IV SA/WR 107/22

IV SA/Wr 107/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-09-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska /sprawozdawca/
Tomasz Judecki
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2151/22 - Wyrok NSA z 2023-03-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie: Sędzia WSA (del.) Tomasz Judecki, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Protokolant: Referent stażysta Przemysław Pawłowski po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 9 września 2022 r. sprawy ze skargi Y. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia[...]., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. po zbadaniu zgodności z prawem - w postępowaniu wszczętym z urzędu - wydanej z upoważnienia Burmistrza S., decyzji Starszego Specjalisty Koordynatora Działu Świadczeń Rodzinnych Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia [...]r. (....)- z późniejszymi zmianami - o przyznaniu skarżącej Y.F. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem na okres od 1 lipca 2018 r. do 31 maja 2021 r. - na podstawie art 156 § 1 pkt 2 in fine w zw. z art. 157 § 1 i art. 158 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego,
stwierdziło nieważność wymienionej decyzji.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, że opisaną na wstępie decyzją organ pierwszej instancji przyznał skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem, legitymującym się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na okres do dnia 31 maja 2021 r. ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (pkt 7) i bez konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (pkt 8) - orzeczenie Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...]r.,[...], utrzymane w mocy orzeczeniem Wojewódzkiego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z dnia[...], [...], wyrok Sądu Rejonowego dla W. we W. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia[...], sygn. akt [...].
Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustalono na okres od 1 lipca 2018 r. do 31 maja 2021 r.
Po zapoznaniu się z pismem Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z dnia 20 lipca 2021 r. sygnalizującym potrzebę stwierdzenia nieważności opisanej na wstępie decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. pismem z dnia 26 sierpnia 2021 r. zawiadomiło stronę o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło brzmienie przepisu art. 156 § 1 k.p.a., w tym jego punkt 2, stanowiącym w końcowym fragmencie o stwierdzaniu nieważności decyzji, która wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa, to naruszenie normy prawa materialnego lub procesowego niebudzącej wątpliwości interpretacyjnej.
Następnie organ podał, że warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasady ustalenia i wypłacania świadczenia pielęgnacyjnego określa ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej jako "ustawa" albo "u.ś.r.") . Zgodnie z przepisem art. 17 ust. 1 ustawy, w tym również w brzmieniu obowiązującym, w dacie przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego decyzją z dnia 9 sierpnia 2018 r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Organ ten wywodził następnie, że literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 1 ustawy wskazuje na dwie kategorie osób, których sytuacja zdrowotna może przesądzać o tytule do świadczenia pielęgnacyjnego: pierwszą grupę tworzą osoby legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, drugą zaś tworzą osoby legitymujące się o orzeczeniem o niepełnosprawności, jeżeli - obok stwierdzenia tej niepełnosprawności - orzeczono kumulatywnie wskazania: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (W. Maciejko (red.), Świadczenia rodzinne. Komentarz. Wyd. 5, Warszawa 2019, Legalis). Przy czym pod pojęciem znacznego stopnia niepełnosprawności ustawa rozumie (zob. art, 3 pkt 21 ustawy): a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach, d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów, e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Organ dodał, że w przypadku tej grupy osób bez znaczenia są wskazania zawarte w sentencji orzeczenia właściwego zespołu do spraw niepełnosprawności lub sądu powszechnego wydanego po rozpoznaniu odwołania od orzeczenia wojewódzkiego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności. Jeśli chodzi zaś o drugą grupę osób, których sytuacja zdrowotna może przesądzać o tytule do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. osób legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, to do grupy tej przynależą wyłącznie osoby przed ukończeniem 16. roku życia. Wprawdzie ustawa nie wyjaśnia co należy rozumieć pod pojęciem orzeczenia o niepełnosprawności, to jednak za przyjęciem, że przez "orzeczenie o niepełnosprawności (...)", o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, rozumieć należy wyłącznie orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16. roku życia, przemawiają względy językowe i systemowe związane z dyrektywą domniemania języka prawnego oraz dyrektywą zakładającą, że w języku prawnym nie ma synonimów, ani homonimów. "Orzeczenie o niepełnosprawności" jest pojęciem mającym określone znaczenie w języku prawnym. Powoduje to konieczność ustalenia znaczenia tego terminu w pierwszej kolejności w drodze wykładni systemowej, zgodnie z założeniem, iż w ustawie posłużono się pojęciami, których treść należy wyjaśniać posługując się innymi ustawami, w których tego rodzaju pojęcia występują i mogą pozostawać w związku z przedmiotem regulacji ustawy o świadczeniach rodzinnych (wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 marca 2018 r., II SA/Łd 477/17). Interpretowanym zwrotom, których znaczenie określone jest przez język prawny nie można bez dostatecznych powodów przypisywać znaczenia specjalnego, autonomicznego w odniesieniu do części systemu prawnego, w badanej sprawie w odniesieniu do regulacji prawnej świadczeń rodzinnych.
W dalszej części wywodów organ podniósł, że zasady potwierdzania niepełnosprawności normuje ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.). W ustawie tej zróżnicowano orzeczenia o stanie niepełnosprawności w zależności od wieku osoby, ubiegającej się o formalne potwierdzenie tego stanu. W stosunku do osób powyżej 16 roku życia ustawa przewiduje orzeczenia kwalifikujące taką osobę do jednego z trzech stopni niepełnosprawności, tj. znacznego, umiarkowanego lub lekkiego (art. 1 pkt. 1, art. 3 ust. 1). W stosunku zaś do osób poniżej 16 roku życia ustawa przewiduje jedynie wydawanie orzeczenia o niepełnosprawności, w którym stwierdza się zaliczenie do osób niepełnosprawnych w przypadku osób, które mają naruszoną sprawność fizyczną lub psychiczną o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodującą konieczność zapewnienia im całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku (art. 1 pkt 3, w związku z art. 4a).
Za przyjęciem, że przez "orzeczenie o niepełnosprawności", o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, rozumieć należy wyłącznie orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16. roku życia na podstawie art. 4a ustawy o rehabilitacji zawodowej, społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, przemawia również to w ocenie organu, że ustawa rozróżnia oba typy orzeczeń o stanie niepełnosprawności, tj. orzeczenia ustalające stopień niepełnosprawności oraz orzeczenia o niepełnosprawności. Przykładowo dają temu wyraz:
1) przepisy art. 3 pkt, 15, 16, 20 i 21 ustawy definiujące pojęcie pełnoletniej osoby niepełnosprawnej, rodziny, znacznego i umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, r które posługują się kategorią orzeczenia o znacznym lub umiarkowanym stopniu niepełnosprawności,
2) przepis art. 3 pkt. 9 definiujący pojęcie niepełnosprawnego dziecka, który posługuje się kategorią orzeczenia o niepełnosprawności,
3) przepis art. 5 ust. 2 ustawy normujący kryterium dochodowe warunkujące nabycie prawa do zasiłku rodzinnego, który posługuje się równocześnie obiema kategoriami orzeczeń o stanie niepełnosprawności,
4) przepisy art. 24 ust. 2a-4 ustawy normujące zasady ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego, mówiące o orzeczeniu o niepełnosprawności obok orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Konsekwentne rozróżnianie przez ustawodawcę w ustawie obu kategorii orzeczeń o stanie niepełnosprawności, w tym w kontekście zasad ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wyklucza możliwość przyjęcia, że przez "orzeczenie o niepełnosprawności", o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy, rozumieć należy poza orzeczeniem wydawanym w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia również orzeczenie o zaliczeniu do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności, w tym zwłaszcza umiarkowanego, o ile w jego treści zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji. W świetle przykładowo przywołanych przepisów ustawy przeciwne stanowisko oznaczałby w istocie przypisywanie w ramach ustawy (poszczególnych jej jednostek redakcyjnych) różnym zwrotom tego samego znaczenia albo tym samym zwrotom różnego znaczenia.
Kolegium wyraziło przekonanie, że zaprezentowana wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy jest nadto zgodna z ratio legis tego przepisu, jakim jest wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji, względnie mają w znacznym stopniu ograniczoną i wymaga stałego lub długotrwałego wsparcia opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wynika bowiem z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych umiarkowany stopień niepełnosprawności dotyczy osób w przypadku, których naruszona sprawność organizmu wymaga wyłącznie czasowej albo częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych, a nie stałej lub długotrwałej opieki i pomocy tych osób.
W powyższym świetle trzeba uznać zdaniem organu, iż ustawodawca celowo uwarunkował prawo do świadczenia pielęgnacyjnego wyłącznie jednym rodzajem orzeczenia o stopniu niepełnosprawności - orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz, że jego intencją nie było przyznawanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, niezależnie od wskazań zawartych w treści tego orzeczenia, a nadto, że ustawodawca nie zamierzał nadać w przepisie art. 17 ust. 1 ustawy określeniu "orzeczenie o niepełnosprawności" znaczenia innego niż wynikające z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Poza tym, nawet jeśli przyjąć, że pod pojęciem orzeczenia o niepełnosprawności mieści się m.in. orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, to uwadze organu pierwszej instancji umknęło zdaniem Kolegium, że orzeczenie, którym legitymował się syn strony nie zawierało obu wskazań, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W orzeczeniu tym zawarto tylko wskazanie co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Wobec powyższego Kolegium stwierdziło, że decyzja organu pierwszej instancji z dnia 9 sierpnia 2018 r. z późniejszymi zmianami, na mocy której przyznano stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu umiarkowanym synem, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, wydana została z rażącym naruszeniem przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ustalając prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego organ wykreował niezamierzone przez ustawodawcę i nieznajdujące oparcia w przepisach prawa publicznego uprawnienie. Działanie takie jest sprzeczne wymogiem działania organu na podstawie wyraźnego upoważnienia ustawowego (art. 6 k.p.a), jak też z konstytucyjną zasadą trójpodziału władzy (art. 10 Konstytucji RP).
W skardze od opisanej decyzji ostatecznej zarzucono, że SKO podważa wyrok Sądu Rejonowego dla W , który wyrokiem z dnia [...]roku w sprawie o sygn. akt [...], który zmienił zaskarżone orzeczenia w ten sposób, iż syn skarżącej wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Nadto zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a to przepisu art. 17 ust. 1 ustawy, poprzez jego błędną wykładnię i zastosowanie polegające na stwierdzeniu, iż do osób legitymujących się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji przynależą wyłącznie osoby przed ukończeniem 16 roku życia, a w konsekwencji przyjęcie, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem, w sytuacji gdy skarżąca spełnia przesłanki uprawniające ją do otrzymania świadczenia.
Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
Argumentację na poparcie skargi oparto na przywołaniu tez z orzecznictwa sądów administracyjnych (wyroków Wojewódzkich Sądów Administracyjnych - w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015 roku o sygn. akt I SA/Wa 1502/15, w Poznaniu z dnia 28 grudnia 2018 roku o sygn. akt II SA/Po 770/18 i w Łodzi z dnia 20 kwietnia 2016 roku o sygn. akt II SA/Łd 116/16, wyrok w Białymstoku z dnia 8 listopada 2018 roku o sygn. akt II SA/Bk 547/18), akcentując nade wszystko, iż przez orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o których stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., rozumieć należy zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopień niepełnosprawności (np. umiarkowanego), o ile w treści takich orzeczeń zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Skarżąca zarzuciła wobec powyższego wadliwe zastosowanie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stwierdzenie nieważności decyzji przyznającej prawa w warunkach braku realizacji przesłanek z art. 156 ust. 1 k.p.a. prowadzi do pogwałcenia praw nabytych osób, które korzystają ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Mając zatem na względzie, że wydanie decyzji o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad synem nastąpiło bez rażącego naruszenia prawa, zaś skarżąca spełnia wszystkie przesłanki uprawniające ją do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego - zasadne jest w ocenie skarżącej uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej jako "p.p.s.a.") - sądy administracyjne sprawują w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej. Oznacza to, iż sąd bada legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia pod kątem jego zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydana w nadzwyczajnym trybie postępowania – w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Mocą tej decyzji stwierdzono nieważność ostatecznej decyzji organu pierwszej instancji przyznającej stronie skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem (legitymującym się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności), na okres od 1 lipca 2018 r. do 31 maja 2021 r.
Należy podnieść na wstępie, że postępowanie w trybie ekstraordynaryjnym - prowadzone na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. - stanowi wyjątek od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 k.p.a. Ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności musi być zatem niewątpliwe, co uzasadnia ścisłą wykładnię przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. W świetle zastosowanego z urzędu w sprawie przez organ przepisu art. 156 § 1 pkt 2 in fine k.p.a. stwierdza się nieważność decyzji, która wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Pojęcie "rażącego naruszenia prawa" zachodzi wówczas, gdy obiektywnie ujmując, treść decyzji pozostaje w wyraźnej, wręcz jaskrawej sprzeczności z treścią nie budzącej wątpliwości i mającej zastosowanie w danej sprawie normy prawnej i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Przy czym nie chodzi tu o błędy w dokonaniu wykładni niejasnych przepisów prawa, budzących wątpliwości interpretacyjne, lecz o ewidentne przekroczenie jasno brzmiącego przepisu prawa, którego treść normatywna jest tak oczywista, że nie trzeba stosować skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych dla ich zrozumienia, gdyż wystarczające są podstawowe reguły wykładni. O rażącym naruszeniu prawa decydują zatem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (por. wyroki NSA: z dnia 20 października 2011, sygn. akt II GSK 1056/10, z dnia 8 września 2011 r., sygn. akt I OSK 1566/10). Rażące naruszenie prawa występuje tylko wówczas, gdy proste zestawienie treści rozstrzygnięcia z treścią zastosowanego przepisu prawa wskazuje na ich oczywistą niezgodność.
Organ w ocenie Sądu niesłusznie ocenił, że w sprawie niniejszej doszło do naruszenia prawa i to w stopniu rażącym.
Materialnoprawną podstawę zweryfikowanej w trybie ekstraordynaryjnym stwierdzenia nieważności decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; dalej jako "ustawa" albo "u.ś.r."), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Dokonując wykładni cytowanego przepisu prawa materialnego organ orzekający we wdrożonym trybie nadzwyczajnej kontroli wydanych decyzji administracyjnych przyjął, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku dziecka, które ukończyło 16 rok życia, jest legitymowanie się przez nie orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, tymczasem w decyzji ostatecznej organu pierwszej instancji przyznano świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności.
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podziela zapatrywania prezentowanego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W ocenie Sądu należy zaaprobować pogląd jednolicie wyrażany na kanwie zbieżnych przypadków w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, na który słusznie w skardze zwrócono uwagę, a mianowicie, że "taka wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest błędna i prowadzi rezultatów sprzecznych z ratio legis tego przepisu, jakim jest wsparcie finansowe przez państwo osób rezygnujących lub niepodejmujących zatrudnienia w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, które ze względu na tę dysfunkcję nie ma możliwości samodzielnej egzystencji względnie mają w znacznym stopniu ograniczoną i wymaga stałego wsparcia opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji. Prowadzi także do nieuprawnionego różnicowania sytuacji prawnej opiekunów niepełnosprawnych dzieci ze wskazaniami dotyczącymi art. 6b pkt 7 i 8 powołanej ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej, z tego względu że stopień niepełnosprawności dla dzieci powyżej 16 roku życia został określony na poziomie niższym niż znaczny. W tym stanie przez orzeczenie o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami, o którym stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumieć należy zarówno orzeczenie wydawane w stosunku do osób nieprzekraczających 16 roku życia, jak też orzeczenie o zaliczeniu osoby niepełnosprawnej do innego niż znaczny stopnień niepełnosprawności (np. umiarkowanego), o ile w treści takich orzeczeń, w tym wypadku na skutek wyroku sądowego, zawarte zostały wskazania dotyczące konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna osoby niepełnosprawnej w procesie jej leczenia, rehabilitacji i edukacji (vide wyroki: WSA w Warszawie z dnia 17 grudnia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1502/15, WSA we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 456/15 oraz WSA we Wrocławiu z dnia 14 listopada 2017 r. sygn. akt IV SA/Wr 348/17, WSA w Opolu z dnia 26 lipca 2016 r., sygn. akt II SA/Op 208/16, WSA w Białymstoku z dnia 8 listopada 2018 roku o sygn. akt II SA/Bk 547/18, WSA w Poznaniu z dnia 28 grudnia 2018 r. sygn. akt II SA/Po 770/18).
Wymaga podkreślenia, że Trybunał Konstytucyjny w motywach wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (publ. OTK-A 2008/6/107 Dz. U. z 2008 r. Nr 138, poz. 872) dokonał interpretacji pojęcia "dziecko" w świetle art. 17 ust. 1 ustawy w sposób następujący: "Należy jednak zwrócić uwagę, że zamieszczona w art. 3 pkt 4 ustawy definicja "dziecka" nie określa granic wiekowych dziecka, stanowiąc "ilekroć w ustawie mowa (...) o dziecku - oznacza to dziecko własne, małżonka, przysposobione oraz dziecko, w sprawie którego toczy się postępowanie o przysposobienie, lub dziecko znajdujące się pod opieką prawną." Z art. 17 ust. 1 ustawy nie wynika, aby pojęcie dziecka, stosowane do celów ustalenia kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, zostało zawężone w stosunku do przytoczonej definicji zawartej w art. 3 pkt 4 ustawy przez wskazanie granic wiekowych, przeciwnie, wskazany w art. 17 ust. 1 ustawy krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ściśle wiąże się z określonym typem regulacji rodzinnych, dla określenia których konieczne jest użycie pojęcia dziecka (wymagającego opieki), bez względu na jego wiek".
Okolicznością niesporną w niniejszej sprawie jest, że wyrokiem z dnia [...] r. Sąd Rejonowy dla W we W. w sprawie o sygn. akt [...]dokonał zmiany zaskarżonego orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie Dolnośląskim z dnia [...] utrzymującego w mocy orzeczenie z dnia [...]Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. zaliczającego syna skarżącej do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym - w punkcie II w ten sposób, że jako symbol przyczyny niepełnosprawności wpisał dodatkowo symbol 10-N oraz w części dotyczącej wskazań orzekł, że wnioskodawca wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Wyrokiem zaś z dnia [...]r. o sygn. akt [...](w pkt I-ym) wymieniony Sąd Rejonowy zmienił zaskarżone, kolejne, orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie D. z dnia 30 września 2019 r. i poprzedzające je orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...]i z dnia [...] w ten sposób, że zaliczono syna skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe oraz w części wskazań zawartych w pkt 8 poprzez wpisanie, że wymaga on konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji – do ukończenia przez wnioskodawcę 25 roku życia tj. do dnia 14 maja 2025 r. Postanowieniem z [...] (sygn. akt[...] ) powołany Sąd Rejonowy postanowił dokonać wykładni pkt. I wyroku z dnia 8 maja 2020 r. w ten sposób, że wyjaśnił, iż zaliczenie syna skarżącej do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe skutkuje tym, że przyznany wnioskodawcy wcześniejszym wyrokiem z dnia [...] sygn. akt[...] , dodatkowy symbol przyczyny niepełnosprawności 10-N oraz uprawnienia z punktu 7-ego orzeczenia PZON we W. z dnia [...] (tj. że wnioskodawca wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji) – także zostały przyznane wnioskodawcy na stałe.
W takim świetle, w sprawie rozpoznawanej nie doszło do zaistnienia przypadku naruszenia prawa przy wydawaniu decyzji przyznającej stronie skarżącej komentowane świadczenie, skoro rozstrzygnięcie decyzji opierało się, jak należy wnosić, na prawidłowej wykładni przepisu prawa pozostającej w zgodzie z linią orzeczniczą prezentowaną w judykaturze. Gdyby nawet nie podzielić prezentowanego wyżej poglądu sądów administracyjnych, to już sam fakt istnienia przepisu prawa, z którego prawidłowe odkodowanie normy prawnej wymaga dociekliwej analizy, sięgnięcia po inne niż językowa (gramatyczna) wykładnia, sam w sobie wyklucza założenie, że przepis jest jasno skonstruowany i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, a przez to nie jest możliwe wzruszenie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej na podstawie takiego przepisu w trybie stwierdzenia jej nieważności jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
W ponownym postępowaniu organ administracyjny uwzględni ocenę prawną zawartą w niniejszym uzasadnieniu (art. 141 § 4 p.p.s.a.).
W tym stanie rzeczy Sąd, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) orzekł jak w sentencji.