IV SA/WA 1370/19
Podsumowanie
WSA w Warszawie oddalił skargę F.R. na decyzję Prezesa IPN odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej z powodu odnalezienia w archiwach IPN dokumentów świadczących o współpracy z organami bezpieczeństwa PRL.
Skarżący F.R. domagał się potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Prezes IPN odmówił, powołując się na odnalezione w archiwach dokumenty (m.in. kwestionariusz operacyjny, notatki służbowe, zapisy ewidencyjne) wskazujące na jego współpracę z organami bezpieczeństwa PRL jako kontakt operacyjny. Sąd administracyjny uznał, że postępowanie przed Prezesem IPN ma charakter formalny i polega na weryfikacji istnienia takich dokumentów, a nie na ocenie ich prawdziwości czy faktycznej współpracy. W związku z odnalezieniem dokumentów świadczących o rejestracji skarżącego jako kontaktu operacyjnego, sąd oddalił skargę.
Przedmiotem skargi F.R. była decyzja Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) odmawiająca potwierdzenia jego statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Prezes IPN powołał się na odnalezione w archiwach IPN dokumenty, w tym kwestionariusz operacyjny, notatki służbowe i zapisy ewidencyjne, które miały świadczyć o współpracy skarżącego z organami bezpieczeństwa PRL jako kontakt operacyjny. Skarżący zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego i procesowego, kwestionując sposób interpretacji dokumentów i brak wyczerpującego materiału dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę, podkreślił, że postępowanie przed Prezesem IPN ma charakter formalny i deklaratoryjny. Jego rolą jest jedynie sprawdzenie, czy w archiwach IPN znajdują się dokumenty wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, które świadczą o jego współpracy z organami bezpieczeństwa państwa. Sąd uznał, że odnalezione dokumenty, w tym notatka służbowa z rozmowy pozyskaniowej i informacja operacyjna, a także zapisy ewidencyjne potwierdzające rejestrację jako kontakt operacyjny, wypełniają dyspozycję art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Sąd zaznaczył, że organ nie bada prawdziwości dokumentów ani faktycznej współpracy, a jedynie odzwierciedla stan zasobów archiwalnych. W związku z tym, że odnaleziono dokumenty świadczące o rejestracji skarżącego jako kontaktu operacyjnego, sąd uznał skargę za niezasadną i oddalił ją.
Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.
SprawdźZagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, odnalezienie takich dokumentów, zgodnie ze zmienionym art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, jest wystarczającą podstawą do odmowy potwierdzenia statusu, nawet jeśli nie świadczą one bezpośrednio o tajnej współpracy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że postępowanie przed Prezesem IPN ma charakter formalny i polega na weryfikacji istnienia dokumentów świadczących o współpracy z organami bezpieczeństwa PRL. Odnalezione dokumenty ewidencyjne potwierdzające rejestrację jako kontakt operacyjny wypełniają dyspozycję ustawy, a organ nie bada prawdziwości tych dokumentów ani faktycznej współpracy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (7)
Główne
u.d.o.a. art. 4
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Status działacza opozycji lub osoby represjonowanej nie przysługuje, jeśli w archiwum IPN zachowały się dokumenty wytworzone przez wnioskodawcę lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Zmieniony art. 4 ust. 2 stanowi, że pomoce ewidencyjne potwierdzające rejestrację jako tajny informator lub pomocnik również są traktowane jako dokumenty wytworzone przy udziale osoby.
u.d.o.a. art. 4 § 2
Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych
Wprowadzony nowelizacją z 12 kwietnia 2019 r., stanowi, że pomoce ewidencyjne (dzienniki rejestracyjne, inwentarze, karty ewidencyjne, Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych) potwierdzające rejestrację w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa są traktowane jako dokumenty wytworzone przy udziale osoby.
Pomocnicze
k.p.a. art. 104
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd oddala skargę, jeśli uzna ją za niezasadną.
p.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd jest związany wytycznymi zawartymi w prawomocnym orzeczeniu sądu.
u.IPN art. 7
Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Reguluje kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Zarzut naruszenia art. 4 ust. 2 u.d.o.a. poprzez błędną wykładnię i brak wskazania konkretnych dokumentów i czynności. Zarzut naruszenia art. 4 ust. 1 i 2 u.d.o.a. poprzez ograniczenie ustalenia przesłanek do materiałów archiwalnych IPN. Zarzut naruszenia art. 3a ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa Państwa poprzez błędne przyjęcie wyczerpania znamion tajnej współpracy. Zarzut naruszenia przepisów k.p.a. (art. 134, 7, 8, 9, 77 § 1, 80) poprzez nierozważenie całego materiału dowodowego. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez wadliwe uzasadnienie decyzji.
Godne uwagi sformułowania
Postępowanie przed Prezesem IPN ma charakter stricte formalny, dotyczy wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny. W stanie sprawy Prezes IPN nie kwestionuje i nie umniejsza działalności opozycyjnej wnioskodawcy, jednak w postępowaniu jest badane jedynie, czy istnieją określone ustawą dokumenty. Organ nie prowadzi postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. Wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Definiować tak można także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ w jego wytworzenie.
Skład orzekający
Anita Wielopolska
przewodniczący
Kaja Angerman
członek
Małgorzata Małaszewska-Litwiniec
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, w szczególności zakresu dokumentów świadczących o współpracy z organami bezpieczeństwa PRL oraz charakteru postępowania przed Prezesem IPN."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej procedury przed Prezesem IPN i interpretacji konkretnych przepisów ustawy. Nie rozstrzyga o faktycznej współpracy, a jedynie o istnieniu dokumentów archiwalnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu statusu działaczy opozycji i represjonowanych, a także roli IPN w weryfikacji tych statusów w oparciu o archiwa PRL. Pokazuje złożoność interpretacji dokumentów z tamtego okresu.
“Czy dokumenty z PRL przekreślają status działacza opozycji? Sąd wyjaśnia rolę IPN.”
Masz pytanie dotyczące tej sprawy?
Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
IV SA/Wa 1370/19 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2020-01-16 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2019-06-12 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Anita Wielopolska /przewodniczący/ Kaja Angerman Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6340 Potwierdzenie represji Hasła tematyczne Kombatanci Sygn. powiązane III OSK 3256/21 - Postanowienie NSA z 2024-02-20 Skarżony organ Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2325 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec (spr.), Protokolant spec. Joanna Ziółkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi F. R. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę Uzasadnienie Przedmiotem zaskarżenia uczyniono decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] który utrzymał w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2017 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia F. R., s. I. , ur. [...] maja 1949 r. w [...] , spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Stan sprawy przedstawiał się następująco. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Prezes IPN"), po rozpatrzeniu wniosku F. R. z 11 września 2017 r., na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257) w zw. z art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.), decyzją z [...] grudnia 2017 r. nr [...] odmówił wnioskodawcy potwierdzenia spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 cyt. ustawy. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa IPN z 18 grudnia 2017 r. wniósł F. R., działając przez profesjonalnego pełnomocnika. Prezes IPN decyzją z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z [...] grudnia 2017 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wprowadzając do porządku prawnego art. 4 pkt 2 cyt. ustawy, ustawodawca kierował się potrzebą znalezienia łatwego w stosowaniu, a tym samym dostatecznie sformalizowanego kryterium, umożliwiającego weryfikowanie wnioskodawców pod kątem tego, czy w przeszłości działali na rzecz organów bezpieczeństwa PRL. Prezes IPN wskazał przy tym, że w wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono akta o sygn. IPN [...] – Kwestionariusz operacyjny kryptonim "[...] " dot. F. R. , s. I. , ur. [...] maja 1949 r. W aktach tych znajduje się wniosek o zezwolenie na zorganizowanie/wyrażenie zgody na utrzymanie kontaktu operacyjnego z obywatelem F. R , s. I. i Z. M. , ur. [...] maja 1949 r. w [...] . W ocenie Prezesa IPN, z uzasadnienia wniosku wynika, że wnioskodawca zatrudniony był w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Handlu Wewnętrznego na stanowisku zaopatrzeniowca w dziale papierniczo-zabawkarskim, a do 13 grudnia 1981 r. był etatowym pracownikiem [...] w tym przedsiębiorstwie jako wiceprzewodniczący komisji. W aktach znajduje się również notatka służbowa z [...] grudnia 1981 r. z rozmowy pozyskaniowej pozyskani z ko "RF", z której wynika, że w trakcie rozmowy funkcjonariuszem organów bezpieczeństwa państwa wnioskodawca zgodził się na udzielenie informacji w zakresie podejmowania przez członków [...]działalności związkowej w okresie stanu wojennego. W aktach o sygn. IPN [...] znajduje się także odręcznie napisana informacja operacyjna z [...] grudnia 1981 r. pochodząca od k.o. "[...]", w której wnioskodawca zrelacjonował przebieg rozmowy przeprowadzonej z pracownikami zakładu pracy. Informację przyjął od k.o. "[...]" funkcjonariusz organów bezpieczeństwa. Z notatki służbowej dot. internowanego F. Ro. z [...] września 1982 r. sporządzonej przez funkcjonariusza SB wynika, że z wnioskodawcą przeprowadzono kilka rozmów operacyjnych zmierzających do podjęcia współpracy, do której zobowiązał się pisemnie. Wnioskodawca współpracy kategorycznie odmówił, interpretując własnoręcznie napisane zobowiązanie, jako nie zobowiązujące do podjęcia współpracy. W wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono również zapisy ewidencyjne potwierdzające zarejestrowanie wnioskodawcy jako k.o. organów bezpieczeństwa państwa, tj. kartę [...]z kartoteki b. Biura "C" MSW w [...] dotyczącą internowanego F. R. , s. I. , ur. [...] maja 1949 r. w [...] wraz ze skreślonym zapisem "Rejestracja przez Wydz. [...] KWMO [...] do nr [...] (KO)"; dziennik rejestracyjny WUSW w [...] o sygn. IPN [...] , z którego wynika, że [...] grudnia 1981 r. został zarejestrowany przez Wydział [...]KWMO w [...] do nr [...] kontakt operacyjny o ps. "[...]",[...] września 1982 r. kontakt operacyjny przerejestrowano na kwestionariusz ewidencyjny, materiały zdjęto z ewidencji i przekazano do archiwum 5 października 1989 r. pod numerem [...] . Prezes IPN wyjaśnił, że kontaktem operacyjnym była nazywana osoba współpracująca z SB, ale nie rejestrowana jako tajny współpracownik. Instrukcja o pracy operacyjnej Służby Biezpieczeństwa resortu spraw wewnętrznych z 1 lutego 1970 r., wprowadzona rozporządzeniem ministra spraw wewnętrznych nr [...] regulowała, że kontakt operacyjny nawiązuje się w celu organizowania informacji interesujących SB w przypadkach, gdy nie zachodzi potrzeba angażowania tajnych współpracowników. Prezes IPN uznał, że znajdująca się w aktach sygn. IPN Po [...] sporządzona odręcznie informacja operacyjna z [...] grudnia 1981 r. od kontakti operacyjnego o pseudonimie "[...]" została wytworzona przez wnioskodawcę. Natomiast notatka służbowa z [...] grudnia 1981 r. z rozmowy z k.o. "[...]" przy udziale wnioskodawcy, a zestawienie treści tych dokumentów z zapisami na karcie [...] z kartoteki b. Biura "C" MSW w [...] oraz w dzienniku rejestracyjny WUSW w [...] o sygn. IPN [...] potwierdzających rejestrację wnioskodawcy jako kontakt operacyjny, wskazuje na wytworzenie ich w ramach działań związanych ze zdobywaniem informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Dokumenty te wypełniają dyspozycję art. 4 pkt 2 cyt. ustawy. Prezes IPN wskazał, że przepisy ustawy nie precyzują pojęcia "dokumentów". W tym celu należy odwołać się do art. 7 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2018 r., poz. 2032), która reguluje kwestie ewidencjonowania, gromadzenia, przechowywania, opracowywania, zabezpieczenia, udostępniania i publikowania dokumentów organów bezpieczeństwa państwa, wytworzonych lub gromadzonych od 22 lipca 1944 r. do 31 lipca 1990 r. W świetle art. 4 pkt 2 cyt. ustawy nie bada się oryginalności stwierdzeń zawartych w tych dokumentach. Organ nie prowadzi postępowania dowodowego mającego na celu ustalenie prawdziwości zdarzeń podanych w dokumentach. Formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. Prezes IPN wyjaśnił, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 cyt. ustawy, organ nie ocenia całej działaności wnioskodawcy, a jedynie bada, czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. W decyzji w tym przedmiocie nie rozstrzyga się o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 cyt, ustawy. Organ nie prowadzi też postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawcy dokumentach. Prezes IPN ma ustalić w toku postępowania w pierwszej kolejności – okoliczności wskazane w art. 4 pkt 1 cyt. ustawy, po drugie czy w archiwum IPN znajdują się dokumenty o cechach określonych w art. 4 pkt 2 cyt. ustawy, a nie wyjaśniać przebieg ewentualnej tajnej współpracy na podstawie twierdzeń wnioskodawcy (czym zajmuje się sąd w postępowaniu lustracyjnym). Prezes IPN nie bada w tym postępowaniu materiału dowodowego w postaci ewentualnych wyjaśnień i informacji przekazywanych przez wnioskodawcę oraz informacji wynikających z przekazanych przez niego dokumentów. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 cyt. ustawy ma charakter deklaratoryjnej. W stanie sprawy Prezes IPN nie kwestionuje i nie umniejsza działalności opozycyjnej wnioskodawcy, jednak w postępowaniu jest badane jedynie, czy istnieją określone ustawą dokumenty. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] wniósł F. R., reprezentowany przez profesjoanlnego pełnomocnika, który zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego, tj.: a) art. 4 ust. 2 cyt. ustawy w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu i jego błędną wykładnie wyrażoną w stwierdzeniu, że odmowa potwierdzenia statusu pokrzywdzonego wynika z dokumentów archiwalnych, które świadczą o podejmowaniu działania w charakterze tajnego informatora, podczas gdy organ nie wskazuje jakie to dokumenty i jakie konkretnie czynności wnioskodawca miał rzekomo podejmować; b) art. 4 ust. 1 i 2 cyt. ustawy i nieprawidłowe przyjęcie, że ustalenie przesłanki pozytywnej i negatywnej do potwierdzenia statusu osoby pokrzywdzonej należy ograniczyć do materiałów archiwalnych IPN, pomimo tego, że przepis ten nie wprowadza takiego ograniczenia; c) art. 3a ustawy o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa Państwa z lat 1944-1990 oraz treści tych dokumentów, poprzez błędne przyjęcie (chodź nie wprost), że wnioskodawca wyczerpał znamiona tajnej, świadomej i rzeczywistej współpracy, pomimo braku analizy materiałów dowodowych pod tych kątem i opieranie się jedynie na zapisach (dowodach pośrednich), a także naruszenie przepisów postępowania, a mianowicie: a) art. 134, art. 7, art. 8, art. 9, art, 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez utrzymanie decyzji w mocy mimo tego, że nie zebrano i nie rozważono całego materiału dowodowego w sprawie, co skutkowało nienależytym i nie wyczerpującym rozstrzygnięciu sprawy, b) art. 141 § 4 p.p.s.a, przez wadliwe uzasadnienie polegające na niewystarczającym wyjaśnieniu podstawy prawnej rozstrzygnięcia, przyjęciu stanu faktycznego, który został ustalony przez organ bez wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego i z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, przedstawieniu stanu faktycznego niezgodnie ze stanem rzeczywistym – uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Insytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wniósł o oddalenie skargi oraz podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej co oznacza, że badają, czy organ administracji rozstrzygając sprawę nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd przyjął za własne ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania administracyjnego, wobec czego za zbędne uznał ich ponowne referowanie. Co dotyczy kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy – Sąd doszedł do przekonania, że skarga F. R. jest niezasadna. Natomiast Sąd działając z urzędu nie stwierdził istnienia wad postępowania, które winny skutkować derogowaniem zaskarżonego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego. Tym bardziej, że stanowisko organu zasługuje na aprobatę. Zaskarżona decyzja została wydana na skutek prawomocnego wyroku Sądu z 14 września 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1265/18, którym stwierdzono nieważności decyzji Prezesa IPN z [...] lutego 2018 r. nr [...] , którą utrzymał w mocy decyzję własną [...] grudnia 2017 r. nr [...] . Sąd w składzie orzekającym był związany wytycznymi zawartymi w tym wyroku, ze względu na art. 153 p.p.s.a. Niemniej nie miało to wpływu na powzięte rozstrzygnięcie, ponieważ stwierdzenie nieważności decyzji z [...] lutego 2018 r. nastąpiło z powodu uchybień proceduralnych. Sąd uprzednio nie wypowiedział się, więc co do kwestii stricte merytorycznych. Istota sporu w sprawie w sprowadza się do oceny, czy w świetle zgromadzonego materiału dowodowego skarżący spełnił przesłanki do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zgodnie z przepisem art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015 r., poz. 693 ze zm.), status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie: 1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 4 czerwca 1989 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i 2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. W ocenie Sądu, dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenia miała okoliczność, że przepis ten został zmieniony ustawy nowelizująca z dnia 12 kwietnia 2019 r. (Dz.U. 2019 r., poz. 992), w ten sposób, że dotychczasową treść oznaczono jako ust. 1 i dodano ust. 2 w brzmieniu: "2. Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i Zintegrowany System Kartotek Operacyjnych organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa". Przepis art. 4 cyt. ustawy w znowelizowanym brzmieniu nie mógł mieć formalnie zastosowania w sprawie. Sąd uznał jednak, że ust. 2 cyt. przepisu należy uwzględnić jako wskazówkę interpretacyjną, ponieważ w ujęciu funkcjonalnym uzupełnia regulację art. 4 cyt. ustawy. Rację należy przyznać Prezesowi IPN, który twierdzi, że nie rozstrzyga ani o statusie działacza lub osoby represjonowanej, ani o ewentualnej współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa. Postępowanie przed Prezesem IPN ma charakter stricte formalny, dotyczy wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisie kryteriów i sformułowanie oceny. Za taką koncepcją rozumienia art. 4 i 5 ust. 1 cyt. ustawy przemawia także literalne brzmienie przepisu, który używa słowa "zachowały się". Pozytywna weryfikacja tego faktu, tj. znalezienia takich dokumentów, wyklucza możliwość potwierdzenia wnioskodawcy statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ustawodawca nie pozostawił w tym przypadku miejsca na uznanie administracyjne, a Prezes IPN zobowiązany jest do działania tylko i wyłącznie na podstawie i w granicach przepisów prawa. Postępowanie to służy wyłącznie przedstawieniu materiałów znajdujących się w zasobach IPN, co więcej tylko w określonym przez prawodawcę wąskim zakresie. Rola organu sprawdza się wyłącznie do informowania o treści dokumentów znajdujących się w archiwum IPN, według kryteriów wymienionych w art. 4 cyt. ustawy. Innymi słowy, konstrukcja omawianych przepisów opiera się na deklaratoryjnym stwierdzeniu, w oparciu o zasób archiwalny IPN, spełnienia warunków wynikających z art. 4 cyt. ustawy. Dowody składane przez wnioskodawcę – co do zasady – nie będą miały wpływu na rozstrzygnięcie Prezesa IPN w tym przedmiocie, ponieważ w tym postępowaniu organ przeprowadza jedynie kwerendę pozostających w jego dyspozycji materiałów archiwalnych. Przy czym nie chodzi o każde dokumenty znajdujące się w zasobach IPN, a jedynie o takie, które wytworzone zostały przez stronę lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Współpracę ze Służbą Bezpieczeństwa muszą zatem potwierdzać określone dokumenty, a więc dokumenty, na podstawie których organ może wyciągnąć wnioski w zakresie współpracy strony z organami bezpieczeństwa państwa. (por. wyrok NSA z 19 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 232/18). W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym IPN odnaleziono dokument dotyczący skarżącego, tj. akta o sygn. IPN [...] – Kwestionariusz operacyjny kryptonim "[...] " dot. F. R. . W aktach tych znajduje się wniosek o zezwolenie na zorganizowanie/wyrażenie zgody na utrzymanie kontaktu operacyjnego z obywatelem F. R. , s. I. i Z. M., ur. [...] maja 1949 r. w [...] ; notatka służbowa z [...] grudnia 1981 r. z rozmowy pozyskaniowej pozyskani z ko "[...]", z której wynika, że w trakcie rozmowy funkcjonariuszem organów bezpieczeństwa państwa wnioskodawca zgodził się na udzielenie informacji w zakresie podejmowania przez członków [...] działalności związkowej w okresie stanu wojennego; odręcznie napisana informacja operacyjna z [...] grudnia 1981 r. pochodząca od k.o. "[...]", w której wnioskodawca zrelacjonował przebieg rozmowy przeprowadzonej z pracownikami zakładu pracy. Natomiast z notatki służbowej dot. internowanego F. R. z [...] września 1982 r. sporządzonej przez funkcjonariusza organów bezpieczeństwa wynika, że z wnioskodawcą przeprowadzono kilka rozmów operacyjnych zmierzających do podjęcia współpracy, do której zobowiązał się pisemnie. W wyniku kwerendy archiwalnej odnaleziono także zapisy ewidencyjne potwierdzające zarejestrowanie wnioskodawcy jako k.o. organów bezpieczeństwa państwa, tj. kartę [...] z kartoteki b. Biura "C" MSW w [...] dotyczącą internowanego F. R. , s. I. , ur. [...] maja 1949 r. w [...] wraz ze skreślonym zapisem "Rejestracja przez Wydz. [...] KWMO [...] do nr [...] (KO)"; dziennik rejestracyjny WUSW w [...] o sygn. IPN [...] , z którego wynika, że [...] grudnia 1981 r. został zarejestrowany przez Wydział [...] KWMO w [...] do nr [...] kontakt operacyjny o ps. "[...]", a [...] września 1982 r. kontakt operacyjny przerejestrowano na kwestionariusz ewidencyjny, materiały zdjęto z ewidencji i przekazano do archiwum 5 października 1989 r. pod numerem [...]. Prezes IPN, wbrew oczekiwaniom skarżącego, nie ma uprawnień do prowadzenia postępowania dowodowego. Ustawa upoważnia Prezesa IPN wyłącznie do przedstawienia zawartości zasobów archiwalnych. Wyznaczoną rolą organu nie jest ani ocena prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie, czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Prezes IPN formułuje jedynie wnioski wynikające z treści odnalezionych dokumentów. W ocenie Sądu, odnalezione dokumenty został ocenione w sposób prawidłowy. Wytworzeniu dokumentu należy definiować nie tylko jako bezpośredni wkład skarżącego w powstanie dokumentu. Definiować tak można także chociażby pośrednie, jednak dostatecznie sprecyzowane oddziaływanie, rolę, wpływ w jego wytworzenie. Biorąc pod uwagę okoliczności w jakich funkcjonowała ewentualna tajna współpraca nie można zakładać, że udział w wytworzeniu dokumentu zawsze polegać musiał na osobistym uczestnictwie w jego opracowaniu i podpisaniu. Prejudykatem potwierdzenia statusu działacza, czy osoby represjonowanej, jest uprzednie stwierdzenie, czy w archiwum IPN zachowały się dokumenty wytworzone przez tę osobę lub przy jej udziale. Natomiast udział w wytworzeniu dokumentu może bowiem polegać, jak w przypadku ujawnionym w ramach tego postępowania, m.in. na wykorzystaniu w dokumencie informacji pochodzących od skarżącego. Przypomnieć należy, że z akt sprawy wynika, że skarżący zatrudniony był w Wojewódzkim Przedsiębiorstwie Handlu Wewnętrznego, a do 13 grudnia 1981 r. był etatowym pracownikiem [...] w tym przedsiębiorstwie, jako wiceprzewodniczący komisji. Natomiast w wyniku kwerendy odnaleziono odręcznie napisaną informacja operacyjna z [...] grudnia 1981 r. pochodząca od k.o. "[...]", w której wnioskodawca zrelacjonował przebieg rozmowy przeprowadzonej z pracownikami zakładu pracy. Niespornie stanowiła ona informację przydatną dla pracy służb bezpieczeństwa. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak sentencji.
Nie znalazłeś odpowiedzi?
Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.
Rozpocznij analizę