IV SA/Wa 2612/18

IV SA/Wa 2612/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-09-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anita Wielopolska
Anna Szymańska /przewodniczący/
Katarzyna Golat /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6122 Rozgraniczenia nieruchomości
Hasła tematyczne
Rozgraniczenie nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2322/19 - Wyrok NSA z 2022-09-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 262 § 1 pkt 2, art. 263 § 1, art. 264 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Szymańska Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat (spr.) sędzia WSA Anita Wielopolska po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. O. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], na podstawie art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 1659), po rozpatrzeniu zażalenia M. O. na postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2018 r. nr [...], w sprawie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego między działką nr [...] a działką nr [...], położonymi we wsi [...] na kwotę [...] zł i zobowiązania do uiszczenia wskazanej kwoty uczestników postępowania rozgraniczeniowego, tj. J. i I. O. oraz M. O. oraz do poniesienia wskazanych kosztów po połowie, tj. po [...] zł przez każdą ze stron postępowania – utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie.
Postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie przedstawia się w sposób następujący.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2018 r. nr [...] Wójt Gminy [...] ustalił koszty postępowania rozgraniczeniowego na kwotę [...] i orzekł, że do uiszczenia tej kwoty są zobowiązani po połowie (tj. po [...] zł) J. i I. O. oraz M. O..
W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2018 r. decyzją nr [...] orzekł o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i skierowaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi powszechnemu. Organ wyjaśnił, iż koszty postępowania rozgraniczeniowego ustalone w postanowieniu stanowią koszty poniesione przez upoważnionego geodetę A.B. w toku postępowania, do poniesienia których są zobowiązani wszyscy uczestnicy postępowania rozgraniczeniowego.
Na powyższe postanowienie złożyła zażalenie M. O. podnosząc, iż zaskarżone postanowienie zostało wydane z obrazą prawa procesowego, tj. art. 8 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096), określanej dalej jako k.p.a. Zdaniem strony, decyzja o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi powszechnemu nie rozstrzyga sprawy co do meritum, a jedynie kończy postępowanie w sprawie. Organ wszczynając postępowanie rozgraniczeniowe na wniosek J. i I. O. oraz wyznaczając geodetę do dokonania czynności rozgraniczeniowych miał wiedzę, że między uczestnikami postępowania toczy się spór o naruszenie posiadania i nie dojdzie do zawarcia ugody granicznej. Nie poinformował jednak skarżącej, że będzie musiała uiścić koszty postępowania. M. O. wskazała, że ma niskie dochody i nie jest w stanie uiścić tak wysokich kosztów.
W tych okolicznościach, po rozpatrzeniu zażalenia strony, zostało wydane opisane na wstępie postanowienie SKO w [...].
W uzasadnieniu organ wskazał, że podstawę prawną postanowienia stanowiły przepisy art. 262 § 1 pkt 2 i art. 264 § 1 k.p.a., zgodnie z którymi jednocześnie z wydaniem decyzji organ administracji publicznej ustala w drodze postanowienia wysokość kosztów postępowania, osoby zobowiązane do ich poniesienia oraz termin i sposób ich uiszczenia. Stronę obciążają te koszty postępowania, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie.
Organ podał, że w kosztach postępowania rozgraniczeniowego powinni partycypować wszyscy uczestnicy postępowania rozgraniczeniowego, gdyż istotą tego postępowania jest określenie przestrzennego władztwa nad nieruchomością, a więc zobrazowanie na gruncie zasięgu prawa własności poszczególnych uczestników tego postępowania. Granice nieruchomości określają jej przestrzenny zasięg oraz precyzują, dokąd sięga prawo własności konkretnego właściciela nieruchomości. Tak więc w interesie wszystkich uczestników (stron) postępowania rozgraniczeniowego leży wynik postępowania, a zatem wszyscy powinni ponieść jego koszty. Chodzi bowiem o koszty postępowania poniesione "w interesie" stron postępowania rozgraniczeniowego oraz o "inne koszty" bezpośrednio związane z rozstrzygnięciem sprawy. Organ wskazał również, że zgodnie z art. 31 ust. 1 ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, czynności ustalenia przebiegu granic wykonuje geodeta upoważniony przez organ.
Organ stwierdził, że Wójt Gminy [...] prowadził postępowanie rozgraniczeniowe z wniosku J. i I. O.. W dniu [...] kwietnia 2018 r. wydał decyzję nr [...], którą orzekł o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w [...]. Czynności, związanych z ustaleniem przebiegu granic dokonał wyznaczony geodeta A. B.. Koszty jego czynności, zostały określone na kwotę [...] zł. Zdaniem organu należy uznać, iż skoro koszt postępowania rozgraniczeniowego wyniósł [...] zł, zaś w postępowaniu tym brały udział dwie strony – J. i I. O. oraz M. O., to obie strony postępowania rozgraniczeniowego są zobowiązane do uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego po połowie, tj. po [...] zł każda.
Organ podniósł, że ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 1629) nie zawiera uregulowań w zakresie kosztów postępowania rozgraniczeniowego, zatem wobec braku uregulowań szczególnych zastosowanie w tym zakresie powinny znaleźć przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego - "Dział IX. Opłaty i koszty postępowania". Dodał, że ustawodawca nie uzależnił sprawy kosztów postępowania od rodzaju decyzji wydanej przez organ administracji publicznej, bez znaczenia dla kwestii kosztów postępowania rozgraniczeniowego jest zatem fakt, czy w sprawie została wydana decyzja merytoryczna zatwierdzająca granice (art. 31 ust. 2 i 3 oraz art. 33 ust. 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego), decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego (gdy strony zawarły ugodę graniczną przed geodetą lub gdy postępowanie stało się bezprzedmiotowe z innych przyczyn - art. 105 § 1 k.p.a.), czy też jak w niniejszej sprawie - decyzja o umorzeniu postępowania administracyjnego i przekazaniu sprawy z urzędu do rozpatrzenia sądowi (art. 34 ust. 1 i 2 ustawy).
Zdaniem organu, istotne dla ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego jest to, że po wszczęciu postępowania został wyznaczony do przeprowadzenia czynności rozgraniczeniowych upoważniony geodeta, który w toku prowadzonych czynności poniósł określone koszty (koszty podróży, oględzin, sporządzenia opinii geodezyjnej itp.). Wbrew twierdzeniu skarżącej, że organ miał świadomość sprawy cywilnej o naruszenie posiadania oraz faktu, że granice między nieruchomościami są sporne, organ podkreślił, iż instytucja rozgraniczenia nieruchomości (a więc ustalenia przebiegu granic między nieruchomościami, której celem jest określenie przestrzennego zakresu władztwa nad nieruchomością) ma zastosowanie wówczas, gdy granice nie zostały nigdy ustalone (chociażby były niesporne) lub wtedy, gdy granice zostały już ustalone, ale stały się sporne. W przedmiotowej sprawie, skoro wpłynął wniosek o rozgraniczenie nieruchomości, organ miał obowiązek przeprowadzić postępowanie rozgraniczeniowe z udziałem upoważnionego geodety i zależnie od wyników tego postępowania wydać decyzję.
Organ podkreślił, iż ustalenie przebiegu granic (a więc orzeczenie o rozgraniczeniu) w systemie obowiązującego prawa jest możliwe nie tylko wówczas, gdy strony zawrą ugodę graniczną. Możliwe jest także wydanie decyzji administracyjnej zatwierdzającej granice, które zostały ustalone przez geodetę na podstawie śladów i znaków granicznych, map i innych dokumentów. Dopiero wynik czynności przeprowadzonych przez upoważnionego geodetę daje organowi administracji publicznej możliwość oceny całego materiału dowodowego.
Zdaniem organu, zarzuty skarżącej, iż decyzja nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, a organ posiadał wiedzę, że strony nie zawrą ugody granicznej i toczą spór co do naruszenia posiadania, nie mogły mieć wpływu na rozstrzygnięcie w zakresie kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Organ stwierdził, że nie mógł również uwzględnić w postępowaniu zarzutów dotyczących okoliczności, iż skarżąca nie działała przez profesjonalnego pełnomocnika. Ponadto podkreślił, iż Kodeks postępowania administracyjnego w zakresie kosztów postępowania nie przewiduje jakichkolwiek ulg czy zwolnień, z uwagi na trudną sytuację materialną osoby zobowiązanej do ich poniesienia.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. O., reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie przepisów art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie oraz art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie w związku z art. 267 k.p.a.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej podkreślił, że organ I instancji wszczynając postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości wiedział, że między stronami toczy się spór sądowy dotyczący naruszenia posiadania i powinien przewidzieć, że strony nie zawrą ugody. Pomimo to zlecił uprawnionemu geodecie wykonanie czynności technicznych, przy czym nie poinformował skarżącej o ewentualnym obowiązku poniesienia kosztów postępowania, ani też wiedząc o trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej strony, nie poinformował jej o możliwości ubiegania się o zwolnienie z tych kosztów na podstawie art. 267 k.p.a.
Pełnomocnik skarżącej wskazał, że znajduje się ona w trudnej sytuacji życiowej i materialnej, od wielu lat większość środków, jakimi dysponuje, otrzymuje z Gminnego Ośrodka Opieki Społecznej. Skarżąca jest osobą niezdolną do pracy, jako świadczenie własne otrzymuje rentę w kwocie 670 zł oraz ma na utrzymaniu dzieci. W tych okolicznościach organ I instancji powinien poinformować skarżącą o ryzyku poniesienia przez nią kosztów postępowania rozgraniczeniowego oraz o możliwości ubiegania się przez nią o zwolnienie z tych kosztów na podstawie art. 267 k.p.a. Ponadto pełnomocnik skarżącej zauważył, że obowiązek obciążenia kosztami postępowania rozgraniczeniowego strony, która nie żądała takiego postępowania, nie wynika wprost z art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis ten jedynie wskazuje na dopuszczalność obciążenia kosztami postępowania w równych częściach wszystkich stron postępowania. W tym zakresie pełnomocnik powołał się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06 (LEX nr 229485).
Nadto pełnomocnik zarzucił, że w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia błędnie wskazano, iż Kodeks postępowania administracyjnego w zakresie kosztów postępowania nie przewiduje jakichkolwiek ulg i zwolnień z uwagi na trudną sytuację materialną osoby zobowiązanej do ich poniesienia. Jest to twierdzenie oczywiście sprzeczne z treścią przepisu art. 267 k.p.a. Przepis ten pozwala organowi administracji publicznej zwolnić stronę w całości lub w części od ponoszenia opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania. Zdaniem pełnomocnika, organ I instancji znający z urzędu sytuację finansową skarżącej, powinien był zwolnić ją z kosztów z urzędu lub poinformować ją zgodnie z art. 9 k.p.a. o ryzyku poniesienia przez nią kosztów i możliwości wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie od ponoszenia kosztów na podstawie art. 267 k.p.a.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wniosło o jej oddalenie.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze organ stwierdził, że art. 267 k.p.a. stanowiący o zwolnieniu od ponoszenia kosztów, stanowi odrębną podstawę prawną i może być zastosowany, gdy wysokość kosztów postępowania rozgraniczeniowego oraz osoby zobowiązane do ich ustalenia zostaną ustalone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich wykładni.
Na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, ze zm.), określanej dalej jako P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, o czym stanowi art. 120 cytowanej ustawy.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły. Rozpoznając sprawę w ramach tak zakreślonej kognicji, Sąd nie dopatrzył się w działaniu organu administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania, uzasadniającego uwzględnienie skargi.
Kontroli Sądu podlegało postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2018 r., utrzymujące w mocy postanowienie Wójta Gminy [...] z dnia [...] maja 2018 r. w sprawie ustalenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonego postanowienia stanowiły przepisy art. 262 § 1 pkt 2, art. 263 § 1, art. 264 § 1 k.p.a., które określają zasady i rozdział kosztów postępowania administracyjnego.
Na wstępie wskazać należy, że rozgraniczenie nieruchomości uregulowane w ustawie z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (t.j. Dz.U. 2016 r., poz. 1629, ze zm.) jest wszczynane z urzędu lub na wniosek (art. 30). W tym postępowaniu czynności rozgraniczające dotyczące ustalenia przebiegu granic wykonuje geodeta (art. 31). Rozgraniczenie kończy się w postępowaniu administracyjnym, gdy zainteresowani właściciele zawrą ugodę albo gdy organ prowadzący postępowanie wyda decyzję w sprawie. Jeżeli w razie sporu co do przebiegu granicy nie dojdzie do zawarcia ugody lub nie ma podstaw do wydania decyzji, o której mowa w art. 33 ust. 1, upoważniony geodeta tymczasowo utrwala punkty graniczne według ostatniego stanu spokojnego posiadania, dokumentów i wskazań stron, oznacza je na szkicu granicznym, sporządza opinię i całość dokumentacji przekazuje właściwemu wójtowi (art. 34 ust. 1), który umarza postępowanie administracyjne i przekazuje sprawę z urzędu do rozpoznania sądowi (art. 34 ust. 2).
W przedmiotowej sprawie wystąpiła przesłanka określona w art. 34 ust. 2 ustawy, gdyż nie doszło do zawarcia ugody co do przebiegu granicy pomiędzy stronami postępowania rozgraniczeniowego. Organ, po wydaniu decyzji o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i przekazaniu sprawy do Sądu Rejonowego, miał obowiązek ustalić koszty postępowania administracyjnego w sprawie rozgraniczenia oraz ustalić osoby zobowiązane do ich poniesienia, a także sposób i termin ich uiszczenia, o czym stanowi art. 264 § 1 k.p.a.
Zgodnie z art. 152 k.c. właściciele nieruchomości ponoszą koszty rozgraniczenia po połowie, co wynika z zasady, że właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. Mający zastosowanie w postępowaniu administracyjnym art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowi, że stronę obciążają te koszty postępowania rozgraniczeniowego, które zostały poniesione w interesie lub na żądanie strony, a nie wynikają z ustawowego obowiązku organów prowadzących postępowanie. Przepis ten ustala zasady rozdziału kosztów postępowania pomiędzy strony a organ administracji, co oznacza, że koszty postępowania, których poniesienie nie jest ustawowym obowiązkiem organu, obciążają strony, a więc w przypadku rozgraniczenia koszty te obciążają strony będące właścicielami rozgraniczanych nieruchomości, według zasady wyrażonej w powołanym wyżej art. 152 k.c.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 grudnia 2006 r. sygn. akt I OPS 5/06 podkreślił, że udział w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczny ze stwierdzeniem, że postępowanie to toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, gdyż to ona domaga się konkretyzacji swojego interesu prawnego w sprawie, pozostawałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej wyżej uchwale wywiódł, że organ administracji publicznej orzekając o kosztach postępowania rozgraniczeniowego, na podstawie art. 262 § 1 pkt 2 k.p.a., może obciążyć kosztami rozgraniczenia nieruchomości strony będące właścicielami sąsiadujących nieruchomości (art. 152 k.c.), a nie tylko stronę, która żądała wszczęcia postępowania. Konsekwentnie więc należy przyjąć, że na tej podstawie można orzec o kosztach rozgraniczenia poniesionych przez organ administracji publicznej (np. wynagrodzenia upoważnionego geodety) i obciążyć nimi po połowie strony będące właścicielami gruntów sąsiadujących objętych rozgraniczeniem, na zasadach określonych w art. 152 k.c.
Nie jest trafne stanowisko, że obciążenie właścicieli rozgraniczanych nieruchomości nie jest obligatoryjne, lecz zależy od uznania organu. W kwestii tej wypowiedział się Naczelny Sad Administracyjny (vide: wyroki NSA z dnia 13 września 2017 r. I OSK 2888/15, z dnia 20 kwietnia 2016 r. I OSK 1833/14, z dnia 8 listopada 2017 r. I OSK 48/16, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę podziela argumentację zaprezentowaną w powołanych wyrokach, zgodnie z którą wskazana uchwała, w kontekście jej motywów, nie pozwala organom na uznaniowość w stosowaniu art. 152 k.c. Skoro w myśl tego przepisu koszty rozgraniczenia ponoszą właściciele sąsiadujących nieruchomości po połowie, to jest to reguła ich ponoszenia przez obie strony sporu bez względu na towarzyszące im zamiary w zainicjowaniu sporu granicznego i bez względu na sposób jego zakończenia, tj. decyzją rozgraniczeniową rozstrzygającą sprawę co do istoty, aktem ugody czy też decyzją o jego umorzeniu wydaną w trybie art. 34 ust. 2 Prawa geodezyjnego i kartograficznego.
O zasadności tego stanowiska świadczy jednoznacznie uzasadnienie powołanej uchwały, zgodnie z którym konsekwentnie należy przyjąć, że w postępowaniu administracyjnym ma również zastosowanie wynikająca z art. 152 k.c. norma materialnoprawna stanowiąca, że właściciele nieruchomości koszty rozgraniczenia ponoszą po połowie, która wynika z zasady, iż właściciele gruntów sąsiadujących mają obowiązek współdziałania przy rozgraniczeniu gruntów oraz przy utrzymywaniu stałych znaków granicznych. W orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, że kryterium "interesu prawnego" musi dotyczyć interesu prawnego jednostki, który musi być własny, indywidualny i oparty o konkretny przepis prawa powszechnie obowiązującego (por. wyrok NSA z dnia 3 czerwca 1996 r. II SA 74/96, ONSA 1997, z. 2, poz. 89). Zatem uznać należy, że branie udziału w postępowaniu administracyjnym w charakterze strony jest równoznaczne ze stwierdzeniem, że postępowanie toczy się w interesie każdej ze stron postępowania. Interes prawny jest bowiem kategorią obiektywną. Twierdzenie, że posiada go jedynie strona, która żąda wszczęcia postępowania, gdyż postępowanie toczy się w jej interesie, pozostałoby w sprzeczności z pojęciem legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym. Ustalenie granic sąsiadujących nieruchomości leży w interesie prawnym wszystkich właścicieli, gdyż granice gruntów sąsiadujących stały się sporne. Nie można więc przyjąć, iż rozgraniczenie nie jest przeprowadzane również w interesie właściciela sąsiedniej nieruchomości. Należy stwierdzić, że art. 152 k.c. stanowi podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia o kosztach rozgraniczenia także w przypadku, gdy rozgraniczenie następuje w postępowaniu przed organem administracji publicznej.
Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że Wójt Gminy [...] prowadził postępowanie rozgraniczeniowe z wniosku J. i I. O.. W dniu [...] kwietnia 2018 r. wydał decyzję o umorzeniu postępowania rozgraniczeniowego i przekazaniu sprawy do rozpatrzenia Sądowi Rejonowemu w [...]. Czynności związanych z ustaleniem przebiegu granic dokonał wyznaczony geodeta A. B., przy czym koszty czynności geodety zostały określone na kwotę [...] zł. Skoro zatem w postępowaniu brały udział dwie strony, tj. J. i I. O. oraz M. O., prawidłowo orzekł organ, iż obie ww. strony postępowania są zobowiązane do uiszczenia kosztów postępowania rozgraniczeniowego po połowie, tj. w kwocie [...] zł każda ze stron.
Odnosząc się do treści skargi, wskazać należy, że istotnie wadliwe jest stanowisko organu, zgodnie z którym Kodeks postępowania administracyjnego nie przewiduje ulg ani zwolnień w zakresie kosztów postępowania z uwagi na trudną sytuację strony. Przepis art. 267 k.p.a. stanowi bowiem wprost, że w razie niewątpliwej niemożności poniesienia przez stronę opłat, kosztów i należności związanych z tokiem postępowania organ administracji publicznej może ją zwolnić w całości lub w części od ponoszenia tych opłat, kosztów i należności. Nadto, przepis ten dotyczy wszystkich należności związanych z tokiem postępowania, zatem również ustalanych w toku postępowania zaliczek na te koszty. Przesłanką zwolnienia jest zaś wykazanie przez wnioskodawcę "niewątpliwej niemożności poniesienia kosztów".
Powołany przepis umożliwia organom administracji publicznej, działającym na zasadzie uznania administracyjnego, zwolnienie strony postępowania od obowiązku ponoszenia jego kosztów. Właściwym do orzekania w tym przedmiocie jest organ ustalający koszty. Kwestia wystąpienia przesłanek określonych w art. 267 k.p.a. może być przedmiotem odrębnego postępowania przed organem I instancji, przy czym postępowanie to może być prowadzone zarówno na wniosek strony, jak również z urzędu, gdyż omawiany przepis nie zawiera w tym zakresie szczegółowej regulacji. Właściwość organu w sprawie zwolnienia od kosztów postępowania pozostaje w ścisłym związku z wszczęciem postępowania administracyjnego w sprawie merytorycznej, bowiem w świetle art. 267 k.p.a. organ, który pozostaje właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie, jest właściwy również do rozstrzygnięcia wymienionej kwestii procesowej.
W okolicznościach niniejszej sprawy, skoro sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej nie pozwala jej na poniesienie kosztów postępowania rozgraniczeniowego, winna rozważyć wystąpienie ze stosownym wnioskiem do Wójta Gminy [...] o zwolnienie z obowiązku ich ponoszenia w całości lub w części. Za taki wniosek nie można jednak uznać pisma skarżącej z dnia 29 maja 2018 r., stanowiącego zażalenie na postanowienie organu I instancji. Jak wynika z jego treści, skarżąca nie zgodziła się z wysokością ustalonych kosztów postępowania rozgraniczeniowego.
Dostrzeżenia wymaga rozbieżność w orzecznictwie sądów administracyjnych, w zakresie dotyczącym określenia etapu postępowania, na którym wniosek w trybie art. 267 k.p.a. może zostać złożony. I tak, wbrew stanowisku organu wyrażonemu w odpowiedzi na skargę, w orzecznictwie prezentowany jest m.in. pogląd, iż wniosek taki powinien zostać rozpatrzony przed wydaniem postanowienia rozstrzygającego o kosztach postępowania, czyli przed ustaleniem wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 14 lutego 2018 r. sygn. akt II SA/Rz 1243/17, Lex nr 2448725). Logicznym jest bowiem, że przed ustaleniem wysokości kosztów postępowania, osób zobowiązanych do ich poniesienia oraz terminu i sposobu ich uiszczenia, powinna być rozstrzygnięta kwestia zwolnienia od kosztów (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 1 lipca 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 25/15, CBOSA). Z kolei w wyroku z dnia 18 czerwca 2015 r. sygn. akt III SA/Łd 274/15 WSA w Łodzi wskazał, że w postępowaniu w sprawie ustalenia kosztów rozgraniczenia nieruchomości wniosek o zwolnienie od kosztów może być rozpoznany po ustaleniu tych kosztów (publ. w CBOSA).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie nie podzielił argumentacji pełnomocnika skarżącej, że informację o trudnej sytuacji finansowej stronnym, zawartą w zażaleniu należało potraktować jako wniosek o zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania. Rozpatrzenie pisma skarżącej z dnia 29 maja 2018 r. wyłącznie jako zażalenia nie było przedwczesne, skoro z jego treści nie wynika, aby wolę skarżącej stanowiło wystąpienie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów postępowania rozgraniczeniowego. Brak było zatem podstaw do ewentualnego wezwania skarżącej do sprecyzowanie treści podania.
Z tych przyczyn, na podstawie art. 151 oraz art. 119 pkt 3 P.p.s.a., Sąd oddalił skargę.