IV SA/Wr 104/20

IV SA/Wr 104/20 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2020-11-06
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-02-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Wanda Wiatkowska-Ilków /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6144 Szkoły i placówki oświatowo-wychowawcze
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Sygn. powiązane
III OSK 4398/21 - Wyrok NSA z 2024-05-14
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 506
art. 101
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków (sprawozdawca) Protokolant: Mariusz Sitny po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 października 2020 r. sprawy ze skargi S.G., K.W. na uchwałę Rady Miejskiej W. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie utworzenia jednostki organizacyjnej gminy W., działającej w formie jednostki budżetowej pod nazwą [...] Zespół Żłobków oraz nadania jej statutu oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Rada Miejska W. uchwałą nr [...] z dnia [...] zmieniła uchwałę Rady Miejskiej W. nr [...] w sprawie utworzenia jednostki organizacyjnej gminy W., działającej w formie jednostki budżetowej pod nazwą W. Zespół Żłobków oraz nadania jej statutu, w ten sposób, że na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 506) w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869) oraz art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2019 r. poz. 409), i uchwaliła co następuje:
§ 1. W uchwale Rady Miejskiej W. nr [...] z dnia [...] w sprawie utworzenia jednostki organizacyjnej gminy W., działającej w formie jednostki budżetowej pod nazwą W. Zespół Żłobków oraz nadania jej statutu (Dz. Urz. Woj. Doln. z 2018 r. poz. 1472 i 2540), w załączniku wprowadza się następujące zmiany:
w § 8 ust. 2 otrzymuje brzmienie:
"2. Do żłobka przyjmowane są dzieci, które spełniają łącznie 3 warunki:
1) w dniu przyjęcia do żłobka ukończyły co najmniej 20 tygodni życia;
2) mają miejsce zamieszkania na terenie miasta W.:
3) posiadają obowiązkowe szczepienia ochronne, zgodne z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych lub przeciwskazania do szczepień zgodne z Programem, na potwierdzenie czego rodzic lub opiekun prawny dziecka przedłożył zaświadczenie od lekarza pediatry."
§ 2. Wykonanie uchwały powierza się Prezydentowi W.
§ 3. Uchwała wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2020 roku.
Skargę na powyższą uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożyły S. G. i K. K.
Jako podstawę prawną zaskarżenia wskazały art. 101 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym w zw. z art. 53 § 2a p.p.s.a.
Zaskarżonej uchwale zarzuciły:
- naruszenie art. 3a ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi do lat 3 poprzez ustalenie kryterium przyjęcia dziecka do żłobka, które nie ma podstawy prawnej w wyżej wymienionej ustawie, co znacząco utrudni lub wręcz uniemożliwi nam zapisanie dziecka do żłobka,
- naruszenie art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. poprzez nakazanie mi ujawnienia danych osobowych szczególnie wrażliwych, co narusza nasze prawo do prywatności,
- naruszenie art. 51 Konstytucji RP w związku z przepisu art. 23 ust.2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, poprzez zobowiązanie do ujawnienia danych z dokumentacji medycznej pod warunkiem wykluczenia z możliwości korzystania z usług Wrocławskiego Zespołu Żłobków, co narusza nasze prawo do prywatności;
- naruszenie art. 17 ust.6 , art., 17 ust. 10 pkt 3 ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z §6 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawę obowiązkowych szczepień ochronnych, w związku z art. 6 ust.1 i 2 ustawy z dnia 27 października 2017r. o podstawowej opiece zdrowotnej, poprzez sformułowanie wymogu przedłożenia zaświadczenia odbycia szczepień lub przeciwwskazań do szczepień od lekarza pediatry, co wyklucza z tego grona np. lekarzy medycyny ogólnej, medycyny rodzinnej, którzy spełniają kwalifikacje określone w §6 wskazanego wyżej Rozporządzenia, co znacząco utrudnia uzyskanie wymaganego zaświadczenia i bez podstawy prawnej narzuca obowiązek korzystania z lekarzy jednej specjalizacji o wniosły o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały.
W uzasadnieniu podały, że zaskarżoną uchwałą zmieniono Statut W. Zespołu Żłobków w ten sposób, że § 8 ust. 2 otrzymał brzmienie, zgodnie z którym do żłobka będą przyjmowane dzieci, po spełnieniu następujących łącznie warunków:
1) w dniu przyjęcia do żłobka ukończyły co najmniej 20 tygodni życia,
2) mają miejsce zamieszkania na terenie miasta W.,
3) posiadają obowiązkowe szczepienia ochronne, zgodne z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych lub przeciwwskazana zgodnie z Programem, na potwierdzenie czego rodzic lub opiekun prawny dziecka przedłożył zaświadczenie od lekarza pediatry.
Według skarżących zaskarżona uchwała w ppkt 3 jest sprzeczna z obowiązującym prawem jak i narusza ich prawo do zapewnienia dziecku opieki, o której mowa w ustawie o opiece nad dziećmi do lat 3 poprzez publiczne instytucje, które w założeniu mają zaspakajać uzasadnione potrzeby społeczne mieszkańców gminy.
Warunek wskazany w ppkt 3 utrudnia skarżącym zapisanie dziecka do żłobka we Wrocławiu, a zważywszy na przyczyny (zdrowotne) z powodu których nie mogą szczepić dzieci, wręcz może uniemożliwić, wykluczyć ich z możliwości korzystania z dóbr publicznych w tym przypadku z usług W. Zespołu Żłobków. Pracują, więc zapisanie dziecka do żłobka ułatwiłoby im godzenie obowiązków rodzicielskich z zawodowymi. Nadto miałyby pewność, iż dzieci otrzymają należytą opiekę, a skarżące mogłyby skupić na pracy zawodowej.
Wymaganie przedkładania takich informacji jest niecelowe, bezprawne, a także narusza ich prawo jak i ich dzieci do prywatności i ochrony danych osobowych szczególnie wrażliwych, o których mowa w art. 9 ust. 1 RODO. Uchwała utrudnia również innym rodzicom znajdującym się w podobnej sytuacji zapisanie ich dzieci do Żłobka, co wskazuje na jej publicznoprawny charakter.
Podały, że przytoczone powyżej okoliczności pozostają w ścisłym związku z naruszeniem ich interesu prawnego.
W zakresie zarzutów naruszenia prawa, przede wszystkim wskazały, iż dane osobowe opiekunów i dziecka wymagane przy rekrutacji do żłobka zostały określone w art. 3a ust.1 ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3. Wśród tych kryteriów brak jest obowiązku wykazywania, iż dziecko zostało poddane obowiązkowym szczepieniom ochronnym lub zostało zwolnione z tego obowiązku. W ustępie 6 przywołanego przepisu mowa jest jedynie o danych o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka.
W zakres pojęcia "danych o stanie zdrowia dziecka" nie wchodzą informacje o poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Potwierdza to zapis art. 2 ust. 2 ustawy wskazujący na funkcje żłobka - opiekuńczą, wychowawczą oraz edukacyjną. Rozwinięciem tej regulacji jest art. 10 ustawy wskazujący na zadania żłobka i klubu dziecięcego.
Z powyższych przepisów wynika, iż rodzice lub opiekunowie prawni udostępniają dane o stanie zdrowia w celu zapewnienia mu prawidłowej opieki. Powyższe znajduje potwierdzenie w wykładni autentycznej art. 3a ustawy. Z uzasadnienia projektu ustawy wprowadzającej ten przepis wynika, iż zbieranie danych na temat stanu zdrowia dziecka oraz stosowanej diety ma zapewnić prawidłową opiekę nad dzieckiem w instytucji opieki. (uzasadnienie rządowego projektu ustawy o zmianie ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, druk sejmowy Sejmu VII kadencji nr 1075).
Takie stanowisko zajął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 26 października 2015 r., sygn. akt IV SA/G1 749/15, (orzeczenia.nsa.gov.pl).
Uchwała narusza również art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (dalej: RODO), zgodnie z którym zabrania się przetwarzania danych osobowych ujawniających pochodzenie rasowe lub etniczne, poglądy polityczne, przekonania religijne lub światopoglądowe, przynależność do związków zawodowych, oraz przetwarzania danych genetycznych, danych biometrycznych w celu jednoznacznego zidentyfikowania osoby fizycznej lub danych dotyczących zdrowia, seksualności lub orientacji seksualnej tej osoby. Co prawda ust. 2 cytowanego przepisu wprowadza wyjątki od tej zasady, jednakże żaden z nich nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. W szczególności taki wyjątek jest przewidziany w ust.2 pkt g wskazanego wyżej przepisu ale poza wymogiem proporcjonalności wymaga się od prawodawcy zastosowania "odpowiednich i konkretnych środków ochrony prawd podstawowych i interesów osoby, której dane dotyczą".
W zaskarżonej uchwale nie ma i być nie może, z uwagi na ograniczone kompetencje prawne Rady Miejskiej, wymaganych Rozporządzeniem PE i RUE zabezpieczeń praw podstawowych i interesów dziecka oraz jego rodziców.
Podniosły, że przepisy obowiązujących ustaw nie zobowiązują skarżących do udzielania Żłobkowi informacji związanych ze szczepieniami dziecka. Informacje o stanie zdrowia dziecka oraz przebytych szczepieniach ochronnych należą do kategorii danych osobowych szczególnie wrażliwych, których przetwarzanie jest możliwe jedynie przy zachowaniu ściśle określonych wymogów wymienionych w art. 9 ust. 2 RODO. Jednakże w niniejszej sprawie żaden z wyjątków wymienionych w tym przepisie nie zachodzi.
Skarżące stwierdziły, że zakaz przetwarzania danych wrażliwych, do których należą informacje o odbytych obowiązkowych szczepieniach dziecka, stanowi przejaw konstytucyjnej zasady ochrony prywatności (art. 51 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej). Zatem działania, mające na celu uzyskanie tych danych w sposób nieuprawniony, stanowią naruszenie art. 51 Konstytucji RP.
W tym przypadku konkretyzacja konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do prywatności znajduje swoje odzwierciedlenie w treści art. 23 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Zgodnie z tym przepisem dane zawarte w dokumentacji medycznej podlegają ochronie określonej zarówno w tej ustawie jak również w przepisach odrębnych. Zatem wszelkie dane zawarte w dokumentacji medycznej podlegają ścisłej ochronie jako dane wrażliwe i udostępniane mogą być tylko w enumeratywnie wymienionych przypadkach, określonych aktem rangi ustawowej, np. art. 26 ust. 3 ustawy o prawach pacjenta, z tym że żłobek tej regulacji nie podlega bowiem nie udziela świadczeń zdrowotnych. Nie istnieje możliwość wyłączenia ochrony tych danych aktem prawa miejscowego. W konsekwencji konieczność przedstawienia zaświadczeń o odbytych obowiązkowych szczepieniach lub zaświadczeń o istnieniu przeciwwskazań do szczepień, jako warunku przyjęcia do Żłobka, w żadnym wypadku nie wypełnia ustawowych przesłanek dających możliwość wyłączenia ochrony tych danych wrażliwych. Gromadzenie przez W. Zespół Żłobków danych o szczepieniach dzieci ubiegających się o przyjęcie oznaczałoby tworzenie baz danych, do przetwarzania których podmiot ten nie jest uprawniony.
Dodatkowo zaskarżona uchwała w kwestionowanym pkt 3, przewiduje konieczność przedłożenia zaświadczenia lekarza pediatry. Nie wiadomo dlaczego i nie wiadomo na jakiej podstawie prawnej wykluczono z tego grona osoby wskazane w art. 17 ust. 6 ustawy z dnia 5 grudnia 2008r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z §6 Rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011r. w sprawę obowiązkowych szczepień ochronnych. Zatem i pod tym względem zaskarżona uchwała jest wadliwa prawnie zawierając postanowienia wykraczające poza kompetencje Rady, wbrew regulacjom określającym dostęp do podstawowej opieki zdrowotnej i kompetencje osób z wykształceniem medycznym w kwestii szczepień.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o odrzucenie skargi w całości, ewentualnie, o oddalenie skargi w całości.
W uzasadnieniu podano, że zarzuty wskazane przez skarżących są bezzasadne, a zaskarżona uchwała odpowiada prawu i nie zaszły okoliczności uzasadniające stwierdzenie jej nieważności.
Treść skarżonej uchwały Rady Miejskiej W. Nr [...] jest nie tylko zgodna z obowiązującymi przepisami, ale wręcz stanowi realizację obowiązków nałożonych na władzę publiczną w Konstytucji w zakresie ochrony zdrowia, ze szczególnym uwzględnieniem zdrowia dzieci. Treść uchwały nie narusza również w żaden sposób praw obywateli w zakresie ochrony danych osobowych, co więcej uchwała ta została podjęta po wejściu w życie odpowiednich przepisów, które umożliwiły personelowi żłobków przetwarzanie danych wrażliwych w postaci danych dotyczących zdrowia dzieci.
Zauważono także, że zaświadczenie to, o którym mowa w uchwale będzie zawierało jedynie stwierdzenie czy dziecko zostało zaszczepione zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych - bez wskazywania jakie są to szczepienia lub stwierdzenie, że dziecko posiada przeciwwskazania do szczepienia zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych - bez wskazywania jakie są to przeciwwskazania.
Odnosząc się do poszczególnych zarzutów skargi organ podniósł:
Po pierwsze, nie może zasługiwać na uwzględnienie zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego tj. art. 3a ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2019 r. poz. 409 z późn. zm.), ponieważ ust. 1 pkt 6 tegoż przepisu ustawy stanowi, że rodzic ubiegający się o objęcie dziecka opieką w żłobku lub klubie dziecięcym albo przez dziennego opiekuna "przedstawia", w formie oświadczenia lub zaświadczenia "dane o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka". Brak jest przy tym definicji przyjętej na potrzeby cytowanej ustawy pojęcia: "danych o stanie zdrowia", a - co wymaga podkreślenia - ustawodawca nie nakazał również stosowania wykładni zawężającej tego pojęcia. Obowiązek szczepień wynika z przepisów prawa (ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. 1 o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi; Dz. U. z 2019 .r. poz. 1239) i jest egzekwowany w trybie egzekucji administracyjnej i art. 115 Kodeksu wykroczeń. Z aktualnego brzmienia przepisu art. 3a ust. 2 ustawy wynika, że informacja dotycząca okoliczności czy dziecko posiada wymagane przepisami szczepienia obowiązkowe jak najbardziej znajduje się w zakresie pojęcia "danych o stanie zdrowia", która "przetwarzana jest w związku z rekrutacją oraz w zakresie i w celu zapewnienia dziecku prawidłowej opieki".
Odnosząc się zaś do przywołanego przez skarżących wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 października 2015 r. (sygn. akt IV SA/GI 749/15) organ podnosi, że w istocie stan faktyczny przytoczonego orzeczenia miał jedynie w pewnych aspektach treść zbliżoną do zaskarżanej uchwały Rady Miejskiej W. Ponadto orzekano w innym stanie prawnym, że treść ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 rzeczywiście nie zawierała jednoznacznej delegacji do przetwarzania takich danych w ramach procesu rekrutacji, natomiast w dacie podjęcia uchwały przez Radę Miejską W., tj. [...], taka delegacja już obowiązywała.
W aktualnym stanie prawnym orzecznictwo jest odmienne na co wskazuje wyrok tegoż samego Sądu z dnia 20 listopada 2019 r. (sygn. akt III SA/Gl 826/19). Po drugie, nie może zasługiwać na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 9 ust. 1 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (RODO). Implementacja tego przepisu została dokonana ustawą z dnia 21 lutego 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem stosowania Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. opisanego wyżej – dalej RODO. Znaczna część nowelizacji weszła w życie w dniu 4 maja 2019 r., wśród tych przepisów znalazła się także zmiana dotycząca ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3. Zmiana nie jest zbyt obszerna, jednakże niezwykle istotna z perspektywy treści zaskarżanej uchwały, gdyż wprowadzono obecnie brzmienie ust. 2 art. 3a ustawy. Wśród danych, o których mowa w ust. 1, w punkcie 6 wskazane są dane o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka. Ustawa dodatkowo w żaden sposób nie precyzuje o jakie dane o stanie zdrowia rzeczywiście chodzi, w praktyce nie ma podstaw zakładać, że występuje tutaj jakieś ograniczenie w zakresie podawanych danych. W związku z czym, jeżeli nie ma podstaw do stosowania wykładni zwężającej, należy przyjąć, że przy rekrutacji w ramach danych o stanie zdrowia możliwe jest podawanie informacji o szczepieniach.
Jest zatem bezpośrednia delegacja ustawowa do przetwarzania danych o stanie zdrowia, które są zaliczane do katalogu tzw. "danych wrażliwych".
Do kategorii danych wrażliwych, zgodnie z art. 9 RODO zaliczane są między innymi dane dotyczące zdrowia. Co do zasady, zgodnie z art. 9 ust. 1 Rozporządzenia zabrania się przetwarzania wymienionych wyżej danych, jednakże w ust. 2 wspomnianego artykułu wskazane są okoliczności, w których zakaz ten nie ma zastosowania. Dotyczy to między innymi sytuacji, kiedy przetwarzanie jest niezbędne ze względów związanych z ważnym interesem publicznym, na podstawie prawa Unii Europejskiej lub prawa państwa członkowskiego. Niezależnie od okoliczności wskazanych w art. 9 RODO, musi wystąpić również jedna z "klasycznych" podstaw przetwarzania danych osobowych wskazanych w art. 6 Rozporządzenia, w rozpatrywanym stanie faktycznym będzie to sytuacja, w której przetwarzanie jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze oraz przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej powierzonej administratorowi. Warunki, o których mowa w art. 6 to jednak nie jedyna przesłanka, która musi zostać spełniona, aby przetwarzanie danych było zgodne z prawem, dodatkowo, zgodnie z art. 6 ust. 3 lit. b RODO, podstawa prawna przetwarzania musi być określona w prawie państwa członkowskiego, któremu podlega administrator. W dalszym ciągu, jednakże przetwarzanie danych wrażliwych zgodnie z treścią zaskarżanej uchwały nie byłoby możliwe, gdyby nie wspomniana wcześniej zmiana wprowadzona nowelizacją która weszła w życie w dniu 4 maja 2019 r., a dzięki której spełniona została ostatnia, brakująca przesłanka zgodności z prawem przetwarzania, tj. podstawa prawna określona w prawie państwa członkowskiego.
Na uwagę zasługuje również fakt, że zgodnie z art. 4 pkt 15 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 "dane dotyczące zdrowia" oznaczają dane osobowe o zdrowiu fizycznym lub psychicznym osoby fizycznej - w tym o korzystaniu z usług opieki zdrowotnej - ujawniające informacje o stanie jej zdrowia.
Wskazane wyżej okoliczności w oczywisty sposób prowadzą do wniosku, że również wskazane w skardze zarzuty dotyczące naruszenia art. 51 Konstytucji są całkowicie bezpodstawne i nie mogą zostać uwzględnione. Prawo ochrony danych osobowych, o którym mowa w - art. 51 Konstytucji, nie może być interpretowane jako pojedyncza regulacja. Konstytucja określa zarówno prawa, jak i obowiązki obywateli i państwa, odwoływanie się więc wyłącznie do praw obywateli i obowiązków państwa z pominięciem obowiązków obywateli jest niezasadne.
Po trzecie, odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi organ podniósł, że zaskarżana uchwała w swojej treści pozostaje zgodna z przepisami przywołanej ustawy, albowiem obowiązek szczepień jest obowiązkiem wynikającym z ww. ustawy, natomiast nieprzestrzeganie tego obowiązku rodzi konsekwencje natury prawnej, tj. postępowanie administracyjne lub postępowanie wykroczeniowe. W takiej sytuacji przestrzeganie obowiązku szczepień jest równoznaczne z przestrzeganiem prawa powszechnie obowiązującego wszystkie osoby. Wprowadzenie kryterium wskazanego w uchwale dodatkowo przyczynia się do zwiększenia bezpieczeństwa zdrowotnego dzieci.
Twierdzenie, że rodzicom dzieci, które z powodów zdrowotnych nie mogą być zaszczepione uniemożliwia się przyjęcie do W. Zespołu Żłobków nie może się ostać, ponieważ skarżona uchwała przewiduje możliwość wyłączenia "kryterium szczepionkowego" z powodów właśnie zdrowotnych.
Po piąte, w realiach stanu faktycznego przedmiotowej sprawy wątpliwości budzi interes prawny skarżących, ponieważ w żaden sposób nie wykazali oni ani - że są rodzicami dzieci ubiegających się o przyjęcie do żłobka, które spełniałyby warunki do objęcia opieką, ani - że dzieci te nie mogą być szczepione. Zaskarżona uchwała Rady Miejskiej W. weszła w życie z dniem [...], zatem adresatami zmienionych warunków są dzieci przyjmowane do żłobków po tej dacie. Jak wynika z doktryny i przyjętego orzecznictwa, pojęcie interesu prawnego odnoszone jest do związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków podmiotu skarżącego wynikających z przepisu prawa, który kształtuje jego sytuację prawną, a zaskarżonym aktem. Ponadto jego elementem jest obiektywna, realnie istniejąca potrzeba ochrony prawnej. To na skarżącym spoczywa obowiązek wykazania tego interesu.
W związku z przytoczonymi wyżej argumentami, brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl zaś art. 3 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325) – dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej.
Przedmiotem skargi jak wskazano wyżej, jest uchwała Rady Miejskiej W. Nr [...] z dnia [...] zmieniająca uchwałę Rady Miejskiej W. nr [...] w sprawie utworzenia jednostki organizacyjnej gminy W., działającej w formie jednostki budżetowej pod nazwą W. Zespół Żłobków oraz nadania jej statutu. Uchwałą tą zmieniono dotychczasowy § 8 ust. 2 przez dodanie trzeciego warunku przyjęcia dziecka do żłobka.
Punkt ten stwierdza, że do żłobka mogą być przyjęte dzieci, które posiadają obowiązkowe szczepienia ochronne, zgodnie z aktualnym Programem Szczepień Ochronnych lub przeciwskazania do szczepień zgodnie z Programem, na potwierdzenie czego rodzic lub opiekun prawny dziecka przedłożył zaświadczenie od lekarza pediatry.
Jako podstawę prawną wystąpienia ze skargą skarżące wskazały art. 101 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 446 ze zm.). Przepis ten stanowi, że każdy, czyj interes prawny lub uprawnienia zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętym przez organ gminny w sprawie zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.
Obowiązkiem Sądu jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy strony posiadają legitymację do jej wniesienia. W ocenie organu strony nie wykazały interesu prawnego do wystąpienia ze skargą.
Według Sądu, zgadzając się z organem, że wykazanie interesu prawnego należy do skarżącego, skarżące wykazały, że taka legitymacja im przysługuje.
Na rozprawie w dniu 28 października 2020 r. wskazały bowiem, że ich dzieci uczęszczają do żłobka, legitymują się zaświadczeniami o przeciwwskazaniu do szczepień, termin ważności tych świadczeń upływa a uzyskanie "nowego" zaświadczenia w obecnej sytuacji (pandemii) w publicznej służbie zdrowia jest utrudnione. Skarżące podtrzymały też zarzuty zawarte w skardze a świadczące według skarżących o sprzeczności, zaskarżonej uchwały z prawem krajowym i międzynarodowym.
Według Sądu skoro skarżące są matkami dzieci, które uczęszczają do żłobka, a zmiana statutów żłobków i wprowadzenie dodatkowego, wskazanego wyżej zapisu powoduje co najmniej komplikacje w przyjęciu do żłobka dzieci, gdyż dzieci stron nie były szczepione, a uzyskane zaświadczenia o przeciwwskazaniu do szczepień dzieci, utraciły bądź w drugim przypadku utracą za chwilę ważność, to należy uznać, że kwestionowane zapisy dotyczą bezpośrednio sfery praw dziecka skarżących a tym samym skarżące posiadają jako matki dzieci interes prawny w zaskarżeniu uchwał.
Powyższa ocena daje Sądowi możliwość merytorycznego rozpoznania sprawy.
Jak wynika z treści zaskarżonej uchwały podstawę prawną jej podjęcia stanowił art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. z 2019 r. poz. 409 – dalej ustawa).
Zgodne z tym przepisem podmiot, który utworzył żłobek lub klub dziecięcy ustala statut żłobka lub klubu dziecięcego określając w szczególności:
1) nazwę i miejsce jego prowadzenia; 2) cele i zadania oraz sposób ich realizacji, z uwzględnieniem wspomagania indywidualnego rozwoju dziecka oraz wspomagania rodziny w wychowaniu dziecka, a w przypadku dzieci niepełnosprawnych – ze szczególnym uwzględnieniem rodzaju niepełnosprawności; 3) warunki przyjmowania dzieci z uwzględnieniem preferencji dla rodzin wielodzietnych i dzieci niepełnosprawnych (...).
Z przepisu powyższego wynika, że statut musi zawierać postanowienia określone w tym przepisie, po drugie może zawierać inne postanowienia – w tym dotyczące szczepień, po trzecie, potwierdzeniem otwartości katalogu warunków przyjmowania dzieci do żłobka jest punkt 3 z jednym wyjątkiem, wśród warunków określonych w pkt 3 muszą się znaleźć preferencje w przyjmowaniu dzieci z rodzin wielodzietnych i dzieci niepełnosprawnych.
Potwierdzeniem upoważnienia do umieszczenia w statucie warunku przyjęcia dziecka do żłobka dzieci szczepionych lub dzieci "legitymujących się" zaświadczeniem, że ze względów zdrowotnych takich szczepień nie można przeprowadzić jest również art. 3a ustawy znajdujący się w ustawie o tytule określonym jako: dane rodziców i dzieci podlegające przetwarzaniu przy obejmowaniu dziecka opieką.
Przepis ten w ustępie 1 mówi, że rodzić ubiegający się o objęcie dziecka opieką w żłobku lub klubie dziecięcym albo przez dziennego opiekuna przedstawia, w formie oświadczenia lub zaświadczenia, następujące dane: (...) pkt 6 dane o stanie zdrowia, stosowanej diecie i rozwoju psychofizycznym dziecka.
Zgodnie z art. 4 pkt 15 rozporządzenia RODO – dane o stanie zdrowia – to między innymi dane dotyczące usług opieki zdrowotnej. Nie ma wątpliwości, że w zakresie takich usług mieszczą się również szczepienia. Potwierdza taką interpretację art. 27 ust. 1 pkt 7 ustawy o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1373). Mówi on, że świadczenia na rzecz zachowania zdrowia, zapobiegania chorobom i wczesnego wykrywania chorób obejmują: pkt 7 wykonywanie szczepień ochronnych.
Jak zatem wynika z powołanego przepisu akt prawny rangi ustawowej dopuszcza możliwość zobowiązania rodzica do przedstawienia informacji dotyczących szczepień dziecka, zatem nałożenie takiego obowiązku może również znaleźć się w statucie żłobka. Zgodzić się również należy z organem, że pkt 6 ust. 1 art. 3a ustawy ma charakter otwarty, brak jest podstaw do uznania, że ma zastosowanie do niego wykładnia zawężająca. Pojęcie stanu zdrowia obejmuje również informację o dokonanych szczepieniach dziecka.
Co więcej obowiązek szczepień wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2019 r. poz. 1239). Obowiązek wykonywania szczepień jest egzekwowany w trybie art. 115 kodeksu wykroczeń i egzekucji administracyjnej. Obowiązek powyższy wynika zatem z przepisów prawa.
W tym miejscu należy wskazać na treść ust. 2 art. 3a ustawy. Stanowi on, że podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy oraz podmiot zatrudniający dziennego opiekuna przetwarzają dane, o których mowa w ust. 1, wyłącznie w związku z rekrutacją oraz w zakresie i w celu zapewnienia dziecku prawidłowej opieki.
Przepis ten został wprowadzony w powołanym brzmieniu po implementacji art. 9 RODO ustawą z dnia 21 lutego 2019 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z zapewnieniem stosowania RODO i nie narusza powyższego przepisu.
Zauważyć należy, że wskazany przez skarżące wyrok WSA w Gliwicach z dnia 26 października 2015 r. sygn. akt IV SA/Gl 749/15 dotyczył innego stanu prawnego – ustawa wówczas obowiązująca nie zawierała jednoznacznego upoważnienia do przetwarzania danych.
O zmianie interpretacji art. 3a ustawy, po jego zmianie które weszło w życie 4 lutego 2019 r. stanowisko Sądu w tej sprawie we wskazanej kwestii jest odmienne – wynika to choćby z wyroku WSA w Warszawie: z dnia 8 lipca 2020 r. sygn. akt 453/20, z dnia 9 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA 1302/19, a także WSA w Gliwicach z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Gl 826/19.
Wracając do zarzutu naruszenia przez zaskarżoną uchwałę art. 9 RODO należy wskazać, że w ust. 1 tego przepisu stwierdzono, że zabrania się przetwarzania danych osobowych ujawniających (...), danych dotyczących zdrowia (...). Jak wcześniej wskazano pojęcie danych dotyczących zdrowia, na podstawie definicji zawartej w art. 4 pkt 15 RODO, obejmuje również szczepienia. Jednakże ust. 2 tegoż przepisu mówi, iż ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli spełniony jest jeden z poniższych warunków. W pkt g ust. 2 art. 9 RODO jako sytuację wyłączającą stosowanie ust. 1 wymienia się, gdy przetwarzanie jest niezbędne ze względów związanych z ważnym interesem publicznym, na podstawie prawa Unii lub prawa państwa członkowskiego, które są proporcjonalne do wyznaczonego celu, nie naruszają istoty prawa do ochrony danych i przewidują odpowiednie i konkretne środki ochrony praw podstawowych i interesów osoby, której dane dotyczą.
Z przepisu powyższego wynika, że dopuszczalne jest przetwarzanie danych wrażliwych gdy jest to uzasadnione ważnym interesem publicznym, przepisy uprawniające do przetworzenia danych wrażliwych były proporcjonalne do wyznaczonego celu, nie naruszały istoty prawa do ochrony danych i przewidywały odpowiednie i konkretne środki ochrony praw podstawowych i interesów osoby, której dane dotyczą.
Według Sądu wszystkie wymogi powyższego przepisu zostały spełnione. Ustawa o opiece nad dziećmi do lat 3 w art. 3a ust. 1 pkt 6 uprawnia do przetwarzania danych o stanie zdrowia dziecka ubiegającego się o przyjęcie do żłobka; informacja o obowiązkowych szczepieniach lub o braku takich szczepień mieści się w przesłance "danych o stanie zdrowia" dziecka, o których mowa w tym przepisie.
Natomiast ust. 2 art. 3a ustawy przewiduje ochronę danych wrażliwych zawartych we wniosku i zezwala na ich przetwarzanie tylko dla celów rekrutacyjnych oraz w zakresie i w celu zapewnienia dziecku prawidłowej opieki. W interesie publicznym leży zapobieganie epidemii chorób zakaźnych i można to uczynić poprzez obowiązkowe szczepienia dzieci. Przyjęcie nieszczepionych dzieci do żłobka stwarza nie tylko zagrożenie dla dzieci przebywających w przedszkolu ale także innym osobom.
Obowiązek szczepienia dzieci wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i art. 17 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, o czym była mowa wyżej i wynika z obowiązków państwa wobec społeczeństwa, w zakresie ochrony zdrowia. Taki obowiązek został ustalony w art. 68 Konstytucji RP, zgodnie z którym każdy ma prawo do ochrony zdrowia, a władze publiczne są zobowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom. Zgodnie zaś z § 4 art. 68 Konstytucji profilaktyka przed chorobami epidemiologicznymi jest konstytucyjnym obowiązkiem władz publicznych.
Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt II SA/Wa 1302/19, "że kryterium dotyczące wykazania obowiązku szczepienia jest realizacją konstytucyjnej zasady przestrzegania prawa (art. 82), a prawo wyboru potwierdzenia spełnienia tego obowiązku w formie oświadczenia nie stoi w sprzeczności z zasadą prywatności wynikającą z art. 51 pkt 1 Konstytucji".
Sąd stwierdza również, że wszystkie uwagi dotyczące art. 9 RODO odnoszą się również do art. 6 ust. 1 pkt e i ust. 3 RODO, który stanowi, że przetwarzanie jest zgodne z prawem wyłącznie w przypadkach gdy – i w takim zakresie, w jakim – spełniony jest co najmniej jeden z poniższych warunków (...), e) przetwarzanie jest niezbędne do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym (...). Przetwarzanie danych o których mowa w art. 3a ust. 1 pkt 6 w celu i w zakresie wskazanym w art. 3 ust. 2 ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3 jest zgodne z prawem.
W ocenie Sądu brak jest podstaw do uznania, że zapis pkt 3 uchwały dotyczący konieczności przedłożenia zaświadczenia lekarza pediatry stanowi naruszenie art. 17 ust. 6 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. wymienionej wyżej i § 6 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych. Pierwszy z powołanych przepisów nie ma bowiem bezpośredniego związku z powołanym zapisem, stanowi tylko kto może przeprowadzić szczepienia ochronne. Drugi z powołanych przepisów jest wypełnieniem delegacji ustawowej z art. 17 ust. 6 i wskazuje jakie kompetencje, szkolenia powinny posiadać osoby przeprowadzające szczepienia.
Sąd ponadto uznaje, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały również z tego powodu, jaki zarzucił pełnomocnik skarżącej na rozprawie że "wymóg obowiązku szczepień, wynikający z programu szczepień ochronnych podanych w komunikacie Prezesa GIS, narusza konstytucyjny porządek prawny RP gdyż program szczepień nie stanowi prawa powszechnie obowiązującego". Po pierwsze dlatego, że powyższy program (załącznik do komunikatu) jest realizacją delegacji ustawowej zawartej w art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, po drugie uchwała powołuje się na przepisy funkcjonujące w obrocie prawnym.
Mając powyższe na uwadze uznać należy zarzuty zawarte w skardze za niezasadne i w związku z tym skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalić.