IV SA/Wr 107/11

IV SA/Wr 107/11 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2011-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2011-02-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Jolanta Sikorska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
art. 110, art. 30
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w e Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WA Lidia Serwiniowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków Protokolant Aleksandra Markiewicz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 maja 2011 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, a także wydane z upoważnienia Burmistrza G. przez Kierownika Komórki Świadczeń Rodzinnych w Ośrodku Pomocy Społecznej w G. decyzje: z dnia r. nr [...] oraz z dnia [...]r. nr [...] II. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 4 stycznia 2011 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 10 i art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania M.J. od decyzji z dnia 16 listopada 2010 r. nr [...]wydanej z upoważnienia Burmistrza G. przez Kierownika Komórki Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w G. w sprawie żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. w kwocie 400 zł - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu decyzji podało, że zaskarżoną decyzją nr [...]z dnia 16 listopada 2010 r. działającego z upoważnienia Burmistrza G., Kierownika Komórki Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w G. zażądano od M.J. zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. w wysokości 400 zł. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, że decyzją z dnia 25 października 2010 r. uznano wypłacony za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane, w związku z czym zażądano zwrotu kwoty 400 zł.
W odwołaniu od tej decyzji M.J. podała, że czuje się pokrzywdzona przez Ośrodek Pomocy Społecznej, ponieważ Ośrodek powinien wiedzieć i powiadomić stronę o każdej zmianie i jakiejkolwiek podwyżce. Odwołująca się nie podała w odwołaniu numeru decyzji, od której się odwołuje, jednak z uwagi na to, że z treści odwołania wynikało, że nie zgadza się na zwrot odsetek od kwoty 400 zł w wysokości 54,28 zł Kolegium uznało, że strona odwołuje się również od w/w decyzji.
Rozpatrując powyższe odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało się na zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz art. 138 k.p.a. przyznający organowi II instancji kompetencje do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Ustaliło, że wnioskiem z dnia 7 stycznia 2009 r. odwołująca się wniosła o przyznanie między innymi dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Z zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 15 grudnia 2008 r. wynikało, że udzielono stronie urlopu wychowawczego na okres od 20 stycznia 2009 r. do dnia 19 stycznia 2011 r.
Decyzjami z dnia 20 stycznia 2009 r. nr [...]i z dnia 11 maja 2009 r. nr [...]przyznano stronie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko A. J. na okres od 20 stycznia 2009 r. do dnia 31 października 2009r.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:
1) 24 miesięcy kalendarzowych;
2) 36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;
3) 72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1).
Dodatek przysługuje w wysokości 400,00 zł miesięcznie (ust.2).
Dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień. Kwotę dodatku przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę (ust. 3).
W przypadku równoczesnego korzystania z urlopu wychowawczego przez oboje rodziców lub opiekunów prawnych dziecka przysługuje jeden dodatek (ust. 4). Dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli:
1) (uchylony);
2) bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy;
3) podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;
4) dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem dziecka przebywającego w zakładzie opieki zdrowotnej, oraz w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem;
5) w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego (ust. 5).
Obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia prawa do dodatku zalicza się okres zatrudnienia na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (ust. 6).
Na podstawie zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 21 września 2010 r. organ odwoławczy ustalił, że M.J. przebywała na urlopie wychowawczym od dnia 20 stycznia 2009 r. do dnia 30 września 2009 r.
Organ wskazał, że z przytoczonego wyżej przepisu wynika, że warunkiem przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa wyżej, jest rezygnacja z zatrudnienia i korzystanie z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Podjęcie zatrudnienia pozbawia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Ponieważ strona tylko do 30 września 2009 r. korzystała z urlopu wychowawczego, decyzją nr [...]z dnia 15 października 2010 r. zmieniono decyzję Nr [...]z dnia 16 września 2008 r. przez uchylenie od dnia 1 października 2009 r. prawa do dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacanego na dziecko A.J..
Następnie decyzją nr 000660-2/ZR/10/2010 z dnia 25 października 2010 r. uznano wypłacony dodatek do zasiłku rodzinnego tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. za świadczenie nienależnie pobrane.
Od w/w decyzji strona nie wniosła odwołania.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2008 r. o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; (podkreślenie organu),
świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.
Organ odwoławczy podał, że z uwagi na to, że strona mimo pouczenia o konieczności powiadomienia organu o podjęciu zatrudnienia nie zawiadomiła o fakcie podjęcia zatrudnienia od 1 października 2009 r., organ I instancji prawidłowo na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 w/w ustawy uznał świadczenia wypłacone stronie za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2010 r. za świadczenia nienależnie pobrane.
Wskazał, że w myśl art. 30 ust. 8 w/w ustawy, kwoty świadczeń rodzinnych nienależnie pobrane podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami, co oznacza, że organ I instancji prawidłowo zażądał zwrotu od strony w/w kwoty.
Jednocześnie Kolegium pouczyło stronę, że zgodnie z art. 30 ust. 9 w/w ustawy, na wniosek strony Ośrodek Pomocy Społecznej w G. może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny.
Odnosząc się do zarzutu strony, że organ I instancji powinien wiedzieć i powiadomić stronę o każdej zmianie i jakiejkolwiek podwyżce wskazał, że zarzut ten należy uznać za nieodnoszący się do rozpatrywanej sprawy z tego względu, że to strona powinna niezwłocznie poinformować organ o podjęciu zatrudnienia, a tym samym o zakończeniu korzystania z urlopu wychowawczego, o czym została pouczona, a co ma decydujący wpływ na prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy orzekł jak w zaskarżonej decyzji.
W skardze na powyższą decyzję M.J. podała, że czuje się pokrzywdzona wydaną decyzją albowiem to organ a nie ona rozlicza przyznany jej zasiłek rodzinny i to organ powinien ją powiadomić o wszystkich nieścisłościach i zmianach. Opisała swoją trudną sytuację rodzinną i materialną i wniosła o umorzenie części zadłużenia ewentualnie o rozłożenie należności na jak najmniejsze raty.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skargę należało uwzględnić.
Zgodnie z przepisem art. 184 Konstytucji RP i art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 ustawy). Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem zgodności z prawem obowiązującym w dacie ich wydania.
Kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, jeżeli stwierdzi on naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. W związku z tym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego może nastąpić wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy wydawaniu zaskarżonej decyzji organy naruszyły prawo w sposób określony w art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 §1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl zaś art. 135 p.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. W wyroku z dnia 22.04.2010 r. sygn. I FSK 731/09 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Sens regulacji art. 135 p.p.s.a. sprowadza się do umożliwienia zastosowania środków pozostających do dyspozycji sądu administracyjnego do aktów administracyjnych innych niż te wskazane bezpośrednio w skardze, a tym samym do rozszerzenia zakresu kontroli sprawowanej przez ten sąd na wszelkie postępowania, o ile są prowadzone w granicach danej sprawy." (lex nr 594186). Określenie "we wszystkich postępowaniach", użyte w art. 135 p.p.s.a., wskazuje, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie, powinny być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc w odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach sprawy, której dotyczy skarga". (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G.W. z dnia 25.08.2009 r. sygn. I SA/Go 183/09, lex nr 552452).
W myśl zatem art. 135 p.p.s.a., Sąd może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa jedynie w stosunku do aktów lub czynności podjętych w granicach sprawy, której dotyczy skarga.
W ocenie Sądu, zarówno decyzja w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznej przyznającej świadczenie rodzinne podjęta w trybie art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (jedn. tekst Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 107 ze zm.), zwana dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych, jak również decyzja w sprawie uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane podjęta na podstawie art 30 ust.1 i ust. 2 tejże ustawy, jest aktem wydanym w granicach sprawy dotyczącej decyzji podjętej w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, w związku z czym może być na podstawie art. 135 p.p.s.a. przedmiotem kontroli Sądu w postępowaniu dotyczącym zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Rozpoznając skargę w granicach zakreślonych przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. oraz mając na względzie art. 135 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że należy uchylić z powodu istotnego naruszenia przez nie prawa nie tylko będące przedmiotem zaskarżenia decyzje wydane w niniejszej sprawie, ale także decyzje wydane w granicach niniejszej sprawy, a to decyzję ostateczną organu pierwszej instancji z dnia 25 października 2010 r. nr [...]w przedmiocie uznania świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 października 2009 r. do 31 października 2009 r. za świadczenie nienależnie pobrane oraz decyzję ostateczną tego organu z dnia 15 października 2010 r. nr[...], którą to decyzją organ I instancji zmienił w części dotyczącej dodatków do zasiłku rodzinnego decyzję własną z dnia 16 września 2008 r. nr [...]w ten sposób, że uchylił od dnia 1 października 2009 r. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacanego na dziecko A.J..
Z prawidłowych i niekwestionowanych okoliczności faktycznych niniejszej sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 7 stycznia 2009 r. M.J. domagała się przyznania między innymi dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego. Z przedłożonego przez nią zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 15 grudnia 2008 r. wynikało, że skarżącej udzielono urlopu wychowawczego na okres od 20 stycznia 2009 r. do dnia 19 stycznia 2011 r.
Z dołączonych do akt niniejszej sprawy akt administracyjnych wynika, że decyzją z dnia 20 stycznia 2009 r. nr [...]organ I instancji zmienił decyzję własną z dnia 16 września 2008 r. nr [...]i przyznał wnioskodawczyni dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego – opieka nad jednym dzieckiem – A. J. w kwocie 400 zł miesięcznie za okres od 20 stycznia 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2009 r.
Następnie decyzją z dnia 11 maja 2009 r. nr [...]zmieniono decyzję z dnia 16 września 2008 r. przyznając stronie w pkt 3 tejże decyzji dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko A. J. w kwocie 400 zł miesięcznie na okres od 20 stycznia 2009 r. do dnia 31 października 2009 r.
Na podstawie zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 21 września 2010 r. organ odwoławczy ustalił, że M.J. przebywała na urlopie wychowawczym od dnia 20 stycznia 2009 r. do dnia 30 września 2009 r.
Prawidłowo organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, dodatek z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, jeżeli dziecko pozostaje pod jego faktyczną opieką, uprawnionemu do urlopu wychowawczego, nie dłużej jednak niż przez okres:
24 miesięcy kalendarzowych;
36 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad więcej niż jednym dzieckiem urodzonym podczas jednego porodu;
72 miesięcy kalendarzowych, jeżeli sprawuje opiekę nad dzieckiem legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności albo o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1).
Dodatek przysługuje w wysokości 400,00 zł miesięcznie (ust.2).
Dodatek przysługujący za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 dodatku miesięcznego za każdy dzień. Kwotę dodatku przysługującą za niepełny miesiąc zaokrągla się do 10 groszy w górę (ust. 3).
W przypadku równoczesnego korzystania z urlopu wychowawczego przez oboje rodziców lub opiekunów prawnych dziecka przysługuje jeden dodatek (ust. 4). Dodatek nie przysługuje osobie, o której mowa w ust. 1, jeżeli:
(uchylony);
bezpośrednio przed uzyskaniem prawa do urlopu wychowawczego pozostawała w stosunku pracy przez okres krótszy niż 6 miesięcy;
podjęła lub kontynuuje zatrudnienie lub inną pracę zarobkową, która uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;
dziecko zostało umieszczone w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu, z wyjątkiem dziecka przebywającego w zakładzie opieki zdrowotnej, oraz w innych przypadkach zaprzestania sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem;
w okresie urlopu wychowawczego korzysta z zasiłku macierzyńskiego (ust. 5).
Obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego do okresu zatrudnienia wymaganego do nabycia prawa do dodatku zalicza się okres zatrudnienia na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego (ust. 6).
Zgodnie z art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego.
Trafnie zauważa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, że jak wynika z przytoczonego wyżej przepisu prawa, warunkiem przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa wyżej, jest rezygnacja z zatrudnienia i korzystanie z urlopu wychowawczego w celu sprawowania opieki nad dzieckiem. Podjęcie zatrudnienia pozbawia prawa do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego.
Niespornym w sprawie jest, że skarżąca korzystała z urlopu wychowawczego od 20 stycznia 2009 r. tylko do 30 września 2009 r., w związku z czym organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne mające na celu weryfikację ostatecznej decyzji administracyjnej, którą przyznano stronie dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacanego na dziecko A.J..
Z akt sprawy administracyjnej wynika, że w tym celu decyzją z dnia 15 października 2010 r. nr [...]organ I instancji zmienił w części dotyczącej dodatków do zasiłku rodzinnego decyzję własną z dnia 16 września 2008 r. nr [....], uchylając od dnia 1 października 2009 r. prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacanego na dziecko A.J.. Decyzja ta stała się ostateczna. Z akt sprawy administracyjnej nie wynika, kiedy decyzja ta została doręczona stronie postępowania.
Następnie decyzją z dnia [...]r. nr[...], wydaną z powołaniem się na art 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ I instancji uznał wypłacony skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. za świadczenie nienależnie pobrane. Od w/w decyzji strona także nie wniosła odwołania.
Następnie zaś zostały wydane decyzje zaskarżone w niniejszej sprawie: w dniu 16 listopada 2010 r. podjęta została z upoważnienia Burmistrza G. przez Kierownika Komórki Świadczeń Rodzinnych Ośrodka Pomocy Społecznej w G. decyzja nr [...]w sprawie żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. w kwocie 400 zł wraz z ustawowymi odsetkami oraz w drugiej instancji – decyzja z dnia 4 stycznia 2011 r. nr SKO [...]Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W, które utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.
Zauważyć należy, że decyzja organu I instancji z dnia 16 września 2008 r. nr [....], którą następnie zmieniono decyzją tego organu z dnia 15 października 2010 r. nr [...]przez uchylenie od dnia 1 października 2009 r. prawa skarżącej do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacanego na dziecko A.J., nie zawiera w ogóle w swej treści orzeczenia o przyznaniu skarżącej prawa do dodatku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacanego na dziecko A. J., lecz orzeka o przyznaniu stronie świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na dziecko – D. M.i to na okres od 01.09.2008 r. do 31.08.2009 r. (pkt 1) i A. J. na okres od 01.09.2008 r. do 31.08.2009 r. (pkt 2), jednorazowo dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka na A. J. (pkt 3) oraz jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka – A.J.(pkt 4).
O dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacanego na dziecko A. J.za okres obejmujący okres będący przedmiotem rozstrzygania w niniejszej sprawie, to jest okres od 1 października 2009 r. do 31 października 2009 r., organ I instancji orzekł w decyzji z dnia 11 maja 2009 r. nr [....](pkt 3 tejże decyzji) i decyzja ta, jak wynika z akt sprawy administracyjnej, nie została w powyższym zakresie uchylona do dnia wydania zaskarżonych w niniejszej sprawie decyzji administracyjnych orzekających o zwrocie świadczenia rodzinnego w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacanego na dziecko A.J. za okres od 1 października 2009 r. do 31 października 2009 r. Mimo to organ I instancji z naruszeniem art 16 k.p.a., i to przed upływem terminu do wniesienia odwołania od powyższej decyzji tego organu z dnia 15 października 2010 r. nr 000660-1/ZR/10/2010, decyzją z dnia 25 października 2010 r. nr 000660-2/ZR/10/2010 uznał wypłacony skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. za świadczenie nienależnie pobrane.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że w ostatnio wymienionej decyzji z dnia 25 października 2010 r. nr [...]organ I instancji, uznając wypłacony skarżącej dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego na dziecko A.J. za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. za świadczenie nienależnie pobrane, z naruszeniem art. 107 § 1 k.p.a. w ogóle nie wskazał w sposób prawidłowy podstawy prawnej podjętej decyzji, bowiem ani w podstawie prawnej w/w decyzji, ani w jej uzasadnieniu nie wskazał, która z przesłanek wymienionych w art 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wystąpiła w niniejszej sprawie. W decyzji tej również nie wykazano, że skarżąca była prawidłowo pouczona o przesłankach warunkujących uznanie pobranych świadczeń za nienależnie pobrane. Z treści powyższej decyzji wynika, że te okoliczności sprawy, istotne także dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, nie zostały przez organ I instancji z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1k.p.a. w w/w decyzji wyjaśnione i ustalone. Braku tego nie może zastąpić wskazanie w zaskarżonej decyzji przez podkreślenie, art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako stosownego przepisu prawa, który stanowiłby w sprawie ewentualnie podstawę prawną uznania świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane.
Dla rozstrzygnięcia o zwrocie świadczenia rodzinnego niezbędne jest uprzednie orzeczenie ostateczną decyzją administracyjną najpierw o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, później – po uzyskaniu waloru ostateczności przez w/w decyzję - o uznaniu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane. Dopiero walor ostateczności decyzji rozstrzygającej najpierw o zmianie lub uchyleniu decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, później o nienależności świadczenia otwiera drogę dla żądania zwrotu tychże nienależnych świadczeń. Dopóki decyzje takie nie są ostateczne, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie jest świadczeniem nienależnym.
Zauważyć należy, że w wyroku z dnia 16.12.2009 r. sygn. akt II SA/Po WSA w Poznaniu wskazał, że: "Decyzja uchylająca decyzję przyznającą świadczenie rodzinne stanowi pierwszy etap postępowania o zwrot nienależnie pobranych świadczeń." (lex nr 583077). Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane i nałożenie obowiązku jego zwrotu bez uprzedniego wzruszenia decyzji przyznającej to świadczenie, prowadziłoby bowiem do sytuacji, w której w obrocie prawnym pozostawałyby dwie sprzeczne ze sobą decyzje - jedna przyznająca świadczenie a druga obligująca do jego zwrotu. Aby zastosować przepis art. 30 ust. 1 u.ś.r., decyzja eliminująca z obrotu prawnego lub zamieniająca decyzję, którą przyznano nienależne świadczenia musi posiadać przymiot ostateczności. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy sygn. II SA/Bd 613/07, lex nr 41609).
Skoro z przyczyn wskazanych powyżej, zarówno ostateczna decyzja organu I instancji z dnia 15 października 2010 r. nr [...], jak i decyzja ostateczna tego organu z dnia 25 października 2010 r. nr [...]w sposób istotny narusza prawo, obie one podlegały uchyleniu na podstawie art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Uchyleniu także na podstawie wyżej powołanego przepisu prawa podlegały zaskarżone w sprawie decyzje administracyjne, skoro ich przedmiotem jest żądanie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2009 r. w sytuacji, gdy nadal pozostaje w obrocie prawnym decyzja administracyjna przyznająca prawo do tego świadczenia za w/w okres.
W wyroku z dnia 16.01.2008 r. sygn. II SA/Go 645/07 (lex nr 486343) WSA w G.W. wskazał, że: "Dla zastosowania art. 32 in fine ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) decydujący jest obiektywny fakt nienależnego pobrania przez stronę świadczenia rodzinnego, tj. niezgodnie z przepisami ustawy. Natomiast wydanie przez organ decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego może nastąpić dopiero po stwierdzeniu, że zachodzi jedna z przesłanek wymienionych w art. 30 ust. 2. Niewątpliwie przesłanki wskazane w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym."
Obowiązek zwrotu świadczenia z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ma charakter następczy - uzależniony jest od tego, czy strona była należycie pouczona o przesłankach, które w sposób negatywny warunkują pobieranie przyznanych jej świadczeń. Pouczenie adresowane do strony winno być czytelne, jasne i zrozumiałe dla świadczeniobiorcy. Pouczenie takie winno być zamieszczone w ulotce, z której następnie strona może korzystać w okresie późniejszym, bądź w uzasadnieniu decyzji. Przedstawienie stronie do wglądu przepisów regulujących zasady przyznawania świadczeń rodzinnych, polegające na możliwości ich lektury na formularzu wniosku, następnie spoczywającym w urzędzie jako część akt sprawy, co do zasady nie wyczerpuje wymogów pouczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11.12.2008 r. sygn. IV SA/Po 331/08, lex nr 527565).
W wyroku z dnia 12.01.2009 r. sygn. IV SA/Po 437/08 (lex nr 522956) WSA w Poznaniu wskazał, że: "Organ wydając decyzję o stwierdzeniu, że jakieś świadczenia są nienależne, winien w sposób dokładny przeanalizować, dlaczego, i na jakiej podstawie prawnej wydał swoje orzeczenie, czyniąc to w kontekście stanu faktycznego konkretnej - rozpatrywanej sprawy."
Użyte w art. 30 ust. 2 pkt 1) ustawy o świadczeniach rodzinnych sformułowanie: "jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania" nie oznacza, że wystarczy samo wykazanie faktu, że osoba uprawniona była pouczona, że zobowiązana jest do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jeżeli bowiem ustawodawca nakłada na organ obowiązek przekazania konkretnych informacji świadczeniobiorcy w celu umożliwienia mu wywiązania się z obowiązku ewentualnego zwrotu świadczenia, które stało się nienależne, to oznacza, iż można uznać, że świadczeniobiorca nie wywiązał się ze swojego obowiązku dopiero wówczas, kiedy pomimo możliwości skonfrontowania swojej sytuacji z udzieloną w pouczeniu informacją, nie dostrzegł, że zaistniała sytuacja konieczności zwrotu świadczenia i takowego zwrotu nie dokonał. (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 17.03.2010 r. sygn. II SA/Bd 112/10 (lex nr 576227).
W wyroku z dnia 01.04.2010 r. sygn. I OSK 1710/09 (lex nr 595278) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Nienależnie pobrane świadczenie, to świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych, albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, na skutek okoliczności leżących po stronie świadczeniobiorcy."
Rozpoznając ponownie sprawę organy administracji, mając na względzie to, co powiedziono wyżej odnośnie meritum, w razie uznania, że wystąpiła w sprawie jedna z przesłanek wymieniona w art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uchyli ostateczną decyzję administracyjną orzekającą o przyznaniu skarżącej prawa do świadczenia rodzinnego w formie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego wypłacanego na dziecko A.J. za okres od 1 października 2009 r. do dnia 31 października 2009 r., następnie po ustatecznieniu się decyzji w powyższym zakresie, wyda na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z jedną z przesłanek określonych w ust. 2 tego przepisu prawa decyzję o uznaniu świadczenia rodzinnego za nienależnie pobrane, po uprzednim należytym, zgodnym z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. wyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, w tym istnienia jednej z wymienionych w ust. 2 art. 30 tejże ustawy okoliczności uzasadniających uznanie pobranego świadczenia za nienależne, uzasadniając wydane w tym przedmiocie decyzje zgodnie z wymogiem art 107 § 1 k.p.a., a następnie po ustatecznieniu się decyzji w powyższym zakresie orzeknie o terminie i sposobie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie powołanych przepisów prawa Wojewódzki sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w pkt I wyroku.
Orzeczenie w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji (pkt II wyroku) zostało podjęte na podstawie art 152 p.p.s.a.