IV SA/Wa 688/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2007-05-25
NSAAdministracyjneWysokawsa
nieruchomościzarząd państwowystwierdzenie nieważnościKPAstrona postępowaniainteres prawnynieodwracalne skutki prawneWSAorzeczenie administracyjne

WSA w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Ministra Edukacji Narodowej dotyczącej przejęcia nieruchomości na własność Skarbu Państwa, uznając, że postępowanie nieważnościowe zostało wszczęte na wniosek osoby niebędącej stroną.

Skarżący B. Z. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Edukacji Narodowej z 1960 r. dotyczącej przejścia nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Minister początkowo stwierdził wydanie decyzji z naruszeniem prawa, ale odmówił stwierdzenia nieważności z powodu nieodwracalnych skutków prawnych. WSA uchylił decyzję Ministra, uznając, że postępowanie nieważnościowe zostało wszczęte na wniosek osoby niebędącej stroną, co stanowi rażące naruszenie prawa.

Sprawa dotyczyła wniosku B. Z. o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Oświaty z 1960 r., na mocy której nieruchomość należąca do Towarzystwa (...) przeszła na własność Skarbu Państwa. Minister Edukacji Narodowej (MEN) dwukrotnie (w decyzjach z sierpnia 2006 r. i lutego 2007 r.) stwierdził, że orzeczenie z 1960 r. zostało wydane z naruszeniem prawa, w szczególności art. 7 i 80 KPA, ze względu na błędne ustalenia faktyczne dotyczące władania nieruchomością od 1945 r. przez Szkołę Podstawową w K. Jednakże MEN odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji, powołując się na art. 156 § 2 KPA, zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne, takie jak ustanowienie ksiąg wieczystych, podział nieruchomości i zbycie działek osobom trzecim. WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję MEN, stwierdzając, że MEN rażąco naruszył art. 28 KPA, ponieważ postępowanie nieważnościowe zostało wszczęte na wniosek B. Z., który nie posiadał przymiotu strony w tym postępowaniu. Sąd podkreślił, że interes skarżącego w potencjalnym zasiedzeniu lub nabyciu działki nr (...) stanowił jedynie interes faktyczny, a nie prawny. WSA wskazał również, że MEN błędnie uznał naruszenie art. 7 i 80 KPA za podstawę do stwierdzenia nieważności, podczas gdy takie okoliczności mogłyby być podstawą do wznowienia postępowania, a nie stwierdzenia nieważności decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, osoba niebędąca stroną nie może skutecznie złożyć wniosku o wszczęcie postępowania nieważnościowego. Organ powinien wydać decyzję o odmowie wszczęcia postępowania lub umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

Uzasadnienie

Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 28 KPA, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. Osoba składająca wniosek o stwierdzenie nieważności musi wykazać swój interes prawny. Interes faktyczny, jak w przypadku skarżącego B. Z., który zamierzał złożyć wniosek o zasiedzenie, nie jest wystarczający do nadania przymiotu strony w postępowaniu nieważnościowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (12)

Główne

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania, która musi posiadać interes prawny.

k.p.a. art. 156 § § 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Zakaz stwierdzania nieważności decyzji, która wywołała nieodwracalne skutki prawne.

Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 art. 145 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez WSA.

Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez WSA.

Pomocnicze

k.p.a. art. 157 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego lub jego umorzenia, gdy wniosek złożyła osoba niebędąca stroną.

ustawa z dnia 25 lutego 1958 roku art. 2

Ustawa o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym

Podstawa prawna przejścia przedsiębiorstw pod zarządem państwowym na własność Państwa.

ustawa z dnia 25 lutego 1958 roku art. 17 § pkt 2 lit. b

Ustawa o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym

Stosowanie przepisów ustawy do mienia, którego władanie utracono do 31 grudnia 1954 r. i które pozostaje we władaniu państwowych jednostek organizacyjnych.

dekret z dnia 16 grudnia 1918 roku art. 4

Dekret o przymusowym zarządzie państwowym

Obowiązek publikacji w Monitorze Polskim informacji o ustanowieniu i uchyleniu zarządu państwowego.

ustawa z 7 kwietnia 1989 roku art. 52 § ust. 1

Ustawa Prawo o stowarzyszeniach

Przekształcenie stowarzyszeń zarejestrowanych w stowarzyszenia w rozumieniu nowej ustawy.

ustawa z 7 kwietnia 1989 roku art. 54 § ust. 1

Ustawa Prawo o stowarzyszeniach

Obowiązek organów nadzorujących przekazania rejestrów stowarzyszeń do sądów rejestrowych.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 roku

Ustawa Prawo o stowarzyszeniach

Przepisy uchylone przez ustawę z 1989 roku.

ustawa z dnia 26 października 1971 roku

Ustawa o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych

Ustawa dotycząca nabycia własności nieruchomości rolnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący B. Z. nie posiadał przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji. Wszczęcie postępowania nieważnościowego na wniosek osoby niebędącej stroną stanowi rażące naruszenie prawa. Naruszenie przepisów KPA dotyczących ustalenia stanu faktycznego nie może być podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji.

Odrzucone argumenty

Decyzja Ministra Oświaty z 1960 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 7 i 80 KPA) z powodu błędnych ustaleń faktycznych. Nie wszystkie działki powstałe z podziału nieruchomości zostały zbyte, co pozwala na przywrócenie stanu poprzedniego w części. Brak dokumentu wskazującego na skuteczną likwidację Towarzystwa (...) uzasadnia możliwość stwierdzenia nieważności.

Godne uwagi sformułowania

mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny wszczynanie postępowania na wniosek podmiotu, który nie jest stroną, czyni to postępowanie niezgodnym z prawem stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia art. 7 kpa oraz art. 80 kpa jest obejściem zakazu stwierdzania nieważności decyzji w oparciu o przesłanki wznowieniowe

Skład orzekający

Grzegorz Czerwiński

sprawozdawca

Jarosław Trelka

asesor

Małgorzata Małaszewska-Litwiniec

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak przymiotu strony w postępowaniu nieważnościowym jest rażącym naruszeniem prawa, a naruszenie przepisów proceduralnych (art. 7, 80 KPA) nie jest podstawą do stwierdzenia nieważności, lecz ewentualnie do wznowienia postępowania."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej ze stwierdzaniem nieważności decyzji administracyjnych i definicją strony postępowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak kluczowe jest posiadanie przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym i jak sąd koryguje błędy organów w tym zakresie, nawet jeśli pierwotna decyzja mogła być wadliwa merytorycznie.

Brak przymiotu strony to błąd, który może uchylić nawet wadliwą decyzję!

Dane finansowe

WPS: 200 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wa 688/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2007-05-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-04-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /sprawozdawca/
Jarosław Trelka
Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /przewodniczący/
Symbol z opisem
6292 Przymusowy zarząd państwowy
Sygn. powiązane
I OSK 1333/07 - Wyrok NSA z 2008-09-23
Skarżony organ
Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Julia Dobrzańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2007r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia (...) lutego 2007 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia wydania z naruszeniem prawa orzeczenia 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Edukacji Narodowej z dnia (...) sierpnia 2006r. nr (...), 2. zasądza od Ministra Edukacji Narodowej na rzecz skarżącego B.Z. kwotę 200 ( dwie ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia (...) sierpnia 2006 roku nr (...)Minister Edukacji Narodowej stwierdził wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Ministra Oświaty z dnia (...) sierpnia 1960 roku nr (...) stwierdzającego przejście z mocy prawa na własność Skarbu Państwa zabudowanej nieruchomości o powierzchni(...)ha położonej w K. powiat L. stanowiącej własność Towarzystwa (...)
W uzasadnieniu podniesiono, że do Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu wpłynął wniosek B. Z. dotyczący stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Oświaty z dnia (...) sierpnia 1960 roku. Organ po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, ustalił, iż w archiwum nie zachowały się akta sprawy zakończonej wydaniem przez Ministra Oświaty orzeczenia z dnia z dnia (...) sierpnia 1960 roku Nr (...) stwierdzającego przejście z mocy prawa na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w K. stanowiącej własność Towarzystwa (...). Jednakże, z innych zgromadzonych w sprawie dowodów ustalono, iż wyżej wymieniona decyzja została wydana w dniu (...) sierpnia 1960 roku. Na podstawie tego orzeczenia Ministra Oświaty ustanowiono księgi wieczyste o nr (...) oraz (...) dla przedmiotowej nieruchomości, a następnie wpisano do nich jako właściciela nieruchomości Skarb Państwa. Następnie w późniejszych latach dokonano podziału nieruchomości wpisanej do księgi wieczystej o nr (...) poprzez wydzielenie działek ewidencyjnych o nr (...),(...),(...), które następnie częściowo zostały przekazane Gminie M.. Działka o nr (...),(...),(...) oraz (...) pozostaje we władaniu Skarbu Państwa, a działkę (...) przekazano w użytkowanie wieczyste M. i B. Z.
Minister Edukacji Narodowej podniósł, iż B. Z. należy uznać za stronę postępowania z uwagi na fakt podsiania przez niego działki o nr ewidencyjnym (...). Przesądza to o posiadaniu przez niego interesu prawnego w postępowaniu i jego udziale w charakterze strony, ponieważ stwierdzenie nieważności decyzji wywołuje skutki ex tunc tj. takie jakby decyzja ta nie była nigdy wydana, co z kolei może wpływać na prawa B. Z. jako
nabywcy od Skarbu Państwa w dobrej wierze działki powstałej z podziału nieruchomości będącej przedmiotem postępowania.
W ocenie organu art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym stanowił, że przedsiębiorstwa pozostające w dniu wejścia w życie tej ustawy tj. w dniu 8 marca 1958 roku pod zarządem państwowym ustanowionym na podstawie dekretu z dnia 16 grudnia 1918 roku w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. Pr. P. P. Nr 21, poz. 67, ze zm.) przechodzą z mocy prawa na własność Państwa, chyba, że nastąpi ich zwrot w trybie określonym w tej ustawie. W treści orzeczenia Ministra Oświaty z dnia (...) kwietnia 1960 roku ani też w jakimkolwiek innym dokumencie zgromadzonym w aktach sprawy nie ma żadnej wzmianki, z której wynikałoby, że nieruchomość położona w K. stanowiąca własność Towarzystwa (...) była kiedykolwiek objęta przymusowym zarządem państwowym na podstawie wskazanego wyżej dekretu. Ponadto art. 4 tego dekretu stanowił, że każdy przypadek ustanowienia i uchylenia zarządu państwowego podany będzie do publicznej wiadomości w Monitorze Polskim. Wprawdzie obowiązek ten w wielu przypadkach nie był realizowany, jednakże brak w Monitorach Polskich z lat 1945 - 1960 publikacji informacji o ustanowieniu przymusowego zarządu państwowego w stosunku do przedmiotowej nieruchomości również może potwierdzać fakt, że nieruchomość ta nigdy tym zarządem nie była objęta. Dlatego też Minister Edukacji Narodowej stwierdził, że przepis art. 2 ustawy o uregulowaniu stanu mienia pozostającego pod zarządem państwowym nie mógł stanowić podstawy prawnej orzeczenia Ministra Oświaty z dnia (...) sierpnia 1960 roku nr (...). Jednakże jako podstawę prawną tego rozstrzygnięcia wskazano również art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym. Z przepisu tego wynikało, że postanowienia tej ustawy stosuje się również do przedsiębiorstw oraz innego mienia, których władanie osoby uprawnione utraciły w okresie do dnia 31 grudnia 1954 roku i które pozostają w faktycznym władaniu państwowych jednostek organizacyjnych, chyba, że władanie to opiera się na tytule prawnym wynikającym z przepisów szczególnych innych aniżeli wymienione w art. 1 i 17 pkt 1 tej ustawy. Minister podkreślił, iż zgromadzony materiał dowodowy nie pozwolił
na ustalenie w sposób bezsporny, kiedy osoby uprawnione utraciły władztwo nad tą nieruchomością. Ze zgromadzonych dokumentów wynika jedynie, że jeszcze w 1946 roku Towarzystwo (...) władało tą nieruchomością, skoro przedłużono na ten rok umowę z J. Z. o powierzeniu mu opieki nad tym majątkiem, natomiast już w 1956 roku nieruchomością tą władało (...) Liceum im. (...) w K., skoro to Komitet Rodzicielski działający przy tej szkole, jak wynika z pisma Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w K. z dnia (...) maja 1956 roku do J. Z, wyrażał zgodę na zajęcie części łąki pod budowę szkoły w K. . Jednocześnie żaden z dokumentów, który zdołano zgromadzić w niniejszej sprawie, nie wskazuje, na podstawie jakiego tytułu prawnego (...) Liceum w K. władało tą nieruchomością, ale też dokumenty te przeczą również zawartemu w orzeczeniu Ministra Oświaty z (...) sierpnia 1960 roku twierdzeniu, że nieruchomość ta od 1945 roku znajdowała się we władaniu Szkoły Podstawowej w K.. Dlatego też, mimo że nie można wykluczyć istnienia przesłanek określonych w art. 17 pkt 2 lit. b w stosunku do tej nieruchomości, umożliwiających stwierdzenie przejścia z mocy prawa z dniem 8 marca 1958 roku tego mienia na własność Skarbu Państwa, w szczególności, że Towarzystwo (...) utraciło władanie nad tą nieruchomością przed 31 grudnia 1954 roku i po tej dacie nieruchomość ta pozostawała we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej - tj. (...) Liceum w K. bez jakiegokolwiek tytułu prawnego, to jednak wobec faktu, że z treści orzeczenia wynika, iż przesłanką tego rozstrzygnięcia był fakt władania tą nieruchomością od 1945 roku przez Szkołę Podstawową w K., Minister stwierdził, że orzeczenie to oparte było na błędnych ustaleniach faktycznych, a w związku z tym, że zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 7 i 80 Kpa.
Jednocześnie organ podniósł, iż mimo ustalenia, że orzeczenie Ministra Oświaty z dnia (...) sierpnia 1960 r. znak (...) wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, nie jest możliwe stwierdzenie jego nieważności. Art. 156 § 2 kpa stanowi bowiem, że nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne. Odstąpienie od zasady stwierdzania nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa i jedynie stwierdzenie, że została wydana z naruszeniem prawa prowadzi do utrzymania skutków, jakie decyzja ta wywołała. Po wydaniu przez Ministra Oświaty orzeczenia z 1960 roku i na jego
podstawie dla nieruchomości tej została założona księga wieczysta, w której jako właściciel został ujawniony Skarb Państwa. Następnie ulegała ona wielokrotnym podziałom, a wydzielone z niej działki zmieniły właścicieli na podstawie aktów notarialnych i decyzji administracyjnych. Na działkach tych wzniesiono budynki użyteczności publicznej, w szczególności szkoły, remizę Ochotniczej Straży Pożarnej, ośrodek zdrowia. Prawo użytkowania wieczystego, które następnie zostało przekształcone w prawo własności oraz własność znajdujących się na niej budynków nabyli, od ujawnionego w księdze wieczystej właściciela - Skarbu Państwa M. i B. Z. Część nieruchomości została zajęta pod drogi publiczne. W chwili obecnej Skarb Państwa pozostaje właścicielem jedynie działki ewidencyjnej (...) o pow. (...)ha. Ponadto stowarzyszenie Towarzystwo(...), które było właścicielem tej nieruchomości, nie istnieje.
Pismem z dnia (...) września 2006 r. B. Z. złożył wniosek o ponowne rozparzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Edukacji Narodowej z dnia (...) sierpnia 2006 roku. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że Minister słusznie zauważył, iż zbycie nieruchomości chronione jest rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych i z uwagi na tą okoliczność nie jest możliwym przywrócenie stanu poprzedniego bez ingerencji w sferę praw osób trzecich. Jednakże wskazał, iż nie wszystkie działki powstałe z podziału przedmiotowej nieruchomości zostały zbyte na rzecz osób trzecich lub innych podmiotów. B. Z. podkreślił, że działka o nr (...) jest we władaniu Skarbu Państwa, dlatego też nie powstały nieodwracalne skutki prawne i możliwym jest przywrócenie stanu poprzedniego przez stwierdzenie nieważności części orzeczenia wydanego z rażącym naruszeniem prawa. Jednocześnie skarżący wskazał, iż brak jest dokumentu wskazującego na skuteczną likwidację bytu prawnego Towarzystwa (...), jak również dokumentu wskazującego następcę prawnego Towarzystwa. W ocenie skarżącego oznacza to, iż brak jest podstaw do przyjęcia, iż podmiot, któremu prawo przysługiwało do przedmiotowej nieruchomości, przestał istnieć.
Minister Edukacji Narodowej decyzją z dnia (...) lutego 2007 roku nr (...) utrzymał w mocy własną decyzję z dnia (...) sierpnia 2006 roku. W uzasadnieniu wskazał, iż zgromadzony materiał dowodowy nie pozwolił na wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mogących mieć znaczenie dla
oceny, czy orzeczenie Ministra Oświaty z dnia (...) sierpnia 2006 roku zostało wydane zgodnie z obowiązującym wówczas prawem, mimo podejmowanych działań w tym zakresie, z uwagi na fakt, że nie zachowały się dokumenty pozwalające na dokonanie nie budzących wątpliwości ustaleń dotyczących powojennych losów nieruchomości będącej przedmiotem rozstrzygnięcia i stowarzyszenia będącego jej właścicielem. W ocenie Ministra Edukacji Narodowej, nie można wprawdzie wykluczyć, że Towarzystwo (...) utraciło władanie tą nieruchomością w okresie do dnia (...) grudnia 1954 r. i następnie pozostawała ona we władaniu państwowej jednostki organizacyjnej - (...) Liceum Ogólnokształcącego im. (...) w K. bez tytułu prawnego, a więc, że mogły być spełnione przesłanki określone w art. 17 pkt 2 lit. b ustawy z dnia 25 lutego 1958 roku o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym dające podstawy do orzeczenia przejścia z mocy prawa tej nieruchomości z dniem (...) marca 1958 roku na własność Skarbu Państwa. Jednocześnie organ wskazał, iż w oparciu o ustalenia dokonane na podstawie zgromadzonych dowodów należy jednak uznać, że treść orzeczenia Ministra Oświaty z dnia (...) sierpnia 1960 roku nr (...), prowadzi do wniosku, że było ono oparte na błędnych ustaleniach faktycznych. Zgromadzony materiał dowodowy nie potwierdził bowiem, by od 1945 roku przedmiotowa nieruchomość znajdowała się we władaniu Szkoły Podstawowej w K. . Dlatego też należy stwierdzić, że orzeczenie to wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa, w szczególności art. 7 i 80 k.p.a. Odnosząc się do zarzutu skarżącego, dotyczącego braku dokumentu wskazującego na skuteczną likwidację bytu prawnego Towarzystwa (...) organ podniósł, iż jedynym dokumentem, który zdołano uzyskać, wskazującym na podejmowanie jakichkolwiek czynności przez osoby upoważnione do reprezentowania tego stowarzyszenia po okresie okupacji niemieckiej jest pismo kierowane do Urzędu Gminnego w M. z dnia (...) kwietnia 1945 roku informujące o powierzeniu majątku stowarzyszenia w K. opiece Pana J. Z, z adnotacją z (...) marca 1946 roku o przedłużeniu umowy z Panem J. Z. na rok 1946. Nie zdołano uzyskać żadnego dokumentu wskazującego na możliwość prowadzenia jakiejkolwiek działalności przez to stowarzyszenie po tej dacie. Co więcej w aktach prawy znajduje się dokument
z dnia (...) maja 1956 roku - pismo kierowane przez Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w K. do Pana J. Z. jako administratora gospodarstwa rolnego stanowiącego własność (...) Liceum im (...) w K., informujące go o wyrażonej przez Komitet Rodzicielski przy (...) LO w K. zgodzie na zajęcie części łąki pod budowę szkoły w K. i o przejęciu tej części nieruchomości w używanie z dniem (...) maja 1956 roku. Dokument ten wskazuje więc, z dużym prawdopodobieństwem, że już w 1956 roku stowarzyszenie to nie istniało. Ponadto ustawa z 7 kwietnia 1989 roku Prawo
o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 858, ze zm.), która uchyliła
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 roku
Prawo o stowarzyszeniach ( Dz. U. Nr 94, poz. 808, ze zm.), w art. 52 ust. 1 i 54
ust. 1 stanowiła, że działające w dniu wejścia w życie stowarzyszenia
zarejestrowane stawały się stowarzyszeniami w rozumieniu tej ustawy, a organy
nadzorujące, w terminie dwóch miesięcy od jej wejścia w życie, zobligowane były
do przekazania sądom rejestrowym rejestrów stowarzyszeń prowadzonych
dotychczas przez terenowe organy administracji państwowej, dotyczące
istniejących na terenie województwa stowarzyszeń zarejestrowanych. Sąd
Rejonowy dla(...), Wydział (...) Gospodarczy Krajowego
Rejestru Sądowego poinformował Ministerstwo Edukacji Narodowej, że w zbiorze
akt rejestrowych Wydziału nie ma akt tego stowarzyszenia, co również
uprawdopodabnia, że już wówczas akta tego stowarzyszenia, jako nieistniejącego
1 niedziałającego nie zostały zgodnie z tymi przepisami przekazane przez terenowy
organ administracji państwowej sądom rejestrowym.
Na powyższą decyzję Ministra Edukacji Narodowej z dnia (...) lutego 2007 r. nr (...) B. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie została spełniona dyspozycja zawarta w art. 17 ust. 2 lit. b ustawy o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, gdyż brak jest dokumentu, który by wskazywał na to, że uprawnione osoby utraciły władztwo nad przedmiotową nieruchomością i aby następnie działka ta znajdowała się we władaniu państwowych jednostek organizacyjnych. Nie ma też wzmianki o tym, czy działka ta była zgodnie z przepisami dekretu z 1918 roku objęta przymusowym
zarządem. Tym samym koniecznym jest z punku widzenia prawa stwierdzenie, iż decyzja Ministra Oświaty jest nieważna, bo została wydana bez podstawy prawnej. Jednocześnie podniósł, iż nie wszystkie działki powstałe z podziału nieruchomości zostały zbyte na rzecz osób trzecich lub innych podmiotów, ponieważ działka ewidencyjna o nr (...) o pow. (...) ha objęta księgą wieczystą nr (...) pozostaje nadal własnością Skarbu Państwa. Dlatego też, biorąc pod uwagę to, że Skarb Państwa jest nadal właścicielem tej nieruchomości nie można wysunąć kategorycznego wniosku o nieodwracalności skutków prawnych, gdyż możliwym jest przywrócenie stanu poprzedniego przez stwierdzenie nieważności części orzeczenia wydanego z rażącym naruszeniem przepisów prawa stosownie do art. 156 § 1 kpa w stosunku do tej nieruchomości. W ocenie skarżącego nie ma przeszkód prawnych co do stwierdzenia nieważności decyzji tylko w części.
W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji Narodowej podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zaskarżona decyzja zdaniem Sądu zapadła z rażącym naruszeniem art. 28 kpa.
Stwierdzenie nieważności jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji administracyjnych. Zasady wszczęcia i prowadzenia postępowania nieważnościowego zostały jednoznacznie określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Postępowanie to może zostać wszczęte z urzędu lub na wniosek strony. Postępowanie nieważnościowe może też zostać wszczęte na wniosek Prokuratora lub Rzecznika Praw Obywatelskich. Jeśli wniosek o stwierdzenie nieważności składa osoba nie będąca stroną postępowania organ administracji zgodnie z treścią art. 157 § 2 kpa wydaje decyzję o odmowie wszczęcia postępowania nieważnościowego. Jeśli natomiast postępowanie nieważnościowe wszczęte zostało na skutek błędnego przekonania, iż wniosek o jego wszczęcie złożyła strona postępowania, a w trakcie postępowania okaże się, iż osobie tej nie przysługuje przymiot strony postępowanie winno zostać wówczas umorzone.
Zgodnie z treścią art. 28 kpa stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Osoba, która składa wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji ma obowiązek wykazać, iż ma w tym interes prawny.
W wyroku z dnia 27 września 1999 roku Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że "Mieć interes prawny w postępowaniu administracyjnym znaczy to samo, co ustalić przepis prawa materialnego powszechnie obowiązującego, na którego podstawie można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś własnej potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu, sprzecznych z potrzebami danego podmiotu - strony postępowania (art. 28 kpa). Od tak pojmowanego interesu prawnego należy odróżnić interes faktyczny, to jest sytuację, w której dany podmiot (osoba) jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, nie może jednak tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa, mającego stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji".
W niniejszej sprawie skarżący B. Z. wywodził swoje uprawnienie do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z faktu, iż zamierza złożyć wniosek o zasiedzenie działki o nr (...) o pow. (...) ha lub wniosek o jej nabycie na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 roku o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250 ze zm.). Argumentacja skarżącego wskazuje, iż ma on interes faktyczny, a nie prawny. Złożenie wniosku o zasiedzenie lub wniosku o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości w trybie wymienionej wyżej ustawy nie jest bowiem uwarunkowane od stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Oświaty z dnia (...) sierpnia 1960 roku nr (...) stwierdzającego przejście z mocy prawa na własność Skarbu Państwa zabudowanej nieruchomości.
Niedopuszczalne było więc wszczęcie postępowania nieważnościowego na wniosek skarżącego, gdyż nie posiadał on przymiotu strony. Minister Edukacji Narodowej winien na podstawie art. 157 § 3 kpa odmówić wszczęcia postępowania nieważnościowego, a w wypadku jego błędnego wszczęcia umorzyć jako bezprzedmiotowe. Skarżący jeśli jest zainteresowany w stwierdzeniu nieważności Ministra Oświaty z dnia (...) sierpnia 1960 roku może wystąpić do Prokuratora lub Rzecznika Praw Obywatelskich by podmioty te wystąpiły z tego typu wnioskiem. Może też wystąpić do Ministra Edukacji Narodowej, by ten wszczął z urzędu postępowanie nieważnościowe.
Nie można zgodzić się z poglądem Ministra Edukacji Narodowej, że skarżącemu przysługuje status strony postępowania, gdyż jest on w posiadaniu
8
działki o nr ew. (...), a ewentualne stwierdzenie nieważności decyzji mogłoby wpływać na jego prawa jako nabywcy od Skarbu Państwa w dobrej wierze działki powstałej z podziału nieruchomości będącej przedmiotem postępowania. Rozumowanie to byłoby słuszne, gdyby Minister z urzędu wszczął postępowanie nieważnościowe. Okoliczność, iż skarżący nabył od Skarbu Państwa działkę powstałą w wyniku podziału nieruchomości przejętej na własność Skarbu Państwa na mocy decyzji Ministra Oświaty z dnia (...) sierpnia 1960 roku nie uzasadnia jednak wszczęcia postępowania na jego wniosek.
Wszczęcie postępowania nieważnosciowego na wniosek osoby nie będącej stroną postępowania jest rażącym naruszeniem prawa. W wyroku z dnia 17 kwietnia 2002 roku, II SA 966/01 (LEX (...)) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Wszczynanie postępowania na wniosek podmiotu, który nie jest stroną, czyni to postępowanie niezgodnym z prawem, a wydana w wyniku tak wszczętego postępowania decyzja jest aktem wydanym z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 §1 pkt2k.p.a.).
Wszczęcie postępowania nieważnosciowego w oparciu o wniosek osoby nie będącej stroną w sprawie było okolicznością wystarczającą do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji wydanych przez Ministra Edukacji Narodowej. Zbędnym było w tej sytuacji odnoszenie się do zarzutów skarżącego dotyczących zagadnienia nieodwracalnych skutków prawnych.
Z urzędu należy jednak zwrócić uwagę na błędny pogląd wyrażony przez Ministra Edukacji Narodowej, iż decyzja Ministra Oświaty z dnia (...) sierpnia 1960 roku nr (...) wydana została z rażącym naruszeniem art. 7 kpa oraz art. 80 kpa. Jak wynika z uzasadnienia decyzji Ministra Edukacji Narodowej podstawą sformułowania takiego poglądu było stwierdzenie, iż zgromadzone w toku postępowania nieważnosciowego dowody podważyły ustalenia Ministra Oświaty, że nieruchomość od 1945 roku znajdowała się we władaniu Szkoły Podstawowej w K..
Istotą postępowania nieważnosciowego jest ocena zgodności wydanego przez organ administracji publicznej rozstrzygnięcia z przepisami prawa obowiązującymi w dacie wydania tego rozstrzygnięcia. Jeśli natomiast ocena prawidłowości rozstrzygnięcia następuje na skutek pojawienia się nowych dowodów lub nowych okoliczności, z których wynikają wątpliwości co do prawidłowości wydanego
rozstrzygnięcia, to jest to podstawa do wznowienia postępowania (na wniosek lub z urzędu), a nie do wszczęcia postępowania nieważnościowego.
W wyroku z dnia 5 marca 1998 roku, sygn. akt IV SA 988/97 (niepublikowany) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "Okoliczności uzasadniające wznowienie postępowania nie mogą stanowić podstawy stwierdzenia nieważności decyzji". Również w wyroku z dnia 14 sierpnia 2001 roku, sygn. akt I SA 343/01 (niepublikowany) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "W sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie można powoływać się na podstawy wznowienia postępowania. Nie jest też dopuszczalne przyjęcie, że którakolwiek z podstaw wznowienia postępowania mogłaby zarazem stanowić jedną z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji". Stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia art. 7 kpa oraz art. 80 kpa jest obejściem zakazu stwierdzania nieważności decyzji w oparciu o przesłanki wznowieniowe i jako takie jest niedopuszczalne.
Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 2oraz art. 200 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI