IV SA/Wa 3061/19

IV SA/Wa 3061/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Sękowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Sygn. powiązane
III OSK 3204/21 - Wyrok NSA z 2024-01-23
Skarżony organ
Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151, art. 134 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 690
art. 4
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj, Sędziowie sędzia WSA Anna Sękowska (spr., sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. Natalia Berkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2020 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowo potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] października 2019 r. Nr [...] Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu działając na podstawie art art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, orzekł o odmowie potwierdzenia, że K. S., spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ww. ustawy.
W uzasadnieniu organ wskazał, że na wniosek K. S. z 28 grudnia 2018 r. przeprowadził postępowanie w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ww. ustawy. Organ przywołał brzmienie art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 ww. ustawy i wskazał, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono akta osobowe o sygn. [...] dot. K. S., z których wynika, że ww. został przyjęty do służby jako funkcjonariusz i był zatrudniony na stanowisku [...], a następnie na stanowisku [...] Sekcji [...] Wydziału Łączności WUSW w [...] w okresie od [...] października 1985 r. do [...] lipca 1990 r.
W związku z tym, że ustawa o działaczach opozycji nie zawiera definicji organów bezpieczeństwa państwa, organ odwołał się w tym zakresie do przepisów ustawy o IPN. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 5 powoływanej ustawy organami bezpieczeństwa państwa są instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych. Organ uznał zatem, że Wydział Łączności WUSW w [...], w którym wnioskodawca pełnił służbę od [...] października 1985 r. do [...] lipca 1990 r., był organem bezpieczeństwa państwa.
Wyjaśniono, że Zarząd Łączności MSW po wyłączeniu go w dniu 28 listopada 1956 r. ze struktury organów bezpieczeństwa państwa przez następne 20 lat nie był postrzegany jako jednostka Służby Bezpieczeństwa. Faktycznie ponownie został włączony w struktury bezpieczeństwa państwa dopiero decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1983 r. Wprawdzie w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono decyzji ministra spraw wewnętrznych z [...] grudnia 1983 r., jednak decyzja ta jest przywołana w piśmie datowanym na dzień 2 stycznia 1984 r., podpisanym przez podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych gen. K. S. Pismo to, skierowane m.in. do wszystkich szefów wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych, jest następującej treści: "Zgodnie z decyzją ministra spraw wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1983 r. proszę o podporządkowanie wydziału łączności do bezpośredniego nadzoru zastępcy szefa wojewódzkiego ([...]) urzędu spraw wewnętrznych ds. Służby Bezpieczeństwa". Jeden z egzemplarzy tego pisma przesłanego do WUSW w [...] został odnaleziony w zasobie archiwalnym Oddziału IPN w [...], sygn. akt [...].
Innym dokumentem potwierdzającym umiejscowienie Wydziału Łączności w strukturach SB jest notatka z [...] czerwca 1984 r. dotycząca propozycji podziału jednostek organizacyjnych MSW na jednostki Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, w której Biuro Organizacyjno-Prawne podkreślało, że za decyzją podporządkowania wydziałów łączności WUSW bezpośrednio zastępcom szefa ds. Służby Bezpieczeństwa przemawiały określone warunki społeczno-polityczne kraju i potrzeby operacyjno-techniczne Służby Bezpieczeństwa.
Także z zarządzenia nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie zakresu działania członków kierownictwa MSW wynika, że Zarząd Łączności podporządkowano bezpośrednio Szefowi Służby Zabezpieczenia Operacyjnego MSW. Tym samym jednostka ta znalazła się w grupach jednostek organizacyjnych MSW stricto Służby Bezpieczeństwa. Przy czym formalno-prawnie dalej pełnili w niej służbę funkcjonariusze Milicji Obywatelskiej. Służba Zabezpieczenia Operacyjnego gromadziła (głównie za pomocą środków technicznych) i udostępniała informacje do wykorzystania operacyjnego przez inne służby.
Dokumentem potwierdzającym, że Zarząd Łączności należy traktować jako jednostkę Służby Bezpieczeństwa była Decyzja nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 1989 r. w sprawie przekazania szefom WUSW (SUSW) niektórych uprawnień dotyczących przenoszenia stanowisk etatowych funkcjonariuszy SB i MO pomiędzy podległymi jednostkami i komórkami organizacyjnymi. Do tej decyzji zostały załączone kryteria określające rodzaje i liczby stanowisk w niektórych komórkach organizacyjnych WUSW (SUSW) i RUSW (równorzędnych). Wydział Łączności w tych kryteriach był zaszeregowany jako komórka organizacyjna Służby Bezpieczeństwa.
Organ wskazał, że ustawa o działaczach opozycji w art. 4 ust. 1 mówi o osobach, które "nie były pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa" w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy o IPN. Dlatego w analizie obowiązujących przepisow w okresie zatrudnienia wnioskodawcy nie należy rozpatrywać czy był on funkcjonariuszem MO czy SB, lecz czy pełnił jako funkcjonariusz służbę w jednostkach podległych Służbie Bezpieczeństwa, które były organami bezpieczeństwa państwa. Mając powyższe na uwadze stwierdzono, że ustawa o IPN mówiąc o służbie, pracy lub współpracy w organach bezpieczeństwa państwa nie dokonuje rozróżnienia na funkcjonariuszy SB i MO. Zarząd Łączności MSW i Wydziały Łączności WUSW były jednostkami podległymi Służbie Bezpieczeństwa w okresie od dnia 8 grudnia 1983 r. do dnia 31 lipca 1990 r. W jednostkach podległych Służbie Bezpieczeństwa, w tym Wydziałach Łączności służyli zarówno funkcjonariusze MO, jak i SB oraz pracowali pracownicy cywilni.
Przywołano Uchwałę Sądu Najwyższego w składzie siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 14 października 2015 r., sygn. akt III UZP 8/15, w której orzeczono, że osoba, która pełniła służbę w latach 1984-1990 w zarządzie Łączności Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Wydziałach Łączności Wojewódzkich Urzędów Spraw Wewnętrznych, jest osobą, która pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym".
Podkreśliono, że organy bezpieczeństwa państwa ujęte w art. 5 ust. 1 pkt 5 ustawy o IPN były również wymienione w art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy lustracyjnej, do której odniósł się Sąd Najwyższy w ww. uchwale z 14 października 2015 r. Mimo, że przepis art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym został uchylony to treść tego przepisu funkcjonuje w ustawie o IPN - art. 5 ust. 1 pkt 5 i przy interpretacji tego przepisu zasadne jest odwołanie się do przywołanej wyżej uchwały Sądu Najwyższego z 14 października 2015 r.
Jednocześnie organ odniósł się do treści załączonego przez stronę do wniosku z 28 grudnia 2018 r. zaświadczenia nr [...] z [...] czerwca 2017 r. Prezesa IPN i wyjaśnił, że przedmiotowa decyzja nie stoi w opozycji do ww. zaświadczeń Prezesa IPN potwierdzających, że dane osobowe K. S. nie figurują w katalogu funkcjonariuszy, współpracowników, kandydatów na współpracowników organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5, oraz innych osób, udostępnionym w Instytucie Pamięci od dnia 26 listopada 2004 r. Organ podkreślił, że niniejsza decyzja oraz wymienione wyżej zaświadczenia zostały wydane na podstawie odmiennych przepisów prawa.
Odnosząc się do treści powoływanego przez stronę we wniosku z 28 grudnia 2018 r. wyroku Sądu Okręgowego w [...] z [...] listopada 2018 r. (sygn. akt [...]), z [...] października 2018 r. (sygn akt [...]), wyroku Sądu Apelacyjnego w [...] z dnia [...] września 2018 r. (sygn. akt [...]) wydanych w sprawach lustracyjnych wnioskodawcy oraz osób trzecich, organ wskazał, że nie mają one zastosowania w niniejszej sprawie i wyjaśnił swoje stanowisko.
W kwestii załączonego do wniosku z 28 grudnia 2018 r. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 listopada 2018 r. (sygn. akt IV SAlWa 2158/18) organ wskazał, że dotyczy on osoby trzeciej i w ocenie Prezesa IPN nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.
Dodatkowo organ podkreślił, że fakt negatywnego postrzegania służby w Wydziale Łączności znajduje odzwierciedlenie w przepisach ustawy o zaopatrzeniu funkcjonariuszy, w której to służba w Wydziale Łączności określana jako służba na rzecz totalitarnego państwa skutkuje obniżeniem wymiaru świadczeń emerytalno-rentowych.
Odnosząc się do podnoszonej przez stronę w piśmie z 28 czerwca 2019 r. kwestii ETAT-ów organ wyjaśnił, że fakt braku dopisku "SB" przy określeniu liczby etatów w Wydziale Łączności w poszczególnych WUSW nie przesądza o braku podporządkowania tego Wydziału Służbie Bezpieczeństwa. Jak już wcześniej wspomniano dokumentem potwierdzającym, że Zarząd Łączności należy traktować jak jednostkę Służby Bezpieczeństwa była Decyzja nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] kwietnia 1989 r. w sprawie przekazania szefom WUSW (SUSW) niektórych uprawnień dotyczących przenoszenia stanowisk etatowych funkcjonariuszy SB i MO pomiędzy podległymi jednostkami i komórkami organizacyjnymi. Do tej decyzji zostały załączone kryteria określające rodzaje i liczby stanowisk w niektórych komórkach organizacyjnych WUSW (SUSW) i RUSW (równorzędnych). Wydział Łączności w tych kryteriach był zaszeregowany jako komórka organizacyjna Służby Bezpieczeństwa. Organ zwrócił uwagę, że art. 150 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2019 r. poz. 161 ze zm.) dopuszczał możliwość podjęcia służby w Policji przez funkcjonariuszy pełniących dotychczas służbę w jednostkach SB "przy zachowaniu ciągłości zatrudnienia".
Organ uznał za zasadne odnieść się również do kwestii przeprowadzenia weryfikacji funkcjonariuszy SB, o której decydowała Uchwała nr 69 Rady Ministrów z 21 maja 1990 r. w sprawie trybu i warunków przyjmowania byłych funkcjonariuszy SB do służby w Urzędzie Ochrony Państwa i innych jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi spraw wewnętrznych oraz zatrudnienia ich w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Z analizy Zarządzenia 53 Ministra Spraw Wewnętrznych z 2 lipca 1990 r. w sprawie określenia stanowisk zajmowanych przez funkcjonariuszy b. Służby Bezpieczeństwa oraz jednostek organizacyjnych resortu spraw wewnętrznych, w których pełnili oni służbę i w związku Instrukcją Przewodniczącego Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej z 25 czerwca 1990 r. wynika, że Zarząd Łączności był jednostką Służby Bezpieczeństwa, ponieważ podlegał bezpośrednio Szefowi Służby Zabezpieczenia Operacyjnego, wymienionemu jako stanowisko Służby Bezpieczeństwa. Z Instrukcji Przewodniczącego Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej wynika, że funkcjonariusze Zarządu Łączności i Wydziałów Łączności nie podlegali weryfikacji. Tak więc K. S. pełniący służbę na stanowisku [...] a następnie na [...] Sekcji [...] Wydziału Łączności WUSW w [...] w okresie od [...] października 1985 r. do [...] lipca 1990 r. nie był zobowiązany do poddania się weryfikacji.
Kończąc organ podkreślił, że przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji wymaga, aby wnioskodawca przedłożył dowody świadczące o tym, że w trakcie pracy w organach bezpieczeństwa państwa (a nie w innym okresie) pomagał osobom lub organizacjom działającym na rzecz niepodległości i suwerenności Polski lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. W ocenie Prezesa IPN zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do uznania, że wnioskodawca w trakcie pracy w organach bezpieczeństwa państwa tj. w okresie od [...] października 1985 r. do [...] lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wnioskodawca również nie przedłożył dowodów na tę okoliczność.
Dlatego też w opisanym stanie faktycznym i prawnym organ uznał, że nie można potwierdzić, że spełnia on warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Skargę na powyższą decyzję wniósł K. S., zarzucając organowi naruszenie:
- art. 6, 7, 7a, 8 oraz 77 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., 2096 ze zm.), zwanej dalej "k.p.a.".
- art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji w związku z naruszeniem art. 5 ustawy z 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882), zwanej dalej" ustawą o IPN" oraz tożsamego art. 2 ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 430 ze zm), zwanej dalej "ustawą lustracyjną" – poprzez błędną wykładnię ww. przepisów w zw. z art. 7, 27, 30, 32, 87, 95 Konstytucji RP, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 11 maja 2007 r., sygn. akt K 2/07 i art. 14 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, poprzez błędną ocenę faktów i dowodów z pominięciem zapisów ustawowych, aktów prawnych czy istotnych dokumentów wskazach we wnioskach skarżącego.
Skarżący wniósł o uchylenie ww. decyzji Prezesa IPN i uznanie zasadności jego skargi oraz zobowiązania Prezesa IPN do wydania decyzji potwierdzającej, że spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja opiera się wyłącznie na opinii Biura Badań Historycznych IPN oraz na błędnej uchwale Sądu Najwyższego z 14 października 2015 r. sygn. akt III UZO 8/15. Podkreślił, że zwrotu "Wydział Łączności" nie sankcjonuje żaden przepis prawa, gdyż nie istniała i nie istnieje "służba w Wydziale Łączności". Powołując się na przepisy ustawy lustracyjnej skarżący wskazał, że można było pełnić służbę w Milicji Obywatelskiej lub Służbie Bezpieczeństwa. Jeśli jako funkcjonariusz MO miałby zostać przeniesiony do SB to koniecznym byłoby wydanie rozkazu personalnego o tym przeniesieniu. Aktem administracyjnoprawnym kształtującym stosunek prawny skarżącego jest Rozkaz Personalny nr [...] z [...] października 1985 r. Szefa WUSW w [...], z którego wynika że został przyjęty do służby w Milicji Obywatelskiej na stanowisku [...] w Wydziale Łączności. Podkreślił, że od 1983 r. SB była formacją odrębną.
Zdaniem skarżącego organ bezprawnie przypisuje "podległość" Zarządu Łączności formacji SB. Tymczasem ETAT-y określają strukturę jednostki z podległością jej komórki pod MO lub SB. Jednostki podporządkowane do SB zaznaczono w ETAT-ach poprzez dopisek SB po nazwie jednostki. Według skarżącego legalna definicja pojęcia "Jednostki Służby Bezpieczeństwa" zawarta jest w art. 2 ustawy lustracyjnej i art. 5 ustawy o IPN. Takimi jednostkami są te jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, oraz te jednostki, które były ich poprzedniczkami. Mając to na uwadze skarżący podał, że Wydział Łączności w [...] z mocy prawa nie uległ rozwiązaniu oraz nie był poprzednikiem wydziału, który uległ rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa.
Skarżący podkreślił, że wyłącznie funkcjonariusze jednostek formacji MO zostali funkcjonariuszami Policji na mocy art. 149 ust. 1 ustawy o Policji, bez jakiejkolwiek weryfikacji i zwolnienia ze służby na mocy prawa. Wydział Łączności MO z chwilą zorganizowania UOP nie został rozwiązany i funkcjonował w niezmienionej formie tylko z tą różnicą, że był to już wydział Komendy Wojewódzkiej Policji, a nie WUSW. Tym samym służba w MO na stanowisku etatowym Wydziału Łączności WUSW w [...] została przez ustawodawcę oceniona i uregulowana ustawą o Policji, jak pozostałych jednostek MO, a nie ustawą o UOP. Skarżący podkreślił, że wydział, w którym miał etat stał się wydziałem Policji, więc trudno mówić tu o jakimkolwiek rozwiązaniu komórki.
W odpowiedzi na skargę organ odniósł się do podniesionych w niej zarzutów i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako - "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w tak zakreślonych granicach, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd kontroluje legalność decyzji, a w działaniu organu administracji w niniejszej sprawie nie dopatrzył się ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że analogiczna sprawa została już rozpoznana przez tutejszy Sąd w wyroku z 12 marca 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2849/19. Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko wyrażone w ww. wyroku dlatego posłuży się argumentacją w nim przywołaną.
W rozpoznawanej sprawie przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] października 2019 r. Nr [...], wydana na podstawie art 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 690 ze zm.), zwanej dalej ustawą "o działaczach opozycji"
W ocenie Sądu organ słusznie uznał, że Wydział Łączności WUSW w [...], w którym skarżący pełnił służbę od [...] października 1985 r. do [...] lipca 1990 r., był organem bezpieczeństwa państwa i na tej podstawie orzekł o odmowie potwierdzenia, że skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:
1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem [...] lipca 1990r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i
2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.
Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.
Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji, potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.
Jak wynika z akt, w sprawie ustalono, że w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono akta osobowe o sygn. [...] dot. Skarżącego, z których wynika, że został przyjęty do służby jako funkcjonariusz i był zatrudniony na stanowisku [...], a następnie na stanowisku [...] Sekcji [...] Wydziału Łączności WUSW w [...] w okresie od [...] października 1985 r. do [...] lipca 1990r.
W związku z tym, że ustawa o działaczach opozycji nie zawiera definicji organów bezpieczeństwa państwa, organ – w ocenie Sądu zasadnie – odwołał się w tym zakresie do przepisów ustawy o IPN. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 5 powoływanej ustawy organami bezpieczeństwa państwa są instytucje centralne Służby Bezpieczeństwa Ministerstwa Spraw Wewnętrznych oraz podległe im jednostki terenowe w wojewódzkich, powiatowych i równorzędnych komendach Milicji Obywatelskiej oraz w wojewódzkich, rejonowych i równorzędnych urzędach spraw wewnętrznych.
Wbrew zarzutom skargi w ocenie Sądu w sprawie właściwie przyjęto, że Wydział Łączności WUSW w [...], w którym wnioskodawca pełnił służbę w ww. okresie, był organem bezpieczeństwa państwa.
Jak wyjaśnił organ, Zarząd Łączności MSW po wyłączeniu go w dniu [...] listopada 1956 r. ze struktury organów bezpieczeństwa, ponownie został włączony w struktury bezpieczeństwa państwa decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1983 r. Wprawdzie w zasobie archiwalnym IPN nie odnaleziono tej decyzji, jednak przywołana jest ona w piśmie datowanym na dzień 2 stycznia 1984 r., podpisanym przez podsekretarza stanu w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych gen. K. S. Pismo to, skierowane do wszystkich szefów wojewódzkich urzędów spraw wewnętrznych oraz szefa SUSW, jest następującej treści: "Zgodnie z decyzją ministra spraw wewnętrznych z dnia [...] grudnia 1983 r. proszę o podporządkowanie wydziału łączności do bezpośredniego nadzoru zastępcy szefa wojewódzkiego ([...]) urzędu spraw wewnętrznych ds. Służby Bezpieczeństwa". Innym dokumentem potwierdzającym umiejscowienie Wydziału Łączności w strukturach SB jest notatka z [...] czerwca 1984 r. dotycząca propozycji podziału jednostek organizacyjnych MSW na jednostki Służby Bezpieczeństwa i Milicji Obywatelskiej, w której Biuro Organizacyjno-Prawne podkreślało, że za decyzją podporządkowania wydziałów łączności WUSW bezpośrednio zastępcom szefa ds. Służby Bezpieczeństwa przemawiały określone warunki społeczno-polityczne kraju i potrzeby operacyjno-techniczne Służby Bezpieczeństwa. Także z zarządzenia nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych w sprawie zakresu działania członków kierownictwa MSW wynika, że Zarząd Łączności podporządkowano bezpośrednio Szefowi Służby Zabezpieczenia Operacyjnego MSW. Analiza powyższych dokumentów pozwalała zatem na przyjęcie przez organ, że jednostka ta znalazła się w grupach jednostek organizacyjnych MSW stricto Służby Bezpieczeństwa. Dokumentem potwierdzającym, że Zarząd Łączności należy traktować jako jednostkę Służby Bezpieczeństwa była Decyzja nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] kwietnia 1989 r. w sprawie przekazania szefom WUSW (SUSW) niektórych uprawnień dotyczących przenoszenia stanowisk etatowych funkcjonariuszy SB i MO pomiędzy podległymi jednostkami i komórkami organizacyjnymi. Do tej decyzji zostały załączone kryteria określające rodzaje i liczby stanowisk w niektórych komórkach organizacyjnych WUSW (SUSW) i RUSW (równorzędnych). Wydział Łączności w tych kryteriach był zaszeregowany jako komórka organizacyjna Służby Bezpieczeństwa.
Wbrew zarzutom skargi, rozpoznając przedmiotową sprawę zarówno organ, jak i Sąd nie mógł pomimąć okoliczności, że Sąd Najwyższy w składzie siedmiu sędziów w uchwale z 14 października 2015 r., sygn. akt III UZP 8/15, orzekł, że osoba, która pełniła służbę w latach 1984-1990 w Zarządzie Łączności Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Wydziałach Łączności Wojewódzkich Urzędów Spraw Wewnętrznych, jest osobą, która pełniła służbę w organach bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym", w związku z art. 2 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy z 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2019 r., poz. 430 ze zm.), zwanej dalej "ustawą lustracyjną". Mimo, że przepis art. 15b ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym został uchylony to treść tego przepisu funkcjonuje w ustawie o IPN - art. 5 ust. 1 pkt 5 i przy interpretacji tego przepisu zasadne jest odwołanie się do przywołanej wyżej uchwały Sądu Najwyższego z 14 października 2015 r.
Skoro zatem ustawa o działaczach opozycji w art. 4 ust. 1 mówi o osobach, które "nie były pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa" w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy o IPN, to jak zasadnie podkreślił organ w rozpoznawanej sprawie nie ma znaczenia, czy skarżący był funkcjonariuszem MO czy SB, lecz czy pełnił on jako funkcjonariusz służbę w jednostkach podległych Służbie Bezpieczeństwa, które były organami bezpieczeństwa państwa. Ustawa o IPN mówiąc o służbie, pracy lub współpracy w organach bezpieczeństwa państwa nie dokonuje bowiem rozróżnienia na funkcjonariuszy SB i MO. Skoro zatem jak wskazano powyżej Zarząd Łączności MSW i Wydziały Łączności WUSW były jednostkami podległymi Służbie Bezpieczeństwa w okresie od [...] grudnia 1983 r. do [...] lipca 1990 r., to na gruncie przepisów ustawy o IPN nie ma znaczenia czy ktoś pełnił w nich służbę jako funkcjonariusz MO, SB, czy też był zatrudniony jako pracownik cywilny.
Podkreślić należy, że art. 5 ust. 3 ustawy o IPN stanowi, że jednostkami Służby Bezpieczeństwa, w rozumieniu ustawy, są te jednostki Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które z mocy prawa podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania Urzędu Ochrony Państwa, oraz te jednostki, które były ich poprzedniczkami. Wbrew zatem stanowisku skarżącego kwestionującemu brak podstaw do uwzględnienia aktów wewnętrznych, decyzji przywołanych przez organ przy ustaleniach, iż Zarząd Łączności MSW i Wydziały Łączności WUSW były jednostkami podległymi Służbie Bezpieczeństwa w okresie od dnia [...] grudnia 1983 r. do dnia [...] lipca 1990 r, wskazać należy, że dokonanie powyższych ustaleń jest możliwe właśnie przy odwołaniu się do aktów wewnętrznych o charakterze organizacyjnym, gdyż w okresie służby wnioskodawcy w Wydziale Łączności WUSW w [...] nie istniał żaden akt rangi ustawowej regulujący usytuowanie tego Wydziału. Dlatego też przy określeniu podporządkowania Wydziałów Łączności WUSW należało oprzeć się na dokumentach wewnętrznych resoru spraw wewnętrznych odtwarzających istniejący wówczas stan faktyczny, dotyczący struktury MSW, w tym umiejscowienie tzw. pionu łączności, gdyż aktów prawa rangi ustawowej, stanowiących, które jednostki MSW podlegały rozwiązaniu w chwili zorganizowania UOP po prostu nie było.
Także analiza powołanych przez skarżącego aktów normatywnych, projektów aktów normatywnych oraz innych dokumentów wytworzonych podczas procesu legislacyjnego nie miała wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, gdyż w okresie służby strony w Wydziale Łączności WUSW w [...] nie istniał żaden akt rangi ustawowej regulujący usytuowanie tego Wydziału. Dlatego też przy określeniu podporządkowania Wydziałów Łączności WUSW należało oprzeć się na dokumentach wewnętrznych resoru spraw wewnętrznych odtwarzających istniejący wówczas stan faktyczny, dotyczący struktury MSW, w tym umiejscowienie tzw. pionu łączności.
Jeśli chodzi o tę część argumentacji skargi, która dotyczy postanowień ustawy o UOP, wskazać należy, że rozwiązanie Służby Bezpieczeństwa nastąpiło z mocy art. 129 ust. 1 ustawy z 6 kwietnia 1990 r. o Urzędzie Ochrony Państwa (Dz. U. nr 30, poz. 180 ze zm.), zwanej dalej" ustawa o UOP", który stanowił, że z chwilą utworzenia Urzędu Ochrony Państwa Służba Bezpieczeństwa zostaje rozwiązana. W związku z tym, że przepis ten nie przesądzał, czy Zarząd Łączności MSW i jego terenowe odpowiedniki były organami Służby Bezpieczeństwa, należało powołać się na zarządzenie nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] maja 1990 r. w sprawie zaprzestania działalności SB, wydane w celu wykonania postanowień art. 129 ustawy o UOP. W § 6 zarządzenia postanowiono, że zadania realizowane przez Biuro C, Biuro B, Departament Techniki oraz Zarząd Łączności i ich ogniwa terenowe, a także Departament PESEL, pozostają niezmienione do czasu zakończenia reorganizacji MSW. Skoro zatem zarządzenie zostało wydane w celu wykonania postanowień art. 129 ustawy o UOP, który stanowi o likwidacji Służby Bezpieczeństwa, a w powołanym przepisie § 6 wymienia się między innymi Zarząd Łączności oraz podległe mu ogniwa terenowe, to znaczy, że te jednostki organizacyjne Ministerstwa Spraw Wewnętrznych szczebla centralnego i terenowego były w chwili utworzenia Urzędu Ochrony Państwa w strukturach Służby Bezpieczeństwa i z mocy prawa podlegały rozwiązaniu. Zarządzenie, będące aktem wykonawczym do ustawy o UOP, nie mogło zniweczyć wynikającego z art. 129 ust. 1 ustawy o UOP skutku w postaci rozwiązania wszelkich jednostek organizacyjnych Służby Bezpieczeństwa z chwilą utworzenia Urzędu Ochrony Państwa, co nastąpiło w dniu wejścia w życie ustawy, tj. 10 maja 1990 r. Biuro Łączności obecnie usytuowane w Komendzie Głównej Policji jest nową jednostką organizacyjną, funkcjonującą w ramach nowych struktur organizacyjnych. Wynikające z zarządzenia nr [...] Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] maja 1990 r. w sprawie zaprzestania działalności Służby Bezpieczeństwa czasowe przedłużenie realizacji zadań Zarządu Łączności i podległych mu jednostek terenowych, nie oznaczało dalszego funkcjonowania tych jednostek jako jednostek organizacyjnych Służby Bezpieczeństwa, bo te z mocy prawa uległy rozwiązaniu z chwilą utworzenia UOP.
Odnosząc się do podnoszonej przez stronę w skardze kwestii ETAT -ów oraz przekształcenie jednostek/komórek MO w policyjne wyjaśnić należy, że zasadnie organ przyjął, iz dokumentem potwierdzającym, że Zarząd Łączności należy traktować jak jednostkę Służby Bezpieczeństwa była Decyzja nr [...] ministra spraw wewnętrznych z [...] kwietnia 1989 r. w sprawie przekazania szefom WUSW (SUSW) niektórych uprawnień dotyczących przenoszenia stanowisk etatowych funkcjonariuszy SB i MO pomiędzy podległymi jednostkami i komórkami organizacyjnymi. Do tej decyzji zostały załączone kryteria określające rodzaje i liczby stanowisk w niektórych komórkach organizacyjnych WUSW (SUSW) i RUSW (równorzędnych). Wydział Łączności w tych kryteriach był zaszeregowany jako komórka organizacyjna Służby Bezpieczeństwa.
W przedmiotowej sprawie odnieść się również należy do kwestii przeprowadzenia weryfikacji funkcjonariuszy SB, o której decydowała Uchwała nr 69 Rady Ministrów z 21 maja 1990 r. w sprawie trybu i warunków przyjmowania byłych funkcjonariuszy SB do służby w Urzędzie Ochrony Państwa i innych jednostkach organizacyjnych podległych ministrowi spraw wewnętrznych oraz zatrudnienia ich w Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Z analizy Zarządzenia 53/90 Ministra Spraw Wewnętrznych z 2 lipca 1990 r. w sprawie określenia stanowisk zajmowanych przez funkcjonariuszy b. Służby Bezpieczeństwa oraz jednostek organizacyjnych resortu spraw wewnętrznych, w których pełnili oni służbę i w związku z Instrukcją Przewodniczącego Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej z 25 czerwca 1990 r. wynika, że Zarząd Łączności był jednostką Służby Bezpieczeństwa, ponieważ podlegał bezpośrednio Szefowi Służby Zabezpieczenia Operacyjnego, wymienionemu jako stanowisko Służby Bezpieczeństwa. Z Instrukcji Przewodniczącego Centralnej Komisji Kwalifikacyjnej wynika, że funkcjonariusze Zarządu Łączności i Wydziałów Łączności nie podlegali weryfikacji. Dlatego też podnoszone przez skarżącego zarzuty nieuwzględnia przez organ, iż jako funkcjonariusz SB podlegałby weryfikacji nie miała wpływu na rozstrzygnięcie sprawy.
Jeszcze raz należy bowiem podkreślić, że ustawa o działaczach opozycji w art. 4 ust. 1 pkt 1 mówi o osobach, które "nie były pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa" w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ustawy o IPN. Dlatego w analizie obowiązujących przepisów w okresie pełnienia służby przez skarżącego nie należy rozpatrywać czy był funkcjonariuszem MO czy SB, lecz czy pełnił jako funkcjonariusz służbę w jednostkach podległych Służbie Bezpieczeństwa, które były organami bezpieczeństwa państwa.
Istotą prowadzonego postępowania było zatem ustalenie, czy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej znajdują się dokumenty dotyczące skarżącego, spełniające kryteria, o których mowa w art. 4 ust 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji. Tym samym organ zobowiązany był jedynie do badania, czy treść odnalezionych dokumentów potwierdza, że był on pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz czy istnieją dowody, że przed dniem [...] lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, co też w ocenie Sądu organ uczynił, przeprowadzając postępowanie zgodnie zarówno z przepisami prawa materialnego jak i k.p.a.
Na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy w ocenie Sądu, w świeltle ustaleń poczynionych przez organ nie mogły mieć wpływu dołączone do akt sądowych i administracyjnych wyroki sadów powszechnych w przedmiocie stwierdzenia zgodności z prawdą oświadczenia lustracyjnego, czy też w sprawie decyzji wydanej na podstawie przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Sądy lustracyjne powołując się na ugruntowaną linię orzeczniczą wskazują, że wszelkie wątpliwości co do charakteru prawnego (statusu) określonych jednostek organizacyjnych Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jako organów bezpieczeństwa państwa w latach poprzedzających likwidacją Służby Bezpieczeństwa Państwa i utworzenie Urzędu Ochrony Państwa powinny być rozstrzygane na korzyść osoby lustrowanej, bowiem przepisy ustawy lustracyjnej mają charakter restrykcyjny wobec osób, które złożą niegodne z prawdą oświadczenie lustracyjne, mianowicie pozbawiają je pełnienia funkcji publicznej. Co więcej, jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 22 września 2017 r., sygn. IV SAlWa 415/17 "Fakt, że dana osoba nie została uznana za kłamcę lustracyjnego nie implikuje jednocześnie stwierdzenia jej statusu jako działacza czy osoby represjonowanej z powodów politycznych. Inne bowiem kwestie oraz w innym trybie są badane". Sądy pracy rozstrzygają w oparciu o ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy i w związku z tym orzeczenie w tej sprawie nie może mieć zastosowania do decyzji wydanej na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji.
Z kolei decyzje wydane w trybie art. 4 ustawy o działaczach opozycji mają istotny wpływ na rozpatrzenie przez Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniosku o przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, z którym łączą się określone w ustawie przywileje dla osoby zasłużonej w walce o odzyskanie suwerenności i niepodległości przez Polskę. W stosunku do osób, które mają uzyskać status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych nie powinno być zatem żadnych wątpliwości, że nie służyły one w organach bezpieczeństwa państwa. Na podstawie przepisów ustawy o działaczach opozycji nadawane są bowiem przywileje honorowe i materialne dla osób, które prowadziły działalność opozycyjną lub były represjonowane z powodów politycznych i w związku z tym osoby, te powinny być poza wszelkimi podejrzeniami o pracę lub służbę w organach bezpieczeństwa państwa. Co więcej z preambuły ustawy o działaczach opozycji wynika, że uprawnienia przewidziane w tej ustawie skierowane są do tych obywateli Polski, którzy w latach 1956- 1989 z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych angażowali się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani. W związku z powyższym status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest uprawnieniem szczególnym, przeznaczonym dla osób nielicznych, wyróżniających się niezwykłą postawą patriotyczną, działających na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości.
Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż wbrew zarzutom skargi w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów ustawy o działaczach opozycji i IPN, jak również przepisu art. 6, 7, 7a, 8 oraz 77 § 1 k.p.a. W ocenie Sądu skoro w sprawie zasadnie uznano, że skarżący pełnił służbę w organie SB, to obowiązkiem organu było ustalenie, czy podczas służby przed dniem [...] lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych czynnie wspierał on osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Podkreślić jednak należy, że z przepisu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o działaczach opozycji wynika, że ciężar udowodnienia czynnego wspierania osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości i suwerenności Polski lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce spoczywa na wnioskodawcy.
Jak wynika zaś z akt sprawy, skarżący nie przedstawił dowodów, ani nie wskazał świadków mogących potwierdzić fakt czynnego wspierania osób lub organizacji działających na rzecz niepodległości i suwerenności Polski lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
W sprawie, wbrew zarzutom nie doszło również do naruszenia art. 7a k.p.a., który w § 1 stanowi, że jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Przepis ten ma zatem zastosowanie jedynie w sytuacji dotyczącej nałożenia na stronę obowiązku bądź ograniczenia lub odebrania stronie uprawnienia, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Rolą Prezesa IPN, wydającego decyzję na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest bowiem rozstrzyganie o statusie działacza lub osoby represjonowanej, ani też o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, tylko wyłącznie informowanie o treści dokumentów znajdujących się w archiwum, spełniających kryteria określone w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
W ocenie Sądu w sprawie nie doszło także do naruszenia art. 6 k.p.a., gdyż decyzja została podjęta zgodnie z obowiązującym prawem na wniosek strony skarżącej, a podstawą prawną do wydania decyzji był przepis art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji.
Ostatni zarzut dotyczący naruszenia przepisów k.p.a. odnosił się do art. 8, który stanowi, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania oraz że organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Wskazać należy, że w ocenie Sądu , w uzaasadnieniu zaskarżonej decyzji, które to pełni doniosłą rolę z punktu widzenia realizacji zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, w sposób szczegółowy orag wskazał fakty, które uznał za udowodnione oraz dowody na których oparł rozstrzygnięcie.
W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podsatwie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.