IV SA/Wr 109/25

IV SA/Wr 109/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Radom
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 167
art. 26 ust. 1 pkt 2 i ust. 3i
Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojny na terytorium tego państwa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 września 2025 r. sprawy ze skargi O. N. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 13 stycznia 2025 r., nr 010070/680/4821176/2023 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko Y. N. za okres 2023/2024 I. uchyla zaskarżoną decyzję w całości oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; II. uchyla decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 czerwca 2023 r. i z dnia 28 września 2023 r., nr 010070/680/4821176/2023.
Uzasadnienie
Decyzją z 13 I 2025 r. (znak 010070/680/4821176/2023) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "PrZUS"), po rozpatrzeniu odwołania O. N. (dalej "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS") z 7 VIII 2024 r. (znak 010070/680/4821176/2023) uchylającą prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko: Y. N. za okres od 1 VI do 31 X 2023 r.
Jak wynika z akt administracyjnych, powyższą decyzję wydano w następujących okolicznościach:
W dniu 24 V 2023 r. skarżący złożył wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko: Y. N. na okres świadczeniowy 2023/2024.
Informacją z 26 VI 2023 r. zawiadomiono skarżącego o przysługiwaniu mu świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym od 1 VI 2023 r. do 31 V 2024 r.
Decyzją z dnia 28 VI 2023 r. (znak 010070/680/4821176/2023) ZUS uchylił skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024 wyjaśniając, że dziecko wyjechało z Polski na okres ponad 30 dni, w związku z czym utraciło prawo legalnego pobytu.
W dniu 1 VIII 2023 r. sporządzono protokół, z którego wynika, że do Biura Terenowego ZUS w Strzelinie stawiła się stawiła się I. N. (matka S. N.) oświadczając że dzieci przebywają w Polsce od 10 IV 2023 r. i mają przyznany status U. w rejestrze PESEL. Do protokołu załączono zaświadczenie z rejestru PESEL oraz kopie kart paszportu ze stemplami granicznymi.
Informacją z 11 IX 2023 r. ZUS zawiadomił skarżącego o przysługiwaniu mu świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie świadczeniowym od 1 VI 2023 r. do 31 V 2024 r.
Decyzją z dnia 28 IX 2023 r. (znak 010070/680/4821176/2023) ZUS uchylił skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024 wyjaśniając, że dziecko wyjechało z Polski na okres ponad 30 dni, w związku z czym utraciło prawo legalnego pobytu.
Informacją z 28 XI 2023 r. ZUS zawiadomił skarżącego o przysługiwaniu mu świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie świadczeniowym od 1 VI 2023 r. do 31 V 2024 r.
Wezwaniem z 16 VII 2024 r. ZUS wezwał skarżącego do wyjaśnienia w terminie 14 dni rozbieżności wynikającej ze złożonego wniosku z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej. W rejestrze tym odnotowano bowiem wyjazd dziecka z terytorium Polski w dniu 31 XII 2022 r. na okres ponad 30 dni, co równoznaczne było z utratą prawa do legalnego pobytu w Polsce. Według rejestru następnym początkiem okresu legalności pobytu jest dopiero okres od 6 XI 2023 r.
W odpowiedzi na wezwanie skarżący w piśmie z 19 VII 2024 r. wyjaśnił, że powrót do Polski nastąpił w dniu 10 IV 2023 r. drogą lotniczą przez F. (inne państwo strefy Schengen), dlatego nie został odnotowany przez Straż Graniczną. Status U. został odzyskany w dniu 23 V 2023 r. w związku z wpisem dziecka do rejestru PESEL, co skarżący potwierdził załączając zaświadczenie z rejestru PESEL oraz kopie strony paszportu ze stemplem wjazdowym.
Decyzją z 7 VIII 2024 r. (znak 010070/680/4821176/2023) ZUS odmówił przyznania skarżącemu świadczenia za okres od 1 VI do 31 X 2023 r. z uwagi na niewyjaśnienie rozbieżności wynikających ze złożonego wniosku z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej co do legalności pobytu dziecka w tym okresie.
W wyniku rozpatrzenia odwołania PrZUS, decyzją z 13 I 2025 r. (znak 010070/680/4821176/2023), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W decyzji zaznaczono m.in., że zgodnie z art. 26 ust. 3i ustawy z 12 III 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167, ze zm.), dalej "ustawa pomocowa", ZUS jest obowiązany do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i rejestru PESEL. W ocenie PrZUS, na podstawie zgromadzonej w sprawie dokumentacji stwierdzić należało, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji ZUS, ponieważ na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że dziecko skarżącego nie posiada okresu legalnego pobytu w Polsce w okresie świadczeniowym od 1 VI do 31 X 2023 r. Legalny pobyt w Polsce został utracony w związku z wyjazdem z terytorium Polski w dniu 31 XII 2022 r. Powrót został odnotowany w dniu 6 XI 2023 r.
W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie decyzji oraz przeprowadzenie dowodów z przesłuchania skarżącego i świadków a także załączonych do skargi dokumentów na okoliczność legalnego pobytu dziecka w Polsce we wskazanym okresie. W ocenie skarżącego ustalenia organów są niezgodne ze stanem faktycznym. Powrót z kilkumiesięcznego pobytu u rodziny w Stanach zjednoczonych nastąpił w dniu 10 IV 2023 r., drogą lotniczą z F. Po przyjeździe zgłoszono pobyt dziecka w rejestrze PESEL w dniu 23 V 2023 r., odzyskując status U. Nieścisłości istniejące w rejestrze Straży granicznej wynikają z formy wjazdu do Polski (drogą lotniczą z N.), która w tym przypadku nie jest odnotowywana przez Straż Graniczną.
W odpowiedzi na skargę PrZUS podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi oraz skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Wyjaśnił przy tym, że ZUS wypłaca świadczenia w oparciu o dane wynikające z rejestru Straży Granicznej i to na wnioskodawcach ciąży obowiązek dbania o to, aby przy przekraczaniu granicy dochować formalności, które warunkują wypłatę świadczeń. Paszport z wpisami potwierdzającymi daty przekroczenia granicy nie stanowi dokumentu potwierdzającego legalność pobytu na terenie Polski.
Pismem procesowym z dnia 7 VIII 2025 r. skarżący podtrzymał wnioski i zarzuty skargi, wnosząc zarazem o przeprowadzenie rozprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Nie ulega wątpliwości, że wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia do legalnego pobytu w Polsce, co wynika z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej.
Konsekwencją powyższego stanu rzeczy będzie m.in. utrata uprawnienia do pobierania świadczenia wychowawczego. Jak bowiem wynika z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy pomocowej, prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko przysługuje obywatelowi Ukrainy, pod warunkiem uznawania jego pobytu na terenie Polski za legalny.
Formalnym potwierdzeniem legalności pobytu są zapisy w rejestrze obywateli Ukrainy prowadzonym przez Straż Graniczną (potwierdzające okoliczność wjazdu na teren Rzeczpospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy) oraz w rejestrze PESEL (gdzie oznacza się statusem UKR osoby, którym nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ustawy pomocowej). Wynika to z regulacji art. 3 ust. 3 i art. 4 ust. 1 i 1a ustawy pomocowej.
Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy pomocowej, Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1.
Stosownie do art. 4 ust. 1 i 1a ustawy pomocowej, obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 IX 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191, ze zm.). Z kolei obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, któremu numer PESEL nadano przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nadaje się w rejestrze PESEL, na jego wniosek, o którym mowa w ust. 1, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy o ewidencji ludności, i wprowadza się jego dane do rejestru, o którym mowa w art. 6 ust. 1.
Powyższe rejestry stanowić powinny zasadniczy punkt odniesienia dla organów administracji, w tym także ZUS i PrZUS, do oceny uprawnienia strony do legalnego pobytu, od którego zależy przyznanie świadczenia z zabezpieczenia społecznego. Jak trafnie wyjaśnił PrZUS, w świetle art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do m.in. świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru obywateli Ukrainy prowadzonego przez Straż Graniczną i rejestru PESEL.
Sąd zwraca jednak uwagę, że przepis art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej nie wyłącza ani nie ogranicza określonych w kpa zasad postępowania dowodowego, w tym w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa. Powinnością organu w ramach postępowania administracyjnego jest przeprowadzenie czynności dowodowych, w ramach których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 § 1 kpa). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), który następnie należy poddać ocenie na podstawie całokształtu materiału dowodowego (art. 80 kpa). Tylko pod takim warunkiem zapewnione zostaną warunki do realizacji określonej w art. 7 kpa zasady prawdy materialnej, nakazującej dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, a zatem przyjęcie ustaleń zgodnych ze stanem rzeczywistym.
W okolicznościach niniejszej sprawy zaskarżoną decyzję PrZUS, jak i utrzymaną nią w mocy decyzję ZUS, należy uznać co najmniej za przedwczesne. Organy wydały bowiem decyzje uchylające skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego w związku z faktem nieodnotowania w prowadzonym przez Straż Graniczną rejestrze powrotu dziecka skarżącego do Polski w dniu 10 IV 2023 r., co – w ocenie organów – uznać należało za równoznaczne z uchyleniem prawa do świadczenia okres od 1 VI do 31 X 2023 r. Organy pominęły jednak w swej ocenie inne dowody w sprawie, które wskazywały na okoliczność przeciwną. Przede wszystkim z nadesłanych akt wynika, że w rejestrze PESEL dziecko skarżącego figuruje jako osoba posiadająca status U. od dnia 23 V 2023 r., a więc jako osoba przebywająca legalnie na terenie Polski w spornym okresie świadczeniowym. Potwierdza to zarówno wydruk z rejestru, jak i zaświadczenie z rejestru PESEL (akta administracyjne, k. 37, 134). Już tylko z tego względu, brak było podstaw do bezkrytycznego przyjęcia danych z rejestru Straży Granicznej wskazujących na brak legalnego pobytu w spornym okresie. Skoro w niniejszej sprawie w rejestrze PESEL przyznano dziecku skarżącego status U. z datą 23 V 2023 r., to nie było podstaw do pominięcia przez organy tej okoliczności. Według art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej, dane z rejestru PESEL z całą pewnością stanowią źródło miarodajnych ustaleń w zakresie legalności pobytu w Polsce. Trzeba zwrócić uwagę, że skarżący w toku postępowania dowodowego wyjaśniał, z jakich przyczyn powrót do Polski w dniu 10 IV 2023 r. nie został odnotowany w rejestrze Straży Granicznej. Przesłał do ZUS m.in. wydruk z korespondencji mailowej prowadzonej z upoważnionym funkcjonariuszem Straży Granicznej, który poinformował, że przekroczenie granicy zewnętrznej na wjazd do strefy Schengen nastąpiło w tym przypadku poprzez przejście graniczne F. (N.). Oznacza to, że przekroczenie granicy do RP nastąpiło granicą wewnętrzną, gdzie nie ma kontroli granicznej i brak jest możliwości odnotowania przekroczenia granicy w rejestrze Straży Granicznej.
Organy obu instancji zobligowane były wziąć wszystkie powołane okoliczności pod uwagę i ocenić przy uwzględnieniu obowiązków wynikających z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 kpa.
Jak wynika z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 VIII 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) – dalej jako "ppsa", sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Biorąc pod uwagę stwierdzone naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 77 § 1 i art. 80 kpa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił także wszystkie poprzedzające decyzje ZUS w sprawie na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 135 ppsa, mając na względzie, że dotknięte są one tożsamymi naruszeniami prawa, co decyzja odwoławcza PrZUS.
Rozpatrując sprawę ponownie, należy dokonać ustaleń w zakresie spełniania przez dziecko skarżącego przesłanki legalności pobytu na terenie Polski w okresie od 1 do 31 V 2023 r., przy uwzględnieniu wszystkiego, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem oraz mając na uwadze obowiązek organu do przeprowadzenia wszechstronnej oceny dowodów.