IV SA/Wa 869/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi dotyczącą reformy rolnej, uznając, że własność nieruchomości nie została skutecznie przeniesiona na nabywcę z powodu braku wpisu do księgi wieczystej.
Sąd rozpatrzył skargę G. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej. Sprawa dotyczyła nieruchomości nabytej aktem notarialnym w 1924 r., która według organu II instancji nie przeszła skutecznie na własność nabywcy z powodu braku wpisu do księgi wieczystej, co było wymogiem na gruncie niemieckiego kodeksu cywilnego. Sąd oddalił skargę, potwierdzając, że brak wpisu do księgi wieczystej uniemożliwił skuteczne przeniesienie własności przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę G. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy wcześniejszą decyzję o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej. Zaskarżona decyzja dotyczyła nieruchomości o powierzchni około 400 mórg, nabytej aktem notarialnym w 1924 r. przez A. L. Organ administracji uznał, że nieruchomość ta, wchodząc w skład większego majątku ziemskiego, przeszła na własność Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Kluczowym argumentem organu było to, że akt notarialny z 1924 r. nie doprowadził do skutecznego przeniesienia własności, ponieważ nie nastąpił wpis nabywcy do księgi wieczystej, co było konstytutywnym elementem przeniesienia własności na gruncie obowiązującego wówczas niemieckiego kodeksu cywilnego (BGB). Skarżący podnosił, że jego ojciec zbył część nieruchomości przed wejściem w życie dekretu, przez co obszar jego posiadłości nie przekraczał 100 ha. Sąd oddalił skargę, uznając, że argument o zbyciu części nieruchomości nie miał znaczenia prawnego. Sąd potwierdził, że na gruncie BGB do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości wymagane były trzy przesłanki: umowa zobowiązująca, umowa rzeczowa (powzdanie) oraz wpis do księgi wieczystej. Ponieważ wpis nie nastąpił, własność nie została skutecznie przeniesiona na A. L. przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej, a nieruchomość weszła w skład majątku przeznaczonego do nacjonalizacji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, umowa sprzedaży nieruchomości zawarta w 1924 r. na gruncie BGB nie doprowadziła do skutecznego przeniesienia własności na nabywcę, ponieważ brak wpisu do księgi wieczystej był przesłanką konstytutywną przeniesienia własności.
Uzasadnienie
Sąd wyjaśnił, że zgodnie z niemieckim kodeksem cywilnym (BGB) do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości wymagane były trzy elementy: umowa zobowiązująca, umowa rzeczowa (powzdanie) oraz wpis do księgi wieczystej. Brak wpisu do księgi wieczystej oznaczał, że własność nie przeszła na nabywcę przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (19)
Główne
dekret PKWN o reformie rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
k.p.c. art. 151
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
Pomocnicze
BGB art. 873
Kodeks cywilny niemiecki
Wpis do księgi wieczystej był konstytutywną przesłanką przeniesienia własności nieruchomości.
BGB art. 925
Kodeks cywilny niemiecki
k.c. art. 155 § § 1
Kodeks cywilny
Sąd porównał obecne przepisy k.c. z BGB, wskazując na różnice w skutkach umowy sprzedaży.
Prawo rzeczowe
Ustawa z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe
Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe art. XXIX
Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych
Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe art. XXX
Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych
k.c.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
Przepisy wprowadzające k.c. art. XXXVII
Przepisy wprowadzające kodeks cywilny
Przepisy wprowadzające k.c. art. XL
Przepisy wprowadzające kodeks cywilny
k.p.a.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 1997 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.c.
Ustawa z dnia 11 maja 1996 r. - Kodeks postępowania cywilnego
p.w.i.
Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności intelektualnej
k.p.c.
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego
k.r.o.
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.p.n.
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. - Kodeks postępowania w sprawach nieletnich
u.p.n.
Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich
k.c. art. 155 § § 1
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieruchomość nie przeszła skutecznie na własność nabywcy z powodu braku wpisu do księgi wieczystej na gruncie BGB. Nieruchomość w dniu wejścia w życie dekretu o reformie rolnej wchodziła w skład majątku o obszarze przekraczającym 100 ha i podlegała reformie.
Odrzucone argumenty
Zbycie części nieruchomości przez pierwotnego nabywcę przed wejściem w życie dekretu o reformie rolnej powinno wyłączyć nieruchomość spod działania reformy.
Godne uwagi sformułowania
wpis nabytego prawa w księdze wieczystej wpis do księgi wieczystej był wówczas konstytutywną przesłanką przeniesienia własności nieruchomości nie nastąpił wpis nabywcy do księgi wieczystej, co było wymogiem na gruncie niemieckiego kodeksu cywilnego
Skład orzekający
Jarosław Stopczyński
przewodniczący sprawozdawca
Aneta Opyrchał
członek
Tomasz Wykowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów o przeniesieniu własności nieruchomości na gruncie przepisów przejściowych i historycznych, w szczególności w kontekście reformy rolnej i wymogów wpisu do księgi wieczystej."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu międzywojennego i wczesnego powojennego, z zastosowaniem niemieckiego kodeksu cywilnego. Może mieć znaczenie głównie dla spraw historycznych lub sporów dotyczących nieruchomości z tamtego okresu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy historycznych przepisów o reformie rolnej i wymaga analizy przepisów prawa cywilnego z początku XX wieku, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie rzeczowym i historii prawa.
“Czy brak wpisu do księgi wieczystej w 1924 roku pozbawił nabywcę własności nieruchomości?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wa 869/06 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2006-09-25 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-05-05 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Aneta Opyrchał Jarosław Stopczyński /przewodniczący sprawozdawca/ Tomasz Wykowski Symbol z opisem 6290 Reforma rolna Skarżony organ Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Treść wyniku Oddalono skargę Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński (spr.), Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Marcin Karwat, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 września 2006r. sprawy ze skargi G. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2006r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...].12.1994 r. ([...]) mocą której orzeczono że nieruchomość o powierzchni około 400 mórg (tj. 101,0377 ha powierzchni przyjętej do pomiaru katastralnego) nabyta przez A. L. aktem notarialnym nr. [...] z dnia [...].05.1924 r. wchodząca w skład majątku [...] o ogólnym obszarze 533,5088 ha zapisanego w księdze wieczystej [...] dominium (obecnie Kw nr. [...]) będącym w dniu 13.09.1944 r. własnością J.U. została przeznaczona wraz z całym majątkiem ziemskim na cele reformy rolnej w myśl art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu II-ej instancji wskazano, że pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e w / w dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia że dana nieruchomość posiadała w / w cechy przechodziła ona z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa. Była ona obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym, oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Organ pokreślił iż akt notarialny którym A. L. nabył z majątku ziemskiego [...] około 400 mórg zawarty został pod rządem obowiązującego w zakresie prawa rzeczowego w ówczesnym województwie poznańskim kodeksu cywilnego niemieckiego (BGB). Zgodnie z nim do przeniesienia własności nieruchomości niezbędne były 3 przesłanki: 1) umowa obligacyjna, 2) umowa rzeczowa stwierdzona sądownie lub notarialnie i 3) wpis nabytego prawa w księdze wieczystej. Z akt sprawy nie wynika jednak aby A. L. został wpisany do księgi wieczystej jako właściciel nieruchomości . Z kolei w dniu wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej tj. w dniu 13.09.1944 r. w księdze wieczystej w dalszym ciągu figurowało nazwisko J.U. jako właścicielki tej nieruchomości. Organ II-ej instancji podkreślił iż wpis do księgi wieczystej był wówczas konstytutywną przesłanką przeniesienia własności nieruchomości. O tym że skutek prawny w postaci przeniesienia własności następował dopiero z momentem wpisu do księgi wieczystej ustanowił § 873 BGB. Z uwagi na powyższe własność parceli objęta aktem notarialnym z dnia [...] maja 1924 r. nie została przeniesiona skutecznie na A. L., stąd też nieruchomość ta w dniu 13.09.1944 r. nadal wchodziła w skład majątku [...] o ogólnej powierzchni 533,5088 ha i przeszła na własność Państwa z mocy prawa tj. na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł G. L. podnosząc że w roku 1925 jego ojciec odsprzedał z nabytych uprzednio 400 mórg dwie działki o powierzchni 7,26 ha i 3,99 ha. W roku 1925 obszar jego nieruchomości nie przekraczał więc 100 ha. Wobec powyższego przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa uważa za niesłuszne i krzywdzące. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna, zaś argument podniesiony przez skarżącego w postaci zbycia części spornej nieruchomości na rzecz innej osoby nie ma znaczenia prawnego. Problem jaki pojawił się w niniejszej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy umowa zawarta w dniu [...].05.1924 r. pociągnęła za sobą przeniesienie własności nieruchomości o powierzchni około 400 mórg na rzecz ojca skarżącego. Na gruncie przepisów kodeksu cywilnego niemieckiego w brzmieniu obowiązującym w dacie zawarcia w / w umowy do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości potrzebne były trzy czynności: 1) zawarcie umowy zobowiązującej do przeniesienia własności nieruchomości, 2) zgoda uprawnionego oraz drugiej strony na to aby zmiana w prawie nastąpiła (powzdanie), 3) wpisanie zmiany do księgi wieczystej. Dopiero z chwilą dokonania wszystkich tych czynności następował skutek w postaci przejścia prawa własności do nieruchomości na kupującego. BGB w odróżnieniu od obecnie obowiązującego w Polsce kodeksu cywilnego w przypadku sprzedaży nieruchomości gruntowej nie przewidywał konsekwencji takiej jak w art. 155 § 1 k. c. według którego umowa sprzedaży rzeczy oznaczonej co do tożsamości przenosi własność na nabywcę, chyba że strony postanowiły inaczej, albo przepis szczególny stanowi inaczej. Stosownie do art. 155 § 1 k. c. umowa sprzedaży zawiera w sobie co do zasady zarówno umowę zobowiązującą do przeniesienia własności jak również umowę rozporządzenia (przenoszącą własność na kupującego). Powzdanie w rozumieniu przepisów BGB odpowiada dzisiejszej umowie rozporządzającej - przenoszącej własność na kupującego. W kodeksie cywilnym niemieckim umowa kupna (§ 433) w związku z § 873 i § 925 rozdzielała te dwie czynności. Użycie więc w danej umowie czasowników "sprzedaje", "nabywa", "zbywa" nie oznaczało więc tego co oznaczałoby obecnie, w szczególności nie zawierało w sobie powzdania. Kodeks cywilny niemiecki obowiązywał do dnia 31.12.1946 r. W dniu 1 stycznia 1947 r. wszedł w życie dekret z dnia 11.10.1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. nr. 57 z 1946 r. poz. 319), który zawierał odrębne regulacje prawne w zakresie sprzedaży nieruchomości od obowiązujących w kodeksie cywilnym niemieckim. Zagadnienia przejściowe w zakresie praw rzeczowych zawarte były w rozdziale IV dekretu z dnia 11.10.1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U. nr 57 z 1946 r. poz. 321). Zgodnie z art. XXIX i XXX tychże przepisów przeniesienie praw rzeczowych istniejących w chwili wejścia w życie prawa rzeczowego podlegało od tej chwili przepisom tego prawa i było skuteczne o ile odpowiadało przepisom dotychczasowym. Te same zasady zostały zachowane w związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 1965 r. ustawy z dnia 23.04.1964 - kodeks cywilny (Dz. U. nr. 16 z 1964 r. poz. 93 z późn. zm.). Wynika to z treści art. XXXVII-XL ustawy z dnia 23.04.1964 r. przepisy wprowadzające kodeks cywilny (Dz. U. nr. 16 z 1964 r. poz. 94). Powyższe oznacza że nawet wejście w życie przepisów prawa rzeczowego a następnie kodeksu cywilnego nie uchyliło konieczności zawarcia umowy rzeczowej przenoszącej własność o ile umowa kupna nieruchomości została zawarta przed dniem 1 stycznia 1947 r. i przed tą datą nie dokonano powzdania. Jak już jednak nadmieniono wcześniej do skutecznego przeniesienia własności nieruchomości potrzebne były trzy warunki. Trzecim z nich było wpisanie zmiany prawa własności do księgi wieczystej. Z materiału dowodowego znajdującego się w aktach sprawy wynika iż warunek ten ponad wszelką wątpliwość nie został spełniony. Prawo własności A. L. do spornej nieruchomości nie zostało bowiem wpisane do księgi wieczystej. Powyższe oznacza iż spadkobiercy A. L. nie mogą skutecznie domagać się zwrotu nieruchomości której dotyczył akt notarialny z dnia[...].05.1924 r. (nr[...]), albowiem nieruchomość ta w dacie wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wchodziła w skład większej nieruchomości (o obszarze przekraczającym 100 ha) stanowiącej własność J. U., a w związku z tym podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e wspomnianego dekretu (Dz. U. nr. 3 z 1945 r. poz. 13 z późn. zm.). Podstawą rozstrzygnięcia Sądu jest przepis art. 151 ppsa.