IV SA/Wa 35/23

IV SA/Wa 35/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-01-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anita Wielopolska
Jarosław Łuczaj /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Golat
Symbol z opisem
6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1899
art. 129 ust 5 pkt 3
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - t.j.
Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
art. 35
Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj (spr.), Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant st. ref. Natalia Berkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Wojewody [...] - Delegatura w [...] z dnia [...] grudnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] grudnia 2022 r., nr [...], wydaną na skutek odwołania J. P. (dalej: strona, wnioskodawca lub skarżący) od decyzji Starosty [...] (dalej: Starosta lub organ I instancji) z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...], odmawiającej ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia prawa własności (dalej: wywłaszczenia) nieruchomości położonej w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów i budynków jako dawne działki nr [...] i nr [...] (obecnie działki nr [...] i nr [...]), dla których Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], w związku z realizacją inwestycji polegającej na budowie linii energetycznej wysokiego napięcia 110 kV i linii energetycznej średniego napięcia 15 kV – Wojewoda [...] (dalej: Wojewoda, organ II instancji, organ odwoławczy lub organ) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
Powyższa decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej:
Po rozpatrzeniu wniosku strony decyzją nr [...] z [...] sierpnia 2022 r. Starosta odmówił ustalenia na jej rzecz odszkodowania z tytułu wskazanego ograniczenia prawa własności opisanej wyżej nieruchomości.
W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji stwierdził m.in., że roszczenie
o ustalenie na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r.
o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1899 ze zm.; dalej: ugn), odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości w związku z realizacją inwestycji celu publicznego, wnioskodawca wywodzi z wydanych w trybie art. 35 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach
i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. Nr 18 poz. 94; dalej: ustawa wywłaszczeniowa):
- decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1965 r.,
nr [...], o zezwoleniu Zakładowi Energetycznemu [...] na przeprowadzenie, eksploatację i konserwację napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV oraz ustanowieniu ograniczonego prawa rzeczowego m.in. na gruntach S. P.;
- decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] września 1971 r.,
nr [...], o zezwoleniu Zakładowi Energetycznemu [...] na przeprowadzenie, eksploatację i konserwację linii elektroenergetycznej 15 kV oraz ustanowieniu ograniczonego prawa rzeczowego m.in. na gruntach S. P., położonych w [...].
Z załącznika mapowego do zatwierdzonego przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] pismem z 22 grudnia 1970 r. planu realizacyjnego przebiegu wcięcia linii 110 kV [...]-[...] wynika, że inwestycja prowadzona była na gruntach S. P., położonych w obrębie [...].
Organ I instancji stwierdził, że na podstawie danych geodezyjnych
i kartograficznych oraz projektu inwestycji ustalono, iż należąca do S. P. nieruchomość wskazana w ww. decyzjach, stanowiła według ewidencji gruntów
i budynków działki gruntu nr [...] i nr [...] z obrębu [...].
Natomiast zgodnie z aktem własności ziemi nr [...], wydanym przez Naczelnika Miasta [...] [...] lutego 1978 r. – z dniem [...] listopada 1971 r. J. P. stał się z mocy prawa właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...], oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...]. Zatem roszczenie o odszkodowanie z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości nie przysługuje mu, bowiem w dniu wydania wymienionych decyzji o ograniczeniu sposobu korzystania z nieruchomości w celu realizacji inwestycji nie był on jej właścicielem.
W odwołaniu J. P. zarzucił decyzji Starosty:
1) naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- art. 6, art. 7 i art. 8 kpa, poprzez wydanie decyzji odmownej bez wcześniejszego ustalenia stanu własności przedmiotowych działek w datach wydania decyzji wywłaszczeniowych, a także bez dokonania ustaleń, w jakich datach owe decyzje weszły do obrotu prawnego;
- art. 77 § 1 w związku z art. 78 § 1 i art. 8 kpa, poprzez nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący i całościowy materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie,
w szczególności poprzez brak uwzględnienia, iż z archiwalnego rejestru gruntów wynika, że przedmiotowe grunty zostały nabyte nieformalną umową przez S. P.
w 1957 r., a następnie nieformalną umową darowane przezeń J. P.;
- art. 107 § 1 i 3 kpa, poprzez brak w decyzji wszystkich elementów wymaganych prawem;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- art. 36 ustawy wywłaszczeniowej w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn, poprzez nieuwzględnienie, że skutki zajęcia nieruchomości decyzjami z lat 1965 i 1971 mają nadal trwały charakter, co oznacza, że ograniczenie możliwości korzystania
z nieruchomości dotyczy bezpośrednio strony, na rzecz której wydany został akt własności ziemi;
3) art. 7 i art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku
z art. 244 § 1 Kodeksu cywilnego, poprzez usankcjonowanie sytuacji, w której niezdefiniowane "ograniczone prawo rzeczowe" na prywatnej nieruchomości wprawdzie skutecznie i trwale ogranicza swobodę aktualnego właściciela
w korzystaniu z tej nieruchomości, lecz jednocześnie brak jest podstaw do wypłaty na jego rzecz odszkodowania za pozbawienie niektórych atrybutów własności.
W konkluzji odwołania wniesiono o uchylenie decyzji organu I instancji
i orzeczenie co do istoty, ewentualnie o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Starostę.
Organ II instancji podniósł, że zasadniczą kwestią do rozstrzygnięcia
w sprawie było ustalenie, czy w jej stanie faktycznym istniały okoliczności uzasadniające stwierdzenie, że wnioskodawcy nie przysługuje roszczenie o ustalenie odszkodowania tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości.
Na podstawie materiału dowodowego organ odwoławczy ustalił,
że postępowanie zostało wszczęte na wniosek strony, która oparła swoje roszczenie na podstawie opisanych wyżej decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1965 r. i z [...] września 1971 r.
Wskazano, że zarówno wnioskodawca, jak również jego poprzednicy prawni nie otrzymali należnego odszkodowania z tytułu posadowienia urządzeń elektroenergetycznych na przedmiotowych gruntach, mimo że przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji przewidywały ustalenie takiego odszkodowania na podstawie art. 36 ustawy wywłaszczeniowej.
Organ stwierdził, że decyzje z [...] listopada 1965 r. i z [...] września 1971 r. zostały wydane w trybie art. 35 ustawy wywłaszczeniowej i dotyczą ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości S. P., oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...]
z obrębu [...].
Z ustaleń w sprawie wynika, że w dniu wydania wymienionych decyzji, przedmiotowa nieruchomość nie stanowiła własności ani S. P., ani jego syna J. P. Nieruchomość pozostawała w samoistnym posiadaniu S. P. na podstawę nieformalnej umowy zawartej [...] lutego 1957 r. Z protokołu z przesłuchania strony, sporządzonego [...] lipca 1976 r. na okoliczność ustalenia stanu faktycznego
i prawnego przedmiotowej nieruchomości wynika, że w dniu [...] listopada 1971 r. była ona w posiadaniu S. P. i nieformalną umową darowizny w formie ustnej z 1965 r. została przekazana jego synowi J. P.
Na podstawie aktu własności ziemi nr [...] z [...] lutego 1978 r. wydanego przez Naczelnika Miasta [...], J. P. stał się właścicielem tej nieruchomości z mocy samego prawa z dniem [...] listopada 1971 r.
W świetle powyższego organ stwierdził, że w dniu wydania wymienionych decyzji wywłaszczeniowych ani S. P. (wymieniony w decyzjach jako strona postępowania), ani też J. P. – nie byli właścicielami tej nieruchomości.
Natomiast roszczenie o ustalenie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w związku z realizacją inwestycji celu publicznego na podstawie decyzji wydanych w trybie art. 35 ustawy wywłaszczeniowej przysługuje właścicielowi nieruchomości w dniu wydania tych decyzji lub jego spadkobiercy.
Organ stwierdził, że roszenie o odszkodowanie nie przysługuje wnioskodawcy, bowiem nie był właścicielem nieruchomości w dniu wydania decyzji ograniczających sposób korzystania z nieruchomości, tj. [...] listopada 1965 r. i [...] września 1971 r.
W tych datach nieruchomość ta była w samoistnym posiadaniu S. P., a następnie
J. P. na podstawie nieformalnych umów przekazania nieruchomości.
Legitymacja czynna do wystąpienia z roszczeniem o ustalenie odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości w związku z realizacją inwestycji celu publicznego służy wyłącznie właścicielowi tej nieruchomości lub jego spadkobiercy. Ustawowe kryterium wyróżniające podmiot uprawniony do wniesienia takiego roszczenia odnosi się wprost do prawa własności i do rzeczowego skutku tego ograniczenia.
W światłe powyższego organ stwierdził, że Starosta zasadnie odmówił stronie ustalenia odszkodowania z tytułu ograniczenia sposobu korzystania z przedmiotowej nieruchomości decyzjami Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] listopada 1965 r. oraz z [...] września 1971 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji celu publicznego, wydanymi w trybie art. 35 ustawy wywłaszczeniowej.
Odnosząc się do zarzutu odwołania w zakresie naruszenia art. 64 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej organ stwierdził, że w świetle dokonanych ustaleń
w sprawie jest on bezpodstawny. Na potwierdzenie stanowiska Wojewoda przywołał wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 lipca 2014 r., K/36/13, w którym stwierdzono że prawo do odszkodowania, jako prawo majątkowe, podlega ochronie konstytucyjnej. Jego ograniczenia nie mogą zamykać drogi sądowej, ani nie mogą prowadzić do naruszenia zasady równej ochrony praw majątkowych. Odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia ma charakter prawa majątkowego, a podstawową funkcją jaką realizuje jest funkcja kompensacyjna, ma bowiem zrekompensować podmiotowi wywłaszczanemu wartość odbieranego prawa, jakim jest prawo własności lub zrekompensować szkody powstałe wskutek zdarzeń powodujących ograniczenie prawa własności. Dlatego też wynikająca z art. 64 ust. 1 Konstytucji ochrona własności i innych praw majątkowych nabiera istotnego znaczenia w przypadku stosowania instytucji wywłaszczenia, wówczas bowiem zachodzi szczególny związek pomiędzy chronionymi prawami, tj. prawem własności i odszkodowaniem z tytułu wywłaszczenia stanowiącym prawo majątkowe o charakterze kompensacyjnym.
Organ odwoławczy stwierdził, że organ I instancji przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie niezbędnym do ustalenia stanu prawnego i faktycznego
w sprawie, zgodnie wymogiem przepisów prawa procesowego – art. 7 w związku
z art. 77 § 1, art. 78 § 1 i 2 , art. 84 § 1 i art. 80 kpa oraz wskazanych przepisów prawa materialnego – art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3 w związku z art. 128 ust. 4 ugn.
Wobec powyższego, organ odwoławczy orzekł o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję J. P., reprezentowany przez adwokata, zaskarżył ją w całości, zarzucając jej:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. obrazę art. 35 ust. 1 i 2 w związku z art. 36 ust 1 ustawy wywłaszczeniowej i w związku z art. 128 ust 4 i art. 129 ust. 5 pkt 1,
a także w związku z art. 124a ugn oraz w związku z art. 2, art. 7, art. 21 ust. 2
i art. 64 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP – przez niewłaściwą wykładnię i jednocześnie błędne zastosowanie, skutkujące odmową prawa do odszkodowania za trwałe ograniczenie prawa własności do nieruchomości w sytuacji, w której w dacie wydania dwu decyzji administracyjnych zezwalających na przeprowadzenie, eksploatację
i konserwację napowietrznej linii elektroenergetycznej i ustanowieniu bliżej nieokreślonego "ograniczonego prawa rzeczowego" nie był ustalony jakikolwiek właściciel przedmiotowych działek, zaś osoba ubiegająca się obecnie
o odszkodowania nabyła ich własność z mocy samego prawa w trybie przepisów ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 oraz art. 107 § 3 kpa, poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego i prawnego sprawy, nieuwzględniające płynącej z dokumentacji sprawy konstatacji, iż w świetle materiału zgromadzonego w postępowaniu o uwłaszczenie, które toczyło się na mocy przepisów ustawy z 1971 r, od 1965 r. posiadaczem samoistnym przedmiotowych nieruchomości był sam skarżący, nie zaś jego ojciec S. P., a także poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz nienależyte uzasadnienie rozstrzygnięcia.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a także
o zasądzenie od organu administracji na swoją rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) i art. 134 § 1 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259; dalej: ppsa), sąd administracyjny kontroluje legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia administracyjnego pod względem jego zgodności
z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa w dacie jego wydania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa, sąd ma obowiązek uwzględnienia skargi i wyeliminowania z obrotu prawnego aktu administracyjnego, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpoznając niniejszą sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd w pełni podzielił ustalenia organu i wyrażoną przez niego ocenę prawną, stąd też nie ma potrzeba jej powtarzania w całości.
Podstawą wydania decyzji wywłaszczeniowych Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...], tj.:
a) z [...] listopada 1965 r., nr [...], o zezwoleniu Zakładowi Energetycznemu [...] na przeprowadzenie, eksploatację i konserwację napowietrznej linii elektroenergetycznej 110 kV oraz ustanowieniu ograniczonego prawa rzeczowego m.in. na gruntach S. P., a także
b) z [...] września 1971 r., nr [...], o zezwoleniu Zakładowi Energetycznemu [...] na przeprowadzenie, eksploatację i konserwację linii elektroenergetycznej 15 kV oraz ustanowieniu ograniczonego prawa rzeczowego m.in. na gruntach S. P., położonych w [...]
- był art. 35 ustawy wywłaszczeniowej.
Nie ulega przy tym wątpliwości, że decyzje te dotyczą nieruchomości, której aktualnym właścicielem jest skarżący, przy czym w dacie ich wydania własność tych działek nie była ustalona, a organ wywłaszczeniowy skierował je do S. P. (ojca skarżącego), jako ich posiadacza samoistnego. Bezspornie też skarżący stał się właścicielem tej nieruchomości z dniem [...] listopada 1971 r. na podstawie aktu własności ziemi wydanego [...] lutego 1978 r. Bezsprzecznie również skarżący, ani jego poprzednik prawny nie otrzymali należnego odszkodowania z tytułu posadowienia urządzeń elektroenergetycznych na przedmiotowych gruntach, mimo że przepisy obowiązujące w dniu wydania decyzji przewidywały ustalenie takiego odszkodowania.
Zasadniczy problem sprowadzał się do kwestii podmiotu uprawnionego
w okolicznościach niniejszej sprawy do żądania ustalenia odszkodowania.
Zgodnie art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej, organy administracji państwowej, instytucje i przedsiębiorstwa państwowe mogły za zezwoleniem naczelnika gminy – a w miastach prezydenta lub naczelnika miasta (dzielnicy), zakładać i przeprowadzać na nieruchomościach – zgodnie z zatwierdzoną lokalizacją szczegółową – ciągi drenażowe, przewody służące do przesyłania płynów, pary, gazów, elektryczności oraz urządzenia techniczne łączności i sygnalizacji, a także inne podziemne lub nadziemne urządzenia techniczne niezbędne do korzystania
z tych przewodów i urządzeń.
Z art. 36 ust. 1 tej ustawy wynikało zaś, że odszkodowanie za straty wynikłe
z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalały na podstawie wzajemnego porozumienia, natomiast w razie sporu wysokość odszkodowania ustalał na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy).
Obecnie problematyka unormowana w dawnych art. 35 i art. 36 ustawy wywłaszczeniowej uregulowana została w art. 124 i art. 128 ugn.
Art. 124 ust. 1 ugn stanowi, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, może ograniczyć, w drodze decyzji, sposób korzystania
z nieruchomości przez udzielenie zezwolenia na zakładanie i przeprowadzenie na nieruchomości ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji, a także innych podziemnych, naziemnych lub nadziemnych obiektów i urządzeń niezbędnych do korzystania z tych przewodów
i urządzeń, jeżeli właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości nie wyraża na to zgody.
W art. 128 ust. 4 ugn wskazano natomiast, że odszkodowanie przysługuje również za szkody powstałe wskutek zdarzeń, o których mowa w art. 120 i 124-126.
Z art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3 tej ustawy wynika zaś, że starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126, a także gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania,
a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.
Ponadto, roszczenie z tego tytułu nie ma charakteru cywilnego, co powoduje, że jako publicznoprawne realizowane na drodze administracyjnej nie podlega przedawnieniu.
Zagadnieniem spornym jest krąg podmiotów, na rzecz których może być ustalone odszkodowanie w związku ze szczególnym trybem wywłaszczenia, polegającym na ograniczeniu prawa własności nieruchomości w wyniku czasowego jej zajęcia na podstawie decyzji administracyjnej w celu wybudowania liniowych urządzeń infrastruktury technicznej.
W ustawie wywłaszczeniowej jako uprawniony do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia literalnie wskazany był właściciel nieruchomości, zarówno
w przypadku całkowitego odjęcia prawa własności (art. 24), jak i w przypadku polegającym na ograniczeniu prawa własności (art. 36 ust. 3). Z kolei w ugn ustalenie odszkodowania, zarówno w przypadku klasycznej instytucji wywłaszczenia, jak
i w przypadku ograniczenia prawa – następuje na rzecz osoby wywłaszczonej,
tj. właściciela nieruchomości i użytkownika wieczystego (art. 128 ust. 1 i 4).
W związku z powyższym, ograniczenie sposobu korzystania z nieruchomości na podstawie art. 35 ustawy wywłaszczeniowej należy kwalifikować jako jeden ze sposobów wywłaszczenia, zaś kwestie odszkodowania za wywłaszczenie
i ograniczenie w korzystaniu z nieruchomości regulują obecnie przepisy rozdziału
5 ugn, tj. art. 128 - 135. Zgodzić się należy z organem co do możliwości zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn do stanów faktycznych powstałych przed wejściem w życie tej ustawy, czyli polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Generalnie stanowisko to odnosi się do osób wywłaszczonych (będących adresatami decyzji wydanych w okresie minionym). Skierowanie decyzji do ówczesnego właściciela przedmiotowej nieruchomości powodowało, że to jego prawo zostało nią ograniczone. Skutek w postaci ograniczenia prawa własności należy więc odnosić do podmiotu tego prawa według stanu z daty wydania wskazanej decyzji. Współczesne regulacje dotyczące administracyjnoprawnego trybu ustalania odszkodowania za skutki decyzji powodującej ograniczenie prawa przysługującego do nieruchomości, poprzez założenie na niej określonych urządzeń infrastruktury technicznej (art. 128 ust. 4 w związku z art. 124 ugn) stosuje się właśnie wtedy, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości doznał takiego ograniczenia na skutek wydanej wobec niego decyzji.
Powyższe przepisy mają więc zastosowanie także do stanów faktycznych, które miały miejsce przed wejściem w życie ugn, na co wskazano w uchwale Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 10 kwietnia 2006 r., I Ops 1/06 (Lex
nr 182508), w której stwierdzono, że w sytuacjach, kiedy ustawodawca nie wypowiada się wyraźnie w kwestii przepisów przejściowych, należy przyjąć, że nowa ustawa ma z pewnością zastosowanie do zdarzeń prawnych powstałych po jej wejściu w życie, jak i do tych, które miały miejsce wcześniej, jednak trwają dalej, po wejściu w życie nowej ustawy.
Stosownie do art. 128 ust. 1 i 4 ugn nie ulega wątpliwości, że odszkodowanie przysługuje osobie wywłaszczonej, a więc takiej, która była właścicielem nieruchomości w dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej lub decyzji ograniczającej prawo korzystania z nieruchomości. Obowiązek zapłaty odszkodowania wiąże się zatem ściśle z uszczerbkiem majątkowym w postaci ograniczenia prawa rzeczowego do nieruchomości. Uszczerbek ten ponosi podmiot legitymujący się tytułem prawnym do nieruchomości w momencie dokonywania ograniczenia prawa rzeczowego. Późniejsi nabywcy takiej nieruchomości uzyskują prawo rzeczowe już ograniczone orzeczonym wywłaszczeniem, a tym samym dokonane wcześniej wywłaszczenie nie wyrządza szkody w ich prawach majątkowych. Konsekwencją przyjęcia,
że wywłaszczenie następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej (art. 128 ust. 1 ugn) jest uznanie, że wierzytelność o zapłatę odszkodowania nie ma charakteru roszczenia obciążającego nieruchomość, albowiem nie jest roszczeniem wynikającym z zobowiązania realnego, a także nie podlega obowiązkowemu wpisowi do księgi wieczystej.
W uchwale z dnia 12 lutego 2021 r., I Ops 1/20 (Lex nr 3122840), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że:
odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca
1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, może być od dnia
1 stycznia 1998 r. ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn dla spadkobiercy właściciela nieruchomości wymienionej w art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej;
odszkodowanie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej, nie może być ustalone na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 ugn na rzecz nabywcy nieruchomości w drodze umowy zawartej po dniu czasowego zajęcia tej nieruchomości w trybie określonym w art. 35 ust. 1 ustawy wywłaszczeniowej.
Jak już zostało to wyżej zaznaczone, skarżący stał się właścicielem przedmiotowej nieruchomości na podstawie ustawy z dnia 26 października 1971 r.
o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27 poz. 250), co zostało stwierdzone aktem własności ziemi z [...] lutego 1978 r. Zgodnie z art. 1 tej ustawy, nieruchomości wchodzące w skład gospodarstw rolnych i znajdujące się w dniu wejścia w życie ustawy (tj. 4 listopada 1971 r.) w samoistnym posiadaniu rolników stały się z mocy samego własnością tych rolników, jeżeli oni sami lub ich poprzednicy objęli te nieruchomości w posiadanie na podstawie zawartej bez prawem przewidzianej formy umowy sprzedaży, zamiany, darowizny, umowy o dożywocie lub innej umowy o przeniesienie własności, o zniesienie współwłasności czy o dział spadku, albo do dnia wejścia w życie ustawy posiadali te nieruchomości jako samoistni posiadacze nieprzerwanie od lat pięciu, a jeżeli uzyskali posiadanie w złej wierze – co najmniej przez lat dziesięć.
Skutek ustawy z 26 października 1971 r., czyli tzw. uwłaszczenie, jest pierwotnym sposobem nabycia własności nieruchomości. Wprawdzie stwierdzający to akt własności ziemi ma charakter deklaratoryjny, tzn. stwierdza stan prawny jaki zaistniał z mocy ustawy, to jednak nie bez znaczenia jest data jego wydania,
co w okolicznościach niniejszej sprawy miało miejsce dopiero [...] lutego 1978 r., zaś czynnością poprzedzającą jego wydanie był protokół z [...] lipca 1976 r. Wynika
z niego, że S. P. przekazał skarżącemu przedmiotowe działki nieformalną umową darowizny w formie ustnej z 1965 r.
W świetle powyższych okoliczności prawidłowe jest stanowisko organu,
że w chwili wydawania decyzji wywłaszczeniowych ani skarżący, ani jego ojciec nie byli właścicielami działek nr [...] i nr [...] (obecnie nr [...] i nr [...]). Nie jest przy tym istotne, że organ nie ustalił komu wówczas przysługiwała ich własność, bo decyzje te nie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego i nadal są wiążące, a bezspornie zostały skierowane do ojca skarżącego, który był ich posiadaczem. Zaznaczyć też trzeba, że posiadanie jest stanem faktycznym, w przeciwieństwie do własności, która określa stan prawny.
Reasumując dotychczasowe rozważania, skarżący nie wykazał, aby przysługiwał mu przymiot właściciela przedmiotowych działek na dzień wydania decyzji wywłaszczeniowych. Wręcz przeciwnie, nie ulega wątpliwości, że stał się ich właścicielem już po ich wydaniu.
Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, w sprawie właściwie zastosowane zostały przepisy prawa materialnego. W szczególności nie sposób zarzucić organowi, że nie działał na podstawie przepisów prawa, czym miałby naruszyć art. 6 kpa. Sprawa należała do kompetencji tak organu I, jak i II instancji, które powołały się na podstawę prawną swych działań i wydanych decyzji. W sprawie nie doszło też do naruszenia wyrażonej w art. 7 kpa zasady prawdy obiektywnej, zaś materiał dowodowy
w sprawie został wyczerpująco zebrany i rozpatrzony, czym zadośćuczyniono wymogom postępowania dowodowego z art. 77 § 1 kpa. Podkreślenia też wymaga, że oceniając całokształt zebranego materiału dowodowego nie naruszono zasady swobodnej oceny dowodów, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 80 kpa. Natomiast uzasadnienie zaskarżonej decyzji w pełni odpowiada regulacji z art. 107
§ 3 kpa.
Wydając zaskarżoną decyzję organ, tak jak poprzednio organ I instancji, oparł się na całokształcie zebranego w sprawie materiału dowodowego, który tworzy spójną i logiczną całość, a na podstawie tych dowodów wysnuł prawidłowe wnioski.
Zauważyć trzeba, że bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje okoliczność, czy w postępowaniu o uwłaszczenie, które toczyło się na mocy przepisów ustawy z 1971 r. posiadaczem samoistnym przedmiotowych nieruchomości był sam skarżący, czy jego ojciec. Zdaniem Sądu, za gołosłowny uznać też należało zarzut naruszenia zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.
W rezultacie prawidłowo zastosowano w sprawie prawo materialne, nie doszło więc do naruszenia wskazanych w skardze przepisów ustawy wywłaszczeniowej
w związku z przepisami ugn oraz w związku z przepisami Konstytucji RP. Skoro
w chwili wywłaszczenia skarżący, ani jego ojciec nie byli właścicielami (lub użytkownikami wieczystymi) przedmiotowej nieruchomości, to nie doszło naruszenia ich własności. Przypomnienia wymaga, że skarżący nabył tę własność już po wywłaszczeniu, a więc z wynikającym z niego obciążeniem, a zaistniała sytuacja jest wynikiem powszechnego w przeszłości nieformalnego obrotu nieruchomościami, który przenosił jedynie ich posiadanie, a nie własność. Nie ma też znaczenia kwestia określoności "ograniczonego prawa rzeczowego", jakim obciążona została przedmiotowa nieruchomość.
Na zakończenie podkreślić trzeba, że poza zarzuconymi w skardze Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji, ani w utrzymanej nią w mocy decyzji organu
I instancji, jak też w całym przeprowadzonym w sprawie postępowaniu administracyjnym naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania tych decyzji z obrotu.
Mając powyższe na względzie, skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151 ppsa.