IV SA/Wa 2501/18

IV SA/Wa 2501/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-01-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anita Wielopolska
Grzegorz Rząsa /przewodniczący/
Paweł Dańczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 3237/19 - Wyrok NSA z 2023-01-25
Skarżony organ
Minister Infrastruktury
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art.  145 art.  134
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 8i9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Sędziowie asesor WSA Paweł Dańczak (spr.), sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant st. sekr. sąd. Julia Durka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi T. O. i J. S. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Inwestycji i Rozwoju na rzecz skarżących T. O. i J.S. solidarnie kwotę 989 (dziewięćset osiemdziesiąt dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r., nr [...], Minister Inwestycji
i Rozwoju, po rozpatrzeniu odwołania J. S. i T. O., utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r.,
nr [...] , orzekającą w pkt. I. o ustaleniu odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności części nieruchomości położonej w obrębie [...] miasta [...], powiecie [...], województwie [...], oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,2633 ha i nr [...] o pow. 0,1550 ha w łącznej kwocie 195.202,00 zł; w pkt. 2 o pomniejszeniu odszkodowania o kwotę 465,00 zł, stanowiącej wartość pszenicy ozimej, stosownie do treści art. 132 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami; w pkt. III
o odmowie podwyższenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości stosownie do art. 18 ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych; w pkt. IV
o przyznaniu łącznej kwoty 194.707,00 zł odszkodowania: na rzecz T. O. w kwocie 97.353,50 zł, odpowiadającej wartości udziału wynoszącego ½ części we współwłasności przedmiotowej działki oraz J. S. w kwocie 97.353,50 zł odpowiadającej wartości udziału wynoszącego ½ części we współwłasności przedmiotowej działki; w pkt. V o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego ustanowionego na przedmiotowej części nieruchomości na rzecz J. O. oraz
o zobowiązaniu do wypłaty tak ustalonego odszkodowania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
Stan niniejszej sprawy przedstawia się następująco.
Nieruchomość położona w obrębie [...] miasta [...], powiecie [...], województwie [...], oznaczona jako działki nr [...] o pow. 0,2633 ha
i nr [...] o pow. 0,1550 ha, decyzją Wojewody [...] Nr [...] z dnia
[...] listopada 2015 r., znak: [...], została przeznaczona pod budowę drogi ekspresowej [...] zachodniej obwodnicy [...] na odcinku od drogi krajowej nr [...] w m. [...] do węzła [....] w ramach zadania: "[...]", odcinek II węzeł [...] w m. [...] wraz z infrastrukturą. Decyzja ta stała się ostateczna z dniem [...] sierpnia 2016 .,
tj. z dniem wydania decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa, znak: [...], a zatem z tym dniem przedmiotowa nieruchomość stała się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa. Stosownie do treści księ. w udziałach po ½ części. Na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej w dziale III ww. księgi ujawnione było na rzecz J. O. ograniczone prawo rzeczowe w postaci dożywotniej i nieodpłatnej służebności mieszkania w budynku mieszkalnym znajdującym się na nieruchomości objętej księgą, natomiast dział IV księgi był wolny od wpisów.
Decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], Wojewoda [...] orzekł w pkt. I. o ustaleniu odszkodowania z tytułu nabycia z mocy prawa przez Skarb Państwa prawa własności części nieruchomości położonej w obrębie [...] miasta [...], powiecie [...] , województwie [...], oznaczonej jako działki nr [...] o pow. 0,2633 ha i nr [...] o pow. 0,1550 ha w łącznej kwocie 195.202,00 zł; w pkt. 2 o pomniejszeniu odszkodowania o kwotę 465,00 zł, stanowiącej wartość pszenicy ozimej, stosownie do treści art. 132 ust. 4 ustawy
z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami; w pkt. III o odmowie podwyższenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości stosownie do art. 18
ust. 1e ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania
i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych; w pkt. IV o przyznaniu łącznej kwoty 194.707,00 zł odszkodowania: na rzecz T. O. w kwocie 97.353,50 zł, odpowiadającej wartości udziału wynoszącego ½ części we współwłasności przedmiotowej działki oraz J. S. w kwocie 97.353,50 zł odpowiadającej wartości udziału wynoszącego ½ części we współwłasności przedmiotowej działki; w pkt. V o odmowie ustalenia odszkodowania z tytułu wygaśnięcia ograniczonego prawa rzeczowego ustanowionego na przedmiotowej części nieruchomości na rzecz J. O. oraz o zobowiązaniu do wypłaty tak ustalonego odszkodowania Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna.
Od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. odwołanie złożyli T. O. i J. S., wnosząc o podwyższenie kwoty odszkodowania o 5%, zgodnie z art. 18 ust. 1e pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r.
o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. W ocenie Skarżących organ wojewódzki wprowadził ich w błąd, wskazując, iż termin wydania nieruchomości, uprawniający do otrzymania bonusu wynoszącego 5% wartości nieruchomości liczy się od dnia doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności. Skarżący podnieśli, że takiego postanowienia
nie otrzymali. W konsekwencji, w ocenie odwołujących się, brak doręczenia
ww. postanowienia powoduje, że nie można określić daty, od której należy liczyć termin na wniesienie oświadczenia o wydaniu nieruchomości. Skarżący podnieśli również, że doręczenie T. O. korespondencji dotyczącej wydania postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności było wadliwe, bowiem organ wojewódzki błędnie uznał, iż pracownik lombardu, który odebrał korespondencję zamieszkuje wspólnie ze stroną oraz został upoważniony przez T. O. do odbioru adresowanych do niego pism.
Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z dnia z dnia [...] czerwca 2018 r.,
nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. Odnosząc się do zarzutu podniesionego
w odwołaniach, dotyczącego niezasadnego - w ocenie Skarżących - braku powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, organ odwoławczy stwierdził, że zarzut ten nie zasługiwał na uwzględnienie. Jednocześnie odwołując się do treści art. 198 i 199 k.c. stwierdził, że aby doszło do skutecznego wydania nieruchomości, uprawniającego do podwyższenia należnego odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, niezbędne jest działanie wszystkich współwłaścicieli. Brak aktywności wszystkich współwłaścicieli oznacza, iż nie wyrazili oni zgody
na rozporządzenie nieruchomością, polegające na wydaniu działki inwestorowi. Czynność jednego ze współwłaścicieli nie powoduje bowiem fizycznego wydzielenia z nieruchomości części odpowiadającej jej udziałowi, a tym samym uniemożliwia inwestorowi faktyczne objęcie w posiadanie części nieruchomości. Następnie Minister wskazał, że z akt sprawy wynika, iż J. S. odebrała zawiadomienie
o wydaniu postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności w dniu [...] lipca 2017 r., co potwierdza zwrotne potwierdzenie odbioru przez nią ww. pisma. Natomiast oświadczenie
o wydaniu nieruchomości, datowane na dzień [...] lipca 2016 r. zostało nadane przez J. S. w urzędzie pocztowym w dniu [...] lipca 2016 r. Tymczasem korespondencja zawierająca zawiadomienie o wydaniu postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności, adresowane do drugiego ze współwłaścicieli – T. O. została odebrana w dniu [...] czerwca 2016 r. przez K. N., jak wskazano na zwrotnym potwierdzeniu odbioru - pracownika administracji. Z kolei oświadczenie T. O. o wydaniu nieruchomości, datowane na dzień [...] lipca
2016 r., zostało nadane w urzędzie pocztowym w dniu [...] lipca 2016 r. Natomiast protokolarne przejęcie przez inwestora nieruchomości od J. S. nastąpiło
w dniu [...] września 2016 r., zaś od T. O. w dniu [...] września 2016 r., co potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy protokoły przekazania nieruchomości. Odnosząc się do zarzutu odwołującego się T. O., że został on wprowadzony w błąd, gdyż nie otrzymał postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności, organ odwoławczy stwierdził, że termin do wydania nieruchomości,
w przypadku nadania ww. decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności rozpoczyna swój bieg z momentem doręczenia uprawnionemu albo zawiadomienia o wydaniu decyzji opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności albo z momentem doręczenia mu postanowienia o nadaniu decyzji zezwolenia na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności. Organ odwoławczy powołał się przy tym na treść art. 11f ust. 3 specustawy drogowej, zgodnie z którym wojewoda
w odniesieniu do dróg krajowych i wojewódzkich albo starosta w odniesieniu do dróg powiatowych i gminnych doręczają decyzję o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej wnioskodawcy oraz zawiadamiają o jej wydaniu pozostałe strony w drodze obwieszczeń. Ponadto wysyłają zawiadomienie o wydaniu decyzji o zezwoleniu
na realizację inwestycji drogowej dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu na adres wskazany w katastrze nieruchomości. Na tej podstawie organ odwoławczy przyjął, że skoro dotychczasowemu właścicielowi nieruchomości
lub użytkownikowi wieczystemu nie doręcza się decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, lecz zawiadomienie o jej wydaniu, to nieracjonalne byłoby doręczenie mu postanowienia o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności, dlatego otrzymuje on zawiadomienie o jego wydaniu (na poparcie powyższego Minister powołał liczne orzecznictwo sądowe). W świetle powyższego organ odwoławczy nie podzielił także zarzutów odwołujących się związanych
z niedochowaniem wymogów prawidłowego doręczenia, wyjaśniając, że zgodnie
z obowiązującymi przepisami doręczył niezbędną korespondencję na adres podany w katastrze. Następnie dodał, że 30-dniowy termin na wydanie nieruchomości inwestorowi, uprawniający do uzyskania bonusu, rozpoczął swój bieg w dniu doręczenia T. O. postanowienia (zawiadomienia o wydaniu postanowienia) o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności na adres wskazany w katastrze nieruchomości, tj. [...] czerwca 2016 r., natomiast oświadczenie o wydaniu nieruchomości, datowane na dzień [...] lipca 2016 r., zostało nadane przez T. O. [...] lipca 2016 r., a więc z przekroczeniem ustawowego terminu.
Na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] czerwca 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli T. O.
i J. S., zarzucając naruszenie art. 8 i 9 k.p.a. poprzez wprowadzenie stron postępowania w błąd, w ten sposób, że z pism doręczanych przez organy administracji wynikało, iż różne zdarzenia uznawano za początek biegu terminu uprawniającego do otrzymaniu podwyższonego o 5% odszkodowania z tytułu wywłaszczenia nieruchomości. Skarżący zarzucili także organowi administracji przewlekłość postępowania. W piśmie z dnia 23 września 2018 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, skarżący odstąpili od zarzutu przewlekłości postępowania,
ale wnieśli o zasądzenie na ich rzecz odsetek ustawowych od przyznanej kwoty odszkodowania, począwszy od [...] października 2016 r. oraz zasygnalizowali,
iż Minister Inwestycji i Rozwoju bez wskazania należnej podstawy prawnej udostępnił ich dane osobowe Wojewodzie [...].
W odpowiedzi na skargę Minister Inwestycji i Rozwoju nie zgodził się
z podniesionymi w niej zarzutami i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, o czym stanowi art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.
– Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 ze zm.). Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, czyli nie wydają orzeczeń co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami postępowania administracyjnego, regulującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.
– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r.,
poz. 1302, dalej: p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a., w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważności bądź niezgodność z prawem. Nie ulega zatem wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zostać uchylone tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. kontroli tej sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Jeżeli natomiast zarzut naruszenia prawa okaże się nieuzasadniony, bądź wykazane naruszenie nie miało wpływu na sposób załatwienia sprawy, wówczas skutkuje to nieuwzględnieniem skargi i zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega ona oddaleniu.
Rozpoznając zatem skargę Sąd badał, czy zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi w dacie jej wydania przepisami prawa. Sąd badał również, czy stan faktyczny istniejący w dacie wydania zaskarżonego aktu dawał organowi podstawę do zastosowania odpowiednich przepisów prawa.
Ustalenia faktyczne i prawne zostały szczegółowo omówione
w uzasadnieniach organów obu instancji. W ocenie Sądu sam przebieg postępowania, w tym zgromadzony w nim materiał dowodowy, nie budzą zastrzeżeń, niemniej jednak nie można się zgodzić z wnioskami, jakie organy administracji wyprowadziły z tak zgromadzonego materiału, a tym samym z dokonaną na tej podstawie interpretacją przepisów prawa materialnego, która doprowadziła do rozstrzygnięcia sprawy Skarżących niezgodnie z obowiązującym prawem.
W świetle przepisu art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r.
o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, wysokość odszkodowania, o którym mowa w art. 12 ust. 4a, ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej przez organ I instancji oraz według jej wartości w dniu wydania decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Stosownie do ust. 3 omawianego przepisu odszkodowanie, o którym mowa w ust. 1, podlega waloryzacji na dzień wypłaty, według zasad obowiązujących w przypadku zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.
Stosownie do treści art. 18 ust. 1e ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, w przypadku,
w którym dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości objętej decyzją o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej odpowiednio wyda tę nieruchomość lub wyda nieruchomość i opróżni lokal oraz inne pomieszczenia niezwłocznie, lecz nie później niż w terminie 30 dni od dnia: 1) doręczenia zawiadomienia o wydaniu decyzji, o której mowa w art. 17; 2) doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności albo w którym decyzja o zezwoleniu
na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości lub wartości prawa użytkowania wieczystego. Nadto zgodnie z § 36 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości
i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 207, poz. 2109 ze zm.), wartość rynkową nieruchomości dla potrzeb ustalenia odszkodowania
za nieruchomości wywłaszczone lub przejęte z mocy prawa na podstawie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2013 r. poz. 687 ze zm.) określa się, przyjmując stan nieruchomości z dnia wydania decyzji, ceny nieruchomości z dnia ustalenia odszkodowania, a przeznaczenie nieruchomości zgodnie z art. 154 ustawy o gospodarce nieruchomościami bez uwzględnienia ustaleń decyzji.
W niniejszej sprawie podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Skarbu Państwa prawa własności przedmiotowej nieruchomości, stanowił operat szacunkowy z dnia [...] kwietnia 2017 r., sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego D. B. Dla potrzeb wyceny dokonano oceny wpływu poszczególnych cech kształtujących ceny transakcyjne
i preferencje nabywców. Biegły ustalił, że na badanym rynku zasadniczy wpływ na wysokość ceny jednostkowej mają takie cechy, jak: lokalizacja (waga 30%), otoczenie (waga 25%), naniesienia roślinne (waga 20%), media (waga 15%) oraz dojazd (waga 10%). Ostatecznie określono wartość odtworzeniową nieruchomości na poziomie 195.202,00 zł., co nie było kwestionowane przez Skarżących w ramach niniejszego postępowania. W decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2018 r. powyższą kwotę pomniejszono o 495,00 zł, dlatego finalnie przyznano odszkodowanie o łącznej wartości 194.707,00 zł, jednakże uwzględniając udział we współwłasności przedmiotowej działki (po ½), każdemu ze Skarżących przyznano kwotę odszkodowania w wysokości 97.353,50 zł. Ustaleń tych Skarżący także nie kwestionowali.
Przedmiotem skargi był głównie zarzut dotyczący odmowy powiększenia
ww. odszkodowania o 5% wartości nieruchomości. Uprawnienie do powiększenia kwoty odszkodowania za wydanie nieruchomości może być przyznane jednokrotnie, a zatem bądź z tytułu wydania nieruchomości w terminie liczonym na podstawie
art. 18 ust. 1e pkt 1 i 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych, bądź w terminie wskazanym w pkt 3 tego przepisu. Oznacza to, że jeżeli właściciel nieruchomości nie wydał nieruchomości w terminie 30 dni od doręczenia zawiadomienia o wydaniu przez organ pierwszej instancji decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności, to nie przysługuje mu uprawnienie do powiększenia wysokości odszkodowania o 5%, nawet wówczas, gdy wydał swoją nieruchomość w terminie 30 dni od dnia, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej stała się ostateczna.
Należy zwrócić uwagę, iż 30-dniowy termin na wydanie nieruchomości przez właściciela biegnie od dnia doręczenia zawiadomienia o wydaniu przez wojewodę decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności. Natomiast gdy decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej zostanie wydana bez rygoru natychmiastowej wykonalności, który dopiero w późniejszym terminie zostanie nadany postanowieniem, to 30-dniowy termin na wydanie nieruchomości będzie biegł od dnia doręczenia zawiadomienia
o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej takiego rygoru i tym samym właściciel zyska więcej czasu na udostępnienie nieruchomości. Podkreślenia wymaga, że Sąd nie kwestionuje w tym wypadku praktyki wysyłania zawiadomienia
o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności zamiast wydawanego w tym zakresie postanowienia, przyjmując za słuszny i racjonalny wywód organu odwoławczego, że
tzw. specustawa drogowa w art. 18 ust. 1e pkt 2 nie wskazuje, iż dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty zawiadamiany jest przez właściwy organ
o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności. Przepis ten wskazuje natomiast, że termin wydania nieruchomości, uprawniający do uzyskania bonusu wynoszącego 5% wartości nieruchomości liczy się od daty doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności. Zważywszy jednak na to, że odrębne rozstrzygnięcie w przedmiocie rygoru natychmiastowej wykonalności ma byt zależny od decyzji, względem której został nadany, a dotychczasowemu właścicielowi lub użytkownikowi wieczystemu nie doręcza się decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, lecz zawiadomienie o jej wydaniu, to nieracjonalne byłoby doręczenie mu postanowienia o nadaniu tej decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności i dlatego otrzymuje on jedynie zawiadomienie o jego wydaniu.
Istotne jest jednak podkreślenie, że wydanej w niniejszej sprawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, dopiero postanowieniem z dnia [...] czerwca 2016 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności. Dlatego też termin na wydanie nieruchomości, uprawniający do powiększenia odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, zgodnie z art. 18 ust. 1e pkt 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. należy liczyć od dnia doręczenia Skarżącym zawiadomienia o wydaniu tego postanowienia. Na tym tle ogniskuje się jednak spór całej sprawy, bowiem Skarżący, a w szczególności T. O., podnoszą, iż sposób, w jaki zawiadamiano ich o poszczególnych stadiach sprawy spowodował, że nie potrafili prawidłowo ustalić zdarzenia, którego wystąpienie rozpoczynało bieg terminu do podjęcia niezbędnych działań w celu podwyższenia kwoty przyznanego odszkodowania o dodatkowe 5%.
W szczególności Skarżący wskazywali, że w piśmie Zastępcy Dyrektora Oddziału Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] czerwca 2016 r. zawarto stwierdzenie, że "(...) jeżeli dotychczasowy właściciel lub użytkownik wieczysty wyda tę nieruchomość w terminie 30 dni od dnia doręczenia postanowienia o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności, wysokość odszkodowania powiększa się o kwotę równą 5% wartości nieruchomości objętej decyzją ZRID", z czego Skarżący wywiedli, że powinni dopiero oczekiwać na takowe postanowienie, natomiast organ przyjął, iż termin ten należy liczyć od dnia doręczenia dotychczasowym właścicielom zawiadomienia z dnia [...] czerwca 2016 r. o nadaniu decyzji ZRID rygoru natychmiastowej wykonalności.
Jak już wcześniej wskazano Sąd nie kwestionuje ugruntowanej praktyki informowania dotychczasowych właścicieli czy użytkowników wieczystych wywłaszczanych nieruchomości o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności w drodze zawiadomienia, jednak nie podziela zapatrywania organu co do treści takiego zawiadomienia,
a przede wszystkim poglądu wyrażonego w odpowiedzi na skargę, iż ze specustawy drogowej nie wynika obowiązek pouczania przez organ dotychczasowego właściciela o jego uprawnieniu do uzyskania odszkodowania o powiększonej wartości. W tym miejscu jednak należy wskazać na stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 31 lipca 2015 r., I OSK 2568/13, podzielane w pełni przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, że organ administracji publicznej był w tym przypadku zobowiązany do pouczenia byłych właścicieli nieruchomości
o przysługującym im uprawnieniu, wynikającym z art. 18 ust. 1e specustawy drogowej. Powyższe uprawnienie jest bowiem zawarte w przepisach prawa publicznego, a zatem nie działa w tym przypadku zasada ignorantia iuris nocet. Poza tym, co istotne, powyższe uprawnienie wynika z ustawy szczególnej, a jego zadaniem jest motywacyjne oddziaływanie na strony postępowania tak, by sprawniej i mniej boleśnie zakończyła się cała procedura wywłaszczeniowo-odszkodowawcza. Mając zatem te okoliczności na uwadze, organ powinien był w tego rodzaju sytuacji niezmiernie starannie i rzetelnie postępować, tak by cel powyższego unormowania mógł być w istocie realizowany (orzeczenie dostępne w internecie pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Inaczej rzecz ujmując, aby można było uznać,
że rozpoczął bieg 30-dniowy termin, o którym mowa w art. 18 ust. 1e pkt 2 specustawy drogowej, konieczne jest doręczenie byłym właścicielom zawiadomienia o nadaniu decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności w pełnej treści wraz ze stosownym pouczeniem.
W rozpatrywanej sprawie, stosowne zawiadomienie wprawdzie zostało doręczone, lecz wbrew twierdzeniom organu odwoławczego nie zawierało niezbędnego pouczenia odnoszącego się do terminu, w jakim jego adresaci powinni podjąć dalsze kroki, by móc skorzystać w podwyższenia o dodatkowe 5% kwoty przyznanego odszkodowania. Analiza akt postępowania dowodzi wszak, że o ile w zawiadomieniu z dnia [...] listopada 2015 r. o wydaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej Wojewoda [...] faktycznie pouczał Skarżących o uwarunkowaniach niezbędnych do uzyskania podwyższenia odszkodowania o dodatkowe 5%
(str. 18 ww. dokumentu), o tyle zawiadomienie tego organu z dnia [...] czerwca 2016 r., informujące o nadaniu decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej rygoru natychmiastowej wykonalności, z całą pewnością podobnego pouczenia nie zawierało. W tym stanie rzeczy nie może być wątpliwości, że zaniechanie przez orzekające w sprawie organy administracji należytego poinformowania Skarżących
o przysługujących im uprawnieniach stanowi naruszenie wyrażonej w art. 9 k.p.a. zasady ogólnej informowania. Przepis ten przewiduje, że organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron
o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
W rozpatrywanym przypadku organy administracji, poprzez brak stosownego pouczenia, w istocie naraziły strony na szkodę poprzez odebranie im faktycznej możliwości uzyskania podwyższonego odszkodowania. Działanie takie, zdaniem Sądu, prowadzi nadto do wniosku, że w sprawie naruszono także art. 8 k.p.a. statuujący zasadę budzenia zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Skoro bowiem organ nie dopełnia wobec stron niezbędnych obowiązków informacyjnych, to trudno, by takim zaniechaniem pozytywnie oddziaływał na poziom zaufania do władzy publicznej. Co więcej, skoro organ wojewódzki nie pouczył Skarżących
w zawiadomieniu z dnia [...] czerwca 2016 r. o sposobie postępowania i terminie dokonania niezbędnych w sprawie czynności, a ponadto Skarżący dopiero w piśmie Zastępcy Dyrektora Oddziału Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad z dnia [...] czerwca 2016 r. otrzymali w tym zakresie konkretną informację, jak i formularze oświadczeń wydania nieruchomości, to mieli pełne prawo przypuszczać, że termin do złożenia oświadczeń rozpoczyna swój bieg najwcześniej z doręczeniem im wspomnianego pisma z dnia [...] czerwca 2017 r., a nie jak przyjęto w sprawie,
od daty doręczenia pisma z dnia [...] czerwca 2016 r.
Niezależnie od powyższego zważyć należy, że o ile oświadczenie T. O. o wydaniu przedmiotowej nieruchomości zostało nadane w placówce pocztowej w dniu [....] lipca 2016 r., a więc jak przyjęły orzekające w sprawie organy,
z naruszeniem ustawowego 30-dniowego terminu uprawniającego do uzyskania podwyższonego odszkodowania, bowiem skuteczne doręczenie zawiadomienia Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. na adres widniejący w katastrze nieruchomości miało nastąpić [...] czerwca 2016 r., o tyle organ nie kwestionuje,
iż współskarżąca J. S. tego rodzaju oświadczenie złożyła terminowo,
tj. dnia [...] lipca 2016 r. nadała je przesyłką pocztową, natomiast zawiadomienie Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. doręczono jej w dniu [...] lipca 2016 r. Ma to o tyle istotne znaczenie, że Sąd nie podziela stanowiska organu odwoławczego, w świetle którego, aby doszło do skutecznego wydania nieruchomości, uprawniającego do podwyższenia należnego odszkodowania o 5% wartości nieruchomości, niezbędne jest działanie wszystkich współwłaścicieli. Organ odwoławczy oparł swoje twierdzenie na art. 195 k.c. i przyjął na jego podstawie,
że brak aktywności pozostałych współwłaścicieli oznacza, że nie wyrazili oni zgody na rozporządzenie nieruchomością polegające na wydaniu działki inwestorowi. Organ pominął jednak w swych rozważaniach treść art. 209 k.c. statuującego instytucję tzw. czynności zachowawczych. Przepis ten przewiduje, że każdy ze współwłaścicieli może wykonywać wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, które zmierzają do zachowania wspólnego prawa. W niniejszej sprawie bez wątpliwości można stwierdzić, że oddając na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość pod realizację drogi publicznej, jej dotychczasowi współwłaściciele, czyli Skarżący, uzyskali prawo do odszkodowania wraz możliwością jego powiększenia o dodatkowe 5% w związku z wydaniem nieruchomości w określonym ustawą terminie. Skoro zatem, w świetle art. 209 k.c., każdy ze współwłaścicieli może podejmować wszelkie czynności i dochodzić wszelkich roszczeń, zmierzających do zachowania wspólnego prawa, to należało uznać, że dla zachowania prawa do podwyższenia odszkodowania wystarczające było terminowe nadanie oświadczenia przez J. S., choć w ocenie Sądu, w związku z uchybieniem podstawowym obowiązkom informacyjnym przez organ, także działanie T. O.
w powyższym zakresie należało uznać za dokonane w terminie.
Odnosząc się do podnoszonego w skardze oczekiwania Skarżących zasądzenia na ich rzecz odsetek ustawowych od przyznanej kwoty odszkodowania, należy wyjaśnić, iż tego rodzaju roszczenia mają charakter cywilno-prawny, a zatem nie mieszczą się w zakresie właściwości sądów administracyjnych. Właściwe w tego rodzaju sprawach są natomiast sądy powszechne.
Konkludując, w niniejszej sprawie doszło do naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego, jak i materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.
Minister Inwestycji i Rozwoju, ponownie rozpatrując sprawę, zastosuje się do oceny prawnej wyrażonej w niniejszym orzeczeniu dotyczącej terminowego wydania przez Skarżących nieruchomości inwestorowi, a następnie wyda stosowną decyzję
w zgodzie z dyspozycją wyrażoną w art. 138 § 1 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.