IV SA/Wr 106/05

IV SA/Wr 106/05 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-02-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Skrzypczak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 7, art. 77 par. 1 w zw. z art. 154 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
IV SA/Wr 106/05 Wyrok W Imieniu Rzeczypospolitej Polskiej Dnia 29 kwietnia 2005 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w następującym składzie: Przewodniczący: S. NSA Bogumiła Skrzypczak po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2005 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]roku Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich; 1. u c h y l a zaskarżoną decyzję; 2. z a s ą d z a od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 100 złotych (słownie: sto złotych) tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; 3. n i e o r z e k a o wykonalności zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Uzasadnienie.
J. P. uprawnienia kombatanckie uzyskał na podstawie orzeczenia Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w J. G. z dnia [...] roku. Podstawą przyznania tych uprawnień był udział J. P. w walkach o utrwalanie władzy ludowej w okresie od dnia [...]roku do dnia [...]roku, tj. w okresie służby w Milicji Obywatelskiej.
Decyzją z dnia [...]r. (Nr [...]) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił J. P. uprawnień kombatanckich, a decyzją z dnia [...] roku (Nr [...]) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]roku.
W dniu [...]roku strona wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W piśmie z dnia [...]roku J. P. powołując się na zeznania świadków, w tym swego ówczesnego dowódcy F. K. zarzucił, że w okresie służby w MO został przydzielony do Batalionu Operacyjnego i brał udział w walkach z oddziałami UPA. Ponadto zarzucił, że od roku [...] był członkiem partyzanckiego oddziału Armii Ludowej.
Decyzją z dnia [...]r. (Nr [...]) wydaną w trybie art. 154 kpa, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił uchylenia decyzji własnej z dnia [...]r. o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
Pismem z dnia [...]r. strona wystąpiła do Kierownika Urzędu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]roku (Nr [...]) – wydaną na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz.1071 z późn. zm.) oraz art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002r. Nr 42, poz. 371) - utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]roku.
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych stwierdził, że we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy strona nie podała nowych faktów, które byłyby nieznane Kierownikowi Urzędu podczas podejmowania decyzji z dnia [...] roku. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wskazał, że stosownie do art. 16 § 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach określonych w Kodeksie. Z powyższego przepisu, wyrażającego zasadę trwałości decyzji ostatecznych wynika, że decyzja taka nie może być w zasadzie wzruszona w trybie postępowania administracyjnego, z wyjątkami ściśle określonymi w przepisach kpa. Jednym z takich wyjątków jest przepis art. 154 kpa., zgodnie z którym decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji państwowej, który ją wydał lub przez organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują pojęcia "słuszny interes strony". Zdaniem Kierownika Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych słuszny interes strony nie może się jednak sprowadzać do obchodzenia innych przepisów prawa, tj. w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 pkt. 2 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Niewątpliwie w interesie strony leżałoby uniknięcie sankcji wskazanych wyżej przepisów ustawy, jednakże organy administracji państwowej zobowiązane są działać na podstawie przepisów prawa (art. 6 Kpa) i w sytuacji stwierdzenia braku podstaw do zachowania uprawnień kombatanckich zobowiązane są do podjęcia decyzji o ich pozbawieniu.
W ocenie organu nie budzi wątpliwości fakt, że zainteresowany uzyskał uprawienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej pełniąc służbę w Milicji Obywatelskiej. Zgodnie zatem z treścią art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennych fakt ten stanowi podstawę do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Zainteresowany w żaden sposób nie wykazał, aby spełniał przesłanki przewidziane w treści przepisu art. 25 ust. 2 pkt. 2 zd. 2 wskazanej ustawy, warunkujące zachowanie dotychczasowych uprawnień. Takimi okolicznościami są uczestnictwo w wojnie Domowej w H. w latach [...], uzyskanie uprawnień z mocy obecnie obowiązującej ustawy oraz pełnienie z poboru służby wojskowej w Wojsku Polskim w okresie od dnia [...]roku do dnia [...]roku. Wnioskodawca podnosi, iż nigdy nie był milicjantem, natomiast był żołnierzem Batalionu Operacyjnego w II Kompanii i brał udział w oczyszczaniu terenów wyzwolonych z rozbitków niemieckich i band UPA. Organ wskazał jednak, że twierdzenia strony pozostają w sprzeczności z dokumentami urzędowymi zebranymi w sprawie. Przynależność strony do MO potwierdza: zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w R. z dnia [...]r., pismo Komendy Wojewódzkiej Policji w R. z dnia [...]i z dnia [...] r., jak również pismo IPN Oddział w R. z dnia [...]r. Z pisma IPN wynika, że strona była zatrudniona w KWMO R. w charakterze milicjanta II Kompanii Baonu Operacyjnego w okresie od [...]r. do [...]r. Jednocześnie z pisma tego wynika, że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających udział strony, jak i jednostki MO, w której służył zainteresowany w walkach z UPA we wskazanym wyżej okresie pod dowództwem wojskowym.
Zainteresowany podniósł również okoliczność przynależności w latach [...]do oddziałów partyzanckich Armii Ludowej. Strona nie przedstawiła jednak żadnych dowodów na potwierdzenie tego faktu, natomiast IPN Oddział w R. w piśmie z dnia [...] r. podał, iż akta osobowe zainteresowanego nie zawierają informacji o jego działalności konspiracyjnej w oddziałach partyzanckich AL-GL.
Z akt sprawy nie wynika zatem, aby strona prowadziła działalność kombatancką, równorzędną z działalnością kombatancką, albo podlegała represjom określonym w ustawie o kombatantach.
J. P. wniósł na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W skardze zarzucił, że organ nie dostatecznie wnikliwie rozpoznał sprawę.
W szczególności twierdził, że w toku postępowania zaoferował dowody z oświadczenia swego ówczesnego dowódcy, który zeznał, że skarżący był żołnierzem Oddziału Operacyjnego i brał udział w walkach z oddziałami UPA. Zaświadczenia z Komendy Wojewódzkiej o zatrudnieniu w MO pochodzą z akt odtworzonych w roku [...] a nie na podstawie dokumentów źródłowych dotyczących Batalionu Operacyjnego. Skarżący zarzucił też, że podał organowi nazwiska swoich dowódców, organ mógł zatem sprawdzić charakter oddziału i jego udział w walkach z UPA. Wskazywał też, że uprawnienia kombatanckie uzyskał na podstawie zeznań gen. dywizji F. K. i kapitana Z. P., podczas gdy obecnie organ nie wykorzystał oświadczeń tych świadków. Twierdził też skarżący, że w związku z udziałem w walkach został ranny, pozostał w szpitalu podczas, gdy jego oddział wyruszył na front do dalszej walki.
Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i powołał się na swoją poprzednią argumentację.
W toku postępowania sądowego obydwie strony wniosły o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności decyzji, niektórych postanowień i innych aktów organów administracyjnych. W związku z tym kontrolą w postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest zgodność z prawem materialnym zaskarżonych aktów administracyjnych, a także badanie zgodności tych aktów pod względem formalnym, a więc badanie, czy w postępowaniu administracyjnym nie nastąpiło takie naruszenie przepisów o postępowaniu administracyjnym, które miało wpływ na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie organ administracyjny naruszył przepisy o postępowaniu administracyjnym w stopniu wpływającym na wynik sprawy.
W szczególności organ nie wyjaśnił należycie zarzutów skarżącego i nie przeprowadził wyczerpującego wyjaśniającego. Takie działanie organu administracyjnego stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 Kpa.
Ponadto organ nie wyjaśnił wyczerpująco, czy w sprawie istnieją podstawy wymienione w art. 154 § 1 Kpa, a przede wszystkim nie wyjaśnił, czy istnieje słuszny interes strony w domaganiu się uchylenia decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich.
Z treści decyzji z dnia [...]r. (Nr [...]), którą Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił J. P. uprawnień kombatanckich, a także z decyzji z dnia [...]roku (Nr [...]), którą organ utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]roku wynika, że podstawą pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich było ustalenie, że skarżący był funkcjonariuszem Milicji Obywatelskiej, w takim charakterze brał udział w utrwalaniu władzy ludowej, a także, iż służba w Milicji Obywatelskiej nie stanowiła służby w zmilitaryzowanych oddziałach, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 1997r. Nr 142, poz. 950 ze zmn.). W decyzjach tych organ jednak nie rozważał, czy przynależność skarżącego do Batalionu Operacyjnego miałaby znaczenie dla jego uprawnień kombatanckich.
W zaskarżonych decyzjach wydanych w niniejszej sprawie organ wprawdzie przyjmuje, ze skarżący był członkiem Batalionu Operacyjnego, jednakże zdaniem organu brak jest dowodów, że Batalion ten brał udział w walkach z oddziałami UPA, jak również, aby Batalion ten współdziałał z Wojskiem Polskim.
W myśl przepisu art. 25 ust. 1 powołanej ustawy osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia, z zastrzeżeniem ust. 2. Trafnie zauważał organ w poprzednich decyzjach, że zgodnie z uchwałą Składu Siedmiu Sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2000r., sygn. akt OPS 5/00 (ONSA 2001, Nr 1, poz. 3) Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.). Oznacza to, że żadna działalność w ramach MO nie daje podstaw do przyznania uprawnień kombatanckich w świetle przepisów obowiązującej ustawy o kombatantach.
W toku niniejszej sprawy, postępowania weryfikacyjnego i postępowania przed ZBOWiD skarżący jednak twierdził, że został wcielony do Batalionu Operacyjnego, a także, że w czasie służby walczył z bandami UPA na terenie R.. Podniósł także, że MO została powołana dopiero dekretem PKWN z dnia 7 października 1944 r., a on rozpoczął służbę już w dniu [...]r., co w sprawie nie jest sporne. Skarżący zatem stanowczo twierdził, że nie mógł być funkcjonariuszem MO lecz był członkiem Batalionu Operacyjnego stworzonego do walk przeciwko bandom UPA. Twierdził też, że brał udział w akcjach pod dowództwem pułkownika F. K., kapitana D. i kapitana O..
Okoliczności te wymagały wszechstronnego wyjaśnienia zgodnie z zasadami kodeksu postępowania administracyjnego. Fakt uczestnictwa funkcjonariusza MO w walkach z bandami, zbrojnym podziemiem i oddziałami UPA nie oznacza, że nie ma potrzeby bliższego wyjaśnienia uczestnictwa skarżącego jako funkcjonariusza MO w walkach z oddziałami UPA. Prawna kwalifikacja Milicji Obywatelskiej jako nie zmilitaryzowanej służby państwowej nie przesądza o prawnym charakterze formacji, w jakiej skarżący działał, ani też o prawnym charakterze jego udziału w walkach z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii. Funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który został wcielony do specjalnej grupy operacyjnej powołanej w celu prowadzenia działań "wojennych" przeciwko oddziałom UPA i w tym zakresie nie podlegał rozkazom swojego przełożonego służbowego lecz rozkazom oficera Wojska Polskiego, nie brał udziału w tych walkach w wykonywaniu swoich obowiązków funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29.08.2001r. sygn. III RN 132/00)
Kwestie związane z charakterem uczestnictwa skarżącego w ramach Batalionu Operacyjnego nie zostały wyjaśnione w postępowaniu administracyjnym. W szczególności nie wyjaśniono czyim rozkazom podlegał, co stanowiło przedmiot jego działania, jaki charakter miała służba skarżącego przed wejściem w życie dekretu PKWN z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 4, poz. 33), który to dekret zgodnie jego art. 9 wszedł w życie z dniem 12 października 1944 r. Zagadnienia te nie były przedmiotem weryfikacyjnego postępowania administracyjnego bowiem przyjęcie tezy o braku zmilitaryzowanego charakteru MO w sytuacji, gdy skarżący był jednocześnie milicjantem eliminowało według błędnego poglądu organu administracji publicznej potrzebę dokładniejszego badania okoliczności faktycznych sprawy co do zwalczania oddziałów UPA. Tymczasem jeśli przyjąć, że teza o braku zmilitaryzowanego charakteru MO nie dotyczy działalności specjalnych wydzielonych i współdziałających z wojskiem grup operacyjnych składających się z funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, to ustalenie charakteru wydzielonych oddziałów (grup) operacyjnych i uczestnictwa w niej skarżącego oraz ewentualnej walki w ramach tej grupy (batalionu) z oddziałami UPA wymaga przeprowadzenia dodatkowych ustaleń. W wyżej powołanym wyroku z dnia 29.08.2001r. sygn. III RN 132/00 Sąd Najwyższy postawił tezę, zgodnie z którą: "...Funkcjonariusz Milicji Obywatelskiej, który na mocy rozkazów został skierowany do służby w specjalnej grupie operacyjnej utworzonej w celu walki z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii i podlegał w tej walce dowództwu Wojska Polskiego, nie traci uprawnień kombatanckich ze względu na treść art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach..."
Rozpoznając wniosek skarżącego o uchylenie ostatecznej decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich w trybie art. 154 Kpa organ był więc zobowiązany wyjaśnić wskazane wyżej okoliczności dotyczące udziału skarżącego w działaniach Batalionu Operacyjnego. Od wyjaśnienia bowiem tych kwestii jest uzależnione stwierdzenie, czy wniosek o uchylenie decyzji ostatecznej w trybie art. 154 Kpa opiera się na "słusznym interesie strony".
Obowiązek ten nie został przez organ spełniony.
Wprawdzie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przyjmuje, ze skarżący został wcielony do Batalionu Operacyjnego, jednakże stwierdza, że brak jest dowodów na okoliczność, że Batalion ten brał udział w walkach z oddziałami UPA, jak też aby współpracował on, względnie był oddany pod dowództwo Wojska Polskiego. W tym zakresie organ powołuje się na pismo IPN Oddział w R. z dnia [...]roku (Nr [...]). Pominął jednak organ fakt, że z treści tego pisma wynika jedynie tyle, że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających udział skarżącego w walkach z UPA, jak też nie odnaleziono dokumentów dotyczących walki Batalionu Operacyjnego pod dowództwem Wojska Polskiego.
Takie stwierdzenie zawarte w wymienionym piśmie nie mogło stanowić podstawy do uznania, że skarżący nie walczył pod dowództwem Wojska Polskiego z oddziałami UPA. Fakt nie odnalezienia stosownych dokumentów w Instytucie Pamięci Narodowej oznacza bowiem tylko tyle, że ten organ nie dysponuje odpowiednimi dokumentami, co nie oznacza, że inne osoby, czy też instytucje dowodów takich nie posiadają. Skarżący bowiem konsekwentnie wskazywał , że brał udział w walkach z UPA, że w tych walkach został ranny, a także wskazywał nazwiska przełożonych, którzy dowodzili w tych operacjach.
W celu rzetelnego zbadania, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 154 Kpa do uchylenia decyzji pozbawiających skarżącego uprawnień kombatanckich organ administracyjny był zobowiązany przeprowadzić dalsze postępowanie wyjaśniające dotyczące kwestii udziału skarżącego w walkach z UPA pod kierownictwem Wojska Polskiego. W szczególności winien wezwać skarżącego do wskazania takich dowodów, a na podstawie dotychczasowego stanu sprawy ewentualnie ustalić, czy oficerowie będący przełożonymi skarżącego byli oficerami Wojska Polskiego, względnie też, czy kierowali walkami przy współdziałaniu z Wojskiem Polskim. Ustalenie takich faktów mogłoby zweryfikować dotychczasowe stanowisko organu co do tego, że skarżący w ramach Batalionu Operacyjnego w ogóle nie brał udziału w walkach z oddziałami UPA, a także, iż ewentualne walki odbywały się pod kierownictwem Wojska Polskiego.
Dopiero jednoznaczne wyjaśnienie tych wątpliwości mogłoby dać odpowiedź na to, czy domagając się uchylenia ostatecznej decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich skarżący działał na podstawie "słusznego interesu strony", w rozumieniu art. 154 Kpa.
W tej sytuacji zaskarżoną decyzję uznać należy za przedwczesną. Wyżej wskazane uchybienia procesowe polegające na niewyjaśnieni wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, jako mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skutkowały konieczność uchylenia tej decyzji, co orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
O kosztach postępowania przed Sądem orzeczono na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zmn.).
Orzeczenie zawarte w pkt 3. sentencji wyroku oparto na przepisie art. 152 owej ustawy uznając, że zaskarżona decyzja nie posiadała cechy wykonalności.
Z tych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.