjnych). Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać jednocześnie, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia, w szczególności, że nie może mieć "czasu dla siebie". Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna być odpowiednią do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności. Z orzeczenia tego wynika bowiem charakter i zakres stwierdzonej niepełnosprawności i orzeczeniem tym pozostają związane organy orzekające o świadczeniu pielęgnacyjnym.
Legitymowanie się adekwatnym orzeczeniem zaliczającym do pierwszej grupy inwalidów jest zatem faktem instytucjonalnym z którego wynika niezdolność do pracy oraz wymóg opieki osoby trzeciej. W świetle powyższego "faktu instytucjonalnego" nie budzi wątpliwości, że stan zdrowia żony strony skarżącej może wskazywać na to (co naturalnie wymaga precyzyjnego ustalenia w trakcie wywiadu środowiskowego), że wymaga ona opieki w zakresie, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia. Jeżeli zostanie ustalone na podstawie okoliczności sprawy, że ma ona znacznie ograniczoną możliwość samodzielnej egzystencji, a w celu pełnienia ról społecznych wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób, bowiem jest osobą całkowicie zależną od otoczenia, zaś strona skarżąca sprawuje nad nią opiekę codziennie, w sposób ustawiczny, w zakresie adekwatnym do stopnia stwierdzonej niepełnosprawności, pozostając przy tym nieprzerwanie w jej dyspozycji, to nietrafny okaże się wniosek o braku ścisłego związku między niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaną opieką.
Ponadto oceniany przez orzekające w sprawie organy stopień zależności musi uwzględniać konieczność zapewnienia żonie strony skarżącej egzystencji z zachowaniem elementarnych względów godności człowieka.
Podsumowując, w przedmiotowej sprawie nie sposób bronić stanowiska o braku związku przyczynowego pomiędzy sprawowaną opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia, ponieważ taka konkluzja okazała się co najmniej przedwczesna.
W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art. 11, art. 77 oraz art. 79a § 1 k.p.a., w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, poprzez wadliwą (przedwczesną) ocenę, że w sprawie brak jest związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez stronę skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną oraz że opieka ta nie ma charakteru stałego lub długotrwałego.
Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję a także poprzedzającą decyzję Burmistrza na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), w związku z art. 135 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku, zarówno co do konieczności zweryfikowania kompletności materiału dowodowego, jak i kierunku interpretacji normy art. 17 ust. 1 pkt 4) u.ś.r.
Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.