IV SA/WA 956/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2005-02-16
NSAAdministracyjneWysokawsa
przymusowy zarząd państwowynieważność decyzjirażące naruszenie prawainteres państwadekret z 1918 r.ustawa z 1958 r.nieruchomościprzedsiębiorstwo państwowepostępowanie administracyjneskarżący

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargi na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, która stwierdziła nieważność zarządzenia o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem i przejęciu go na własność Państwa, uznając, że pierwotne akty zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Sąd administracyjny rozpatrzył skargi Agencji Nieruchomości Rolnych i Prezydenta Miasta na decyzję Ministra stwierdzającą nieważność zarządzenia o przymusowym zarządzie państwowym nad przedsiębiorstwem z 1956 r. i orzeczenia o przejęciu go na własność Państwa z 1959 r. Sąd uznał, że pierwotne akty zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nie było podstaw do ustanowienia zarządu państwowego nad tym przedsiębiorstwem, które nie miało kluczowego znaczenia dla interesu państwa i nie było prowadzone przez właścicieli wbrew interesowi państwa. W konsekwencji, sąd oddalił skargi, podtrzymując stanowisko Ministra.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargi Agencji Nieruchomości Rolnych i Prezydenta Miasta na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, która stwierdziła nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z 1956 r. o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z 1959 r. o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Minister uznał te akty za wydane z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, analizując przepisy dekretu z 1918 r. o przymusowym zarządzie państwowym, stwierdził, że jego ustanowienie było możliwe tylko nad przedsiębiorstwami, których uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa. W przypadku analizowanego przedsiębiorstwa (odlewni dzwonów), które zatrudniało 3 pracowników i miało niewielką zdolność produkcyjną, sąd uznał, że nie miało ono kluczowego znaczenia dla gospodarki narodowej, a jego unieruchomienie nie nastąpiło z winy właścicieli. W związku z tym, zarządzenie o przymusowym zarządzie było wadliwe, co skutkowało nieważnością późniejszego orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Sąd oddalił skargi, uznając, że organ naczelny prawidłowo ocenił materiał dowodowy i nie naruszył prawa, mimo podnoszonych przez skarżących zarzutów dotyczących nieodwracalnych skutków prawnych i braku powiadomienia niektórych stron o postępowaniu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, ustanowienie przymusowego zarządu państwowego i przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa było niedopuszczalne, ponieważ nie spełniono przesłanek z art. 1 dekretu z 1918 r., tj. brak było interesu państwa w utrzymaniu lub uruchomieniu przedsiębiorstwa, a jego unieruchomienie nastąpiło z przyczyn zewnętrznych, a nie z winy właścicieli.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że analizowane przedsiębiorstwo (odlewnia dzwonów) nie miało kluczowego znaczenia dla gospodarki narodowej, a jego unieruchomienie było wynikiem decyzji administracyjnych, a nie zaniedbań właścicieli. W związku z tym, brak było podstaw prawnych do zastosowania przepisów o przymusowym zarządzie państwowym i przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

Dz. Pr. Nr 21, poz. 67 art. 1 § ust. 3

Dekret z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego

Zarządem państwowym mogły być objęte tylko przedsiębiorstwa, których uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa. Interpretacja ścieśniająca.

PPSA art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

Ustawa z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy nieodwracalnych skutków prawnych uniemożliwiających stwierdzenie nieważności.

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 97 § § 1

Ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach administracji ogólnej

Określała kompetencje wojewody i kierownika urzędu rejonowego w zakresie zarządzania nieruchomościami Skarbu Państwa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak przesłanek do ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem z uwagi na brak interesu państwa i przyczyny unieruchomienia. Nieważność pierwotnych aktów administracyjnych skutkuje nieważnością późniejszych orzeczeń. Nieodwracalne skutki prawne nie zawsze uniemożliwiają stwierdzenie nieważności, zwłaszcza gdy zmiany własnościowe nastąpiły w trakcie postępowania nadzorczego.

Odrzucone argumenty

Organ nie rozważył całości materiału dowodowego. Ocena legalności zarządzenia i orzeczenia w jednej decyzji jest niezgodna z k.p.a. Wystąpiły nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności (przeniesienie własności nieruchomości na osoby trzecie). Pozbawienie strony możliwości czynnego udziału w postępowaniu. Nieskuteczne doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania.

Godne uwagi sformułowania

Ratio legis przepisów tego dekretu polegało nie na upaństwawianiu przedsiębiorstw, lecz jedynie na podtrzymywaniu działalności gospodarczej w przypadku, gdy ich właściciele nie mogli lub nie chcieli prowadzić działalności, a której podtrzymanie lub wznowienie było konieczne ze względu na interes Państwa. Nie sposób tu wymienić pełnego katalogu tych przedsiębiorstw, jednak jest pewne, że należy omawiany przepis interpretować stosując raczej wykładnię ścieśniającą a nie rozszerzającą. Decyzja stwierdzająca nieważność zarządzenia z dnia [...] marca 1956r. [...] wywołała skutki prawne ex tunc (działała z mocą wsteczną), a zatem powodowała stan prawny taki, jakby zarządzenie o przymusowym zarządzie państwowym nigdy nie zostało wydane. Wybudowanie w 1984r. na nieruchomości wchodzącej uprzednio w skład majątku przedmiotowego przedsiębiorstwa budynku mieszkalnego a następnie zbycie lokali mieszkalnych i użytkowych w toku trwającego postępowania nadzorczego nie może stanowić podstawy do uznania, że w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności orzeczeń.

Skład orzekający

Jakub Linkowski

sprawozdawca

Maria Rzążewska

członek

Teresa Kobylecka

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwami w okresie PRL, zasady stwierdzania nieważności decyzji administracyjnych, kwestia nieodwracalnych skutków prawnych w kontekście zmian własnościowych nieruchomości."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu PRL i jego zastosowanie do współczesnych spraw może być ograniczone. Kwestia nieodwracalnych skutków prawnych jest zawsze oceniana indywidualnie w kontekście konkretnej sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznego przejęcia przedsiębiorstwa przez państwo w PRL i jego późniejszego unieważnienia, co stanowi ciekawy przykład ewolucji prawa i jego stosowania. Kwestia nieodwracalnych skutków prawnych i ochrony praw nabywców jest nadal aktualna.

Jak państwo próbowało przejąć fabrykę dzwonów i dlaczego sąd uznał to za rażące naruszenie prawa?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wa 956/04 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2005-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-12-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jakub Linkowski /sprawozdawca/
Maria Rzążewska
Teresa Kobylecka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6292 Przymusowy zarząd państwowy
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Sędzia NSA Asesor WSA Protokolant - Teresa Kobylecka Maria Rzążewska Jakub Linkowski (spr.) Agnieszka Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2005r. sprawy ze skarg Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w R. oraz Prezydenta Miasta P. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2003r. Nr . [...] w przedmiocie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem oraz stwierdzenia przejścia na własność Państwa przedsiębiorstwa - oddala skargi -
Uzasadnienie
Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] września 2003r., nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - po ponownym rozpatrzeniu sprawy- utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2003r. znak: [...], którą stwierdził nieważność zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] marca 1956 r. znak: [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. [...] w P. ul. [...] nr [...] , woj. [...] , oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1959 r. znak: [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa jako podjętych z rażącym naruszeniem prawa.
W uzasadnieniu decyzji organ naczelny podał, że w toku postępowania nadzorczego ustalono, że podjęte decyzje Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] marca 1956 r. Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1959 r. w odniesieniu do omawianego przedsiębiorstwa wydane zostały z rażącym naruszeniem prawa. Ustanowienie przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. [...] w P. ul. [...] nr [...] w trybie przepisów dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r., a następnie przejęcie go na własność Państwa na zasadach określonych w ustawie z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym stanowiło rażące naruszenie prawa dające podstawę do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.
Przepisy dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. Nr 21, poz. 67). stanowiły, że przymusowy zarząd państwowy można było ustanawiać nad przedsiębiorstwami pozostającymi w bezruchu lub zagrożonymi bezruchem, jeżeli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Oznacza to, że jego ustanowienie mogło dotyczyć tylko zakładów nieczynnych (celem ich uruchomienia) lub też takich, których funkcjonowanie było zagrożone (celem utrzymania ich w ruchu), jeżeli wymagał tego interes Państwa. Przesłanki te musiały zachodzić kumulatywnie. Nie spełnienie choćby jednej z nich wykluczało zastosowanie przepisów tego dekretu. Ratio legis przepisów tego dekretu polegało nie na upaństwawianiu przedsiębiorstw, lecz jedynie na podtrzymywaniu działalności gospodarczej w przypadku, gdy ich właściciele nie mogli lub nie chcieli prowadzić działalności, a której podtrzymanie lub wznowienie było konieczne ze względu na interes Państwa. W niniejszym przypadku unieruchomienie omawianego przedsiębiorstwa nie nastąpiło z winy jego wspólników tylko czynników zewnętrznych tj. na skutek decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. z dnia [...] października 1955 r. gdzie jako przyczynę tego stanu rzeczy wskazało, iż "ob. F. dopuścił się przestępstw z przepisów o reglamentacji metali nieżelaznych". Okoliczność ta skutkowała podjęciem w dniu [...] października 1955 r. przez Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w P. decyzji o zaprzestaniu produkcji w odlewni (pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z dnia [...] lutego 1956 r., adresowanym do Ministerstwa Przemysłu Drobnego i Rzemiosła). Skoro, zatem wspólnicy nie z własnej woli pozbawieni zostali możliwości swobodnego rozporządzania i prowadzenia produkcji w niniejszym przedsiębiorstwie nie można było doń skutecznie zastosować przepisów dekretu z dnia 16 grudnia 1918 r. zgodnie, z którymi ustanowienie tego zarządu było możliwe tylko w przypadku, gdy ich właściciele nie mogli lub nie chcieli prowadzić działalności, a której podtrzymanie lub wznowienie było konieczne ze względu na interes Państwa. Żaden z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy nie wskazuje, aby właściciele świadomie zaprzestali działalności produkcyjnej stąd też zarzut ten należy uznać za nietrafny.
Odnośnie kwestii interesu Państwa w ustanowieniu przymusowego zarządu nad przedmiotowym przedsiębiorstwem organ naczelny stwierdził, że zdolność wytwórcza nie kwalifikowała [...] w P. do przedsiębiorstw o podstawowym znaczeniu dla gospodarki narodowej. Ilość wytworzonych produktów gotowych, przy uwzględnieniu posiadanego parku maszynowego, nie mogła w istotny sposób wpłynąć na dostępność tego rodzaju produktów w skali całego kraju, a nawet regionu. Był to, bowiem niewielki zakład, którego całość produkcji nakierowana była na realizację indywidualnych zamówień. Brak było, zatem podstaw do uznania, że utrzymanie w ruchu omawianej odlewni dzwonów miałoby bezpośredni związek z interesem Państwa.
W związku z tym zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] marca 1956 r. znak: [...] w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem wydane zostało z rażącym naruszeniem art. 1 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego. W tej sytuacji do przedmiotowego przedsiębiorstwa nie mogły mieć zastosowania przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Z tego względu organ naczelny uznał, że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1959 r. znak: [...] w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa (jako pozostającego pod zarządem państwowym) było również dotknięte wadą nieważności.
Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wskazał także w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w sprawie nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., które uniemożliwiałyby stwierdzenie nieważności obu badanych orzeczeń.
Zdaniem organu orzeczenie w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem oraz orzeczenie w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa nie wywołały nieodwracalnych skutków prawnych zaś skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia mogą być przedmiotem rozważań i oceny w toku innych postępowań.
Sam fakt wybudowania w 1984r. na nieruchomości wchodzącej uprzednio w skład majątku przedmiotowego przedsiębiorstwa budynku mieszkalnego a następnie zbycie lokali w toku trwającego postępowania nadzorczego nie może stanowić podstawy do uznania, że w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności orzeczeń o ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem oraz orzeczenia w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa tego przedsiębiorstwa.
Na powyższą decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2003r. wpłynęły do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargi Agencji Nieruchomości Rolnych - Oddział Terenowy w R. oraz Prezydenta Miasta P..
Agencja Nieruchomości Rolnych - Oddział Terenowy w R. w swojej skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji rażące naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego.
Strona skarżąca wskazała na niewłaściwą - jej zdaniem -ocenę materiału dowodowego związaną z interesem Państwa w ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego na ww. przedsiębiorstwem. Skarżąca podniosła także, że ocena legalności w jednej decyzji zarówno zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia [...] marca 1956 r. i orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1959 r. jest niezgodna z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego.
Skarżąca wskazała również, że w zaskarżonej decyzji organ dokonał błędnej oceny w zakresie skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.. ponieważ nie uwzględniono, że w niniejszej sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, bowiem przeniesienie własności nieruchomości na rzecz osób trzecich nastąpiło na podstawie umów cywilnoprawnych, chronionych rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Zarówno osoby prywatne jak też Skarb Państwa poniosły znaczne nakłady na zabudowę nieruchomości, która wchodziła uprzednio w skład mienia znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Okoliczności te wywołały zdaniem strony skarżącej nieodwracalne skutki prawne.
Agencja Nieruchomości Rolnych podniosła również, że organ orzekający pozbawił ją możliwości wzięcia czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu nadzorczym wobec nie powiadomienia o wszczęciu postępowania.
Prezydent Miasta P. zarzucił Ministrowi Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, iż w zaskarżonej decyzji dokonał błędnej oceny w zakresie skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.. Podniósł, iż w niniejszej sprawie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne, bowiem przeniesienie własności nieruchomości na rzecz osób trzecich nastąpiło na podstawie umów cywilnoprawnych, chronionych rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zdaniem strony skarżącej cofnięcie, zniesienie i odwrócenie skutków prawnych, wynikających z faktu zbycia nieruchomości, nie jest możliwe w drodze zastosowania formy aktu administracyjnego (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. Sygn. Akt III AZP 4/92). Ponadto podniósł, że organ orzekający dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego uznając, iż zbycie nieruchomości będących przedmiotem niniejszego postępowania nastąpiło w trakcie postępowania. Wskazał, że organ nie powiadomił o toczącym się postępowaniu b. Kierownika Urzędu Rejonowego w P., który przed dniem 1 stycznia 1999r. był organem właściwym w sprawach gospodarowania nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa. Strona skarżąca przywołała, iż Kierownikowi Urzędu Rejonowego w P. nie doręczono zawiadomienia o wszczęciu postępowania z dnia [...] listopada 1994 r. oraz pisma Ministerstwa Przemysłu i Handlu z dnia [...] stycznia 1995 r.
W ocenie Prezydenta Miasta P. zawiadomienie w wszczęciu postępowania doręczone w dniu 10 listopada 1994 r. b. Urzędowi Miasta P. było skuteczne jedynie wobec Gminy Miejskiej P.. Nieuprawnionym jest jednak rozciąganie jego skuteczności na inną stronę postępowania, a mianowicie Prezydenta Miasta P., który po dniu 1 stycznia 1999r. reprezentował Skarb Państwa, wykonując zadania z zakresu administracji rządowej. W związku z faktem, że czynności cywilnoprawne (zbycie lokali użytkowych i mieszkalnych) dokonane zostały przez Prezydenta Miasta P. jako organ reprezentujący Skarb Państwa, a poprzednik tego organu tj. Kierownik Urzędu Rejonowego nie został formalnie powiadomiony o wszczęciu postępowania nadzorczego to nie można uznać, że w sprawie nie zaistniały nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.
Odpowiadając na skargi Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wniosło o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Nie można podzielić zarzutów stron skarżących, iż organ administracji nie rozważył całości zebranego materiału dowodowego dla oceny legalności decyzji o ustanowieniu przymusowego zarządu i decyzji o przejęciu zakładu przez Państwo. Materiał dowodowy został oceniony prawidłowo i w istocie strony skarżące w skargach nie zakwestionowały materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania, lecz jego błędną ocenę przez organ administracji.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. R.P. Nr 21, poz. 67 ze zm.) zarządem państwowym mogły być objęte przedsiębiorstwa przemysłowe i handlowe, których utrzymanie w ruchu lub puszczenie w ruch leży w interesie państwa. O każdym przypadku ustanowienia i uchylenia zarządu państwowego należało podać do publicznej wiadomości w Monitorze Polskim. Jak wynika z brzmienia powyżej cytowanego przepisu, zarządem państwowym mogły być objęte nie wszystkie przedsiębiorstwa, lecz tylko te, których uruchomienie bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie państwa. Należy tu zwrócić uwagę na dwa elementy tego przepisu. Po pierwsze, zwrot "mogą być objęte" oznaczał, że nie było obowiązku ustanowienia zarządu państwowego ani nie wynikał on z mocy prawa, lecz istniała prawna możliwość objęcia pewnych przedsiębiorstw tym zarządem. Po drugie, przepis ten mógł mieć zastosowanie tylko do przedsiębiorstw, których funkcjonowanie leżało w interesie państwa. Głównym wyznacznikiem było więc istnienie interesu państwa, co niewątpliwie zawężało kategorię podmiotów gospodarczych tylko do tych, które mogły mieć kluczowe (strategiczne) znaczenie dla Państwa. Zgodnie z orzecznictwem sądowym, niewątpliwie do takich należały przedsiębiorstwa zbrojeniowe, kopalnie, huty, kolejnictwo, transport itp. Nie sposób tu wymienić pełnego katalogu tych przedsiębiorstw, jednak jest pewne, że należy omawiany przepis interpretować stosując raczej wykładnię ścieśniającą a nie rozszerzającą. Sama nazwa przedsiębiorstwa: " [...] ..." nie wskazywała raczej na to, że z uwagi na profil produkcji, przedsiębiorstwo mogło mieć znaczenie kluczowe dla państwa. W zarządzeniu z dnia [...] marca 1956r. ustanawiającym przymusowy zarząd, nie wskazano również na istnienie takich zależności pomiędzy przedsiębiorstwem a interesem Państwa.
Z protokółu zdawczo-odbiorczego z 21 marca 1956r. wynika, że przedmiotowe przedsiębiorstwo w ostatnim okresie swojej działalności zatrudniało 3 pracowników fizycznych. Przedsiębiorstwo to (odlewnia dzwonów) dysponowało dwoma piecami odlewniczymi na 100 i 300kg wsadu.
Zarówno zdolności produkcyjne jak też profil produkcji (wykonywanie dzwonów głównie na zamówienia podmiotów kościelnych) nie mogły przesądzać o zaliczeniu przedmiotowego zakładu w poczet przedsiębiorstw mających znaczenie dla interesów Państwa.
O powyższym świadczy również fakt wystąpienia przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. do Ministerstwa Przemysłu drobnego i Rzemiosła w piśmie z dnia [...] października 1956r. o wyrażenie zgody na zmianę profilu produkcji ww. zakładu z uwagi na zupełny brak zamówień.
W rozpatrywanej sprawie organ naczelny zwrócił uwagę na te kwestie i zasadnie uznał, że brak było przesłanek z art. 1 ust. 3 dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918r. dla ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedmiotowym przedsiębiorstwem.
W tym stanie rzeczy Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej był nie tylko uprawniony, lecz wręcz obligowany do stwierdzenia nieważności powołanego na wstępie zarządzenia z dnia [...] marca 1956r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad spornym przedsiębiorstwem. Decyzja stwierdzająca nieważność zarządzenia z dnia [...] marca 1956r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem wywołała skutki prawne ex tunc (działała z mocą wsteczną), a zatem powodowała stan prawny taki, jakby zarządzenie o przymusowym zarządzie państwowym nigdy nie zostało wydane. Prawną konsekwencją stwierdzenia nieważności takiego zarządzenia jest cofnięcie wszystkich skutków prawnych przez to zarządzenie wywołanych.
Logicznym następstwem nieważności wspomnianego zarządzenia jest stwierdzenie nieważności orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...] marca 1959r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa ww. przedsiębiorstwa
Stwierdzenie nieważności obu ww. aktów administracyjnych dotyczących tego samego przedsiębiorstwa i ściśle ze sobą związanych w jednej decyzji organu naczelnego, która była decyzją ostateczną, nie jest sprzeczne z przepisami prawa.
Odnosząc się do zarzutów podnoszonych przez strony skarżące dotyczących nieuwzględnienia przez organ naczelny zaistniałych nieodwracalnych skutków prawnych, uniemożliwiających stwierdzenie nieważności ww. orzeczeń, stwierdzić należy, że nie są one zasadne.
Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, dopuszczalne jest stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, na podstawie, której Skarb Państwa nabył nieruchomość, jeżeli dokonanie zmian własnościowych odnośnie tej nieruchomości nastąpiło w toku postępowania o stwierdzenie nieważności tej decyzji, co w niniejszej sprawie miało miejsce.
Stanowisko takie zaprezentował już Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów z dnia 20 marca 2000r. sygn. akt OPS 14/99.
Wybudowanie w 1984r. na nieruchomości wchodzącej uprzednio w skład majątku przedmiotowego przedsiębiorstwa budynku mieszkalnego a następnie zbycie lokali mieszkalnych i użytkowych w toku trwającego postępowania nadzorczego nie może stanowić podstawy do uznania, że w sprawie zaistniały nieodwracalne skutki prawne uniemożliwiające stwierdzenie nieważności orzeczeń o ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem oraz orzeczenia w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa tego przedsiębiorstwa.
W kontekście powyższego zważyć należy, iż zawiadomienie o wszczęciu postępowania nadzorczego z dnia 5 listopada 1995r. zostało skierowane nie tylko do b. Urzędu Miasta P., ale również do b. Urzędu Wojewódzkiego w P. (doręczone [...] listopada 1994r.). W dacie wszczęcia postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie terenowymi organami administracji rządowej, właściwymi w sprawach gospodarowania nieruchomościami Skarbu Państwa był wojewoda oraz kierownik urzędu rejonowego (ustawa z dnia 22 marca 1990 r. o terenowych organach administracji ogólnej Dz. U. Nr 21, poz. 123 z późn. zm.). Status organizacyjno-prawny kierownika urzędu rejonowego nie był jednoznaczny, gdyż ustawodawca nie określił wprost kierownika urzędu rejonowego jako organu administracji rządowej właściwego do zarządzania nieruchomościami państwowymi. Organom wojewódzkim przypisano tzw. domniemanie kompetencji oznaczające, że należą do niego wszystkie sprawy z zakresu administracji rządowej niezastrzeżone dla innych organów (tzw. administracji niezespolonej). Niezależnie od powyższego kierownik urzędu rejonowego działał na obszarze rejonu jako jednostki podziału pomocniczego kraju po zasięgnięciu opinii właściwego wojewody (por. Prawo Administracyjne Z. Cieślak, J. Jagielski, J. Lang, M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Wydawnictwa Prawnicze PWN Warszawa 1996, str. 119-147).
W tej sytuacji wobec doręczenia b. Wojewodzie P. zawiadomienia o wszczęciu postępowania nadzorczego jako doręczonego organowi wyższego stopnia w stosunku do Kierownika Urzędu Rejonowego w P. należy uznać za skuteczne wobec organów administracji rządowej zarządzającymi nieruchomościami Skarbu Państwa.
Po 1 stycznia 1999r. Prezydent Miasta P. sprawował również zarząd nieruchomościami Skarbu Państwa. Organ ten posiadał z urzędu wiedzę o toczącym się postępowaniu nadzorczym, ponieważ zawiadomienie o wszczęciu postępowania zostało przekazane w 1995r. Urzędowi Miejskiemu w P..
Trudno w tej sytuacji przyjąć, że Prezydent Miasta P. posiadał wiedzę o toczącym się postępowaniu jedynie jako reprezentant Miasta P. a nie posiadał tej wiedzy jako podmiot zarządzający nieruchomościami Skarbu Państwa.
Odnosząc, się do zarzutu Agencji Nieruchomości Rolnych, która podniosła, że organ orzekający pozbawił ją możliwości wzięcia czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu nadzorczym wobec nie powiadomienia o wszczęciu postępowania stwierdzić należy, że nie jest on zasadny.
Istotnie do podmiotu tego nie wysłano zawiadomienia o wszczęciu postępowania nadzorczego jednak uchybienie to nie wywołało ujemnych skutków dla Agencji Nieruchomości Rolnych.
Agencja wiedziała o toczącym się postępowaniu od 2002r., o czym świadczy pismo Agencji z dnia 4 października 2002r. do b. Ministerstwa Gospodarki będącego odpowiedzią na pismo Ministerstwa z dnia 27 września 2002r.
Z powyższego jednoznacznie wynika, że Agencji Nieruchomości Rolnych wiedziała o toczącym się postępowaniu nadzorczym prawie rok przed wydaniem zaskarżonej decyzji i mogła brać czynny udział w toczącym się postępowaniu. Z prawa tego skorzystała występując z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a.
Należy także podkreślić, że pismem z dnia 29 kwietnia 2003 r. wszystkie strony postępowania zostały powiadomione przez Ministerstwo Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej o zakończeniu postępowania dowodowego i o prawie do zapoznania się z aktami i wypowiedzenia się, co do zebranych dowodów.
Nie można zatem uznać, że skarżący zostali pozbawieni możliwości wzięcia udziału w toczącym się postępowaniu nadzorczym.
W tej sytuacji trzeba stwierdzić, że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2003r., nr [...] jak też utrzymana nią w mocy wcześniejszą decyzję tego organu z dnia [...] lipca 2003r. znak: [...] nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania ich z porządku prawnego.
Z tych względów na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) orzeczono jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI