I SA/Wa 1742/15

I SA/Wa 1742/15 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2016-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Elżbieta Lenart /przewodniczący sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 2869/16 - Wyrok NSA z 2019-05-09
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2016 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania E. K. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...], odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] listopada 1969 r. - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.
Decyzja powyższa wydana została w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. decyzją z dnia [...] listopada 1969 r. nr [...], wszczęło postępowanie w przedmiocie przymusowego wykupu w drodze licytacji gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w [...]., należącego do M. K., obejmującego działki ewidencyjne nr [...],[...] i [...].
Następnie orzeczeniem z dnia [...] października 1970 r. nr [...], Prezydium Rady Narodowej w [...]. zatwierdziło przeprowadzoną w dniu [...] października 1970 r. we wsi [...]. licytację ww. gospodarstwa rolnego, w wyniku której ustalono na nabywcę gospodarstwa J. K. za cenę [...] zł.
Zaś w dniu [...] kwietnia 1971 r. orzeczeniem nr [...] Prezydium Rady Narodowej w [...]. przeniosło własność nieruchomości o pow. [...] ha, składającej się z trzech działek ewidencyjnych nr [...], [...] i [...] na rzecz nabywcy J. K.
W dniu [...] września 2012 r. E. K. - spadkobierczyni M. K. - zwróciła się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. o stwierdzenie nieważności powyższych orzeczeń Prezydium Rady Narodowej w [...].
W uzasadnieniu wskazała, że M. K. nabył na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] grudnia 1959r., wydanego w wykonaniu dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, własność gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położnego w ówczesnej gromadzie [...] wsi [...] powiatu [...]. W tym samym czasie jego sąsiad J. Z. nabył na podstawie orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] grudnia 1959r. własność gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położnego w ówczesnej gromadzie [...] wsi [...]. powiatu [...]. W 1960r. M.K. i J.Z. dokonali nieformalnej zamiany gruntów w wyniku której M.K. otrzymał od J. Z. część działki nr [...] odpowiadającej obecnym działkom nr [...] i nr [...], zaś J. Z. otrzymał od M. K. część działki nr [...] odpowiadającej obecnej działce nr [...], działkę nr [...]odpowiadającą obecnej działce nr [...], działkę nr [...] odpowiadającą obecnej działce nr [...] oraz działki nr [...] i nr [...]. Dokonanej zamianie nie towarzyszyła zmiana tytułów własności.
E. K. podniosła, że z treści orzeczenia nr [...] wynika, że postępowanie w sprawie dotyczyło przymusowego wykupu w drodze licytacji działek nr [...], [...], [...] – nadanych decyzją z dnia [...] grudnia 1959 r. położonych we wsi [...], wchodzących w skład gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. K. Tymczasem grunt objęty tym orzeczeniem nie stanowił w rzeczywistości własności M.K., lecz jego sąsiada J. Z. - w związku z czym decyzja ta powinna była być doręczona J. Z., czego nie uczyniono.
Wskazując na przesłanki rażącego naruszenia prawa w decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] października 1970 r. nr [...] zatwierdzającej licytację gospodarstwa rolnego, wnioskodawczyni podniosła, iż decyzję tę doręczono spadkobiercom zmarłego w dniu [...] lutego 1970 r. M. K. - pomimo braku prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku przez te osoby. Postępowanie spadkowe przeprowadzono bowiem dopiero w 2008 r. Podniosła przy tym, że jeden ze spadkobierców został w ww. decyzji wskazany nieprawidłowo. W rozdzielniku decyzji wymieniono bowiem S. S., gdy tymczasem z postanowienia Sądu o stwierdzeniu nabycia spadku wynika, iż spadkobiercą po M. K. była m.in. S. N. a nie S. S. Ponadto nie uwzględniono też spadkobiercy w osobie małoletniej A.K. O treści decyzji nie został również poinformowany właściciel nieruchomości J. Z.
Natomiast decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] kwietnia 1971 r. o przeniesieniu własności wnioskodawczyni zarzuciła rażące naruszenie prawa polegające na tym, że w jej rozdzielniku została uwzględniona jedynie A. K., natomiast nie uwzględniono pozostałych spadkobierców tj. E. K., S. N., J. K. i A. K. Decyzja ta nie została ponadto doręczona właścicielowi nieruchomości J. Z. Wskazała również, że zgodnie z §7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. z 1972 r. Nr 5 poz. 29), decyzję o przejściu własności nieruchomości wydawano dopiero wówczas, gdy decyzja o zatwierdzeniu licytacji stałą się ostateczna. Tymczasem w sprawie niniejszej - wobec braku jakichkolwiek dowodów doręczenia decyzji o zatwierdzeniu licytacji - nie mogła być uznana za ostateczną, a przez to decyzja o przeniesieniu własności nie powinna zostać wydana.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...]. zawiadomieniami z dnia [...] listopada 2012 r. przekazało ww. wniosek E. K. do rozpatrzenia - zgodnie z właściwością - Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który to z kolei przekazał sprawę Wojewodzie [...].
Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego Wojewoda [...] decyzjami z dnia [...] lipca 2014 r.:
- nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] kwietnia 1971 r. nr [...];
- nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] listopada 1969 r. nr [...];
- nr [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...] z dnia [...] października 1970 r. nr [...].
W uzasadnieniu decyzji nr [...] – będącej przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie – Wojewoda [...] wyjaśnił, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznał, iż organ administracyjny wydając kwestionowaną decyzję miał świadomość nieformalnej wymiany gruntów między J.Z. a M. K. Świadczy o tym fakt, że Prezydium Rady Narodowej w [...]. orzeczeniem z [...] grudnia 1959 r. uznało M. K. właścicielem nieruchomości o pow. [...] ha. Zgodnie natomiast z protokołem z [...] czerwca 1969 r. Prezydium zdecydowało o przymusowej licytacji biorąc pod uwagę ustne oświadczenie właściciela gospodarstwa M. K. o powierzchni [...] ha. W związku z czym Wojewoda [...] uznał, iż zarzut - dotyczący nie wzięcia pod uwagę okoliczności, że grunt objęty postępowaniem nie stanowił własności M. K., a także zarzut, iż kwestionowane orzeczenie powinien otrzymać J. Z. - jest nieuzasadniony.
Odnosząc się do zarzutu braku dowodu doręczenia M. K. kwestionowanej decyzji, Wojewoda [...] wyjaśnił, że brak kompletnych akt archiwalnych powoduje, iż nie można przeprowadzić oceny postępowania i ustalić, czy było ono prowadzone w sposób prawidłowy, a tym samym nie można stwierdzić, czy zaszły przesłanki do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji.
Reasumując Wojewoda [...] uznał, że w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek do stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...].
Od powyższej decyzji odwołanie wniosła E. K.
Zarzuciła organowi szereg naruszeń w tym m.in. art. 7, 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 kodeksu postępowania administracyjnego oraz §1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych.
Po rozpatrzeniu odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] lipca 2014.
W uzasadnieniu organ powołał przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych oraz aktów wykonawczych do tej ustawy: rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 marca 1968 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 8, poz. 45) oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu przeprowadzania licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U Nr 11, poz. 57). Wskazał, że przewidywały one, iż decyzja o wszczęciu postępowania przymusowego wykupu nieruchomości w drodze licytacji, poza określeniem nieruchomości, których miała dotyczyć licytacja, powinna określać również nazwisko właściciela. Zgodnie natomiast z § 12 ust. 3 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. przepisy dotyczące właściciela stosuje się odpowiednio do samoistnego posiadacza nieruchomości. Również rozporządzenie z dnia 1 marca 1968 r. w przewidywało, że ustawa z dnia 24 stycznia 1968 r. może mieć zastosowanie także wobec posiadacza samoistnego. Minister podniósł, że - jak wynika z uzasadnienia kontrolowanej decyzji Prezydium Rady Narodowej w [...]. - wszczęcie postępowania spowodowane było ustaleniami opinii zespołowej specjalistów na posiedzeniu Rady, które odbyło się [...] lipca 1969 r. z udziałem M. K. Ustalono wówczas, iż stanowiące własność M. K. gospodarstwo rolne położone we wsi [...] należy do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania. Zdaniem Ministra, mając na uwadze dyspozycję ww. § 12 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa, fakt nieformalnej zamiany gruntów dokonanej między M. K. i J.Z. nie może wpłynąć negatywnie na ocenę wydanej przez Prezydium Rady Narodowej decyzji z [...] listopada 1969 r., mimo iż w jej treści nie wskazano wyraźnie na okoliczność zamiany gruntów, a w zasadzie uznano M. K. jako właściciela gospodarstwa. Skoro bowiem wymienione przepisy umożliwiały przejęcie gospodarstw wykazujących niski poziom produkcji zarówno od właściciela, jak i od samoistnego posiadacza - to decyzji tej nie można zarzucić rażącego naruszenia prawa w tym zakresie.
Odnosząc się do kwestii niezapewnienia udziału w postępowaniu właścicielowi gospodarstwa J. Z., organ podniósł, że ewentualne naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu jest podstawą do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 kpa, nie zaś przesłanką do stwierdzenia nieważności decyzji.
Badając spełnienie przesłanki niskiego poziomu produkcji gospodarstwa, organ wskazał, iż ustalenia w tym zakresie potwierdza treść protokołu nr [...] z dnia [...] lipca 1969 r., na który powołano się w uzasadnieniu decyzji Prezydium. Wynika z niego, iż postanowiono utrzymać w mocy wniosek Wydziału Rolnictwa w sprawie przekazania do przymusowego wykupu gospodarstwa należącego do M. K. za wyjątkiem siedliska i działki przyzagrodowej o obszarze [...] ha. Z ustnego oświadczenia właściciela gospodarstwa wynika, że ze względu na zły stan zdrowia grunty w dalszym ciągu nie będą uprawiane. Natomiast zapis protokołu, z którego wynika, że Prezydium otrzymało wiedzę w tej mierze z ustnych zapewnień M. K. wskazuje, iż przeprowadzono lustrację gospodarstwa przy udziale zainteresowanego mimo, że nie zachował się na to dowód. Z treści ww. protokołu wynika ponadto, iż M. K. wiedział o wszczęciu postępowania w przedmiocie przymusowego wykupu gospodarstwa, nie sprzeciwiał się tej procedurze i nie podjął żadnych kroków w celu zapobieżenia licytacji gospodarstwa. W związku z powyższym organ za chybiony uznał zarzut naruszenia przepisów postępowania poprzez nieustalenie konsekwencji prawnych niesporządzenia opinii zespołowej specjalistów stanowiącej niezbędny wymóg formalny do uznania gospodarstwa za wykazujące niskim poziom produkcji.
Odnosząc się natomiast do kwestii naruszenia przez Wojewodę [...] art. 107 § 3 kpa, organ stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie, gdyż Wojewoda [...] w sposób właściwy i wyczerpujący uzasadnił swoje rozstrzygnięcie.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła E.K. zarzucając organowi m.in. naruszenie:
1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 kpa polegające na braku ustalenia bądź błędnym ustaleniu okoliczności istotnych dla zbadania przesłanek nieważności, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 i 5 kpa poprzez:
nieuzasadnione logicznie uznanie, że ustne zapewnienie M. K. udokumentowane w treści protokołu nr [...] z posiedzenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] lipca 1969 r. wskazuje, że lustracja gospodarstwa przy udziale zainteresowanego miała miejsce i wywiedzenie takiego wniosku faktycznego;
niewszechstronnie przeprowadzoną ocenę dowodu w postaci protokołu z przebiegu posiedzenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. z dnia [...] lipca 1969 r., w ramach której pominięto wnioski wynikające z treści zapisów na 3 stronie tego protokołu gdzie w przypadku innego gospodarstwa znalazła się szczegółowa informacja dotycząca lustracji gospodarstwa, a w przypadku przedmiotowego gospodarstwa odnotowano wyłącznie, że M.K. złożył oświadczenie ustne;
c) pominięcie rozważenia kwestii czy Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. miało podstawy do ustalenia osoby właściciela nieruchomości objętej postępowaniem i jakie znaczenie dla sprawy miała wadliwość ustaleń w tym zakresie;
2) art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuzasadnionym przyjęciu, że nie doszło do rażącego naruszenia przepisów:
a) art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 6 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (w dalszej części zwanej "U.o.p.w.n.") i § 5 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wskazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58) przez ich błędną wykładnię polegającą na nieuwzględnieniu subsydiarnego charakteru udziału w postępowaniu osoby posiadacza (w stosunku do bezwzględnego pierwszeństwa udziału w postępowaniu właściciela nieruchomości);
b) art. 1 ust. 2 "U.o.p.w.n." w zw. z § 1 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wskazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów przez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym ustaleniu, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne spełniało kryteria do uznania go za gospodarstwo o niskim poziomie produkcji, podczas, gdy okoliczność taka nie została należycie wykazana gdyż nie przeprowadzono na tę okoliczność prawem przewidzianych dowodów;
c) art. 5 ust. 1 i 6 ust. 1 U.o.p.w.n. poprzez ich pominiecie w treści zaskarżonej decyzji, mimo wskazania w treści decyzji, że tytuł własności do nieruchomości wynikał z aktu nadania ziemi co samo w sobie wyłączało stosowanie przepisów rozdziału I;
d) § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wskazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów poprzez zaniechanie przeprowadzenia lustracji przedmiotowego gospodarstwa;
e) § 2 ust. 5 ww. rozporządzenia poprzez zaniechanie sporządzenia protokołu o którym mowa w tym przepisie;
f) § 3 ust. 1 - 4 ww. rozporządzenia poprzez zaniechanie zawiadomienia właściciela gospodarstwa o obowiązku przeprowadzenia lustracji i rozpatrzenie wniosku o przymusowy wykup bez udziału właściciela gospodarstwa mimo braku jego zawiadomienia;
3) art. 156 § 1 pkt 5 kpa poprzez jego niezastosowanie mimo istnienia warunków trwałej niewykonalności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] wynikającej z następujących okoliczności:
- w treści decyzji wskazano podstawę prawną (przepisy I rozdziału U.o.p.w.n."), która nie mogła wywołać skutku prawnorzeczowego wobec nieruchomości objętej działaniem dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym;
- w sentencji decyzji wskazano jako właściciela nieruchomości osobę, która niewątpliwie właścicielem tym nie była;
- w sentencji decyzji wskazano, że tytuł własności przedmiotowej nieruchomości przysługiwał na podstawie decyzji, która takiego tytułu w rzeczywistości nie stanowiła;
- nie przeprowadzono lustracji i brak było opisu przedmiotowej nieruchomości,
zatem istniała wewnętrzna sprzeczność sentencji decyzji uniemożliwiająca rozwianie wątpliwości na podstawie innych zgromadzonych dowodów, stwarzająca uzasadnioną wątpliwość co do możliwości właściwej identyfikacji przedmiotu decyzji, a co za tym idzie istniały warunki jej niewykonalności.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2014 r.
Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej jako "ppsa".
Skarga jest niezasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] nie naruszają prawa.
Przede wszystkim wyjaśnić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 § 1 kpa. Postępowanie takie jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 kpa, stąd też ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia - a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 kpa. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, lecz ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych przez ten przepis (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 1985 r., sygn. akt I SA 89/85, ONSA 1985, Nr 1, poz. 30). Organ orzeka wyłączenie kasacyjnie, stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek takiego orzeczenia - odmawia stwierdzenia nieważności decyzji.
Wśród przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa - ustawodawca wskazał także "rażące naruszenie prawa" (pkt 2 ww. § 1). W doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, że naruszenie może być uznane za rażące, gdy jest ono oczywiste i koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W wyniku tego naruszenia powstają zatem skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować.
Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest wyraźne wskazanie, jaki konkretny przepis został naruszony, przy czym nie wystarczy samo tylko stwierdzenie o tym, iż doszło do takiego naruszenia prawa. Organ zobowiązany jest do wykazania, że uchybienie jakim dotknięta jest kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja, ma charakter kwalifikowany i stanowi rażące naruszenie prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji możliwe jest wtedy, gdy decyzja została wydana wbrew ustanowionemu nakazowi lub zakazowi. Przy czym nie chodzi o błędy w wykładni prawa, ale o jego przekroczenie w sposób jasny i niedwuznaczny. Tylko wówczas treść wadliwej decyzji i czynności ją poprzedzające stanowią zaprzeczenie stanu prawnego.
Reasumując z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde naruszenie prawa, a jedynie dyskwalifikujące decyzję w takim stopniu, iż niezbędne jest zniweczenie wszelkich jej następstw, w taki sposób, jakby gdyby od początku nie została wydana.
W postępowaniu nieważnościowym organ ogranicza się do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego, poczynionych w toku i na gruncie zwykłego postępowania. Oznacza to badanie ostatecznie zakończonej sprawy, na gruncie wyłącznie zgromadzonego tam materiału dowodowego, pod kątem naruszenia norm materialnych oraz procedury uregulowanej w kpa, a także przepisów o charakterze procesowym zawartych w regulacjach obejmujących prawo materialne.
W niniejszej sprawie przedmiotem badania przez organy administracji była decyzja Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1969 r.nr [...] orzekająca o wszczęciu postępowania w przedmiocie przymusowego wykupu w drodze licytacji gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha położonego w [...]. Materialnoprawą podstawę tej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3 poz. 14). Zgodnie z art. 6 tej ustawy przymusowo wykupione mogły być nieruchomości, których właściciel bądź posiadacz wskutek zaniedbania osiągali niskim poziom produkcji.
Przepis powyższy jako stronę postępowania o przymusowy wykup gospodarstwa rolnego wskazuje nie tylko osobę właściciela gospodarstwa rolnego ale również posiadacza gospodarstwa, którym w sprawie niniejszej niewątpliwie był M. K. Jak wynika bowiem z akt sprawy i co podkreślała również niejednokrotnie skarżąca, M. K. dokonał nieformalnej zamiany gruntów (nadanych mu aktem nadania ziemi) z J. Z. i grunty te użytkował stając się tym samym ich posiadaczem samoistnym.
W tym miejscu podkreślenia wymaga, że również przepisy wykonawcze do ww. ustawy przewidywały możliwość wszczęcia postępowania w stosunku do osoby nie będącej właścicielem przejmowanego gospodarstwa. Jak wynika z treści § 12 ust. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zasad i trybu licytacji nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 11 poz. 57) przepisy rozporządzenia dotyczące właściciela stosuje się odpowiednio do samoistnego posiadacza nieruchomości. Również rozporządzenie z dnia 1 marca 1968 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych przewidywało, że przepisy te mogą mieć zastosowanie wobec właściciela lub samoistnego posiadacza. Tym samym za nieuzasadniony uznać należy podniesiony w skardze zarzut pominięcia przez organy orzekające w sprawie rozważenia kwestii czy Prezydium Rady Narodowej w [...]. miało podstawy do ustalenia osoby właściciela skoro organowi prowadzącemu postępowaniu znany był posiadacz przedmiotowego gospodarstwa.
Również podniesiony przez skarżącą zarzut nieuzasadnionego uznania przez organy orzekające w sprawie, że przed wszczęciem postępowania o przymusowym wykupie w drodze licytacji dokonano lustracji przedmiotowego gospodarstwa, nie znajduje aprobaty Sądu. Przede wszystkim wskazania wymaga, że jak wynika z ugruntowanego już na tym tle orzecznictwa sądów administracyjnych, brak protokołu z przeprowadzonej lustracji nie stanowi dowodu na to że nie została ona przeprowadzona. Zauważyć bowiem należy, że dokumenty lustracji sporządzane były często dla większych obszarów i w związku z tym nie zawsze były włączane do akt sprawy poszczególnych postępowań. Ponadto biorąc pod uwagę upływ czasu, można przypuszczać, że protokół taki mógł ulec zniszczeniu lub zaginąć. Nie można zatem na tej podstawie uznać, iż w sprawie nie została przeprowadzona lustracja i doszło do rażącego naruszenia prawa. Jednocześnie wskazania wymaga, że ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu z 16 lipca 1969 r. wprost wynika, że M. K. złożył oświadczenie dotyczące złego stanu gospodarstwa. Na tej podstawie przypuszczać więc można, że lustracja została przeprowadzona. Trudno bowiem wyobrazić sobie sytuację, w której właściciel/posiadacz gospodarstwa rolnego bez konkretnej przyczyny składa organowi oświadczenia o stanie posiadanego gospodarstwa. Udzielenie w tym zakresie oświadczenia wskazuje zatem pośrednio, zdaniem Sądu, iż organ dokonywał ustaleń w przedmiocie stanu przedmiotowego gospodarstwa. Również z uzasadnienia kontrowanej w trybie nadzorczym decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] wynika, że wszczęcie postępowania spowodowane było ustaleniami opinii zespołowej specjalistów na posiedzeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]. w dniu [...] lipca 1969 r.
Słusznie ponadto, zdaniem Sądu, Minister Rolnictwa uznał, że w sprawie spełniona została przesłanka niskiego poziomu produkcji przedmiotowego gospodarstwa warunkująca wszczęcie postępowania przymusowego wykupu gospodarstwa. Potwierdzenie tego stanu wynika ze wskazanego powyżej protokołu z 1969 r., w którego treści powołano się na oświadczenie M.K., który zadeklarował, iż ze względu na zły stan zdrowia nie będzie "w dalszym ciągu" uprawiać gruntów.
Odnosząc się do podniesionej w skardze okoliczności "zaniechania zawiadomienia właściciela gospodarstwa" wskazać należy, że jak słusznie podniósł Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, argument ten mógłby być rozważany jedynie jako przesłanka do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1kpa jako ewentualne naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Uwzględnienie takiego naruszenia jako przesłanki do stwierdzenia nieważności stanowiłoby natomiast rażące naruszenie prawa.
Podsumowując, stwierdzić należy, że organy orzekające w niniejszej sprawie zgromadziły niezbędny do jej rozpoznania materiał dowodowy, wnikliwie i wszechstronnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy oraz szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy. Podjęte rozstrzygnięcia uzasadniły natomiast w sposób przekonujący swoje nie naruszając przy tym granic swobodnej oceny dowodów.
Mając to na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.