IV SA/WA 2760/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę Prokuratora Regionalnego na decyzję Ministra Finansów o umorzeniu postępowania administracyjnego dotyczącego przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie układu indemnizacyjnego, uznając postępowanie za bezprzedmiotowe z powodu braku spełnienia wymogów formalnych.
Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Regionalnego na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju o umorzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r. i międzynarodowych umów indemnizacyjnych. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że postępowanie było bezprzedmiotowe, ponieważ nieruchomość nie spełniała wymogów układu indemnizacyjnego, w szczególności warunku obywatelstwa jednego z właścicieli w kluczowych momentach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Prokuratora Regionalnego na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju, która utrzymała w mocy decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego. Postępowanie to zostało wszczęte na wniosek Prezydenta miasta w sprawie zastosowania ustawy z 1968 r. do nieruchomości położonej w Warszawie, w celu stwierdzenia jej przejścia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu roszczeń finansowych (układów indemnizacyjnych). Organ administracji publicznej uznał postępowanie za bezprzedmiotowe, ponieważ ustalił, że nie istnieją dowody potwierdzające objęcie przedmiotowej nieruchomości jakimkolwiek układem indemnizacyjnym. Kluczowym argumentem było niespełnienie przez jedną ze współwłaścicielek nieruchomości, M. A. G., wymogu posiadania obywatelstwa Królestwa [...] w datach miarodajnych dla zastosowania układu z 1963 r. między Polską a Królestwem [...]. M. A. G. uzyskała obywatelstwo [...] dopiero w 1981 r., podczas gdy kluczowe daty odnosiły się do okresu po II wojnie światowej i podpisania układu. Skarżący Prokurator Regionalny zarzucił organowi naruszenie art. 105 § 1 K.p.a. poprzez uznanie postępowania za bezprzedmiotowe i w konsekwencji umorzenie, domagając się wydania decyzji merytorycznej. Sąd administracyjny nie podzielił tego stanowiska. Zgodnie z orzecznictwem, warunkiem przedmiotowości postępowania uregulowanego w ustawie z 1968 r. jest objęcie nieruchomości stosownym układem indemnizacyjnym. Stwierdzenie przez organ, że ten warunek nie jest spełniony, obliguje do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Sąd podkreślił, że zarówno umorzenie postępowania, jak i wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia przejścia nieruchomości na Skarb Państwa prowadzi do tego samego skutku – braku możliwości stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie układu indemnizacyjnego i dokonania wpisu w księdze wieczystej. Wobec powyższego, sąd oddalił skargę.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Organ powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe, gdy nie stwierdzi objęcia nieruchomości stosownym układem indemnizacyjnym, ponieważ brak jest przedmiotu postępowania.
Uzasadnienie
Warunkiem przedmiotowości postępowania w przedmiocie stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r. jest objęcie tej nieruchomości stosownym układem indemnizacyjnym. Stwierdzenie braku takiego objęcia obliguje organ do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (5)
Główne
ustawa z 1968 r. art. 1
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych
ustawa z 1968 r. art. 2
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych
Przepis ten określa podstawę wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych.
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Przepis ten stanowi podstawę do wydania decyzji o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe.
Pomocnicze
ustawa z 1968 r. art. 5 § ust. 2
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych
Przepis ten stanowi, że ustawę stosuje się również do nieruchomości oraz praw, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy.
dekret warszawski art. 1
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieruchomość nie spełniała wymogów układu indemnizacyjnego z uwagi na brak wymaganego obywatelstwa jednej ze współwłaścicielek w kluczowych momentach. Postępowanie administracyjne w przedmiocie stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r. jest bezprzedmiotowe, gdy nie stwierdzi się objęcia nieruchomości stosownym układem indemnizacyjnym.
Odrzucone argumenty
Organ winien wydać decyzję merytoryczną odmawiającą stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, a nie umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Godne uwagi sformułowania
warunkiem przedmiotowości postępowania administracyjnego uregulowanego w art. 2 ustawy z 1968 r. jest objęcie nieruchomości stosownym układem indemnizacyjnym. Stwierdzenie przez organ, iż warunek ten nie jest spełniony, obliguje organ do umorzenia postępowania. zarówno umorzenie postępowania, jak i wydanie decyzji odmownej sprowadza się do tego, że nie można stwierdzić, że przejście nieruchomości przy ul. [...] na rzecz Skarbu Państwa miało miejsce na podstawie układu między Rządem Królestwa [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i w konsekwencji dokonać na tej podstawie wpisu w księdze wieczystej.
Skład orzekający
Grzegorz Rząsa
przewodniczący
Anna Sidorowska-Ciesielska
sprawozdawca
Tomasz Wykowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w sprawach o stwierdzenie przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umów indemnizacyjnych oraz kryteriów stosowania tych umów, w szczególności wymogu obywatelstwa."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą z 1968 r. i konkretnymi umowami indemnizacyjnymi. Konieczność analizy indywidualnych okoliczności faktycznych i prawnych każdej sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy złożonych zagadnień prawnych związanych z przejmowaniem mienia na podstawie umów międzynarodowych i interpretacją przepisów proceduralnych, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.
“Czy brak obywatelstwa może zablokować przejęcie nieruchomości przez Skarb Państwa na podstawie układu międzynarodowego?”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wa 2760/19 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2020-03-11 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2019-11-20 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Tomasz Wykowski /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych Hasła tematyczne Przejęcie mienia Sygn. powiązane I OSK 1908/20 - Wyrok NSA z 2024-02-06 Skarżony organ Minister Finansów~Minister Rozwoju Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 1968 nr 12 poz 65 art. 1, 2, 5 ust. 2 Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Dz.U. 2018 poz 2096 art. 105 § 1 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Sędziowie asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.), sędzia WSA Tomasz Wykowski, Protokolant ref. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lutego 2020 r. sprawy ze skargi Prokuratora Regionalnego w [...] na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji I Rozwoju z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z [...] października 2019 r., nr [...] Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju, po rozpatrzeniu wniosków Prezydenta [...] jako reprezentanta Skarbu Państwa oraz Prokuratora del. do Prokuratury Regionalnej w [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów z [...] czerwca 2018 r., znak: [...] umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne, wszczęte na wniosek Prezydenta [...], w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65, dalej: "ustawa z 1968 r.") w stosunku do nieruchomości w [...], ul. [...], daw. hip. [...], obecnie KW [...] . W uzasadnieniu organ przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy: Wnioskiem z 22 lipca 2016 r. Prezydent [...] jako reprezentant Skarbu Państwa zwrócił się do Ministra Rozwoju i Finansów o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa m.in. nieruchomości położonej w [...], ul. [...] (hip. [...]) na podstawie przepisów ustawy z 1968 r. Pismem z 15 maja 2017 r. prokurator zgłosił udział w tym postępowaniu administracyjnym. Decyzją z [...] czerwca 2018 r., znak: [...], Minister Finansów umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w tej sprawie. W toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego Minister Finansów ustalił na podstawie posiadanej dokumentacji z wykonania układów indemnizacyjnych, że nie są znane dowody potwierdzające, iż za nieruchomość w [...] przy ul. [...] przyznano odszkodowanie na podstawie któregokolwiek z układów indemnizacyjnych. W toku postępowania ustalono również, że ta nieruchomość leży na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej: "dekret warszawski"), a jej właścicielkami były E. B. w udziale 13/16 części oraz M. A. K. z domu J. (posługująca się później także nazwiskiem G.) w udziale 3/16 części. E. B. zmarła w dniu [...] maja 1946 r., a spadek po niej nabyła M. A. G. (primo voto K.) oraz J. M.. Postanowieniem Sądu Powiatowego dla [...] z dnia [...] stycznia 1962 r. dokonano wpisu prawa własności Skarbu Państwa do przedmiotowej nieruchomości. M. A. G. zmarła [...] sierpnia 1984 r. w [...] ([...]), a obywatelstwo [...] uzyskała w dniu [...] kwietnia 1981 r. Zdaniem Ministra, było więc oczywiste, że w chwilach miarodajnych dla oceny dopuszczalności zastosowania układu z dnia 20 grudnia 1963 r. między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej a Rządem Królestwa [...], dotyczącego odszkodowania za niektóre interesy [...] (dalej: Układ z [...]) - tj. w dniu [...] listopada 1945 r. oraz w dniu [...] grudnia 1963 r. obywatelstwem tym legitymować się nie mogła. Minister Finansów wskazał jednocześnie, że nie posiada dowodów, aby jakakolwiek inna osoba spełniała kryteria objęcia odszkodowaniem, za utratę nieruchomości objętej tym postępowaniem, na mocy któregokolwiek z Układów. Dowodów na potwierdzenie tych okoliczności nie doręczyła również żadna ze stron postępowania. W dniu 13 lipca 2018 r. Prezydent [...] jako reprezentant Skarbu Państwa oraz Prokurator del. do Prokuratury Regionalnej w [...] złożyli wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z [...] czerwca 2018 r. Minister Finansów, Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] października 2019 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2018 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że w latach 1948-1971 Rząd Polski zawarł tzw. umowy indemnizacyjne z rządami Republiki Francuskiej, Konfederacji Szwajcarskiej i Księstwa Lichtenstein, Królestwa Szwecji, Królestwa Danii, Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii, Królestwa Norwegii, Stanów Zjednoczonych Ameryki, Królestwa Belgii i Wielkiego Księstwa Luksemburga, Królestwa Grecji, Królestwa Holandii, Republiki Austrii oraz Kanady. Objęcie nieruchomości skutkami którejkolwiek z wymienionych umów umożliwia wydanie decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r. Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z 1968 r. przepisy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, a wpis Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako właściciela nieruchomości lub jej użytkownika wieczystego, następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów o przejściu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Przejście nieruchomości na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustaw nacjonalizacyjnych lub przejęcie ich w inny sposób w wyniku zastosowania polskich przepisów lub decyzji administracyjnych jest jednym z warunków wskazanych w umowach międzynarodowych o uregulowaniu roszczeń finansowych z innymi państwami. Spełnienie tego oraz innych warunków wskazanych we właściwej dla konkretnej sprawy umowie indemnizacyjnej oznacza stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa na podstawie tych umów, tj. zaistnienie jednej z przesłanek wskazanych w przepisach ustawy z 1968 r. Z dniem 21 listopada 1945 r., na podstawie art. 1 dekretu, grunt przedmiotowej nieruchomości przeszedł na własność gminy [...]. Minister wskazał, że ze względu na fakt, że jedna ze współwłaścicielek (M. A. G.) zamieszkiwała i zmarła na terytorium [...], sprawa prowadzona była pod kątem objęcia przedmiotowej nieruchomości Układem z [...]. Natomiast E. B. oraz J. M., zgodnie z posiadaną dokumentacją nieprzerwanie zamieszkiwały na terytorium Polski. W dokumentacji będącej w posiadaniu Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju brak jest dowodów objęcia praw przysługujących M. A. G. do przedmiotowej nieruchomości skutkami Układu z [...]. Z zebranego materiału dowodowego nie wynika również, aby jakakolwiek inna osoba (osoby) spełniała kryteria objęcia odszkodowaniem, za utratę nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem, na mocy któregokolwiek z Układów. Ponadto treść art. 2 ust. 1 Układu z [...] wprowadza wymóg posiadania obywatelstwa [...] przez pokrzywdzonych nacjonalizacją obywateli [...] zarówno w dniu wejścia w życie przepisów polskich, na mocy których nastąpiła utrata mienia, jak i w dniu podpisania samego układu. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, że M. A. G. otrzymała obywatelstwo [...] dopiero w dniu [...] kwietnia 1981 r. organ wskazał, że osoba ta nie legitymowała się obywatelstwem [...] ani w dniu wejścia w życie przepisów polskich, na mocy których nastąpiła utrata mienia, ani w dniu podpisania samego układu. Materiał dowodowy zebrany w tej sprawie nie pozwolił więc na stwierdzenie, iż przedmiotowa nieruchomość była objęta skutkami Układu z [...]. Dowody, które wskazywałyby na odmienne ustalenia nie zostały ani przedstawione przez strony postępowania, jak również nie zostały też pozyskane w wyniku czynności dowodowych organu, w tym na podstawie znajdujących się aktualnie w jego posiadaniu dokumentów, dotyczących wykonania układów indemnizacyjnych. Organ zaznaczył również, że przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie ustawy z 1968 r. jest ustalenie wystąpienia takiego stanu prawnego, w którym określone prawa przeszły na Skarb Państwa, a roszczenia wynikające z tego przejścia, przysługujące uprzednim właścicielom wygasły wskutek zawarcia układów indemnizacyjnych. Ustalenie to prowadzi do stwierdzenia, w formie decyzji deklaratoryjnej, przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa w związku z zawarciem określonego układu indemnizacyjnego. Jeśli więc takiego stanu przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa organ nie stwierdzi, nie ma też sprawy administracyjnej mogącej być przedmiotem postępowania, wobec czego prowadzone uprzednio postępowanie powinno zostać umorzone, z uwagi na jego bezprzedmiotowość. Wykładnia językowa przepisu art. 2 ustawy z 1968 r. bezsprzecznie dowodzi, że możliwość wydania decyzji odmownej nie została w tym przepisie przewidziana ani wprost ani w sposób dorozumiany. Przepis nie zawiera także alternatywnej - do pozytywnej decyzji – formy załatwienia sprawy, ani nie wskazuje przesłanek załatwienia sprawy w sposób odmienny niż "stwierdzenie przejścia". W ocenie orzekającego w sprawie organu, decyzja odmowna może być wydana tylko wówczas, gdy została wyraźnie przewidziana przepisami prawa, a przepis art. 2 ustawy z 1968 r. takiej możliwości nie wskazuje. To stanowisko oczywiście nie wyklucza negatywnej reakcji organu na wniosek w innych formach, np. postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania, bądź decyzja o jego umorzeniu. Organ administracji publicznej orzeka decyzją odmowną jedynie w przypadku, gdy jest do tego upoważniony przez przepis ustawy, natomiast generalnie brak takiej podstawy prowadzi do bezprzedmiotowości postępowania, gdyż nie jest możliwe zastosowanie przez organ jakiejkolwiek normy prawa materialnego, która faktycznie konstytuuje sprawę administracyjną. Mając na uwadze powyższe Minister uznał, że brak jest podstaw faktycznych i prawnych do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r. W tej sytuacji postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji deklaratoryjnej w oparciu o przepisy ustawy z 1968 r. stało się bezprzedmiotowe, gdyż organ nie miał żadnych podstaw do wydania takowego rozstrzygnięcia. Minister wskazał też, że przedmiotem postępowań prowadzonych na podstawie ustawy z 1968 r. jest nieruchomość objęta międzynarodową umową o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Skoro przedmiotowa nieruchomość położona w [...] przy ul. [...], zgodnie z poczynionymi w toku postępowania ustaleniami, nie była objęta skutkami układu indemnizacyjnego, tym samym brak jest przedmiotu postępowania. Skargę na decyzję Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z [...] października 2019 r. wniósł Prokurator del. do Prokuratury Regionalnej w [...] (dalej: "skarżący"). Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 105 § 1 K.p.a. poprzez uznanie niniejszego postępowania za bezprzedmiotowe i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji o jego umorzeniu, podczas gdy brak było ku temu podstaw i organ winien wydać decyzję merytoryczną w sprawie. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji. Minister wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wskazane w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, było rozstrzygniecie, czy będąca jego przedmiotem nieruchomość przeszła na Skarb Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych (układu indemnizacyjnego), stosownie do art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 105 § 1 K.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Spór między stronami sprowadza się do kwestii, jakiego rodzaju rozstrzygnięcie winien wydać w tej sytuacji organ:1) umorzyć postępowanie administracyjne wobec bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego, czy 2) odmówić stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa – z racji braku merytorycznych podstaw do stwierdzenia takiego przejścia. Bezspornym jest natomiast w tej sprawie, że do przejścia tego nie doszło z racji nieobjęcia przedmiotowej nieruchomości żadnym układem indemnizacyjnym w dacie wejścia ustawy w życie. W doktrynie i orzecznictwie sądowym akcentuje się konieczność rozróżniania bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego oraz bezzasadności żądania strony, zwracając uwagę na niedopuszczalność nadużywania instytucji umorzenia postępowania administracyjnego. Rozróżnienie obu tych zdarzeń może jednakże wywoływać wiele trudności. Zdaniem skarżącego, w sprawie wystąpiły wszystkie elementy administracyjnoprawnego stosunku prawnego, determinujące byt sprawy administracyjnej, odnoszącej się do statusu prawnego nieruchomości, tj.: 1) podmiotowe – występowanie właścicielki nieruchomości, objętej postępowaniem; 2) przedmiotowe – istnienie samej nieruchomości, 3) podstawa prawna - do orzekania przez organ administracji w przedmiocie stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, przewidziana w art.2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych). W konsekwencji organ zobowiązany był do wydania w sprawie decyzji co do istoty, tj. w związku z niespełnianiem przez właścicielkę nieruchomości przesłanek, warunkujących objęcie jej układem indemnizacyjnym – do wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia przejścia nieruchomości na Skarb Państwa. Nie ulega wątpliwości, iż powyższe stanowisko odwołuje się do istotnych założeń teoretyczno – prawnych. W ocenie Sądu w tej sprawie doszło do bezprzedmiotowości postępowania, a zatem prawidłowe jest stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Elementem warunkującym przedmiotowość postępowania administracyjnego uregulowanego w art. 2 ustawy z 1968 r., tj. warunkującym skuteczne powstanie sprawy administracyjnej w tym przedmiocie jest objęcie nieruchomości, będącej przedmiotem postępowania stosownym układem indemnizacyjnym. Stwierdzenie przez organ, iż warunek ten nie jest spełniony, obliguje organ do umorzenia postępowania. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) przepisy tej ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Z art. 2 tej ustawy wynika zaś, że wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa, jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Przyznanie odszkodowania w ramach układu indemnizacyjnego powodowało przejście własności mienia na Skarb Państwa i utratę praw do tego mienia osoby otrzymującej odszkodowanie. A tym samym spadkobiercy osoby, która otrzymała odszkodowanie nie byliby uprawnieni do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia dekretowego. Ustawę z 1968 r. stosuje się również do nieruchomości oraz prawa, które przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych przed ogłoszeniem ustawy (art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r.) Zgodnie z art. 2 ust. 1 układu między Rządem Królestwa [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego odszkodowania za niektóre interesy [...] w Polsce zawartego w dniu 20 grudnia 1963 r., za [...] mienie, prawa i interesy uważa się mienie, prawa i interesy, które zarówno w dniu wejścia w życie przepisów polskich, które dotknęły ich mienie, prawa i interesy, jak i w dniu podpisania niniejszego układu, należały do [...] osób fizycznych lub prawnych. W ramach tego układu, Rząd Polski zobowiązał się zapłacić Rządowi [...] kwotę [...], jako globalne i zryczałtowane odszkodowanie za m.in. mienie, prawa i interesy [...], dotknięte polskimi przepisami nacjonalizacyjnymi, albo przepisami o charakterze podobnym, wydanymi lub wprowadzonymi przed podpisaniem niniejszego układu (art. 1 pkt a). Jednocześnie art. 4 ust. 1 układu przewidywał, że całkowite uregulowanie przez Rząd Polski globalnego i ryczałtowego odszkodowania, o którym mowa w art. 1, zwolni Państwo Polskie, jak również wszystkie osoby fizyczne i prawne od odpowiedzialności za całość roszczeń [...]. Podział odszkodowania pomiędzy [...] osoby zainteresowane należał wyłącznie do kompetencji Rządu [...], za który wziął on całkowitą odpowiedzialność. (art. 6 układu). Objęcie nieruchomości skutkami układu umożliwiało wydanie decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. NSA w wyroku składu siedmiu sędziów z 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98 celem wymienionej ustawy było nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, o czym mógłby świadczyć tytuł ustawy, lecz w istocie miała ona na celu uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte przez Państwo a z tytułu tego przejęcia na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych właścicielom nieruchomości wypłacono odszkodowania. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniały okoliczności niezbędne do zastosowania ustawy z 1968 r. W szczególności, co ma decydujące znaczenia żadna z osób uprawnionych do spornej nieruchomości przy ul. [...], hip. Nr [...] nie posiadała obywatelstwa [...] w dacie, kiedy nieruchomość (grunt) przeszedł na własność gminy [...] ([...] listopada 1945 r.), w dacie wydania orzeczenia o odmowie przyznania własności czasowej ([...] lutego 1959 r.) ani w dacie podpisywania układu między Rządem Królestwa [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej dotyczącego odszkodowania za niektóre interesy [...] w Polsce ([...] grudnia 1963 r.). M. A. G. uzyskała obywatelstwo [...] dopiero w dniu [...] kwietnia 1981 r. W konsekwencji czego prawa wynikające z nieruchomości przy ul. [...] nie mogły zostać objęte układem między Rządem Królestwa [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Tym samym postępowanie w sprawie stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych okazało się bezprzedmiotowe i zasadnie zostało umorzone na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. Skoro sporna nieruchomość nie mogła zostać objęta układem między Rządem Królestwa [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, to nie było podstaw do stosowania ustawy z 1968 r. i wydania merytorycznej decyzji. To, czy nieruchomość mogła być objęta międzynarodową umową o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych jest okolicznością decydującą o tym, czy postępowanie w sprawie stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych w ogóle posiada przedmiot, czy może się toczyć. Na powyższą ocenę nie może mieć wpływu okoliczność, że M. A. G. uzyskała obywatelstwo [...] wiele lat po podpisaniu międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, w dniu [...] kwietnia 1981 r. Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że w rozpoznawanej sprawie zarówno umorzenie postępowania, jak i wydanie decyzji odmownej sprowadza się do tego, że nie można stwierdzić, że przejście nieruchomości przy ul. [...] na rzecz Skarbu Państwa miało miejsce na podstawie układu między Rządem Królestwa [...] a Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i w konsekwencji dokonać na tej podstawie wpisu w księdze wieczystej. W tym kontekście, akcentując skutki takich rozstrzygnięć, zarówno wydanie decyzji umarzającej postępowanie zamiast odmownej, jak i wydanie decyzji odmownej zamiast umarzającej postępowanie nie stanowiłoby naruszenia przepisów powodującego konieczność uchylenia takich decyzji. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI