II SA/Lu 217/23

II SA/Lu 217/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Bartłomiej Pastucha /sprawozdawca/
Jerzy Parchomiuk
Joanna Cylc-Malec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 344
art. 124; art. 128 ust.8; art. 130 ust.1 i ust.2; art. 4 pkt 16;
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7; art. 77 § 1; art. 107 §3; art. 136; art. 138 § 2; art. 140;
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Parchomiuk Asesor sądowy Bartłomiej Pastucha (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Wojewody Lubelskiego z dnia 6 lutego 2023 r. znak: GN-V.7534.1.82.2022.KH KH w przedmiocie ustalenia odszkodowania za ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewoda Lubelski decyzją z dnia 6 lutego 2023 r. znak: GN-V.7534.1.82.2022.KH - po rozpatrzeniu odwołania M. S. (dalej także jako "skarżący") od decyzji Starosty Lubelskiego z dnia 19 października 2022 r. znak: IGM.6821.182.2019.MR w przedmiocie ustalenia odszkodowania za szkody poniesione wskutek wykonania decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], położonej w miejscowości B., gmina [...], w związku z budową dwutorowej linii elektroenergetycznej 400kV relacji C. - L. S. - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy powołał się na następujące okoliczności faktyczne i prawne:
Decyzją Starosty Lubelskiego z dnia 26 marca 2020 r. znak: IGM.6821.182.2019.MR, na podstawie art. 124 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (aktualny t.j. – Dz. U. z 2023 r. poz. 344 ze zm., dalej jako "u.g.n."), ograniczono sposób korzystania z części nieruchomości stanowiącej własność M. S., położonej w miejscowości B., gmina [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 1,05 ha, w związku z budową dwutorowej linii elektroenergetycznej 400 kV relacji C. - L. S. w ramach zadania inwestycyjnego pn. "Budowa linii 400 kV C. - L. S.".
Powyższa decyzja stała się ostateczna w dniu 29 stycznia 2021 r., co stanowiło podstawę do dokonania wpisu w księdze wieczystej.
Wnioskiem z dnia 10 listopada 2021 r. P. S. E. S..A.. z siedzibą w K.-J. zwróciła się do Starosty Lubelskiego o ustalenie odszkodowania z tytułu szkód powstałych w związku z wykonaniem ww. decyzji.
Na podstawie oświadczeń inwestora oraz wykonawcy robót z dnia 30 sierpnia 2021 r. ustalono, że prace na przedmiotowej nieruchomości prowadzone były w okresie od dnia 12 sierpnia 2020 r. do dnia 30 sierpnia 2021 r., a w trakcie budowy powstały szkody na gruncie w zakresie składników roślinnych (zniszczenie trawnika i wycięcie drzew) oraz składników budowlanych w postaci uszkodzenia ogrodzenia.
Postanowieniem z dnia 9 marca 2022 r. Starosta Lubelski powołał w charakterze biegłego rzeczoznawcę majątkowego J. L., który w dniu w dniu 27 maja 2022 r. sporządził operat szacunkowy określający wartość szkód będących następstwem realizacji inwestycji polegającej na budowie dwutorowej linii elektroenergetycznej 400kV.
Biegły ustalił, że na dzień wyceny przedmiotowa nieruchomość objęta była ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z którym położona była w obszarze terenów rolniczych z przebiegiem pasa technologicznego linii elektroenergetycznych, w którym obowiązuje zakaz zabudowy oraz w niewielkiej części w terenie infrastruktury technicznej - elektroenergetyka (oznaczenie "7E"). Pozostała część nieruchomości (nieobjęta ograniczeniem) znajduje się w obszarze zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej (symbol "X-19MN") oraz w niewielkim zakresie w obszarze łąk i pastwisk (oznaczenie ,,RZ"). Obszar objęty decyzją w sprawie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości użytkowany jest jako teren rekreacyjny stanowiący funkcjonalną część posesji zabudowanej budynkiem mieszkalnym i gospodarczym.
Przeprowadzona przez rzeczoznawcę majątkowego analiza wykazała, że w wyniku zrealizowanej inwestycji nie nastąpiła zmiana warunków korzystania z nieruchomości, ani też zmiana jej przydatności użytkowej w odniesieniu do ustaleń planistycznych. Ustalono natomiast, że na przedmiotowej działce nastąpiły trwałe ograniczenia w sposobie korzystania z nieruchomości w strefie oddziaływania linii energetycznej oraz wystąpił obowiązek udostępnienia nieruchomości w celu wykonania czynności związanych z konserwacją oraz usuwaniem awarii sieci elektroenergetycznej na powierzchni ograniczenia.
Rzeczoznawca majątkowy ustalił ponadto, że w trakcie prac prowadzonych na terenie objętym ograniczeniem powstały szkody w zakresie składników roślinnych w postaci uszkodzenia drzew (jabłoń, czereśnia, świerk), ogłowienia drzewostanu olchowego oraz uszkodzenia trawnika. Łączna wartość szkód spowodowana zniszczeniem lub uszkodzeniem składników roślinnych została przez rzeczoznawcę oszacowana na kwotę 11.524,00 zł. Na nieruchomości wystąpiły również szkody dotyczące składników budowlanych w postaci uszkodzenia ogrodzenia. Ten zakres szkód został oszacowany na kwotę 1.118,00 zł. Ponadto rzeczoznawca majątkowy stwierdził, że doszło do spadku wartości nieruchomości o kwotę 34.402,00 zł, którą biegły oszacował przy zastosowaniu podejścia porównawczego, metody porównywania parami, przyjmując współczynnik zmniejszenia wartości gruntu w wysokości 0,2. Łączną wartość szkód wynikających z ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości skarżącego określono zatem na kwotę 47.044,00 zł.
Pismem z dnia 31 sierpnia 2022 r. M. S. wniósł o sporządzenie nowego operatu szacunkowego lub operatu uzupełniającego oraz o przeprowadzenie ponownych oględzin nieruchomości. Skarżący podniósł, że odszkodowanie powinno obejmować szkody powstałe na całej nieruchomości, a nie tylko w obszarze objętym ograniczeniem sposobu korzystania. Zakwestionował też zastosowanie przez rzeczoznawcę współczynnika zmniejszenia wartości nieruchomości w wysokości 0,2, który – jak stwierdził – jest odpowiedni dla gruntów rolnych, podczas gdy podlegająca wycenie nieruchomość jest zabudowana, a w pozostałej części użytkowana rekreacyjnie. Jako wadę sporządzonego operatu skarżący wskazał również to, że uwzględnia on jedynie odszkodowanie za zmniejszenie wartości nieruchomości, zaś nie obejmuje wynagrodzenia za ustanowienie służebności przesyłu. Na poparcie swoich zarzutów M. S. przedłożył kopię operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego K. P., określającego wysokość odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości na kwotę 90.310,00 zł, a także wysokość wynagrodzenia za ustanowienie na tej nieruchomości służebności przesyłu – na kwotę 22.167,00 zł.
Pismem z dnia 2 września 2022 r. organ pierwszej instancji poinformował strony, że nie znajduje podstaw do zlecenia sporządzenia nowego operatu szacunkowego, albowiem operat sporządzony przez biegłego J. L. został oceniony pozytywnie pod względem formalno-prawnym i przyjęty jako dowód w prowadzonym postępowaniu. Organ jednocześnie poinformował strony o możliwości zwrócenia się we własnym zakresie do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o dokonanie oceny prawidłowości sporządzonego operatu szacunkowego.
W odpowiedzi na powyższe pismo skarżący pismem z dnia 23 września 2022 r. poinformował organ, że nie zamierza we własnym zakresie występować do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o dokonanie oceny sporządzonego operatu szacunkowego.
W tym stanie rzeczy Starosta Lubelski decyzją z dnia 19 października 2022 r. orzekł o przyznaniu na rzecz M. S. odszkodowania w łącznej kwocie 47.044,00 zł za szkody poniesione wskutek wykonania decyzji z dnia 26 marca 2020 r. o ograniczeniu sposób korzystania z nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], obejmującego odszkodowanie za szkody w zakresie składników roślinnych w kwocie 11.524,00 zł, odszkodowanie za szkody dotyczące składników budowlanych w kwocie 1.118,00 zł oraz odszkodowanie z tytułu spadku wartości nieruchomości w wysokości 34.402,00 zł.
W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżący podniósł następujące zarzuty:
- naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności w sprawie, w szczególności wyrażające się w odmowie sporządzenia operatu uzupełniającego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym ustaleniem wysokości odszkodowania;
- naruszenie art. 77 § 1 i art. 136 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie istotnych rozbieżności między operatami szacunkowymi w zakresie wysokości odszkodowania, co skutkowało naruszeniem zasad postępowania administracyjnego;
- naruszenie art. 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii uzupełniającej biegłego rzeczoznawcy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym ustaleniem wysokości odszkodowania;
- naruszenie art. 85 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dodatkowych oględzin przedmiotowej nieruchomości pomimo istnienia uzasadnionej potrzeby, co skutkowało przyjęciem błędnego stanu faktycznego będącego podstawą wydanej decyzji.
Wskazując na powyższe, skarżący domagał się przeprowadzenia na podstawie art. 136 § 1 k.p.a. dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów, tj. sporządzenia operatu uzupełniającego i ponownego wyliczenia wysokości odszkodowania, ewentualnie sporządzenia nowego operatu szacunkowego przez innego rzeczoznawcę majątkowego. Jednocześnie skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W toku postępowania odwoławczego Wojewoda Lubelski pismem z dnia 15 grudnia 2022 r. zwrócił się do rzeczoznawcy majątkowego J. L. o odniesienie się do podniesionych w odwołaniu zarzutów co do prawidłowości sporządzonego operatu szacunkowego.
W dniu 12 stycznia 2022 r. do organu drugiej instancji wpłynęło pismo rzeczoznawcy majątkowego J. L. odnoszące się do zarzutów odwołania. Biegły zarzuty te uznał za niezasadne i podtrzymał wartość należnego odszkodowania określoną w operacie z dnia 27 maja 2022 r.
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Lubelski nie znalazł podstaw do jego uwzględnienia i powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 6 lutego 2023 r. (zaskarżoną do Sądu) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Dokonując oceny operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego J. L., Wojewoda Lubelski podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, iż opinia ta zawiera wszystkie niezbędne elementy, a jednocześnie brak jest w jej treści błędów logicznych czy niejasności, które uprawniałyby do zakwestionowania jej jako dowodu w sprawie. Organ odwoławczy podkreślił, że biegły zastosował dopuszczalne prawem podejście oraz metodę wyceny.
Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego zastosowanego w operacie współczynnika zmniejszenia wartości nieruchomości (0,2), organ odwoławczy przyjął za wiarygodne wyjaśnienia rzeczoznawcy J. L., iż przyjmowanie współczynnika w wysokości 0,15 - 0,20 jest powszechnie utrwaloną praktyką wśród rzeczoznawców majątkowych przy określaniu szkód spowodowanych budową infrastruktury. W ocenie Wojewody, biegły zasadnie także uznał, że o tym, czy nieruchomość ma charakter rolny czy budowlany, decyduje jej przeznaczenie w planie miejscowym. Fakt, że część obszaru objętego ograniczeniem w sposobie korzystania użytkowana jest rekreacyjnie, nie zmienia rolniczego charakteru tego gruntu.
Odnośnie do twierdzenia skarżącego, jakoby przy określaniu spadku wartości nieruchomości winno się przyjmować jej główne przeznaczenie, bowiem ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości mimo, że dotyczy jedynie pasa technologicznego, wpływa na całą nieruchomość, organ odwoławczy podkreślił, że odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości obejmuje jedynie szkody w obszarze objętym zajęciem, który został określony w decyzji, natomiast kwestia szkód powstałych podczas realizacji inwestycji poza obszarem wskazanym w decyzji nie może być przedmiotem postępowania odszkodowawczego prowadzonego na podstawie art. 128 ust. 4 u.g.n.
Jako niezrozumiały Wojewoda ocenił zarzut odwołania odnoszący się do wysokości odszkodowania za wycinkę drzew. W tym kontekście wskazał, że drzewa w pasie objętym ograniczeniem zostały ogłowione, a nie wycięte, co zostało uwzględnione w procesie wyceny.
Za wiarygodne organ odwoławczy uznał wyjaśnienia rzeczoznawcy wskazujące na brak możliwości ustalenia odszkodowania za ewentualne szkody związane ze zniszczeniem znaku granicznego, spowodowany tym, że podczas oględzin nie było już możliwości stwierdzenia wskazanej szkody, a jednocześnie nie został ona udokumentowana przez skarżącego. Wojewoda podkreślił, że szkoda ta nie została również odnotowana w "Protokole na okoliczność określenia szkód fizycznych powstałych przy budowie linii 400kV relacji L. – C." sporządzonym w dniu 12 listopada 2021 r. przez rzeczoznawcę majątkowego L. S. i podpisanym przez M. S..
Odnosząc się do zarzutów skarżącego dotyczących prawidłowości sporządzonego przez biegłego J. L. operatu szacunkowego, Wojewoda podniósł, że nie może wkraczać w merytoryczną zasadność tej opinii, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły. Zadaniem organu było jedynie zbadanie operatu pod kątem formalnym oraz w zakresie jego aktualności i zgodności z przepisami prawa, co zostało w rozpoznawanej sprawie przeprowadzone. Jeżeli zaś skarżący miał zastrzeżenia co do rzetelności i prawidłowości sporządzonego operatu szacunkowego, to mógł skorzystać z możliwości poddania operatu ocenie organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych, zgodnie z art. 157 u.g.n. Skorzystanie z takiej możliwości jest jednak uzależnione od inicjatywy strony, której w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał. Natomiast przedstawiony przez stronę w trakcie postępowania przed organem pierwszej instancji operat szacunkowy z dnia 24 sierpnia 2022 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego K. P., zdaniem Wojewody, nie mógł zostać uwzględniony w niniejszym postepowaniu, bowiem został sporządzony w innym celu, w oparciu przepisy dotyczące służebności przesyłu zawarte w Kodeksie cywilnym.
M. S., reprezentowany przez radcę prawnego G. S., wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższą decyzję Wojewody Lubelskiego. W skardze podniesiono następujące zarzuty:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
a) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 z w. z art. 140 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i nierozpatrzenie we właściwy sposób materiału dowodowego, w tym w szczególności operatu szacunkowego;
b) art. 77 § 1 i 136 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie istotnych rozbieżności między operatami szacunkowymi odnośnie wysokości odszkodowania, co skutkowało naruszeniem zasad postępowania administracyjnego - art. 7, art. 8 i art.15 k.p.a.;
c) art. 84 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii uzupełniającej biegłego rzeczoznawcy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym ustaleniem wysokości odszkodowania przysługującego skarżącemu;
d) art. 138 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania pomimo istnienia szeregu istotnych naruszeń przepisów postępowania przed tym organem, co przesądza o wadliwości jego decyzji i konieczności ponownego rozpoznania sprawy.
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
a) art. 130 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez wydanie decyzji ustalającej odszkodowanie w sposób nieodpowiadający poniesionym szkodom, w oparciu o wadliwie sporządzony operat szacunkowy;
b) art. 134 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez nieuwzględnienie w decyzji właściwej wartości rynkowej nieruchomości, jej stanu, położenia i sposobu użytkowania,
c) art. 21 ust. 2, art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 ust. 4 u.g.n., poprzez ustalenie odszkodowania nieodpowiadającego wartości poniesionych szkód na skutek założenia i przeprowadzenia linii elektroenergetycznej przez nieruchomość skarżącego.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, a także uchylenie poprzedzającej ją decyzji Starosty Lubelskiego i przekazanie sprawy temu organowi celem jej ponownego rozpatrzenia. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Jednocześnie skarżący zwrócił się o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi jej autor rozwinął argumenty na poparcie przytoczonych zarzutów. Podkreślił, że sama okoliczność sporządzenia operatu przez rzeczoznawcę majątkowego posiadającego wiedzę specjalną nie zwalnia organów z obowiązku całościowego wyjaśnienia sprawy i oceny przeprowadzonych dowodów, gdyż to organ administracji, a nie biegły, posiada kompetencję, ale i obowiązek załatwienia sprawy decyzją. Wynika to wprost z art. 130 ust. 2 u.g.n., który wskazuje, że ustalenie wartości odszkodowania następuje przez organ, a operat szacunkowy jest jedynie opinią rzeczoznawcy majątkowego, określającą wartość nieruchomości.
W ocenie skarżącego, to organ powinien wystąpić o kontrolę prawidłowości sporządzania operatu do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych w trybie art. 157 u.g.n. Organ nie może natomiast przerzucać swoich obowiązków na strony postępowania, gdyż ciężar wyjaśnienia wszelkich wątpliwości dotyczących stanu faktycznego sprawy, przeprowadzenia całościowego postępowania dowodowego oraz wnikliwej oceny przedstawionych dowodów w sposób oczywisty obciąża organ prowadzący postępowanie. W niniejszej sprawie organ przerzucił jednak ciężar zwrócenia się do organizacji na skarżącego, który nie chciał we własnym zakresie zwrócić się sam do organizacji zawodowej wiedząc, iż związane jest to z dużymi kosztami.
Skarżący wytknął, że biegły w sporządzonym operacie szacunkowym nie odniósł się okoliczności zmiany warunków korzystania z nieruchomości oraz zmiany przydatności użytkowej nieruchomości, ograniczając się jedynie do stwierdzenia, iż zmiany tych warunków nie nastąpiły, co stoi w sprzeczności z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. W ocenie skarżącego, ograniczenie sposobu korzystania wprowadzone decyzją Starosty Lubelskiego z dnia 26 marca 2020 r. w bardzo istotny sposób ingeruje w treść jego prawa własności do objętej tą decyzją nieruchomości. Decyzja ta trwale bowiem uniemożliwia inny sposób wykorzystania nieruchomości objętej pasem eksploatacyjnym wybudowanych linii przesyłowych, a ponadto bardzo znacznie utrudnia realną możność zbycia nieruchomości, czy też jej przydatność jako przedmiot zabezpieczenia wierzytelności pieniężnych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Lubelski wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ odwoławczy nie oponował natomiast przeciwko wnioskowi skarżącego o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Również spółka P. S. E. S..A.. z siedzibą w K.-J., biorąca udział w sprawie w charakterze uczestnika postepowania, w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia o wniosku skarżącego o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, nie zażądała przeprowadzenia rozprawy.
W związku z powyższym Sąd, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają bowiem prawa.
Dla porządku przypomnieć należy, że decyzją Starosty Lubelskiego z dnia 26 marca 2020 r. znak: IGM.6821.182.2019.MR, na podstawie art. 124 ust. 1 u.g.n. ograniczono sposób korzystania z nieruchomości stanowiącej własność skarżącego M. S., oznaczonej jako działka nr ewid. [...], położonej w miejscowości B., gmina [...], w związku z budową dwutorowej linii elektroenergetycznej 400kV relacji C. - L. S. - utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Jak wynika z akt sprawy, ww. decyzja stała się ostateczna i wykonalna, albowiem została utrzymana w mocy decyzją Wojewody Lubelskiego z dnia 29 stycznia 2021 r. znak: GN-V.7536.58.2020.NJ. Z akt sprawy wynika nadto, że decyzją z dnia 26 marca 2020 r., znak: IGM. 6821.182.2019.MR, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, Starosta Lubelski udzielił spółce P. S. E. S..A.. zezwolenia na niezwłoczne zajęcie części nieruchomości oznaczonej jako działka o nr ewid. [...], w związku z orzeczonym co do tej części działki ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości. Również ta decyzja organu pierwszej instancji została utrzymana w mocy przez organ odwoławczy (decyzja Wojewody Lubelskiego z dnia 9 lutego 2021 r. znak: GN-V.7536.58a.2020.NJ). Powyższe rozstrzygnięcia uprawniały zatem spółkę P. S. E. S..A.. do realizacji opisanej w nich inwestycji w obrębie nieruchomości skarżącego. Z wyjaśnień inwestora wynika natomiast, że realizacja przedmiotowego przedsięwzięcia została zakończona w dniu 30 sierpnia 2021 r. Na marginesie wspomnieć należy, że skarga M. S. na decyzję ostateczną w przedmiocie ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości, została oddalona prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 282/21. Decyzja ostateczna w przedmiocie zezwolenia na niezwłoczne zajęcie nieruchomości nie została natomiast przez M. S. zaskarżona.
W tym stanie rzeczy zasadne stało się ustalenie na rzecz M. S. odszkodowania za szkody spowodowane wykonaniem decyzji z dnia 26 marca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 128 ust. 4 u.g.n. odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126. Odszkodowanie powinno odpowiadać wartości poniesionych szkód. Jeżeli wskutek tych zdarzeń zmniejszy się wartość nieruchomości, odszkodowanie powiększa się o kwotę odpowiadającą temu zmniejszeniu.
W myśl art. 130 ust. 1 u.g.n. wysokość odszkodowania ustala się według stanu, przeznaczenia i wartości, wywłaszczonej nieruchomości w dniu wydania decyzji o wywłaszczeniu. W przypadku gdy starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu, wysokość odszkodowania ustala się według stanu i przeznaczenia nieruchomości w dniu pozbawienia lub ograniczenia praw, a w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3 i art. 106 ust. 1, według stanu i przeznaczenia nieruchomości odpowiednio w dniu wydania decyzji o podziale lub podjęcia uchwały o przystąpieniu do scalenia i podziału oraz jej wartości w dniu wydania decyzji o odszkodowaniu. Przepis art. 134 stosuje się odpowiednio.
Ustęp 2 powyższego artykułu stanowi natomiast, że ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości.
Jakkolwiek rację ma skarżący wskazując, że ustalenia odszkodowania, o którym mowa w art. 128 ust. 4 u.g.n., dokonuje właściwy organ w drodze decyzji administracyjnej, to jednak w świetle art. 130 ust. 2 u.g.n. nie może również budzić wątpliwości, że organ orzekający nie może określić wartości odszkodowania we własnym zakresie, bez skorzystania z opinii rzeczoznawcy majątkowego. Oczywiste jest także, że operat szacunkowy podlega ocenie organu, jak każdy element materiału dowodowo, jednak – jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji – zakres tej oceny jest ograniczony, co uwarunkowane jest specyfiką takiego dowodu. Operat szacunkowy jest wszakże sformalizowaną prawnie opinią rzeczoznawcy majątkowego, opartą na posiadanych przez niego wiadomościach specjalnych. Niewątpliwie organ ma obowiązek ocenić opinię (operat) z punktu widzenia prawidłowości formalnej (w tym zastosowania prawnie określonej metodologii sporządzania operatu), logiki, spójności, zgodności z doświadczeniem życiowym. Jednakże ani organ, ani sąd administracyjny, nie mogą wkraczać w istotę wiadomości specjalnych, ponieważ nimi nie dysponują.
Z tych względów obowiązkiem organu ustalającego wysokość odszkodowania na podstawie operatu szacunkowego, jest dokonanie kontroli operatu przede wszystkim pod kątem formalnym, obejmującym m.in. zbadanie tego, czy opinia została sporządzona i podpisana przez uprawnioną osobę, czy zawiera wymagane przepisami prawa elementy, czy jest logiczna i kompletna, czy nie zawiera niejasności, pomyłek, braków, które powinny zostać sprostowane lub uzupełnione (por. wyroki NSA: z dnia 10 lipca 2015 r., sygn. akt I OSK 2546/13; z dnia 20 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2329/13; z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt I OSK 345/13; z dnia 16 października 2014 r., sygn. akt I OSK 611/13; opubl. w CBOSA). Jeżeli zaś chodzi o merytoryczną kontrolę operatu szacunkowego to ocena operatu pod tym kątem nie jest możliwa w takim zakresie, w jakim miałaby dotyczyć wiadomości specjalnych (por. wyroki NSA: z dnia 5 września 2009 r., sygn. akt I OSK 2085/11; z dnia 8 maja 2013 r., sygn. akt I OSK 2138/11; z dnia 5 lutego 2014 r., sygn. akt I OSK 1612/12; z dnia 31 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 1906/17, z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 726/21; opubl. w CBOSA).
Z związku z powyższym, zakwestionowanie operatu szacunkowego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne, ale wyłącznie w wyjątkowych i oczywistych wypadkach, jeżeli zostanie wykazane, że przy sporządzeniu operatu doszło do naruszenia prawa albo operat zawiera ewidentne błędy, które dyskwalifikują jego walory dowodowe (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 3197/19 (LEX nr 3519264).
W niniejszej sprawie podstawę ustalenia wysokości odszkodowania na rzecz skarżącego z tytułu szkód oraz spadku wartości działki nr ewid. [...], spowodowanych wykonaniem decyzji z 26 marca 2020 r. o ograniczeniu sposobu korzystania z tej nieruchomości, stanowił operat szacunkowy z dnia 27 maja 2022 r. sporządzony na zlecenie Starosty Lubelskiego przez rzeczoznawcę majątkowego J. L.. Po przeprowadzeniu analizy tej opinii Sąd podzielił stanowisko organów obu instancji, stwierdzające brak podstaw do zakwestionowania jej mocy dowodowej. Sporządzonemu operatowi nie można bowiem postawić zarzutów naruszenia elementów formalnych (procedury i metodologii sporządzania), ani sprzeczności z logiką czy doświadczeniem życiowym, ani niespójności czy niepełności.
Dla ustalenia wysokości należnego odszkodowania zasadnicze znaczenie miało ustalenie w pierwszej kolejności przeznaczenia nieruchomości objętej ograniczeniem wprowadzonym decyzją z dnia 26 marca 2020 r., przy czym w świetle art. 130 ust. 1 u.g.n., biegły zobowiązany był uwzględnić przeznaczenie nieruchomości z daty dokonania ograniczenia. W tym zakresie biegły prawidłowo ustalił, że w świetle postanowień obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego gminy [...] (uchwała nr XVII/299/04 Rady Gminy Niemce z dnia 12 stycznia 2004 r.), działka nr [...] w części objętej ograniczeniem położona jest w terenie rolniczym, z przebiegiem pasa technologicznego linii elektroenergetycznych oraz w terenie infrastruktury technicznej – elektroenergetyka 7E. W pozostałej część, jednak nieobjętej ograniczeniem, nieruchomość ta stanowi teren zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej [...]
Skarżący, nie kwestionując prawidłowości powyższych ustaleń, zarzucił jednak sporządzonemu operatowi szacunkowemu wadliwość mającą wynikać z bezzasadnego - w jego ocenie - ustalenia odszkodowania wyłącznie za szkody powstałe w części jego nieruchomości stanowiącej obszar objęty ograniczeniem sposobu korzystania, a tym samym z pominięciem ewentualnych szkód zaistniałych w obrębie pozostałej części działki nr [...]. Nadto skarżący zakwestionował również prawidłowość obliczonego przez biegłego spadku wartości nieruchomości, wskazując w tym zakresie na zastosowanie niewłaściwego współczynnika zmniejszenia wartości nieruchomości, tj., współczynnika wynoszącego 0,2, który jest właściwy odpowiadającego gruntom rolnym, podczas gdy – zdaniem skarżącego – w niniejszej sprawie biegły powinien był zastosować współczynnik zgodny z "głównym" przeznaczeniem nieruchomości, a więc odpowiedni dla gruntów przeznczonych pod zabudowę mieszkaniową.
Z przytoczonymi zarzutami nie można się zgodzić. Jak już wyżej wskazano, działka nr [...] w części objętej ograniczeniem przeznaczona jest w planie miejscowym pod tereny rolnicze. Podkreślić należy, że prawidłowość tego ustalenia została jednoznacznie potwierdzona w prawomocnym wyroku tut. Sądu z dnia 14 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu [...], oddalającym skargę M. S. na decyzję Wojewody Lubelskiego utrzymującą w mocy decyzję Starosty Lubelskiego o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości. Jednocześnie należy zauważyć, że określony w tej decyzji obszar objęty ograniczeniem, stanowiący grunt o powierzchni 0,5241 ha (k. 120-124 akt adm. I inst)., pokrywa się w całości z obszarem objętym zezwoleniem na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, określonym w odrębnej decyzji Starosty Lubelskiego z dnia 26 marca 2020 r. wydanej na podstawie art. 124 ust. 1a u.g.n. (k. 125-127 akt adm. I inst.). Odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania nieruchomości, ustalane na podstawie art. 128 ust. 4 u.g.n., może natomiast obejmować jedynie szkody powstałe na obszarze objętym czasowym zajęciem, który został określony w decyzji o zezwoleniu na takie zajęcie. Kwesta ewentualnych szkód powstałych podczas realizacji inwestycji poza tym obszarem nie może być przedmiotem postępowania odszkodowawczego, o którym mowa w powyższym przepisie (por. wyroki WSA w Warszawie: z dnia 20 listopada 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1617/17; z dnia 29 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1505/19; opubl. w CBOSA). W konsekwencji również spadek wartości nieruchomości, który zgodnie z art. 128 ust. 4 u.g.n. winien zostać uwzględniony w odszkodowaniu za szkody spowodowane wykonaniem decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości, obejmować może wyłącznie obszar objęty zezwoleniem na zajęcie nieruchomości, a zatem winien zostać ustalony na podstawie przeznaczenia nieruchomości jedynie w granicach tego obszaru.
Zatem wbrew zarzutom skargi, uwzględnienie przez biegłego J. L. w sporządzonym operacie szacunkowym jedynie szkód w składnikach roślinnych i budowlanych powstałych w obszarze objętym ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości i zezwoleniem na niezwłoczne zajęcie nieruchomości, nie świadczy o nieprawidłowości tej opinii. O wadliwości operatu nie świadczy również zastosowanie przez biegłego współczynnika spadku wartości nieruchomości adekwatnego dla nieruchomości o przeznaczeniu rolnym, skoro takie jest przeznaczenie terenu objętego ograniczeniem. Ewentualne szkody powstałe na nieruchomości skarżącego poza obszarem objętym ograniczeniem, nawet jeżeli zostały spowodowane realizacją inwestycji, na potrzeby której dokonano ograniczenia, nie mogły zostać uwzględnione w ramach odszkodowania ustalanego na podstawie art. 128 ust. 4 u.g.n. Poza zakres postępowania prowadzonego w tym trybie wykraczała również kwestia ustalenia na rzecz skarżącego wynagrodzenia z tytułu służebności przesyłu. Służebność przesyłu stanowi całkowicie odrębną instytucję prawną regulowaną przepisami Kodeksu cywilnego. Zasady dotyczące jej ustanawiania i pobierania z tego tytułu wynagrodzenia nie mają zastosowania przy ustalaniu odszkodowania za ograniczenie prawa własności na podstawie art. 124 u.g.n.
Nie budzą natomiast zastrzeżeń Sądu ustalenia biegłego co do zakresu i rozmiaru szkód powstałych wskutek ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości skarżącego w obszarze objętym tym ograniczeniem. W ramach szkód powstałych w tym obszarze biegły uwzględnił potwierdzone podczas przeprowadzonych w dniu 28 kwietnia 2022 r. oględzin szkody w składnikach roślinnych, tj. uszkodzenia drzew (jabłoni, czereśni i świerku), ogłowienia drzewostanu olchowego oraz uszkodzenia trawnika, a także szkody w składnikach budowlanych, tj. uszkodzenia ogrodzenia z siatki na słupkach stalowych oraz ogrodzeni z siatki. Należy zauważyć, że wprawdzie protokół z przeprowadzonych przez biegłego oględzin nie został przez skarżącego podpisany, jednak – jak wynika z naniesionej na niego adnotacji – jako przyczynę odmowy podpisania protokołu skarżący wskazał fakt nieuwzględnienia szkód powstałych poza obszarem objętym ograniczeniem, a nie zastrzeżenia co do ustalonego zakresu szkód powstałych w tym obszarze.
Materiał dowodowy nie potwierdza zasadności zarzutów, jakoby inwestycja zrealizowana w obrębie nieruchomości skarżącego skutkowała zmianą warunków korzystania z tej nieruchomości oraz zmianą jej przydatności użytkowej. Sporna linia energetyczna została zrealizowana w części nieruchomości przeznaczonej pod tereny rolnicze i nie wpływa na możliwość jej wykorzystywania zgodnie z tym przeznaczeniem. Również w pozostałej nieruchomość ta nadal może być wykorzystywana zgodnie z przeznaczeniem określonym w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego, zaś twierdzenia skarżącego o pozbawieniu go możliwości dalszego użytkowania zlokalizowanego na działce nr [...] budynku mieszkalnego, bądź też możliwości korzystania z podwórka powyżej określonego wymiaru czasowego, nie znajdują żadnych podstaw prawnych. Uciążliwości związane z koniecznością udostępniania nieruchomości na potrzeby wykonania robót konserwacyjnych lub usuwania awarii sieci energetycznej, zostały natomiast uwzględnione przez biegłego w ramach wyceny spadku wartości nieruchomości.
Prawidłowa jest również ocena organów obu instancji, wedle której w operacie szacunkowym z dnia 27 maja 2022 r. biegły zastosował dopuszczalne prawem podejście i metodę wyceny. Przypomnieć należy, że określając kwotę spadku wartości nieruchomości, dla ustalenia wartości rynkowej gruntu biegły posłużył się podejściem porównawczym, metodą porównywania parami. Zdaniem Sądu, katalog nieruchomości podobnych uwzględnionych przez biegłego w ramach dokonywanej wyceny, nie budzi zastrzeżeń dających podstawy do zakwestionowania poprawności operatu w tym zakresie. Transakcje uwzględnione podczas wyceny dotyczyły nieruchomości z rynku lokalnego spełniających kryteria nieruchomości podobnej, w rozumieniu art. 4 pkt 16 u.g.n., a więc porównywalnej z nieruchomością stanowiącą przedmiot wyceny, ze względu na położenie, stan prawny, przeznaczenie, sposób korzystania oraz inne cechy wpływające na jej wartość. Wartość gruntu określona przez biegłego na potrzeby ustalenia kwoty spadku wartości nieruchomości (32,82 zł/m2) mieści się w przedziale cen nieruchomości przyjętych do porównania (od 22,37 zł/m2 do 35,50 zł/m2). Ten zakres ustaleń biegłego nie jest zresztą przez skarżącego w żaden sposób kwestionowany.
Sporządzony przez biegłego J. L. operat szacunkowy również w pozostałym zakresie nie zawiera jakichkolwiek nieścisłości, braków czy też błędów metodologicznych bądź rachunkowych, które dawałyby podstawy do odmowy przyznania mu wartości dowodowej.
Wobec poprawności sporządzonego operatu pod względem formalnym, organy nie miały natomiast obowiązku wystąpienia do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych, w trybie art. 157 ust. 1 u.g.n., o dokonanie oceny prawidłowości tej wyceny. Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że o powstaniu po stronie organów takiego obowiązku decydowały już tylko zastrzeżenia skarżącego co do prawidłowości operatu. O potrzebie weryfikacji operatu w tym trybie decyduje bowiem powstanie po stronie organu uzasadnionych wątpliwości co do jego prawidłowości. W niniejszej sprawie takie wątpliwości się natomiast nie pojawiły. W tej sytuacji zaniechanie wystąpienia o taką ocenę przez organ - nawet jeśli strona kwestionuje prawidłowość operatu w opozycji do pozytywnej oceny organu - nie uzasadnia zarzutu naruszenia przepisów k.p.a. regulujących postępowanie dowodowe (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2021 r., sygn. akt I OSK 90/19, opubl. w CBOSA). Samo bowiem żądanie strony dokonania takiej weryfikacji i zgłaszane zarzuty wobec operatu nie są wystarczające dla zlecenia przez organ oceny prawidłowości sporządzenia operatu (por. wyrok NSA z dnia 3 marca 2022 r., sygn. akt I OSK 1081/21, opubl. w CBOSA). Jeżeli strona w toku prowadzonego postępowania zapoznała się z operatem i uważała, że jest on wadliwy, to powinna samodzielnie wystąpić do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o ocenę jego prawidłowości, a po jej uzyskaniu przedłożyć ten dowód organowi, co umożliwiłoby podważenie wiarygodności operatu sporządzonego na zlecenie organu i ewentualne podjęcie z urzędu działań mających na celu wyjaśnienie zaistniałych rozbieżności (por. wyrok NSA z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt I OSK 2460/20, opubl. w CBOSA). Możliwość ta i skorzystanie z niej zależała jednak od inicjatywy strony, zaś w niniejszej sprawie skarżący z uprawnienia tego nie skorzystał.
Podkreślić trzeba, że również rozbieżność pomiędzy ustaleniami opinii biegłego J. L., a ustaleniami zawartymi w przedstawionej przez skarżącego w toku postepowania administracyjnego kopii operatu szacunkowego z dnia 24 sierpnia 2022 r., sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego K. P., nie skutkowała powstaniem po stronie organów obowiązku poddania przyjętego w sprawie operatu weryfikacji w trybie art. 157 ust. 1 u.g.n. W myśl bowiem ust. 2 tego artykułu, sporządzenie przez innego rzeczoznawcę majątkowego wyceny tej samej nieruchomości w formie operatu szacunkowego nie może stanowić podstawy oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego, o którym mowa w ust. 1. Ponadto – jak słusznie zauważono w zaskarżonej decyzji - operat przedstawiony przez skarżącego został sporządzony w innym celu, tj. w sprawie określenia wartości ograniczonego prawa rzeczowego w postaci służebności przesyłu ustanowionej na działce skarżącego, a zatem nie mógł stanowić materiału dowodowego na potrzeby ustalenia odszkodowania w niniejszym postępowaniu.
Z tych wszystkich względów brak jest podstaw do zarzucenia organom dokonania wadliwej oceny wartości dowodowej wyceny będącej podstawą ustalonego odszkodowania. Skoro operat szacunkowy sporządzony przez biegłego J. L. był poprawny formalnie, aktualny na dzień orzekania przez organy obu instancji, zawierał wymagane przepisami prawa elementy, a przy tym był logiczny i kompletny, to tym samym stanowił wartościowy materiał dowodowy, który organy zasadnie przyjęły za źródło kluczowych ustaleń faktycznych w sprawie. Organy dokonały przy tym wnikliwej analizy tego dowodu, czemu dały wyraz w uzasadnieniach podjętych decyzji.
W konsekwencji za prawidłowe uznać należy przyznanie skarżącemu - w oparciu o ustalenia tej opinii - odszkodowania w łącznej kwocie 47.044,00 zł, w tym 11.524,00 zł tytułem odszkodowania za uszkodzenia składników roślinnych, 1.118,00 zł tytułem odszkodowania za uszkodzenia składników budowlanych oraz 34.402,00 zł tytułem odszkodowania za spadek wartości nieruchomości o kwotę 34.402,00 zł.
Zawarte w skardze zarzuty naruszenia przepisów postępowania w postaci art. 7, art. 77 § 1, art. 84 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a także odnoszących się do postępowania odwoławczego przepisów art. 136, art. 138 § 2 i art. 140 k.p.a., nie zasługiwały zatem na uwzględnienie. W sprawie nie doszło również do naruszenia objętych zarzutami skargi norm prawa materialnego, w tym norm konstytucyjnych, albowiem odszkodowanie przyznane skarżącemu - w świetle prawidłowo ocenionego przez organy materiału dowodowego - jest adekwatne do zakresu ograniczenia własności skarżącego oraz wartości poniesionych z powodu tego ograniczenia szkód.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.