IV SA/Wa 473/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa, uznając, że spór o to, czy zespół dworsko-parkowy podlega reformie rolnej, ma charakter cywilnoprawny i nie leży w kognicji organów administracji.
Skarga dotyczyła decyzji Ministra Rolnictwa, który uchylił decyzję Wojewody i umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia, czy zespół dworsko-parkowy podlega przepisom dekretu o reformie rolnej. Minister uznał, że wniosek strony dotyczył jedynie części nieruchomości, podczas gdy decyzja Wojewody obejmowała całość, co stanowiło naruszenie zasad postępowania. Sąd administracyjny uznał jednak, że kwestia podlegania nieruchomości reformie rolnej ma charakter cywilnoprawny i nie leży w kompetencji organów administracji, a jedynie sądów powszechnych, co doprowadziło do oddalenia skargi.
Sprawa dotyczyła skargi A. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która uchyliła decyzję Wojewody i umorzyła postępowanie w przedmiocie stwierdzenia, czy zespół dworsko-parkowy w T. podlega przepisom dekretu o reformie rolnej. Wniosek strony dotyczył jedynie części nieruchomości, podczas gdy decyzja Wojewody obejmowała całość. Minister uznał to za naruszenie zasad postępowania i umorzył postępowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, stwierdzając, że prawo własności i jego przejście na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej mają charakter cywilnoprawny. Sąd podkreślił, że organy administracji nie są uprawnione do rozstrzygania sporów o prawa rzeczowe, a jedynie sądy powszechne mogą badać, czy przesłanki przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa zostały spełnione. W związku z tym, sąd uznał, że organ administracji zasadnie umorzył postępowanie, gdyż sprawa wykraczała poza jego kognicję.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Spór o to, czy nieruchomość podlega reformie rolnej, ma charakter cywilnoprawny i nie leży w kognicji organów administracji, a jedynie sądów powszechnych.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że prawo własności i jego przejście na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej mają charakter cywilnoprawny. Organy administracji nie są uprawnione do rozstrzygania sporów o prawa rzeczowe, a jedynie sądy powszechne mogą badać, czy przesłanki przejęcia nieruchomości na rzecz Państwa zostały spełnione. W związku z tym, organ administracji zasadnie umorzył postępowanie, gdyż sprawa wykraczała poza jego kognicję.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (17)
Główne
dekret PKWN art. 2 § ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Pomocnicze
rozporządzenie wykonawcze § § 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu reformy rolnej
rozporządzenie wykonawcze § § 6
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu reformy rolnej
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 16
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 61
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 104
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105
Kodeks postępowania administracyjnego
PPSA art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
PPSA art. 186
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.c. art. 2 § § 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.p.c. art. 2 § § 3
Kodeks postępowania cywilnego
u.k.w.i.h. art. 3
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
u.k.w.i.h. art. 10
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Dekret z dnia 24 sierpnia 1945r. o wpisywaniu w księgach wieczystych (gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej art. 1 § ust. 1
Dekret z dnia 8 sierpnia 1946r. art. 1 § ust. 4
Prawo o księgach wieczystych z 1946r. art. 45
Argumenty
Skuteczne argumenty
Sprawa o podleganie nieruchomości reformie rolnej ma charakter cywilnoprawny i nie leży w kognicji organów administracji. Organy administracji nie są uprawnione do rozstrzygania sporów o prawa rzeczowe. Właściwość organów administracji do orzekania w sprawach cywilnych musi wynikać z przepisu ustawowego, a nie z rozporządzenia wykonawczego.
Odrzucone argumenty
Organ administracji był właściwy do wydania decyzji stwierdzającej, czy nieruchomość podlega reformie rolnej. Przepisy rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej mogą stanowić podstawę do wydawania decyzji administracyjnych w sprawach o charakterze cywilnoprawnym.
Godne uwagi sformułowania
prawo własności jest prawem majątkowym i należy do dziedziny prawa cywilnego przechodziły one bowiem bezzwłocznie z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, a więc z wyłączeniem czynności organów administracyjnych sąd powszechny jest związany jedynie decyzją administracyjną o charakterze konstytutywnym przejście własności nieruchomości ziemskiej na rzecz Państwa w trybie dekretu z dnia 6 września 1944r. nie stanowi jednak sprawy z zakresu administracji publicznej
Skład orzekający
Otylia Wierzbicka
przewodniczący
Krystyna Napiórkowska
sprawozdawca
Marian Wolanin
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że sprawy dotyczące podlegania nieruchomości przepisom dekretu o reformie rolnej mają charakter cywilnoprawny i należą do właściwości sądów powszechnych, a nie organów administracji."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej z dekretami o reformie rolnej i interpretacją przepisów wykonawczych do nich.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznego dekretu o reformie rolnej i jego wpływu na współczesne prawo własności, a także rozgraniczenia kompetencji między administracją a sądami cywilnymi.
“Czy administracja może decydować o własności ziemi z czasów reformy rolnej? Sąd mówi: nie!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wa 473/06 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2006-06-19 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2006-03-08 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Krystyna Napiórkowska /sprawozdawca/ Marian Wolanin Otylia Wierzbicka /przewodniczący/ Symbol z opisem 6290 Reforma rolna Sygn. powiązane I OSK 1826/06 - Wyrok NSA z 2007-12-28 Skarżony organ Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Treść wyniku Oddalono skargę Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Otylia Wierzbicka, Sędziowie sędzia WSA Krystyna Napiórkowska (spr.), asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 czerwca 2006 sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia czy zespół dworsko - parkowy podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - skargę oddala - Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r., Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2004 r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał na następujące ustalenia faktyczne i prawne: pełnomocnik wnioskodawczyni - A. S. - wystąpił do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska położona w T., w części stanowiącej zespół dworsko - parkowy zlokalizowany na następujących działkach ewidencyjnych: bud. nr [...], nr, nr: [...], [...], [...], [...],,[...], [...], [...], [...], [...] o łącznej powierzchni 2,2921 ha, nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r., Nr 3, poz. 13 ze zm.), zwanego dalej dekretem PKWN. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] października 2004 r. stwierdził, że nieruchomość objęta wnioskiem wraz z całą nieruchomością ziemską objętą lwh 731 [...] księgi tabularnej, obejmującej dobra T. położone w T., aktualnie gm. O., podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Od opisanej wyżej decyzji odwołanie do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła A. S., zarzucając jej naruszenie prawa oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Jako błędne wskazano objecie decyzją całej nieruchomości ziemskiej w T., podczas gdy wniosek dotyczył wyłącznie jej części. Rozpatrując sprawę organ odwoławczy stwierdził, słusznie strona skarżąca podkreśla, iż złożony przez nią wniosek ograniczał się do żądania wydania decyzji stwierdzającej, że część położonej w T. nieruchomości ziemskiej stanowiącej zespół pałacowo - parkowy nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN, podczas gdy rozstrzygnięcie Wojewody [...] dotyczy całej nieruchomości "D" objętej lwh 731 [...] księgi tabularnej. Zaskarżona decyzja została zatem wydana bez wymaganego prawem wniosku drugiej strony, bowiem stosownie do § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51), wydanie orzeczenia w tym przedmiocie mogło nastąpić wyłącznie na wniosek strony, a organ administracji nie był uprawniony do samodzielnego wyjścia poza zakres żądania. Minister stwierdził, że rozstrzygnięcie sprawy w innym przedmiocie, niż wszczęte zostało postępowanie administracyjne, stanowiło rażące naruszenie zasad ogólnych postępowania (art. 6 - 16 kpa), jak i art. 61 oraz 104 kpa, jednakże uchylenie zaskarżonej decyzji powinno, zdaniem Ministra, nastąpić także z innych powodów. Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Stosownie do treści tego przepisu na własność Państwa przechodziły nieruchomości ziemskie stanowiące własność i współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łącznie przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez odszkodowania na własność Skarbu Państwa, a przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie dekretu, to jest z dniem 13 września 1944 r. Rozporządzenie wykonawcze Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonywania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), w postanowieniach § 6 przewidywało dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania regulacji zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN. Wniosek taki, w myśl rozporządzenia, był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym, czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu zapadało w formie decyzji administracyjnej wydanej przez wojewódzki urząd ziemski Z treści § 5 omawianego rozporządzenia wynika, że organ administracji mógł orzec o tym, czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu PKWN, który to przepis statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość areału. Stosownie natomiast do z treści § 6 cytowanego wyżej rozporządzenia - strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e, winna przedłożyć dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. Z przepisu tego wynika, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości, organ orzekający jest uprawniony do wydania decyzji rozstrzygającej, czy cała nieruchomość nie podpada pod działanie dekretu z uwagi na jej areał. Zdaniem Ministra, na podstawie powołanych wyżej przepisów, wyłączona jest możliwość orzekania jedynie o części przejętej nieruchomości. Złożony w niniejszej sprawie wniosek, jest w rzeczywistości żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku części nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Wobec stwierdzenia, że żądanie skarżącej nie podlega rozpoznaniu w postępowaniu administracyjnym Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił decyzję organu pierwszej instancji i postępowanie w pierwszej instancji umorzył. Skargę na decyzję organu wniosła A. S., domagając się uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w części umarzającej postępowanie w pierwszej instancji. Jako podstawę skargi wskazano naruszenie przez organ naczelny art. 105 kpa, poprzez przyjęcie, że postępowanie przed organem I instancji stało się bezprzedmiotowe. Zarzucono także naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 5 i § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, iż przepis ten odsyła na drogę postępowania administracyjnego jedynie takie spory, których przedmiotem była wielkość przejętego na rzecz Skarbu Państwa majątku, oraz przez przyjęcie, ze w trybie tych przepisów można było orzekać jedynie o całości majątku, a nie o "danej nieruchomości". Skarżąca wskazała także na naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN, poprzez błędna wykładnię pojęcia "nieruchomości ziemskie". Ponadto zakwestionowała zgodność zaskarżonej decyzji z art. 13 i 14 Konwencji o ochronie praw człowieka i obywatela a także z art. 32 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W rozpatrywanej sprawie spór sprowadza się do zagadnienia, czy wniosek zawierający żądanie uznania, że określona nieruchomość nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN dnia 6 września 1944r. o reformie rolnej, gdyż ze względu na swój charakter nie wchodziła w skład majątku ziemskiego, podlega rozpoznaniu w drodze decyzji administracyjnej wydanej w trybie par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonywania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, czy też żądanie to ma charakter cywilnoprawny i podlega kognicji sądu powszechnego. Przede wszystkim podnieść należy ,iż prawo własności jest prawem majątkowym i należy do dziedziny prawa cywilnego i jego powstanie, zamiana i wygaśnięcie następuje wskutek czynności nie należących do zakresu działania władz administracyjnych jako takich. Dekret z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej traktuje o prawie własności nieruchomości wymienionych w art. 2 ust.1 tego dekretu. Przechodziły one bowiem bezzwłocznie z mocy prawa na własność Skarbu Państwa, a więc z wyłączeniem czynności organów administracyjnych. Stosownie do art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 24 sierpnia 1945r. o wpisywaniu w księgach wieczystych ( gruntowych) prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej ( Dz. U. Nr 45, poz. 204), następnie art. 1 ust. 4 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946r. , obowiązującego od dnia 30 sierpnia 1946r. ( Dz. U. Nr 39, poz. 233), wpisy na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości wymienionych w art.2 ust.1 lit. b, c , d, i e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej następowały na wniosek właściwego urzędu ziemskiego, a w myśl art. 1 ust. 1 powołanego dekretu z dnia 8 sierpnia 1946r. tytułem do dokonania takich wpisów było zaświadczenie wydane przez wojewódzki urząd ziemski, stwierdzające, że cała nieruchomość ziemska, uregulowana w księdze wieczystej, podpada pod działanie powołanych wyżej przepisów dekretu. W myśl art. 45 prawa o księgach wieczystych z 1946r. sąd rozpoznając wniosek o wpis w księdze wieczystej badał jedynie treść wniosku i dołączonych do niego dokumentów oraz treść księgi wieczystej. Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 22 grudnia 1948r. ( Po.344/48) stwierdził, iż w razie zgłoszenia wniosku o wpisanie Skarbu Państwa do księgi wieczystej na podstawie zaświadczenia o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej sędzia prowadzący księgę wieczystą był uprawniony i obowiązany do zbadania, czy organ administracji ma ustawowe uprawnienie do występowania z wnioskiem o wpis i czy forma oraz treść wniosku odpowiadają przepisom ustawy, nie miał prawa badać czy zachodzą inne przesłanki wniosku o dokonanie wpisu ( PiP 1949, z.4, s.122). Wpis dokonany w księdze wieczystej przy uwzględnieniu powyższych warunków jest wpisem dokonanym prawidłowo i wywołuje wszystkie skutki przez prawo przewidziane. Nie oznacza to jednak, że w każdym przypadku wpis taki jest zgodny z rzeczywistym stanem prawnym, bowiem chociaż treść wpisu w księdze wieczystej chroniona jest domniemaniem w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece ( Dz. U. nr 19, poz. 147 z póżn. zm.), polegającym na tym ,że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, to jednak domniemanie to w myśl art. 10 tej ustawy może być w postępowaniu o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym obalone przez przeciwstawienie dowodu przeciwnego, że wpis w księdze wieczystej Skarbu Państwa, jako właściciela nieruchomości dokonany został wskutek błędnego stwierdzenia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego, że określona nieruchomość wchodząca w skład majątku ziemskiego jest przeznaczona na cele reformy rolnej według art. 2 ust.1 lit. e dekretu o reformie rolnej ( por. wyrok SN z dnia 6 grudnia 2000r. III CKN 179/99). Natomiast w razie braku prowadzenia księgi wieczystej dla spornej nieruchomości właściwe będzie powództwo o ustalenie nieistnienia przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa - za takim rozwiązaniem opowiedziało się Kolegium Kompetencyjne przy Sądzie Najwyższym w postanowieniu z dnia 6 listopada 1997 r. III KKO 7/97 ( ONSP 1998/18/554). Nadto według stanowiska Kolegium Kompetencyjnego Sądu Najwyższego obalenie stanu prawnego powstałego z mocy prawa nie może nastąpić w drodze decyzji administracyjnej, lecz w drodze procesu cywilnego. Należy bowiem wskazać, że sąd powszechny jest związany jedynie decyzją administracyjną o charakterze konstytutywnym. Natomiast decyzją o charakterze deklaratoryjnym związany jest tylko wtedy, gdy decyzja wydana została w sprawie administracyjnej w znaczeniu materialnym a nie w znaczeniu jedynie procesowym. Za decyzję w znaczeniu procesowym należy zaś uznać decyzję wydawaną na podstawie § 5 i 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. , skoro przedmiotem jej rozstrzygnięcia mają być kwestie z natury mające charakter cywilnoprawny. Tym samym sąd powszechny nie jest związany decyzją wydawaną na podstawie powołanych przepisów, skutkiem czego do jego właściwości będzie należała materialnoprawna ocena spełnienia przesłanek przejęcia nieruchomości ziemskiej na rzecz Państwa na podstawie dekretu. Podobne stanowisko zajmuje Sąd Najwyższy w swoim orzecznictwie, między innymi w wyroku z dnia 17 czerwca 1960r. sygn. 3 CR 328/60, OSPiKA 1961/6/162 oraz w uchwale z dnia 21 stycznia 2003r. sygn. III CZP 77/02 , ONSC 2003/11/144. Powyższe wskazuje, że skoro dekret z dnia 6 września 1944r. o reformie rolnej stanowił, iż nieruchomości wymienione w art. 2 ust. 1 przeszły na Skarb Państwa z mocy prawa (ex lege) z dniem wejścia w życie dekretu, to oznacza, iż skutki rzeczowe utraty własności przez dotychczasowych właścicieli tych nieruchomości nie były uzależnione od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego, jak też od ujawnienia na jego podstawie własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej. Należy zatem przyjąć, iż ochrony własności nieruchomości, która nie była nieruchomością ziemską, właściciel mógł dochodzić na drodze postępowania cywilnego. Za przyjęciem takiego rozumowania przemawia też to, iż przejście nieruchomości z mocy prawa na własność Skarbu Państwa ma charakter cywilnoprawny, a przepisy dekretu o reformie rolnej nie zawierają uregulowań stanowiących, iż ograny administracyjne mogą rozstrzygać także sprawy cywilne. Wprawdzie zgodnie z art. 2 kpc organy administracyjne mogą z mocy szczególnego przepisu ustawy rozstrzygać sprawy cywile i przekazanie sprawy cywilnej do rozstrzygnięcia organom administracyjnym nie pozbawia jej właściwego charakteru sprawy cywilnej, to zważyć należy, iż z przepisu tego jednoznacznie wynika, że norma prawna dająca podstawę organom administracyjnym do orzekania w sprawie cywilnej musi mieć rangę przepisu ustawowego. Innymi słowy uprawnienie to nie może wynikać z aktu niższego rzędu, a więc z przepisów rozporządzenia wykonawczego wydanego do aktu ustawowego. Przepisy dekretu z dnia 6 września 1944r. o reformie rolnej nie dają podstaw organom administracyjnym do orzekania w sprawach o charakterze cywilnoprawnym. Przepisy tego dekretu nie zawierają podstawy prawnej do formułowania domniemania właściwości organu w wydawaniu rozstrzygnięć administracyjnych dotyczących problematyki prawnorzeczowej zawartej w dekrecie. Właściwość organów administracji musi bowiem wynikać z jednoznacznie sformułowanego przepisu prawa, jak również musi istnieć przepis prawa określający formę działania organu w drodze orzeczenia administracyjnego. Administracyjnoprawna forma działania organu administracji w postaci orzeczenia lub decyzji administracyjnej może również wynikać z charakteru sprawy jako należącej do zakresu administracji publicznej. Przejście własności nieruchomości ziemskiej na rzecz Państwa w trybie dekretu z dnia 6 września 1944r. nie stanowi jednak sprawy z zakresu administracji publicznej, dlatego też jego zaistnienie lub potwierdzenie nie jest zastrzeżone dla formy orzeczenia administracyjnego. Przyjmując natomiast, iż wykładnia przepisów powołanego dekretu uprawnia do wydawania rozstrzygnięć administracyjnych w przedmiocie potwierdzania zaistnienia skutków prawnorzeczowych z mocy powołanego dekretu, to nie wyłącza to jednak właściwości drogi sadowej w ustalaniu skutków jakie wywołał powołany dekret. Dopuszczalność istnienia drogi cywilnej w ustalaniu skutków prawnorzeczowych powołanego dekretu nie uprawnia do czynienia organowi orzekającemu w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia prawa dającego podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji, skoro w zakresie problematyki uregulowanej w zakresie § 5 i 6 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. właściwy jest również sąd powszechny. Przejście własności nieruchomości na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944r, nastąpiło z mocy samego prawa, jako wynik woli ustawodawcy - która nie może być modyfikowana rozstrzygnięciem organu administracji w zakresie do tego nieokreślonym przez ustawodawcę w dekrecie. Modyfikowanie woli ustawodawcy co do skutków powołanego dekretu zależne jest bowiem od przyznania takiego uprawnienia organowi administracji przez ustawodawcę z określeniem zakresu i przesłanek warunkujących dokonywanie tej modyfikacji. Dopuszczalność modyfikowania woli ustawodawcy w zakresie skutków prawnorzeczowych dekretu z dnia 6 września 1944r. rozstrzygnięciem administracyjnym nie może zatem zależeć od przyjętego sposobu wykładni przepisów tego dekretu, lecz musi być efektem jednoznacznej wypowiedzi w tym względzie samego ustawodawcy w treści dekretu. Dlatego też nie można podzielić stanowiska wyrażonego w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2006r., sygn. akt I OPS 2/06, na które powołują się skarżący, że " przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonywania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust.1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) ". Powołane powyżej rozporządzenie zostało wydane na podstawie art. 8 i art. 20 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Przepis art. 8 dekretu zawierał upoważnienie do wydania rozporządzenia wykonawczego określającego sposób powoływania pełnomocników powiatowych i gminnych, gminnych komisji reformy rolnej i komisji podziału ziemi oraz zakres ich działania. Przepis art. 20 dekretu stanowił, iż wykonanie tego dekretu " porucza się Ministrowi Rolnictwa i Reform Rolnych". Żaden z powyższych przepisów dekretu nie upoważniał Ministra wprost do określania, iż w zakresie działania wojewódzkich komisji ziemskich ma się mieścić wydawanie decyzji administracyjnych. Zasadnym zatem wydaje się wniosek, iż przewidziane w rozporządzeniu w par. 5 i 6 prowadzenie przez organ administracji postępowania administracyjnego w sprawach z zakresu przejmowania nieruchomości ziemskich na cele reformy rolnej , o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej zostało wprowadzone z przekroczeniem upoważnienia zawartego w art. 8 dekretu. Natomiast upoważnienie zawarte w art. 20 dekretu ma charakter bardzo ogólny, bowiem jedynie stanowi o tym, iż wykonanie dekretu powierza Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W oparciu o tak ogólnie brzmiące upoważnienie można by co najwyżej przyjąć, iż rozporządzenie wykonawcze zawiera jedynie normy regulujące działania i czynności organów administracji mające charakter procesowy, nie zaś materie należące do dekretu. Powyższe prowadzi więc do tego, że w myśl § 5 cytowanego wyżej rozporządzania wniosek, o którym mowa § 6 tego rozporządzenia, złożony przez zainteresowaną stronę o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust.1 lit.e dekretu, mógł być przez organ administracji rozpatrywany tylko w zakresie wyraźnie przyznanych organowi kompetencji, w jakim określa to dekret z dnia w art. 2 ust. 1 lit e, a więc, iż nieruchomość przejęta z mocy prawa na Skarb Państwa nie spełnia norm obszarowych określonych w tym przepisie. Wydana w następstwie rozpatrzenia wniosku decyzja deklaratoryjna, stwierdzająca, że nieruchomość ziemska przejęta na Skarb Państwa z mocy dekretu o reformie rolnej na podstawie art. 2 ust.1 lit. e nie podlegała przejęciu w tym trybie, bowiem nie spełniała norm obszarowych określonych w tym przepisie, mogła stanowić podstawę do wytoczenia powództwa przed sądem powszechnym w zakresie ustalenie przez sąd nieistnienia przejścia nieruchomości z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 6 września 1944r., o ile wpis taki został dokonany, lub też mogła skutkować zaniechaniem przez właściwy organ wnioskowania o dokonanie wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej. W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, wniosek skarżącej o ustalenie, że wymieniona w nim nieruchomość (z uwagi na swój charakter) nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o reformie rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów tego dekretu jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie z art. 2 § 1 i 3 kpc do rozpoznawania spraw cywilnych powołane sądy powszechne o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także, jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów. W tej sytuacji, gdy organ administracji, w toku postępowania wywołanego wnioskiem strony, stwierdził, że przedmiot tego postępowania leży poza zakresem jego kognicji zasadnie umorzył wszczęte wnioskiem postępowanie. Organ odwoławczy natomiast zasadnie utrzymał tę decyzję w mocy. Mając na względzie art. 186 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowiący, iż uchwała NSA wiąże w danej sprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za niezasadną i z tych względów na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy, orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI