IV SA/WR 43/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2025-07-09
NSAinneWysokawsa
świadczenie wychowawczeobywatele Ukrainylegalność pobytuZUSochrona czasowaustawa pomocowarejestr Straży GranicznejPESELpostępowanie dowodowe

WSA we Wrocławiu uchylił decyzję Prezesa ZUS o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, uznając, że organ nie przeprowadził wystarczającego postępowania dowodowego w celu ustalenia legalności pobytu skarżącego w Polsce.

Skarżący S.H. stracił prawo do świadczenia wychowawczego z powodu zarejestrowania się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie UE, co miało skutkować utratą legalnego pobytu w Polsce. WSA we Wrocławiu uchylił decyzję Prezesa ZUS, stwierdzając, że organ nie przeprowadził wystarczającego postępowania dowodowego, opierając się jedynie na rejestrze Straży Granicznej i ignorując dowody przedstawione przez skarżącego, takie jak nadanie numeru PESEL i złożenie wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy.

Przedmiotem skargi była decyzja Prezesa ZUS utrzymująca w mocy decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego dla dziecka skarżącego S.H. Organy uznały, że skarżący utracił legalny pobyt w Polsce z dniem 28 stycznia 2023 r. z powodu zarejestrowania się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE, co zgodnie z ustawą pomocową pozbawia go prawa do świadczeń. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów K.p.a. i ustawy pomocowej, twierdząc, że mieszka i pracuje w Polsce, posiada numer PESEL z adnotacją 'U' oraz złożył wniosek o zezwolenie na pobyt czasowy. WSA we Wrocławiu uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że organy nie przeprowadziły wnikliwego postępowania dowodowego, ograniczając się do analizy rejestru Straży Granicznej i ignorując dowody przedstawione przez skarżącego. Sąd podkreślił, że dane z rejestrów publicznych są tylko jednym ze środków dowodowych, a organy miały obowiązek wyjaśnić okoliczności podawane przez skarżącego z wykorzystaniem instrumentów K.p.a. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, rejestr Straży Granicznej nie jest wyłącznym dowodem legalności pobytu. Organy mają obowiązek przeprowadzić wnikliwe postępowanie dowodowe, uwzględniając inne dostępne dowody i wyjaśnienia strony.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy błędnie ograniczyły się do analizy danych z rejestru Straży Granicznej, ignorując inne dowody przedstawione przez skarżącego, takie jak nadanie numeru PESEL z adnotacją 'U' czy złożenie wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy. Dane z rejestrów publicznych są tylko jednym ze środków dowodowych, a postępowanie dowodowe powinno być prowadzone zgodnie z K.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (21)

Główne

ustawa pomocowa art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Pobyt obywatela Ukrainy w Polsce uznaje się za legalny do 30 września 2025 r., jeśli przybył legalnie po 24 lutego 2022 r. i deklaruje zamiar pozostania, chyba że korzysta z ochrony czasowej w innym państwie UE.

ustawa pomocowa art. 26 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt jest legalny, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego.

Pomocnicze

ustawa pomocowa art. 2 § ust. 3 pkt 3

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Przepisów o legalności pobytu nie stosuje się do obywateli Ukrainy korzystających z ochrony czasowej w innym państwie członkowskim UE.

ustawa pomocowa art. 3 § ust. 1

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

W przypadku wjazdu niezarejestrowanego lub przez granicę bez kontroli, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt na wniosek obywatela Ukrainy.

ustawa pomocowa art. 26 § ust. 3i

Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia na podstawie danych z rejestrów publicznych, w tym rejestru SG i PESEL.

ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci art. 27 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

K.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 9

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 10

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy nie przeprowadziły wystarczającego postępowania dowodowego. Organy oparły się wyłącznie na rejestrze Straży Granicznej, ignorując inne dowody (PESEL, wniosek o pobyt). Skarżący faktycznie przebywa w Polsce i ma status UKR. Naruszenie zasad K.p.a. dotyczących prawdy materialnej i wyjaśniania okoliczności sprawy.

Odrzucone argumenty

Argumentacja organów oparta na wykreśleniu z rejestru SG z powodu rejestracji w innym państwie UE jako wystarczająca podstawa do uchylenia świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

Sąd stoi na stanowisku, że brzmienie przywołanych przepisów ustawy pomocowej wcale nie oznacza ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w rejestrze Straży Granicznej, a do tego ograniczył się organ w niniejszej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy albo dane mogą być nieaktualne. Dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych.

Skład orzekający

Tomasz Świetlikowski

przewodniczący

Daria Gawlak-Nowakowska

członek

Andrzej Nikiforów

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie legalności pobytu obywateli Ukrainy w Polsce na potrzeby świadczeń, obowiązki organów w zakresie postępowania dowodowego, znaczenie rejestru PESEL i innych dowodów obok rejestru Straży Granicznej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji obywateli Ukrainy w kontekście ustawy pomocowej i świadczeń rodzinnych/wychowawczych. Interpretacja przepisów może ewoluować wraz z nowelizacjami.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia legalności pobytu obywateli Ukrainy w Polsce i ich prawa do świadczeń, co jest aktualnym tematem społecznym i prawnym. Pokazuje, jak ważne jest prawidłowe prowadzenie postępowania dowodowego przez organy.

Czy rejestr Straży Granicznej to jedyny dowód legalności pobytu? WSA: Organy muszą badać sprawę dogłębniej!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 43/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-07-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /sprawozdawca/
Daria Gawlak-Nowakowska
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 103
art. 2 ust. 3 pkt 3, art. 26 ust. 1 pkt 2 i ust. 3i
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 9 lipca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 grudnia 2024 r., nr 010070/680/3781218/2023 (Postępowanie:396286495) w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 zł (czterysta dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S. H. (dalej jako: wnioskodawca, skarżący) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: Prezes ZUS) z 6 grudnia 2024 r., nr 010070/680/3781218/2023, utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: ZUS, organ) z 30 września 2024 r. o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – D. H. na okres świadczeniowy 2023/2024 (Postępowanie: 396286495).
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że po rozpatrzeniu wniosku z 3 kwietnia 2023 r. ZUS pismem z 12 kwietnia 2023 r. przyznał wnioskodawcy świadczenie wychowawcze na dziecko – D. H. od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Wysokość świadczenia została zmieniona pismem z 3 stycznia 2024 r.
W związku z kolejnym wnioskiem o świadczenie ZUS pismem z 10 września 2024 r. poinformował wnioskodawcę, że nie może go rozpatrzyć, ponieważ na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Straży Granicznej, ustalił, że utracił on legalny pobyt w Polsce w dniu 28 stycznia 2023 r. w związku z zarejestrowaniem się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Dlatego ZUS zwrócił się do wnioskodawcy – w celu ubiegania się o świadczenie wychowawcze – o zawnioskowanie o usunięcia jego danych z platformy unijnej EUROPEAN UNION w terminie 14 dni o dnia otrzymania wezwania.
Następnie ZUS decyzją z 30 września 2024 r. uchylił przyznane wnioskodawcy prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko. Rozstrzygnięcie to zostało następnie utrzymane w mocy decyzją Prezesa ZUS z 6 grudnia 2024 r.
Motywując takie rozstrzygnięcia organy wskazały, że w dniu 28 stycznia 2023 r. weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2023 r. poz. 103, ze zm.; dalej: ustawa pomocowa) zgodnie, z którymi nie przyznaje się ochrony czasowej tym obywatelom Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczypospolita Polska (RP) państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych. Tym samym pobyt na terytorium RP, nie może zostać uznany za legalny ponieważ zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej obywatel Ukrainy traci legalność pobytu na terytorium Polski od dnia następnego po dniu wykreślenia z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej (SG). Wskazana w rejestrze SG data wykreślenia obywatela Ukrainy stanowi dla ZUS podstawę do uchylenia prawa do świadczenia.
Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy organy wywiodły, że z zapisów z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że od dnia następującego po 28 stycznia 2023 r. wnioskodawca oraz jego dziecko utracili prawo do legalnego pobytu na terytorium RP, jako uchodźcy przybyli do Polski w związku z działaniami wojennymi na Ukrainie w związku z wykreśleniem z ww. rejestru z powodu zarejestrowania się w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE. Wyjaśniły, że zarejestrowanie w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE oznacza, że obywatel Ukrainy podjął tam zatrudnienie, podlegające zgłoszeniu do ubezpieczeń społecznych, a to oznacza, że w tym państwie uzyskał również prawo do legalnego pobytu, co dowodzi, że jest to również jego państwo zamieszkania. Zgodnie natomiast z art. 3 ust 1 ustawy pomocowej w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że obywatel Ukrainy, po ponownym przyjeździe do Polski w celu aktualizacji danych w zakresie legalności pobytu powinien skontaktować się z Urzędem Gminy/Miasta w miejscu zamieszkania, celem ponownego nadania statusu UKR od daty powrotu do Polski. Na podstawie zaktualizowanych danych przez Urząd Gminy/Miasta Straż Graniczna aktualizuje swój rejestr. Ponadto zgodnie z art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z; rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i rejestru PESEL.
W skardze od tej decyzji wnioskodawca zarzucił Prezesowi ZUS naruszenie:
1) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art 10, art. 11, art. 77, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: K.p.a.) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających znaczenie dla rozstrzygnięcia, a w szczególności poprzez błędne uznanie, że skarżący mieszka w innym kraju niż Polska;
2) przepisów art. 2 ust. 1 i ust. 3 pkt 3, art. 3 ust. 1, art. 11 ust 4 oraz art 26 ustawy pomocowej poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, a w szczególności poprzez błędne uznanie, że skarżący przebywa w Polsce nielegalnie;
3) przepisów art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r., poz. 421) poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy mających istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia, a w szczególności poprzez błędne uznanie, że skarżący podlega i korzysta ze świadczeń społecznych w innym kraju niż Polska.
Motywując swoje stanowisko skarżący wskazał, że nie mieszka i nie pracuje w innym państwie UE. Wyjaśnił, że przebywał w P. wraz z rodziną od marca 2022 roku do marca 2023 r. Przy tym nie pobierał żadnych świadczeń socjalnych. Skarżący wskazał także, że w dniu 29 marca 2023 r. w organie gminy wraz z członkami rodziny otrzymał nr PESEL z dopiskiem U. Od tej pory przebywa z rodziną na terenie Rzeczypospolitej Polskiej gdzie w kwietniu 2023 r. otworzył własną działalność gospodarczą a w kwietniu 2024 r. działalność gospodarczą otworzyła również żona. Argumentował, że oboje płacą podatki w Polsce, więc niezrozumiałym jest przyjęcie, że korzystają z ochrony czasowej w innym kraju niż Polska. Ponadto wnioskodawca nadmienił, że w dniu 5 października 2023 r. złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Jak zaznaczył, taki wniosek można złożyć tylko będąc legalnie w Polsce. Kilka miesięcy później otrzymał decyzję udzielającą mu zezwolenia na pobyt czasowy w Polsce i kartę pobytu. Od 3 października 2024 r. o zezwolenie na pobyt czasowy ubiegają się również pozostali członkowie rodziny wnioskodawcy. W dalszej części uzasadnienia skargi powołał się na treść dyrektywy Rady Unii Europejskiej 2001/55/WE z dnia 20 lipca 2001 r. w sprawie minimalnych standardów przyznawania tymczasowej ochrony na wypadek masowego napływu wysiedleńców oraz środków wspierających równowagę wysiłków między Państwami Członkowskimi związanych z przyjęciem takich osób wraz z jego następstwami. Art. 26 tej dyrektywy określa, że uchodźca ma prawo zrezygnować z ochrony w jednym kraju członkowskim i poprosić o ochronę w innym kraju. To zdaniem skarżącego oznacza, że taki uchodźca jak on może się zarejestrować i podjąć pracę w dowolnym kraju UE. W powołanym przepisie przewidziano także, że państwa członkowskie współpracują ze sobą w celu udzielenia wszelkiej pomocy przy przenosinach uchodźcy z jednego do drugiego kraju. Tymczasem zdaniem skarżącego w przedmiotowej sprawie nie było takiej współpracy. Skarżący wskazał także, że weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia przez obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia ZUS jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) oraz rejestru PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak – zdaniem skarżącego - ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w ww. rejestrze. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem znajdować się zapisy niepełne lub nieaktualne. Tymczasem ZUS posłużył się tylko i wyłącznie ww. rejestrem. Nadto wątpliwym jest czy analizował dane zgromadzone w systemie PESEL i czy dokonał innych wymaganych prawem czynności wyjaśniających.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację. Zaznaczył, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że spełnił wymogi do uzyskania świadczeń w spornych okresach oraz miał status U.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.), sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie doprowadziła zaś do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja Prezesa ZUS oraz poprzedzająca ją decyzja ZUS w sposób istotny naruszają prawo.
Podstawą prawną ww. decyzji były – przede wszystkim - przepisy wspomnianej ustawy pomocowej. Jak wynika z art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy pomocowej obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Oznacza to, że podstawową przesłanką uzyskania świadczenia wychowawczego przez obywatela Ukrainy jest legalny pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stosownie zaś do art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Z kolei art. 2 ust. 3 pkt 3 ustawy pomocowej stanowi, iż przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się do obywateli Ukrainy, którzy korzystają z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy. Konsekwentnie w myśl art. 11 ust. 4 ustawy pomocowej korzystanie przez obywatela Ukrainy z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej przyznanej z powodu działań wojennych prowadzonych na terytorium Ukrainy pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Podkreślenia zatem wymaga, iż zgodnie z cytowanymi przepisami dopiero korzystanie z ochrony czasowej na terenie innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej powoduje, że przepisu o uznaniu legalności pobytu nie stosuje się.
Z kolei wedle powołanego przez organy art. 3 ust. 1 ustawy pomocowej, w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1.
Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy pomocowej, Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1.
Zgodnie z powołanym wcześniej art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej, obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny w świetle art. 2 ust. 1, na podstawie wniosku złożonego w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2024 r. poz. 736 i 854).
Przenosząc rozważania prawne na grunt stanu faktycznego przedmiotowej sprawy Sąd wskazuje, że organ oparł swoje rozstrzygnięcie na zapisach rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej z których wynika, że skarżący utracił prawo do legalnego pobytu w Polsce jako uchodźca przybyły do Polski w związku z działaniami wojennymi na Ukrainie z dniem 28 stycznia 2023 r., na podstawie wykreślenia z ww. rejestru z powodu zarejestrowania w systemie zabezpieczenia społecznego w innym państwie członkowskim UE.
Podkreślenia przy tym wymaga, że w świetle konsekwentnego stanowiska wnioskodawcy, które prezentował zarówno w odwołaniu jak i w rozpatrywanej skardze, w sprawie nie jest sporne, iż od marca 2022 r. do marca 2023 r. przebywał w innym państwie członkowskim UE. Skarżący wskazał jednak, że wrócił do Polski i w dniu 29 marca 2023 r. zgłosił się w organie gminy wraz z członkami rodziny oraz otrzymał nr PESEL z dopiskiem U. Przy tym status U. wnioskodawcy wynika ze znajdujących się w aktach administracyjnych wydruków aplikacji ZUS.
Organy pomimo powyższego zarówno w uzasadnieniu decyzji jak i w odpowiedzi na skargę akcentowały, iż o legalności pobytu w Polsce danej osoby, na podstawie ww. art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej decyduje wyłącznie wpis do rejestru Straży Granicznej.
Tymczasem Sąd stoi na stanowisku, że brzmienie przywołanych przepisów ustawy pomocowej wcale nie oznacza ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w rejestrze Straży Granicznej, a do tego ograniczył się organ w niniejszej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy albo dane mogą być nieaktualne.
Ponadto z art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i z rejestru PESEL.
W tym miejscu jeszcze raz przypomnieć należy, iż w toku postępowania skarżący podnosił fakt nadania mu nadaniu numeru PESEL na podstawie art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej. Z kolei w wydrukach organu odnotowano status uchodźcy U. Tymczasem organy w ogóle nie odniosły się do tej okoliczności, przyjmując, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania, że spełnił wymogi do uzyskania świadczeń w spornych okresach oraz miał status U.
Pomijając powyższe, zaznaczyć należy, że obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze Straży Granicznej. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie jak zdaje się uważać organ.
Zdaniem Sądu, opierając się na błędnej wykładni art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej, organ przedwcześnie wydał negatywne dla strony rozstrzygnięcie, nie poprzedzając go wnikliwym postępowaniem dowodowym, a przede wszystkim ignorując dowody przedstawione przez stronę, w celu ustalenia istotnych w sprawie okoliczności.
Nadto nie można stracić z pola widzenia, że w przedmiotowym postępowaniu stosuje się przepisy K.p.a., ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. (por. wyroki WSA we Wrocławiu z dnia 12 marca 2024 r., IV SA/Wr 316/23 i z dnia 18 lipca 2024 r., IV SA/Wr 8/24).
Uwzględniając powyższe okoliczności nie sposób przyjąć, że orzekające w sprawie organy, dysponując wiarygodną informacją o złożeniu przez skarżącego wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy pomocowej mogły oprzeć swoje decyzje wyłącznie na podstawie rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej. Organy ZUS pominęły pochodzące od skarżącego informacje i zaniechały przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego celem weryfikacji uprawnienia skarżącego do świadczenia wychowawczego. Skoro skarżący kwestionował rozstrzygnięcia w przedmiocie świadczenia wychowawczego, organy ZUS miały obowiązek wyjaśnić okoliczności podawane przez skarżącego z wykorzystaniem instrumentów przewidzianych zarówno w ustawie jak i K.p.a.
Jeszcze raz należy zaznaczyć, iż z art. 26 ust. 3i ustawy pomocowej wynika, że ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia wychowawczego "w szczególności" na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 i rejestru PESEL. Oznacza to, że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych (zob. wyrok WSA w Gliwicach z 13 września 2024 r., II SA/Gl 629/24).
Przywołana argumentacja powtarza tezy zawarte w uzasadnieniach zapadłych w analogicznych sprawach wyroków WSA w Poznaniu: z 5 marca 2025 r., II SA/Po 870/24, z 10 kwietnia 2025 r., II SA/Po 148/25, z 22 maja 2025 r., II SA/Po 112/25 oraz z 22 maja 2025 r., II SA/Po 113/25, a także wyroku WSA w Szczecinie z 12 czerwca 2025 r., II SA/Sz 185/25.
W tym stanie rzeczy uzasadnione okazały się zarzuty skargi, dotyczące w szczególności naruszenia przepisów postępowania statuujących zasadę prawdy materialnej - art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art 10, art. 11, art. 77, art. 107 § 3 K.p.a., w związku z art. 2 ust. 1 i ust. 3 pkt 3, art. 3 ust. 1, art. 11 ust. 4 oraz art. 26 ustawy pomocowej.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS (punkt I sentencji wyroku).
Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. W szczególności w oparciu o wszelkie dostępne dokumenty ustali rzeczywisty stan faktyczny sprawy w kontekście prawa od świadczenia wychowawczego. Przy czym organ winien mieć na uwadze również powołany w skardze art. 26 dyrektywy 2001/55/WE.
O kosztach postępowania sądowego (punkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI