IV SA/WA 992/05

IV SA/Wa 992/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jarosław Stopczyński
Małgorzata Miron /przewodniczący/
Tomasz Wykowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędziowie sędzia WSA Jarosław Stopczyński, asesor WSA Tomasz Wykowski (spr.), Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi S. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uzupełnienia aktu zgonu uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2005 r., znak [...], Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W. z dnia [...] października 2004 r., znak [...], odmawiającą uzupełnienia aktu zgonu nr [...]z dnia [...] listopada 2003 r. o datę zgonu i miejsce zgonu K. C.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż w świetle art.36, art.66 oraz art.67 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz.1688), zwanej dalej "ustawą", pozytywne załatwienie wniosku S. Z. o uzupełnienie aktu zgonu K. C. o datę i miejsce zgonu, złożonego w dniu 19 kwietnia 2004 r. i ponowionego w dniu 4 października 2004 r., jest niedopuszczalne. Z art.36 ustawy wynika bowiem, iż uzupełnieniu podlega tylko taki akt stanu cywilnego, który nie zawiera wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone. Tego rodzaju aktem nie jest jednakże wskazany przez wnioskodawczynię akt zgonu K. C., który wprawdzie nie zawiera informacji o dacie i miejscu zgonu, niemniej zawiera informacje o dacie i miejscu znalezienia zwłok. Uprawnienie kierownika urzędu stanu cywilnego do ograniczenia się w akcie stanu cywilnego wyłącznie do tych informacji wynika wprost z art.67 ust.1 pkt 2 ustawy ("Do aktu zgonu wpisuje się datę, godzinę oraz miejsce zgonu lub znalezienia zwłok"). Skoro w karcie zgonu K. C., która zgodnie z art.66 ustawy stanowiła podstawę do sporządzenia aktu zgonu przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego W., zamieszczono wyłącznie datę i miejsce znalezienia zwłok, to tylko te informacje można było zmieścić w akcie zgonu, co wyraźnie dopuszcza art.67 ust.1 pkt 2 ustawy. W ocenie organu odwoławczego akt zgonu K. C. jest zatem aktem stanu cywilnego, który zawiera wszystkie wymagane przepisami ustawy dane, stąd jego uzupełnienie w trybie art.36 ustawy nie jest możliwe. Niezależnie od powyższego organ odwoławczy wskazał, iż wbrew twierdzeniom skarżącej kierownik urzędu stanu cywilnego nie posiadałby kompetencji do prowadzenia – w ramach postępowania o uzupełnienie aktu zgonu - postępowania wyjaśniającego na okoliczność ustalenia daty zgonu osoby w akcie tym wymienionej. Stosownie do art.11 ust.1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz.U. z 2000 r. Nr 23, poz.295 z późn.zm.) okoliczności zgonu mogą być ustalone wyłącznie przez lekarza, na podstawie oględzin ciała przeprowadzonych w sposób określony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 3 sierpnia 1961 r. w sprawie stwierdzenia zgonu i jego przyczyn (Dz.U. Nr 39, poz.202).
W skardze na powyższą decyzję S. Z. podniosła, iż zaskarżone rozstrzygnięcie narusza art.67 ust.1 pkt 2 ustawy. Wprawdzie z treści tego przepisu wynika, iż do aktu zgonu wpisuje się datę, godzinę oraz miejsce zgonu lub znalezienia zwłok, jednakże w ślad za wypowiedziami doktryny (M. Albiniak, A. Czajkowska – Prawo o aktach stanu cywilnego – 1996 r., J. Litwin – Prawo o aktach stanu cywilnego – 1961 r.) należy uznać, iż zgodnie z celem rejestracji zgonów, przedmiotem rejestracji jest zarówno data i godzina znalezienia zwłok, jak i ustalona na podstawie zasad wiedzy lekarskiej przypuszczalna data i godzina zgonu, jeżeli ustalenie takie okaże się możliwe. Data zgonu K. C. ma dla skarżącej doniosłe znaczenie prawne, albowiem jej niezamieszczenie w treści aktu zgonu uniemożliwia przeprowadzenie postępowania spadkowego po zmarłym. W celu ustalenia daty śmierci K. C. właściwy kierownik urzędu stanu cywilnego może na, podstawie art.22 ustawy, przeprowadzić postępowanie wyjaśniające z udziałem zgłoszonych przez skarżącą świadków oraz z uwzględnieniem uzupełniającej opinii lekarskiej.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał stanowisko w sprawie, wnosząc o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skargę należało uwzględnić albowiem zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji wydano z naruszeniem przepisów prawa materialnego a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. Powyższe obligowało Sąd do wyeliminowania decyzji organów obu instancji z obrotu prawnego.
Wspomniane naruszenie dotyczyło art.36 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2004 r. Nr 161, poz.1688), zwanej dalej "ustawą" a wynikało z błędnej wykładni tego przepisu, dokonanej przez organy. Wadliwie przyjęto bowiem w postępowaniu administracyjnym, iż art.36 ustawy nie dopuszcza możliwości uzupełnienia aktu zgonu, zawierającego adnotację o dacie i miejscu znalezienia zwłok, o wpisanie daty i miejsca zgonu.
W ocenie Sądu art.36 dopuszcza możliwość dokonania takiego uzupełnienia.
Błędne jest bowiem założenie, iż skoro art.67 ust.1 pkt 2 ustawy dopuszcza alternatywnie zamieszczenie w akcie zgonu daty, godziny oraz miejsca zgonu lub daty, godziny oraz miejsca znalezienia zwłok, to powyższe wyklucza uznanie aktu zawierającego wyłącznie informacje dotyczące znalezienia zwłok (a zatem zgodnego z art.67 ust.1 pkt 2 ustawy) za wspomniany w art.36 ustawy "akt stanu cywilnego niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone", czyli akt, który mógłby podlegać uzupełnieniu.
Z art.1 ustawy wynika, iż reguluje ona sprawy związane z rejestracją urodzeń, małżeństw oraz zgonów, a także sprawy dotyczące innych zdarzeń, które mają wpływ na stan cywilny osób. Na podstawie aktów sporządzonych w księgach stanu cywilnego stwierdza się stan cywilny osoby (art.3). Akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych, ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym (art.4).
W świetle cytowanych przepisów ogólnych ustawy akty stanu cywilnego mają szczególną doniosłość prawną, albowiem stwierdzają zdarzenia prawne wpływające na stan cywilny osoby. Oczywistym jest zatem, iż winny one odzwierciedlać te zdarzenia w sposób jak najpełniejszy, jak najdokładniejszy, tak aby objąć wszystkie prawnie istotne elementy. Obowiązek dążenia do uzyskania takiego stanu spoczywa na kierownikach urzędów stanu cywilnego. Wychodząc z powyższych przesłanek należy stwierdzić, iż zamieszczenie w akcie zgonu godziny, daty i miejsca zgonu pozwala na pełniejsze i dokładniejsze stwierdzenie okoliczności takiego zdarzenia wpływającego na stan cywilny osoby, jak śmierć człowieka, niż jedynie wskazanie w tym akcie danych dotyczących znalezienia zwłok. Prawne znaczenie tej różnicy potwierdza niniejsza sprawa, w której niewskazanie w treści aktu zgonu daty zgonu (a poprzestanie wyłącznie na wskazaniu daty znalezienia zwłok) uniemożliwia prowadzenie postępowania sądowego o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym K. C. Wprawdzie literalnie rzecz ujmując, przepis art.67 ust.1 pkt 2 ustawy dopuszcza zarówno jedno, jak i drugie rozwiązanie, niemniej zamieszczanie w akcie zgonu informacji dotyczących zgonu należy uznać za regułę, natomiast zamieszczanie informacji dotyczących znalezienia zwłok jako wyjątek. Drugie z tych rozwiązań, daleko mniej użyteczne z punktu widzenia potrzeb obrotu prawnego, winno znajdować zastosowanie tylko wtedy, gdy daty, godziny, czy też miejsca zgonu istotnie nie można ustalić przy sporządzaniu aktu, co nie może jednakże wykluczać możliwości zamieszczenia tych danych w przyszłości.
Przyjmując zatem, iż zarówno sam cel rejestrowania przez organy administracji publicznej zdarzeń wpływających na stan cywilny osoby, jak i znaczenie prawne informacji odnośnie daty, godziny oraz miejsca zgonu przemawiają za potrzebą ich zamieszczenia w akcie zgonu, to tym samym akt stanu zgonu, nie zawierający tych danych można uznać za "akt niezawierający wszystkich danych, które powinny być w nim zamieszczone" w rozumieniu art.36 ustawy, niezależnie od tego, iż akt ten zawiera dane dotyczące znalezienia zwłok. Oznacza to, iż uzupełnienie tego w trybie art.36 ustawy jest dopuszczalne.
Zdaniem Sądu w postępowaniu o uzupełnienie takiego aktu właściwy kierownik urzędu stanu cywilnego może prowadzić postępowanie wyjaśniające co do daty, godziny oraz miejsca zgonu osoby wymienionej w akcie i dokonać na tej podstawie wiążących ustaleń. Ewentualność taką przewiduje art.22 ustawy, upoważniający kierownika rzędu stanu cywilnego do ustalania okoliczności faktycznych w celu potwierdzenia danych podlegających wpisowi do aktu stanu cywilnego, o ile zgromadzone dotąd dowody okazały się niewystarczające. W oparciu o ten tryb Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego W. winien zgromadzić i ocenić dowody na okoliczności zgonu K. C. (np. dowód opinii biegłego, dowód ze świadków, dowód z przesłuchania stron).
Z tych przyczyn skargę należało orzec jak w sentencji na podstawie art.145§1 pkt 1 lit.a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270).