IV SA/Wa 49/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzję SKO o umorzeniu postępowania nieważnościowego dotyczącego przejęcia nieruchomości rolnej, uznając, że skarżący ma interes prawny do jego wszczęcia.
Skarżący K.M. wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej na własność Państwa, twierdząc, że nie stanowiła ona gospodarstwa rolnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie nieważnościowe, uznając, że skarżący nie wykazał legitymacji procesowej, gdyż nie udowodnił, że dziedziczy gospodarstwo rolne. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję SKO, stwierdzając, że skarżący ma interes prawny do wszczęcia postępowania, nawet jeśli sam zarzut opiera się na braku statusu gospodarstwa rolnego.
Sprawa dotyczyła wniosku K.M. o stwierdzenie nieważności decyzji z 1977 r. o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej o powierzchni 0,52 ha. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. umorzyło postępowanie nieważnościowe, argumentując, że skarżący nie wykazał swojego interesu prawnego, ponieważ nie przedstawił postanowienia spadkowego stwierdzającego dziedziczenie gospodarstwa rolnego. Kolegium uznało, że skarżący powinien najpierw wystąpić do sądu powszechnego o uzupełnienie postanowienia spadkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że choć generalnie spadkobierca nieruchomości rolnej ma interes prawny do wszczęcia postępowania nieważnościowego, to w tej konkretnej sytuacji, gdy sam zarzut opiera się na tym, że nieruchomość nie była gospodarstwem rolnym, nie można wymagać od skarżącego udowodnienia dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Sąd podkreślił, że jeśli nieruchomość nie była gospodarstwem rolnym, to nie mogła być przejęta na podstawie przepisów dotyczących gospodarstw rolnych. Ponadto, sąd wskazał na wadę proceduralną – w przypadku stwierdzenia braku przymiotu strony, organ powinien wydać decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania, a nie je umarzać. W konsekwencji sąd uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję SKO.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, skarżący posiada interes prawny do wszczęcia postępowania nieważnościowego, nawet jeśli jego zarzut opiera się na tym, że przejęta nieruchomość nie stanowiła gospodarstwa rolnego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że skarżący ma interes prawny do zainicjowania postępowania nieważnościowego, ponieważ wywodzi swoje prawa ze spadkobrania po pierwotnym właścicielu. Nie można go zobowiązywać do udowodnienia dziedziczenia gospodarstwa rolnego, jeśli sam zarzut opiera się na braku jego statusu jako gospodarstwa rolnego.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (9)
Główne
k.p.a. art. 157 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Strona to każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
k.p.a. art. 157 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
W przypadku stwierdzenia przez organ braku przymiotu strony u wnioskodawcy w postępowaniu nieważnościowym, organ wydaje decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania.
PPSA art. 145 § § 1 pkt 1 c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.
Pomocnicze
Ustawa z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniająca ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym art. 2 § ust. 1 i 2
Przepisy dotyczące przejmowania nieruchomości rolnych.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych art. 1 § ust. 1
Definicja i warunki przejmowania opuszczonych gospodarstw rolnych.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych
Definicja 'nieruchomości rolnej' i 'gospodarstwa rolnego'.
k.c. art. 1066
Kodeks cywilny
Przepisy dotyczące stwierdzania nabycia spadku, w tym dziedziczenia gospodarstwa rolnego.
PPSA art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania sądowego.
PPSA art. 205 § § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz strony.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Skarżący K.M. ma interes prawny do wszczęcia postępowania nieważnościowego, ponieważ wywodzi swoje prawa ze spadkobrania po pierwotnym właścicielu. Nie można zobowiązywać skarżącego do udowodnienia dziedziczenia gospodarstwa rolnego, jeśli sam zarzut opiera się na braku jego statusu jako gospodarstwa rolnego. W przypadku stwierdzenia braku przymiotu strony, organ powinien wydać decyzję odmawiającą wszczęcia postępowania, a nie je umarzać.
Odrzucone argumenty
Skarżący K.M. nie posiada legitymacji procesowej (interesu prawnego) do żądania stwierdzenia nieważności decyzji, ponieważ nie wykazał, że dziedziczy gospodarstwo rolne.
Godne uwagi sformułowania
nie jest możliwe zobowiązanie go do udowodnienia, iż w ogóle gospodarstwo rolne wchodziło w skład spadku po W. M. Przedkładając bowiem postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zawierające odrębne rozstrzygnięcie co do gospodarstwa rolnego, skarżący jednocześnie wykazałby fakt, co do której wywodzi, iż nigdy nie miał miejsca.
Skład orzekający
Otylia Wierzbicka
przewodniczący
Anna Szymańska
sprawozdawca
Agnieszka Wójcik
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia interesu prawnego w postępowaniu nieważnościowym dotyczącym przejęcia nieruchomości rolnych, zwłaszcza gdy zarzut opiera się na braku statusu gospodarstwa rolnego. Proceduralne aspekty prowadzenia postępowań nieważnościowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przejmowaniem nieruchomości rolnych na podstawie przepisów z lat 60. XX wieku. Konieczność analizy konkretnych postanowień spadkowych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznych przepisów dotyczących przejmowania ziemi i pokazuje, jak złożone mogą być kwestie spadkowe i proceduralne w postępowaniach administracyjnych. Jest ciekawa dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.
“Czy brak dowodu na dziedziczenie gospodarstwa rolnego uniemożliwia kwestionowanie jego przejęcia przez Państwo?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wa 49/05 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2005-08-05 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2005-01-17 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Agnieszka Wójcik. Anna Szymańska /sprawozdawca/ Otylia Wierzbicka /przewodniczący/ Symbol z opisem 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie asesor WSA Anna Szymańska (spr.), asesor WSA Agnieszka Wójcik, Protokolant Anna Nader, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 sierpnia 2005 r. przy udziale - sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] września 2004 r.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz K. M. kwotę 450,00 zł (czterysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postepowania sądowego. Uzasadnienie Decyzją z dn. [...].09.2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. po rozpoznaniu wniosku K. M. o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji Naczelnika Gminy H. Nr [...] z dn. [...].02.1977 r., którą przejęto na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń nieruchomość rolną o obszarze 0,52 ha bez budynków, stanowiącą działki nr [...], [...] i [...] – umorzyło postępowanie nieważnościowe. W uzasadnieniu podniesiono, że [...] lipca 1944 r. W. M. aktem notarialnym nabyła niezabudowaną nieruchomość gruntową składającą się z trzech działek nr [...], [...] i [...] o łącznej powierzchni 5790 m ² położoną we wsi H. gm. O. Postanowieniem z dn. [...].12.1966 r. Sąd Powiatowy [...] stwierdził, że spadek po zmarłej [...].11.1966 r. W. M. nabył brat W. M. w całości. Sąd w powyższym orzeczeniu nie orzekł o dziedziczeniu należącego do spadku gospodarstwa rolnego. Decyzją Naczelnika Gminy H. z dn. [...].02.1977 r., Nr [...] przejęto na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń nieruchomość rolną o obszarze 0,52 ha stanowiącą działki nr [...], [...] i [...] zapisaną w rejestrze ewidencji gruntów wsi H. na nazwisko W. M. Postanowieniem z dn. [...].05.2001 r. Sąd Rejonowy [...] stwierdził, że spadek po zmarłym w dn. [...].11.2000 r. W. M. na podstawie ustawy nabyli żona K. M. oraz syn K. M. po ½ części. Postanowieniem natomiast z dn. [...].09.2003 r. ten sam Sąd stwierdził, że spadek po zmarłej w dn. [...].09.2002 r. K. M. nabyły jej dzieci K. M. i M. H. po ½ części. Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji przejmującej nieruchomość we wsi H. wystąpił K. M., twierdząc, iż została ona wydana bez podstawy prawnej, bowiem w świetle rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 28.11.1964 r. w sprawie przenoszenia własności nieruchomości rolnych, znoszenia współwłasności takich nieruchomości oraz dziedziczenia gospodarstw rolnych (tj. Dz. U. z 1972 r., Nr 31, poz. 215 ze zm.) wskazana nieruchomość rolna nie stanowiła gospodarstwa rolnego. W związku z powyższym wnioskiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. stwierdziło wszczęcie postępowania nieważnościowego na żądanie strony. Kolegium podniosło, iż postępowanie nieważnościowe wszczyna się m.in. na żądanie strony. W rozumieniu art. 28 kpa stroną jest podmiot, którego własny interes prawny lub obowiązek wynikający z powszechnie obowiązujących przepisów staje się "przedmiotem prawnej ingerencji" w postępowaniu administracyjnym. Na dzień otwarcia spadku po W. M. tj. [...].11.1966 r. obowiązywało wyżej wskazane rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 18.12.1964 r., które definiowało pojęcie "nieruchomości rolnej" i "gospodarstwa rolnego". Za gospodarstwo rolne przepisy uznawały wszystkie należące do tej samej osoby nieruchomości rolne, jeżeli stanowią lub mogą stanowić zorganizowaną całość gospodarczą z budynkami, urządzeniami i inwentarzem, zapasami oraz prawami i obowiązkami związanymi z prowadzeniem gospodarstwa. Brak któregokolwiek ze składników nie świadczył o tym, że pozostałe nie stanowią gospodarstwa rolnego. Do dziedziczenia nieruchomości rolnej będącej własnością W. M. znajdują zastosowanie przepisy Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 1066 kc w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku wymienia się osobno spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne oraz ich udziały. W ocenie organu żadne z przedłożonych postanowień spadkowych nie reguluje dziedziczenia gospodarstwa rolnego, w szczególności orzeczenie spadkowe po W. M. Nie zostało zatem wykazane, iż K. M. jest spadkobiercą przedmiotowej nieruchomości rolnej. Nie przysługuje mu wobec tego legitymacja do żądania stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu działek na własność Państwa. Wskutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dn. [...].10.2004 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powtórzono wywody zawarte w poprzednio wydanym rozstrzygnięciu. Dodatkowo Kolegium podniosło, iż K. M. w celu wykazania, iż jako strona może występować z wnioskiem o stwierdzenie nieważności winien wystąpić uprzednio o uzupełnienie postanowienia spadkowego w przedmiocie dziedziczenia gospodarstwa rolnego. W skardze do sądu administracyjnego K. M. reprezentowany przez pełnomocnika wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 28 kpa poprzez przyjęcie, że skarżącemu nie przysługuje przymiot strony. W uzasadnieniu podniesiono, iż bezspornym jest, że w skład majątku W. M. wchodziła niezabudowana nieruchomość gruntowa składająca się z trzech działek o łącznej powierzchni 5.790 m². W ocenie skarżącego wątpliwy jest status tej nieruchomości jako gospodarstwa rolnego i ta okoliczność stanowi podstawę złożonego wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Sąd z urzędu bada czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne. Zaniechanie rozstrzygnięcia w tym przedmiocie mogło być spowodowane tym, iż Sąd spadku uznał, iż przedmiotowa nieruchomość nie stanowi gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi, zajmując stanowisko jak w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest zasadna, a podniesiony w niej zarzut naruszenia przepisów postępowania administracyjnego należy uznać za trafny. Zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Strona, w rozumieniu kpa jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Organ badając legitymacje K. M. do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu na własność Państwa nieruchomości rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dn. 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dn. 13.07.1957 r. o zmianie dekretu z dn. 18.04.1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. nr 32, poz. 161) oraz § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dn. 05.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198) doszedł do wniosku, iż osoba ta nie ma interesu prawnego. Wnioskodawca bowiem nie wykazał, iż jest spadkobiercą również w zakresie gospodarstwa rolnego. W ocenie Kolegium nie jest wystarczające do wykazania przymiotu strony postanowienie spadkowe ustalające jedynie zakres dziedziczenia ogółu praw i obowiązków spadkodawcy. Koniecznym jest wywiedzenie, iż K. M. nabył uprawnienie spadkobiercy również w części gospodarstwa rolnego. W tym celu niezbędne jest przedłożenie postanowień spadkowych, które w odrębnym punkcie zawierałyby rozstrzygnięcie dotyczące dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Takich zaś orzeczeń wnioskodawca nie złożył do akt administracyjnych. Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżący winien wystąpić do sądu powszechnego o uzupełnienie w tym zakresie postanowień spadkowych. W ocenie Sądu wyżej zaprezentowany pogląd prawny odnośnie braku interesu prawnego wnioskodawcy w wystąpieniu z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej co do zasady jest trafny. Niewątpliwie bowiem spadkobierca byłego właściciela przejętej nieruchomości ma interes prawny, a zatem może być stroną w postępowaniu nadzwyczajnym obejmującym jako swój przedmiot decyzję, na mocy której przejęto ową nieruchomość. Ponieważ przejęto nieruchomość rolną (zamiennie posługiwano się pojęciem "gospodarstwa rolnego"), występujący o wszczęcie postępowania nieważnościowego winien wykazać, iż dziedziczy także tę nieruchomość rolną (gospodarstwo). W niniejszej sprawie jednak wniosek o stwierdzenie nieważności opiera się na zarzucie rażącego naruszenia prawa, które to naruszenie polegało na tym, iż została przejęta nieruchomość, która nie stanowiła gospodarstwa rolnego. Przepisy zaś, na podstawie których własność nieruchomości przeszła na rzecz Państwa wymagały, aby stanowiła ona po pierwsze gospodarstwo rolne, a po drugie, aby gospodarstwo to zostało opuszczone w rozumieniu § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 05.08.1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Skoro wnioskodawca wywodzi, iż przejęte działki gruntu nie stanowiły gospodarstwa rolnego i na tej przesłance opiera zarzut rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji o ich przejęciu, nie jest możliwe zobowiązanie go do udowodnienia, iż w ogóle gospodarstwo rolne wchodziło w skład spadku po W. M. Przedkładając bowiem postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zawierające odrębne rozstrzygnięcie co do gospodarstwa rolnego, skarżący jednocześnie wykazałby fakt, co do której wywodzi, iż nigdy nie miał miejsca. W tej sytuacji należało przyjąć, iż K. M. ma interes prawny w zainicjowaniu przedmiotowego postępowania nieważnościowego, a jego podstawy materialnej należy upatrywać w nabyciu ogółu praw i obowiązków z tytułu spadkobrania po W. M. Z powyższych względów Sąd uznał, iż rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. jest wadliwe. Niezależnie od błędnego przyjęcia, iż wnioskodawca nie ma przymiotu strony, rozstrzygnięcie jest wadliwe procesowo. Otóż w postępowaniu nieważnościowym stwierdzenie przez organ, iż wnioskodawca nie ma przymiotu strony skutkuje stosownie do art. 157 § 3 kpa wydaniem decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania, nie zaś jego umorzeniem. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy z dn. 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak na wstępie. O kosztach orzeczono na mocy art. 200 i 205 § 2 powołanej wyżej ustawy.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI