IV SA/Wr 11/25

IV SA/Wr 11/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6480
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Skarżony organ
Prokurator
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 2176
art. 16 ust. 1
Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2024 poz 37
art. 156 par. 5
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Protokolant: Referent Kamila Ostrowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 marca 2025 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Prokuratora Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 7 listopada 2024 r., nr 3043-4.Ip.29.2024 w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji publicznej I. uchyla zaskarżoną decyzję w całości oraz poprzedzającą ją decyzję Prokuratora Rejonowego z Zgorzelcu z dnia 26 września 2024 r., nr 4329-0.Ip.16.2024; II. zasądza od Prokuratora Okręgowego w Jeleniej Górze na rzecz strony skarżącej kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z 7 XII 2024 r. (3043-4.Ip.29.2024) Prokurator Okręgowy w Jeleniej Górze (dalej jako "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania J. K. (dalej jako "skarżący") utrzymał w mocy decyzję Prokuratora Rejonowego w Zgorzelcu (dalej jako "organ I instancji") z 26 IX 2024 r. (4329-0.Ip.16.2024) odmawiającą skarżącemu udzielenia informacji publicznej w postaci wykonania nieuwierzytelnionej kserokopii protokołu przesłuchania świadka P. M., wskazania okoliczności pozyskania informacji o zgonie osoby, która złożyła zawiadomienie o możliwości popełnienia przestępstwa z art. 233 § 1 kk oraz poinformowania o metodologii prowadzenia postepowania karnego w kontekście ewentualnego przesłuchania osoby zawiadamiającej o wyżej wskazanym przestępstwie.
W uzasadnieniu decyzji odwoławczej organ II instancji opisał na wstępie stan faktyczny. Wskazał, że skarżący wnioskiem z 25 VIII 2024 r. zwrócił się do organu I instancji o udostępnienie określonych informacji w trybie ustawy z 6 IX 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r., poz. 2176 ze zm.) - dalej: "UoDIP". Zażądał przy tym: 1) wykonania nieuwierzytelnionej kserokopii protokołu przesłuchania świadka P. M. w sprawie o sygn. akt PR 1 Ds. 24.2019 i opłaty od wniosku, dokonanej przelewem z dnia 8 VIII 2024 r., 2) poinformowania od kogo organ I instancji dowiedział się oraz kiedy, poprzez podanie daty dziennej, o tym, że osoba, która złożyła zawiadomienie o możliwości popełnienia czynu zabronionego przez P. M., stypizowanego w art. 233 § 1 kk, zmarła przed zakończeniem postępowania o sygn. PR 1 Ds. 24.2019, 3) poinformowania, czy osoba zawiadamiająca została przesłuchania w toku prowadzonego wówczas postępowania oraz, czy organy ścigania miały taki obowiązek wynikający z metodyki prowadzenia postępowania karnego. Następnie zaznaczył, że organ I instancji decyzją z 26 IX 2024 r. (4329-0.Ip.16.2024) odmówił udzielenia żądanych informacji powołując się na obejście przepisów kpk oraz brak szczególnej istotności dla interesu publicznego w udostępnieniu żądanych informacji. Skarżący odwołał się od tej decyzji podnosząc, że UoDIP nie warunkuje dostępu do informacji publicznej określonym statusem wnioskodawcy, a nadto informacją publiczną objęte są wszystkie działania władz publicznych.
W ocenie organu II instancji stanowisko zawarte w zakwestionowanej odwołaniem decyzji organu I instancji jest prawidłowe. Kwestie dostępu do akt postępowania przygotowawczego, w tym akt postępowań zakończonych (jak ma to miejsce w niniejszej sprawie), reguluje art. 156 § 5 kpk i stanowi on regulację odrębną względem przepisów UoDIP. Dostęp do akt i dokumentów w nich zawartych przysługuje stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym. Udostępnienie akt i sporządzenie z nich odpisów możliwe jest tylko za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze. Ustawodawca umożliwił też udostępnienie akt w toku postępowania przygotowawczego - w wyjątkowych wypadkach - innym osobom. Tu jednak również wymagana jest zgoda prowadzącego postępowanie. Skarżący tymczasem nie był stroną postępowania przygotowawczego o sygn. PR 1 Ds. 24.2019, dlatego też organ I instancji słusznie odmówił mu dostępu do akt jako osobie nieuprawnionej. Informacje, których domagał się skarżący stanowią materiał dowodowy postępowania. W dalszej części organ II instancji stwierdził, że nie było też podstaw do uwzględnienia wniosku w części odnoszącej się do wskazania metodologii prowadzenia postępowania karnego w kontekście ewentualnego przesłuchania zawiadamiającego o przestępstwie. Informacja publiczna to informacja o faktach. Prawo dostępu do informacji publicznej obejmuje prawo żądania informacji publicznej o określonych faktach i stanach istniejących w chwili jej udzielania. Zatem informacja oznacza pewien logiczny, istniejący komunikat o faktach i stanach, a nie o obowiązujących przepisach prawa. Informacją nie będą także poglądy na dany temat czy wykładania przepisów prawa. W konsekwencji wniosek skarżącego w przedmiocie wyjaśnienia metodologii prowadzenia postępowania karnego w kontekście przesłuchania osoby zawiadamiającej nie stanowi wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Żądana przez skarżącego informacja w tym zakresie jest w rzeczywistości wyjaśnieniem przepisów prawnych, pewnego instruktażu prowadzenia postępowania.
W skardze na decyzję odwoławczą wniesiono o: uchylenie decyzji organu II instancji, stwierdzenie nieważności decyzji organów obu instancji, zobowiązanie organu I instancji do udzielenia żądanej informacji oraz zasądzenia zadośćuczynienia w kwocie 1 000 zł.
W motywach skargi skarżący podniósł, że jeżeli organy uznały, że w sprawie nie wystąpił szczególny interes publiczny, powinny wezwać skarżącego do wykazania takiego interesu. W ocenie skarżącego regulacje kpk nie wyłączają zastosowania przepisów UoDIP pozwalających udostępniać informacje publiczne w sposób mniej sformalizowany i niezależnie od zgody prokuratora (która zresztą nie podlega żadnej kontroli). W ocenie skarżącego organy nie rozpatrzyły w ogóle pkt. 2 wniosku, zaś co do pytania dotyczącego metodyki postępowania należało przynajmniej wskazać przepisy prawa, które regulują tę kwestię.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał swoje stanowisko
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednak z innych przyczyn niż podniesione w skardze. Jak wynika z art. 134 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Zaskarżona decyzja wydana została z istotnym naruszeniem art. 16 ust. 1 UoDIP.
W przypadku, gdy informacja publiczna udostępniania jest w trybie przepisów szczególnych, wyłączających stosowanie UoDIP, nie ma podstaw do wydawania decyzji administracyjnej z art. 16 ust. 1 UoDIP, a więc decyzji odmawiającej udostępnienia informacji publicznej.
Jak wynika z art. 2 ust. 1 UoDIP, przepisy UoDIP nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi.
UoDIP normuje więc ogólne zasady postępowania w sprawach, które dotyczą informacji publicznej, a co za tym idzie - przepisy tej ustawy powinny być w tym zakresie stosowane, niemniej jednak nie znajdą one zastosowania w przypadku, gdy nie da się ich pogodzić z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny normują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej.
Jeśli informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw - które odmiennie niż UoDIP regulują zasady jej udostępniania – organ informuje o tym wnioskodawcę w formie zwykłego pisma. Zastosowanie przepisów szczególnych oznacza bowiem, że wniosek, ze względu na charakter konkretnej informacji publicznej, nie może być rozpatrywany w trybie UoDIP, w tym nie może być wydana decyzja z art. 16 ust. 1 UoDIP. Wnioskodawca zaś nie zgadzając się ze stanowiskiem organu, może je zakwestionować jedynie poprzez złożenie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność lub przewlekłość podmiotu obowiązanego do udostępnienia informacji publicznej (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 14 I 2025 r., IV SAB/Wr 815/24 – publ. CBOSA).
Zgodzić się należy ze stanowiskiem organu II instancji, że skoro pytania zawarte we wniosku dotyczą materiałów z postępowania przygotowawczego, to udostępnienie informacji w tym zakresie podlega reżimowi z art. 156 § 5 i 5b kpk.
Zgodnie z art. 156 § 5 kpk, jeżeli nie zachodzi potrzeba zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania lub ochrony ważnego interesu państwa, w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów lub kopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kopie. W przedmiocie udostępnienia akt, sporządzenia odpisów lub kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów lub kopii prowadzący postępowanie przygotowawcze wydaje zarządzenie. W wypadku odmowy udostępnienia akt pokrzywdzonemu na jego wniosek należy poinformować go o możliwości udostępnienia mu akt w późniejszym terminie. Z chwilą powiadomienia podejrzanego lub obrońcy o terminie końcowego zaznajomienia z materiałami postępowania przygotowawczego pokrzywdzonemu, jego pełnomocnikowi lub przedstawicielowi ustawowemu nie można odmówić udostępnienia akt, umożliwienia sporządzania odpisów lub kopii oraz wydania odpisów lub kopii. Za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom. Prokurator może udostępnić akta w postaci elektronicznej.
Stosownie zaś do art. 156 § 5b kpk, przepis § 5 stosuje się odpowiednio do udostępniania akt zakończonego postępowania przygotowawczego.
Jak trafnie podnosi się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przepisy art. 156 § 1, 5 i 5b kpk stosuje się do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania przygotowawczego, w odniesieniu do tych dokumentów, które są informacją publiczną i znajdują się w aktach sądowych spraw karnych i aktach trwającego postępowania przygotowawczego. Są to przepisy szczególne, o których mowa w art. 1 ust. 2 UoDIP, więc nie ma do nich zastosowania regulacja z UoDIP. Przyjęcie, że w pozostałych przypadkach strona postępowania, której żywotnych interesów dotyczy sprawa, uzyskuje dostęp do akt na innych zasadach, bardziej sformalizowanych, niż osoby działające w oparciu o art. 10 UoDIP byłoby naruszeniem zasady równości zapisanej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (wyrok NSA z 17 XII 2024 r., III OSK 1510/23 – publ. CBOSA). Przepisy UoDIP nie stanowią alternatywnego i konkurencyjnego wobec przepisów kpk sposobu pozyskiwania odpisów dokumentów czy informacji znajdujących się w aktach postępowania przygotowawczego. Dokumenty zgromadzone przez organ w aktach, podlegają "udostępnieniu" wyłącznie na podstawie przepisów kpk (wyrok NSA z 29 XI 2023 r., III OSK 486/23 – publ. CBOSA).
Sąd zwraca uwagę, że zakresem zastosowania art. 156 § 5 i 5b kpk objęte są w istocie nie tyle "akta" jako takie, ale znajdujące się w nich informacje. Będzie więc on miał zastosowanie niezależnie od tego, czy wnioskodawca domaga się wglądu w całość akt, dostępu do poszczególnych dokumentów znajdujących się aktach, czy też udostępnienia informacji o treści znajdujących się tam dokumentów. Tak samo niezależnie od tego, czy konkretna informacja ma charakter publiczny czy prywatny, jeśli znajduje się w aktach postępowania przygotowawczego, jej udostępnienie następuje wyłącznie w trybie art. 156 § 5 i 5b kpk. Przeciwne założenie prowadziłoby w rzeczywistości do obejścia powołanych przepisów umożliwiając ich udostępnianie poza rygorami określonymi w art. 156 kpk. Podkreślić należy, że powołany tryb udostępniania informacji podlegał nowelizacji i od 22 VI 2021 r. znajduje on zastosowanie także w przypadku akt zakończonego postępowania przygotowawczego, jak to ma miejsce w okolicznościach niniejszej sprawy. Powołany zaś przez skarżącego wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28 IV 2021 r. (III OSK 865/21) dotyczył odmiennego stanu prawnego, tj. sprzed wejścia w życie art. 156 § 5b kpk, kiedy to istniały uzasadnione wątpliwości, czy przewidziany w art. 156 § 5 kpk tryb może mieć zastosowanie do akt zakończonych już postępowań przygotowawczych.
Wnioskowany przez skarżącego protokół z zeznań świadka złożonych w toku postępowania przygotowawczego, jakkolwiek stanowi niewątpliwie dokument urzędowy, podlega udostępnieniu w trybie określonym w art. 156 § 5 i 5b kpk, a nie w trybie przepisów UoDIP. Tak samo z informacją, od kogo i kiedy organ ścigania dowiedział się o śmierci osoby, która złożyła zawiadomienie o możliwości popełnienia czynu zabronionego oraz z informacją co do tego, czy zawiadamiający został przesłuchany w toku postępowania. Skoro informacje te zawarte są w aktach postępowania przygotowawczego, to mogą podlegać udostępnieniu wyłącznie w trybie określonym w art. 156 § 5 i 5b kpk.
Jak jednak wyżej wyjaśniono, żadna z powołanych okoliczności nie upoważniała organów do wydania decyzji z art. 16 ust. 1 UoDIP. Wydając tego rodzaju decyzje organy obu instancji naruszyły istotnie art. 16 ust. 1 UoDIP, poprzez jego błędne zastosowanie. To zaś stanowi przesłankę ich uchylenia na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a w zw. z art. 135 ppsa.
Analogicznie należy ocenić formę działania organów w zakresie pytania sformułowanego w końcowej części pkt. 3 wniosku skarżącego. Zgodzić należy się z organem II instancji, że pytanie o to, czy organy ścigania zgodnie z metodyką procedury karnej miały obowiązek przesłuchania osoby zawiadamiającej o możliwości popełnienia przestępstwa, nie dotyczy faktów ale ocen i wykładni obowiązujących przepisów prawa. Tymczasem informacja publiczna jest wiadomością dotyczącą faktów. Bliższa analiza art. 6 UoDIP wskazuje, iż wnioskiem w świetle tej ustawy może być objęte jedynie pytanie o określone fakty, o stan określonych zjawisk na dzień udzielania odpowiedzi. Faktem jest każda czynność i każde zachowanie organu wykonującego zadania publiczne podjęte w zakresie wykonywania takiego zadania. Fakt dotyczy zatem konkretnego zdarzenia lub czynności wykonanej przez podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej (podobnie NSA w motywach wyroku z 30 IX 2015 r., I OSK 2093/14 – publ. CBOSA). Skoro jednak wniosek skarżącego w tej części nie dotyczył informacji publicznej, to i w tym przypadku organy nie mogły stosować art. 16 ust. 1 UoDIP, wydając decyzję administracyjną. Organy uprawnione były jedynie do poinformowania skarżącego, że wniosek w tym zakresie nie dotyczy informacji publicznej.
Mając powyższe na uwadze należało uchylić zaskarżone decyzje w związku z istotnym naruszeniem art. 16 ust. 1 UoDIP, poprzez jego błędne zastosowanie.
Rozpatrując wniosek skarżącego ponownie należy uwzględnić sformułowane wyżej oceny i wskazania na zasadzie art. 153 ppsa, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.