IV SA/WA 2493/19

IV SA/Wa 2493/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-12-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-10-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alina Balicka /przewodniczący/
Anna Sidorowska-Ciesielska /sprawozdawca/
Leszek Kobylski
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1664/20 - Wyrok NSA z 2023-08-04
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 156 par. 1 w zw z art.75
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski, asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska (spr.), Protokolant st. ref. Marika Bibrowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi S. W., P. W. i Z. W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi solidarnie na rzecz skarżących S. W., P. W. i Z. W. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów wpisu sądowego oraz na rzecz skarżącego P. W. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 21 lipca 2015 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa L., uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r. oraz z [...] marca 2011 r. i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] grudnia 1954 r. w części stanowiącej w chwili przejęcia własność K. W., w orzeczeniu ujętej jako K. W.
W uzasadnieniu decyzji organ przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy:
Orzeczeniem z [...] grudnia 1954 r. nr [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. przejęło na własność państwa nieruchomości ziemskie o ogólnej powierzchni ok. 1358,60 ha położone w gromadzie Z. po osobach nieobecnych oraz niewładających swoimi gruntami, w tym po K. W. (w orzeczeniu ujętej jako K. W.). Podstawą powyższego przejęcia nieruchomości był dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), dalej: "dekret z 27 lipca 1949 r."
Decyzją z [...] marca 2011 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku P. W., Wojewoda [...] stwierdził nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości stanowiącej w dacie przejęcia własność K. W. (w decyzji W.). W uzasadnieniu organ wskazał, że podanie w tym orzeczeniu tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek, oznaczało nieokreślenie przedmiotu postępowania, co w konsekwencji rażąco naruszało przepis art. 1 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U z 1928 r. Nr 36, poz. 341 ze zm.). Organ uznał jednocześnie, że przedmiotowe orzeczenie nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych.
Wnioskiem z 17 maja 2012 r. Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo L wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] marca 2011 r. Wnioskodawca podniósł, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem art. 28 K.p.a., gdyż postępowanie dotyczyło interesu prawnego Nadleśnictwa, jako aktualnego hipotecznego właściciela nieruchomości objętych orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] grudnia 1954 r. Podmiot ten nie brał jednak udziału w postępowaniu. Decyzją z [...] stycznia 2013 r. Wojewoda [...] odmówił uchylenia własnej decyzji z [...] marca 2011 r., podtrzymując stanowisko w niej zawarte. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie istotne było to, aby orzeczenie wydawane na podstawie przepisów dekretu z 27 lipca 1949 r. konkretyzowało nacjonalizowaną nieruchomość w sposób odpowiadający przepisom prawa. Wprawdzie przepisy powołanego dekretu nie wskazywały elementów składowych orzeczenia, to jednak konieczność dokładnego wskazania przedmiotu postępowania wynikała z przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. W sytuacji, gdy na podstawie wydanego orzeczenia, nastąpić miało ujawnienie w księgach wieczystych lub rejestrach publicznych przejście mienia na własność Państwa, to mienie to, zarówno ruchome, jaki i nieruchome, wymagało zidentyfikowania i opisu. W kontrolowanym w trybie nadzorczym orzeczeniu z 2 grudnia 1954 r. wskazano natomiast, że przejmowane są grunty o ogólnym obszarze ok. 1358,60 ha położone w gromadzie Zdynia-Ług oraz budynki mieszkalno-gospodarcze i gospodarcze po wymienionych w tym orzeczeniu osobach. Organ wskazał jednocześnie, że z uwagi na fakt, iż ww. orzeczenie nie określało przedmiotu przejęcia, organ prowadzący postępowanie nadzorcze nie był uprawniony do ustalania, jakie nieruchomości zostały na jego podstawie przejęte, a tym samym nie mógł ustalić aktualnego stanu prawnego nieruchomości należącej uprzednio do K. W., w tym również aktualnych właścicieli przejętych gruntów. Powyższe skutkowałoby bowiem wejściem przez organ nadzorczy w kompetencje organu, który wydał orzeczenie. W tej sytuacji nie było uprawnione przypisywanie aktualnemu właścicielowi nieruchomości wymienionych w kontrolowanym orzeczeniu, tj. Skarbowi Państwa Lasom Państwowym Nadleśnictwo [...], przymiotu strony postępowania w postępowaniu o stwierdzenie nieważności przedmiotowego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G.
Decyzją z [...] lipca 2015 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na skutek odwołania Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa L., uchylił decyzje Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r. oraz z [...] marca 2011 r. i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] grudnia 1954 r. nr [...] w części stanowiącej w chwili przejęcia własność K. W., w orzeczeniu ujętej jako K. W. Organ wskazał, że we wznowionym postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] grudnia 1954 r. Nadleśnictwo L. ma interes prawny, jako właściciel nieruchomości położonych w miejscowości Z. oznaczonych jako działki nr [...], [...] i nr [...] (odpis księgi wieczystej KW nr [...]). Z wykazu zmian gruntowych dla nieruchomości objętych dawnymi wykazami hipotecznymi lwh 67, lwh 37, lwh 96, lwh 107, lwh 119 (stanowiących byłą własność lub współwłasność M. W.) wynika, że obecnie odpowiadają m.in. działkom opisanym w KW nr [...]. Niewątpliwie zatem postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia wpływa na zakres praw i obowiązków ww. podmiotu. Minister wskazał, że podstawą przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej we wsi Z. był dekret z 27 lipca 1949 r. Dekret ten przewidywał możliwość przejęcia nieruchomości ziemskich położonych na wymienionych w nim terenach wówczas, gdy nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli. W kwestionowanym orzeczeniu stwierdzono, że na własność Skarbu Państwa przechodzą nieruchomości ziemskie o ogólnej powierzchni ok. 1358,60 ha po osobach nieobecnych w szczególności wymienionych w wydanym rozstrzygnięciu oraz niewładających swoimi gruntami i budynkami. Minister wskazał, że art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym stanowił, że każda decyzja powinna zawierać: powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę decyzji, oznaczenie jej rodzaju, podpis władzy oraz wskazać, czy przysługuje od niej odwołanie czy skarga. Wszystkie te elementy posiada kwestionowane orzeczenie z [...] grudnia 1954 r. i nadawało się do wykonania. To stanowisko potwierdza również fakt, że było podstawą założenia księgi wieczystej i wpisania jako właściciela Skarbu Państwa. Kwestia braku faktycznego władania przez właściciela przejętą nieruchomością jest bezsporna. W zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się Karta przesiedleńcza nr [...] z [...] czerwca 1947 r., wystawiona na K. W., zamieszkałą we wsi Z. pod nr [...]. K. W. została przesiedlona wraz z dziećmi i ciotką na ziemie zachodnie do miejscowości N. gmina B. Została więc spełniona przesłanka z art. 1 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r. Nadto, zdaniem Ministra, okoliczność, że przedmiotowa nieruchomość stanowi obecnie strategiczny zasób kraju, nie oznacza nieodwracalnego skutku prawnego w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli E. W., S. W., M. W. i P. W., domagając się uchylenia w całości zaskarżonej decyzji i stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] grudnia 1954 r. w części stanowiącej własność K. W., w orzeczeniu ujętej jako K. W. W skardze zarzucono naruszenie: przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy objęte postępowaniem orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] grudnia 1954 r. zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa; art. 107 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienie decyzji, które nie zawiera dokładnej analizy materiału dowodowego; art. 80 k.p.a. poprzez naruszenie swobodnej oceny dowodów oraz art. 28 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w odniesieniu do Nadleśnictwa G.
Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że uszło uwadze Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, że decyzja z [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości położonej w gromadzie Z. stanowiącej własność J. K. była przedmiotem kontroli w postępowaniu nieważnościowym. Decyzją z [...] listopada 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję tego organu z [...] lipca 2009 r., którą stwierdzono nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z [...] grudnia 1954 r. w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej własność J. K. Skargę na tę decyzję wywiódł Skarb Państwa - Gospodarstwo Leśne - Lasy Państwowe Nadleśnictwa L. oraz Skarb Państwa - Lasy Państwowe Nadleśnictwa G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w sprawie II SA/Kr 170/11 wyrokiem z dnia 31 stycznia 2012 r. skargi oddalił, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 grudnia 2013 r., w sprawie I OSK 1350/12 oddalił skargę kasacyjną Skarbu Państwa Lasów Państwowych Nadleśnictwa G. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] grudnia 1954 r. nastąpiło z tego względu, że przez brak dokładnego określenia nieruchomości rażąco naruszało ono przepisy dekretu z 27 lipca 1949 r. i art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. Na mocy dekretu mogły być przejęte na własność Państwa nieruchomości określone w art. 1, przy czym następowało to nie z mocy prawa, ale wyłącznie na podstawie decyzji administracyjnych. Decyzje wydawane na podstawie dekretu o przejmowaniu nieruchomości były decyzjami konstytutywnymi, toteż istotne było, aby określały one nieruchomość przejmowaną w sposób odpowiadający przepisom prawa. Przepisy nie wymieniały z jakich części składać się ma decyzja o przejęciu nieruchomości, zatem miała ona odpowiadać przepisom regulującym postępowanie administracyjne. Takim aktem w dacie wydawania orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. było rozporządzenie z 1928 r. Przepis art. 75 ust. 1 tego rozporządzenia określał, jakim wymogom formalnym ma odpowiadać decyzja i jakie elementy zawierać. Jednym z nich była osnowa, przez którą należy rozumieć tę część decyzji, z której wynika ustalenie prawa lub obowiązku. Osnowa zatem powinna być tak skonstruowana, aby nie budziła żadnych wątpliwości co do tego, jakie jest w istocie rozstrzygnięcie sprawy. Ma to szczególne znaczenie w sytuacji, gdy przedmiotem sprawy jest przejście nieruchomości na rzecz Państwa, poprzez odjęcie prawa własności dotychczasowemu właścicielowi. Zgodnie z art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. konieczne było dokładne określenie nieruchomości przejmowanej – jej właściciela, obszaru, oznaczenia (numery działek) lub, w razie braku takich możliwości, opis nieruchomości poprzez określenie granic gruntów na nią składających się lub otaczających ją (§ 1 rozporządzenia). Brak takiego oznaczenia nieruchomości w orzeczeniu o jej przejęciu, wydanym na podstawie art. 1 dekretu, naruszało art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r. Dekret przewidywał, że orzekanie o przejęciu stanowi podstawę dokonania zmian w księgach wieczystych (art. 4), a także możliwość zaliczenia wartości przejętej nieruchomości na poczet ceny nabycia innych gruntów (art. 5). Przepisy te dodatkowo wskazują, że niezbędne było właściwe, tj. odpowiadające wymaganiom art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 1928 r., oznaczenie nieruchomości przejmowanej w osnowie orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że powyższe rozstrzygnięcie ograniczyło się wprawdzie do badania orzeczenia z [...] grudnia 1954 r. w granicach interesu prawnego składającego wniosek o stwierdzenie nieważności – następców prawnych J. K., jednakże w okolicznościach tej sprawy było ono wiążące dla organów administracji. Dotyczyło bowiem nieruchomości sąsiedniej, będącej przedmiotem tej samej decyzji. W stosunku do K. W. mogły co prawda zapaść inne rozstrzygnięcia, jednakże jedynie w sytuacji odmiennego stanu faktycznego i prawnego. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Sąd uznał, że wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1350/12 w którym przyjęto, że decyzja Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach rażąco narusza art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia z 16 września 1950 r. był wiążący również dla organów orzekających w niniejszej sprawie. O powyższym świadczy to, że zapisy tych decyzji są dokładnie takie same, dotyczą nieruchomości sąsiednich, położonych w tej samej gromadzie (Z.), a to oznacza, że skutki wydania decyzji wadliwej zarówno w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej niegdyś gospodarstwo J. K., jak i K. W. są takie same. W tym stanie rzeczy nieuprawnione jest stanowisko organu odwoławczego wyrażone w tej konkretnej sprawie, iż stwierdzone uchybienia nie mają charakteru kwalifikowanego w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym oraz § 1 rozporządzenia w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania gdy granice zostały zatarte, które miało wpływ na wynik sprawy.
Skargi kasacyjne od powyższego wyroku wnieśli: Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo G. oraz Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi.
Postanowieniem z 20 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 1934/19 Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w tej sprawie z uwagi na śmierć M. W. Postanowieniem z 8 marca 2019 r., sygn. akt I OSK 1934/19 Naczelny Sąd Administracyjny podjął postępowanie w tej sprawie z udziałem Z. W.
Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając zaskarżony wyrok i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, uznał za zasady podniesiony w obydwu skargach kasacyjnych zarzut dotyczący naruszenia art. 170 P.p.s.a. wyrażające się w przyjęciu, że w niniejszej sprawie organy administracji są związane wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., sygn. akt l OSK 1350/12, co w konsekwencji doprowadziło do uchylenia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2015 r., nr [...]. Przepis art. 170 P.p.s.a. nie może w przedmiotowej sprawie przesądzać o jej wyniku tylko z tego względu, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1350/12 zajmował się oceną ważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. znak [...] wydanego dla G. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że orzeczenie z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1350/12 obejmowało kontrolę nad postępowaniem nadzorczym wobec orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r., znak: [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w gromadzie Z. stanowiącej byłą własność J. K. Natomiast w ramach postępowania zakończonego wydaną w niniejszej sprawie decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2015 r. badano orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r., znak [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w miejscowości Z. stanowiącej byłą własność K. W. W ramach opisanych postępowań obejmujących badanie ww. orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r. brak jest tożsamości podmiotowej oraz przedmiotowej - występują inne strony oraz dotyczą innych nieruchomości, a ponadto w sprawach tych wystąpiły przesłanki indywidualizujące w stosunku do każdej z nieruchomości objętej orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1954 r. (np. kwestia władania nieruchomością przez właściciela). Wyrok, który zapadł w sprawie o sygnaturze I OSK 1350/12 dotyczył tylko nieruchomości będącej własnością J. K. Z tych względów jego skutki, jak również ocena w nim zawarta, odnosi się tylko do tej części orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r. w zakresie, w jakim obejmuje byłą nieruchomość J. K. W związku z powyższym brak jest podstaw do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie zapadłe co do jednej z nieruchomości objętej orzeczeniem nacjonalizacyjnym jest wiążące w stosunku do innych nieruchomości objętych tym samym orzeczeniem. Okoliczności przejęcia na własność państwa poszczególnych nieruchomości należy badać indywidualnie. Rozpoznając tę sprawę Sąd pierwszej instancji uchylił się od jej rozpoznania, poprzestając na powołaniu się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 1350/12 i przytaczając zawarte tam rozstrzygnięcie, czym naruszył art. 170 P.p.s.a., które to naruszenia mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny dokona samodzielnej oceny prawidłowości wydanych w sprawie decyzji pod kątem ich zgodności z przepisami prawa materialnego oraz przepisami postępowania i wyda właściwe orzeczenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Wykładnia prawa dokonana przez NSA w wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 1934/16 wiąże w tej sprawie i nie można opierać skargi kasacyjnej od wyroku wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach kasacyjnych sprzecznych z tą wykładnią (art. 190 P.p.s.a.). Zakresem dokonanej wykładni objęte jest stanowisko prawne dotyczące tego, że brak jest podstaw do stwierdzenia, że wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego z , sygn. akt I OSK 1350/12 w sprawie nieruchomości J. K. objętej orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r., znak: [...] w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonej w gromadzie Z. jest wiążące w stosunku do innych nieruchomości objętych tym samym orzeczeniem, a w tym nie jest także wiążący w tej sprawie. Wyrok, który zapadł w sprawie o sygnaturze I OSK 1350/12 dotyczył tylko nieruchomości będącej własnością J. K. Z tych względów jego skutki, jak również ocena w nim zawarta, odnosi się tylko do tej części orzeczenia z dnia [...] grudnia 1954 r. w zakresie, w jakim obejmuje byłą nieruchomość J. K. Okoliczności przejęcia na własność państwa poszczególnych nieruchomości należy badać indywidualnie. W konsekwencji, rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny zobowiązany jest dokonać samodzielnej oceny prawidłowości wydanych w sprawie decyzji pod kątem ich zgodności z przepisami prawa materialnego oraz przepisami postępowania.
Przedmiotem zaskarżenia w tej sprawie jest, wydana w postępowaniu wznowieniowym, decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2015 r., którą organ uchylił, podjęte w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r., decyzje Wojewody [...] z [...] stycznia 2013 r. i z [...] marca 2011 r., i w konsekwencji odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w gromadzie Z. w części dotyczącej K. W. (W.). Zdaniem organu odwoławczego, orzeczenie z [...] grudnia 1954 r. nie zostało wydane z rażącym naruszeniem art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. a także art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym.
W postępowaniu nieważnościowym, mającym charakter samodzielny i odrębny w stosunku do postępowania zwykłego, organ nadzoru nie rozpatruje sprawy tak, jak w postępowaniu zwykłym, ale w granicach określonych w art. 156 § 1 K.p.a. Ocena kwestionowanego orzeczenia dokonywana jest w kontekście wymogów, jakie formułowały ówcześnie obowiązujące przepisy dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz przepisy rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym. Istota sporu w tej sprawie dotyczy tego, czy zawarty w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości położonych w gromadzie Z. ogólny opis przejmowanego mienia K. W. (W.), narusza art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym w sposób rażący. Rażące naruszenie prawa to naruszenie wyraźnej nie budzącej wątpliwości normy prawa materialnego lub procesowego. Oczywistość naruszenia prawa polega na oczywistej sprzeczności między treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną.
Bezsporne jest w sprawie, że kwestionowane w postępowaniu nieważnościowym i później – wznowieniowym, orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. nie określało, jakie konkretnie grunty podlegały przejęciu na własność Państwa, wskazywało tylko ogólną powierzchnię przejmowanych gruntów w miejscowości Z. oraz wymienia listę osób – adresatów orzeczenia, tj. tych, których mienie Skarb Państwa przejął. Z orzeczenia tego nie wynika zatem jakie grunty konkretnych osób i o jakiej powierzchni zostały przejęte przez Państwo. Tak sporządzone orzeczenie pozostaje w oczywistej i rażącej sprzeczności zarówno z treścią obowiązującego w dacie jego wydania art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym z 1928 r., jak też z § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określania przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany .
Stosownie do art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r. przejęcie nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa możliwe było, gdy spełnione były kumulatywne następujące warunki: nieruchomość położona była w wymienionych powiatach i województwach, nieruchomość była nieruchomością ziemską i nie znajdowała się w faktycznym władaniu właściciela. Przepis ust. 2 art. 1 dekretu z 1949 r. uregulował dalsze przesłanki dokonywania nacjonalizacji. Przejście na własność nieruchomości w trybie powołanego dekretu nie następowało z mocy praw, lecz orzekały o tym organy administracji, a wydawane decyzje miały charakter konstytutywny. Z tego względu istotnym było, aby orzeczenie na podstawie którego dochodzić miało do zmiany w zakresie prawa własności, konkretyzowało nacjonalizowaną nieruchomość w sposób odpowiadający przepisom prawa. Wprawdzie przepisy wymienionego dekretu nie wskazywały elementów składowych omawianej decyzji, to jednak konieczność dokładnego wskazania przedmiotu decyzji, wynikała z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym stanowiącym, iż decyzja – obok innych elementów – powinna zawierać osnowę decyzji. Osnowa decyzji (orzeczenia) wydana na podstawie dekretu z 27 lipca 1949 r. powinna określać nieruchomość ziemską, do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa, a także wskazywać dane tej nieruchomości, obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy dane te były zatarte opis granic zespołu gruntów składających się na tę nieruchomość lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczały ten zespół gruntów. Żadnych z tych oznaczeń nie zawiera kwestionowane orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. Jak ponadto wynika z uzasadnienia tego orzeczenia powodem braku dokładnego sprecyzowania przedmiotu przejęcia były niezgodność danych wynikających z "katastru i hipoteki ze stanem faktycznym na gruncie". W istocie zatem nie jest wiadome, jakie konkretnie grunty zostały przejęte, skoro brak ich oznaczenia nie tylko przez określenie numerów ewidencyjnych, ale nawet przez opis ich granic. Z uzasadnienia kwestionowanego orzeczenia wynika, że istniały trudności w ustaleniu granic, a zatem zachodziły podstawy do zastosowania przepisów rozporządzenia wykonawczego do dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego. Przepisy dekretu z 27 lipca 1949 r. nie przewidywały przejmowania z mocy prawa tych gruntów, które nie były we władaniu właścicieli, lecz dopuszczały możliwość takiego przejęcia i nie mogły być traktowane jako podstawa nacjonalizacji gruntów przez wydanie orzeczeń administracyjnych, które orzekały o przejmowaniu areału wskazanego tylko co do wielkości powierzchni bez wyszczególnienia gruntów składających się na nieruchomość ziemską, należącą do danego właściciela. Zgodnie z art. 3 dekretu z 27 lipca 1949 r. to właścicielom nieruchomości przejętych na własność Państwa przysługiwała możliwość nabycia gruntów rolnych, a na poczet ceny nabycia zaliczana była wartość nieruchomości przejętej (art. 7 dekretu z 27 lipca 1949 r.), stąd dla zapewnienia właścicielom możliwości ubiegania się o grunty rolne na zasadach wymienionych w art. 5 dekretu z 27 lipca 1949 r. niezbędnym było wskazanie w decyzji o przejęciu gruntów danych dotyczących przejmowanej nieruchomości przez podanie danych co do ich powierzchni.
Wskazanie w decyzji tylko ogólnej powierzchni przejmowanych gruntów w danej miejscowości, bez opisu konkretnych działek gruntów, oznaczało nieokreślenie przedmiotu przejęcia, a więc brak istoty rozstrzygnięcia, co w konsekwencji rażąco naruszało przepisy art. 1 dekretu z 1949 r. oraz art. 75 ust. 1 cyt. rozporządzenia. Podobny pogląd został wyrażony w szeregu orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego, (por. wyroki NSA: z 29 listopada 1999 r., sygn. akt IV SA 1632/97, z 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 775/09, z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1350/12, z 12 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 3210/15, z 2 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 1219/15).
Tym samym przedmiot przejęcia nieruchomości należących do K. W. (W.) na rzecz Skarbu Państwa nie był w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r. określony (nie wskazano w nim konkretnych nieruchomości), wbrew wymogom wynikającym z treści art. 75 ust. 1 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym w związku z art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. Stanowiska tego nie podważa stwierdzenie organu, iż kwestionowane orzeczenie stanowiło podstawę założenia księgi wieczyste i wpisania jako właściciela Skarbu Państwa. W konsekwencji, w ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy. Zasadny jest zatem podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Niezasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 28 K.p.a. Nie ma wystarczających podstaw do twierdzenia, że Skarb Państwa Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo L. nie ma interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z dnia [...] grudnia 1954 r., skoro jest właścicielem nieruchomości, których to orzeczenie dotyczyło.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 P.p.s.a. Na koszty postępowania składa się: wpis od skargi (300 zł), koszty zastępstwa procesowego (480 zł), określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokatów (Dz. U. z 2015 r. poz. 1804).
W toku ponownie prowadzonego postępowania organ powinien uwzględnić prawidłową wykładnie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 75 rozporządzenia o postępowaniu administracyjnym, art. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. oraz § 1 rozporządzenia z dnia 16 września 1950 r., która została zaprezentowana w tym wyroku, a w szczególności, że osnowa orzeczenia wydanego na podstawie dekretu z 27 lipca 1949 r. powinna określać nieruchomość ziemską, do której tytuł prawny miał dany podmiot, który nie sprawował nad nią władztwa, a także wskazywać dane tej nieruchomości, obejmujące obszar, numery ewidencyjne działek, granice, a gdy dane te były zatarte opis granic zespołu gruntów składających się na tę nieruchomość lub wymienienie nieruchomości o ustalonych granicach, które bezpośrednio otaczały ten zespół gruntów.