IV SA/WA 391/06

IV SA/Wa 391/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-05-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alina Balicka /przewodniczący/
Małgorzata Miron /sprawozdawca/
Tomasz Wykowski
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność postanowienia I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Danuta Gorzelak - Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2006 r. sprawy ze skargi B. K. na postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. stwierdza nieważność zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji; 2. orzeka, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz B. K. kwotę 100,- /sto/ zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
IV SA/Wa 391/06
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2006r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 97 § 1 pkt 4 kpa - po rozpatrzeniu zażalenia B. K. - uchylił w całości postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] września 2004r. w sprawie zawieszenia postępowania z wniosku B. K. i umorzył postępowanie pierwszej instancji.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, iż B. K. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] sierpnia 1946r. potwierdzającego przejęcie na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej nieruchomości ziemskiej położonej we wsi M., gmina T. o pow. 53,4623 ha, stanowiącej własność O. L. Postępowanie administracyjne zainicjowane wyżej wymienionym wnioskiem zostało zawieszone postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] września 2004r. bowiem organ uznał, iż wnioskodawca nie wykazał, że jest następcą prawnym O. L.
Zażalenie na opisane wyżej postanowienie organu pierwszej instancji wniósł B. K. twierdząc, iż jego "następstwo" wynika z tego, że przejęta nieruchomość była obciążona zobowiązaniami między innymi na rzecz jego matki E. K. kwotą 20.000 zł.
W wyniku rozpoznania przedmiotowego zażalenia organ odwoławczy ustalił, iż przejęta nieruchomość do dnia jej przejęcia przez Skarb Państwa stanowiła własność O. L. i była obciążona spłatami na rzecz sióstr właściciela, w tym matki B. K. - E. K. W związku z tym, że właściciel nie realizował zobowiązań wobec swoich sióstr, na podstawie umowy dzierżawy przekazał nieruchomość w użytkowanie wierzycieli. Przedmiotowa umowa obowiązywała do 1944r.
Zaświadczeniem Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] sierpnia 1956r. stwierdzone zostało, że opisana wyżej nieruchomość ziemska położona w M. wraz z zabudowaniami i wszystkimi przynależnościami, jako pozostawiona przez [...] O. L., została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "b" dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na podstawie wyżej wymienionego zaświadczenia dokonano wpisu prawa własności Skarbu Państwa w księdze hipotecznej. Organ wskazał, że w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów prawnych takie zaświadczenie nie miało charakteru decyzji administracyjnej, ale wyłącznie stanowiło wymagane przepisami prawa urzędowe potwierdzenie - właściwego organu administracji - istnienia określonego stanu prawnego w odniesieniu do konkretnej nieruchomości.
Organ wywodzi, że skoro objęte wnioskiem B. K. zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...] nie było decyzją administracyjną to nie podlega rygorom prawnym dotyczącym wydawania decyzji administracyjnych, a zatem bezpodstawne było wydanie przez Wojewodę [...] postanowienia o zawieszeniu postępowania wszczętego wyżej wymienionym wnioskiem. Zdaniem organu ocena zasadności przedmiotowego zaświadczenia kwalifikuje się do rozpatrzenia przez sąd powszechny, z powództwa zainteresowanego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Skargę na wyżej opisane postanowienie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2006r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył B. K., który wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części, w której orzeczono o umorzeniu postępowania przed organem I instancji oraz o uchylenie postanowienia Wojewody [...] z dnia [...] września 2004r.
Zdaniem skarżącego organ nie słusznie uznał, że w sprawie nie jest właściwy tryb administracyjny. Skarżący wskazał, iż roszczenie swe opiera na ugodzie zawartej pomiędzy jego ojcem J. K. i O. L., na podstawie której J. K. stał się dzierżawcą gospodarstwa rolnego położonego w M. w zamian za rezygnację z realizacji tytułów wykonawczych obciążających to gospodarstwo. Dzierżawa miała trwać do 1944r. Skarżący podaje, że przedmiotowa ugoda, w związku z wybuchem II-giej wojny światowej, nie została wpisana do księgi wieczystej. Działania wojenne a następnie działania władzy powojennej spowodowały, że przedmiotowa ugoda nie mogła być realizowana. Gospodarstwo zostało przejęte na cele reformy rolnej. Wpis własności Skarbu Państwa nastąpił w oparciu o "decyzję (zaświadczenie)" Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego [...]. Zdaniem skarżącego bez tej "decyzji (zaświadczenia)" nie byłby możliwy wpis do księgi wieczystej a zatem nie ma przeszkód by sprawa "podważenia wpisu w księdze wieczystej" była przedmiotem postępowania administracyjnego. Ponadto skarżący podniósł, iż umorzenie postępowania administracyjnego "naraża prawa" skarżącego i "zamyka drogę z przyczyn formalnych do uzyskania zwrotu gospodarstwa i dochodzenia" jego praw. W ocenie skarżącego właściwość drogi administracyjnej w jego sprawie potwierdza również fakt niewydania do chwili obecnej przepisów regulujących prawa wierzycieli nieruchomości przejmowanych na cele reformy rolnej.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i poparł argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów
administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Jednocześnie art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że - postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się wg przepisów art. 157 kpa. Artykuł ten stanowi, że właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadkach wymienionych w art. 156 jest organ wyższego stopnia a jeżeli decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.
Właściwość rzeczowa organu administracyjnego do stwierdzenia nieważności decyzji jest oceniana wg przepisów prawa materialnego, które stanowiły podstawę ustalenia właściwości organu przy wydawaniu kwestionowanej decyzji. W przypadku zmian w strukturze administracji publicznej ustala się organ, na który przeszła właściwość w tych sprawach a następnie na podstawie art. 17 kpa określa się organ wyższego stopnia (tak J.Borkowski w Adamiak/Borkowski KPA komentarz,6. wyd. Warszawa 2004 Art. 157 Nb 4.).
Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte wnioskiem B. K. o stwierdzenie nieważności zaświadczenia wydanego przez Wojewódzki Urząd Ziemski w G. z dnia [...].08.1946 r. Na właściwość tego organu do wydawania zaświadczeń, które stanowiły podstawę wpisu do księgi wieczystej wskazuje §12 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6.09.1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz.U. nr 10, poz. 51).
Obecnie zaświadczenia takie byłyby wydawane przez wojewodę. Natomiast art. 17 pkt 2 kpa stanowi, że organami wyższego stopnia w rozumieniu tego kodeksu w stosunku do wojewodów są właściwi ministrowie.
Obowiązkiem organu, do którego wpływa jakikolwiek wniosek jest w pierwszej kolejności zbadanie czy jest właściwy do jego rozpoznania zarówno miejscowo jak i rzeczowo. Wydane bowiem orzeczenie przez organ niewłaściwy - w myśl art. 156§1 pkt 1 kpa jest dotknięte wadą nieważności niezależnie od merytorycznej trafności rozstrzygnięcia.
Stwierdzenie zatem przez organ swej niewłaściwości na etapie formalnego badania wniosku powinien skutkować wydaniem postanowienia uznającego się niewłaściwym i przekazaniu sprawy do organu właściwego.
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że organ I instancji, wbrew wskazanemu wyżej obowiązkowi, nie zbadał swej właściwości rzeczowej i pomimo swej niewłaściwości prowadził postępowanie na co wskazuje postanowienie o zawieszeniu postępowania. Tylko bowiem postępowanie, które jest w toku może podlegać zawieszeniu. Powyższego uchybienia nie dostrzegł także organ II instancji, który wprawdzie uchylił zaskarżone postanowienie jednakże nie przekazał sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi ze wskazaniem na konieczność wydania postanowienia w trybie art. 65 §1 kpa lecz rozpoznał merytorycznie wniosek poprzez wydanie decyzji o charakterze procesowym - umorzył postępowanie na podstawie art. 105 kpa. Kodeks postępowania administracyjnego wskazuje wprawdzie, że zażalenia od postanowień wydanych przez Wojewodę są rozpoznawane przez Ministra jednakże nie może zejść z pola widzenia, że Minister rozpoznaje wówczas sprawę jako organ II instancji - na podstawie art. 127 §1 i 2 kpa. W sytuacji natomiast gdy jako organ właściwy prowadziłby postępowanie o stwierdzenie nieważności (tu: zaświadczenia wskazanego we wniosku) od rozstrzygnięcia tego przysługiwałoby prawo złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w trybie art. 127§3 kpa a zatem rozstrzygnięcie takie - mimo, że wydane przez ten sam organ co w przypadku rozpoznania zażalenia od postanowienia wydanego przez wojewodę, miałoby inny charakter.
Reasumując- wydane w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia organów obu instancji dotknięte są wadą nieważności określoną w art. 156§1 pkt 1 kpa. Niezależnie bowiem od merytorycznej oceny rozstrzygnięcia postępowanie o stwierdzenie nieważności zaświadczenia powinno być prowadzone przez właściwy rzeczowo organ administracji - w tym wypadku Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi a od orzeczenia wydanego przez ten organ stronie niezadowolonej przysługiwałoby prawo złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy w trybie art. 127§3 kpa.
Z tych względów - na mocy art. 145§1 pkt 2 kpa oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) - Sąd orzekł jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 tej ustawy.