IV SA/Wa 244/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2010-04-29
NSAAdministracyjneWysokawsa
reforma rolnadekret PKWNnieruchomościnieważność decyzjipodstawa prawnaTrybunał Konstytucyjnypostępowanie administracyjnewłaściwość sąduzespół pałacowo-parkowy

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz Wojewody dotyczących objęcia nieruchomości reformą rolną, uznając, że wydano je bez podstawy prawnej po utracie mocy obowiązującej § 5 rozporządzenia z 1945 r.

Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymującej w mocy decyzję Wojewody o objęciu zespołu pałacowo-parkowego reformą rolną na podstawie dekretu z 1944 r. Skarżący zarzucili błędną wykładnię i zastosowanie prawa materialnego oraz naruszenia proceduralne. Sąd, opierając się na postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego, stwierdził nieważność obu decyzji, uznając, że zostały wydane bez podstawy prawnej, ponieważ § 5 rozporządzenia z 1945 r., stanowiący podstawę orzekania, utracił moc obowiązującą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody stwierdzającą, że nieruchomość ziemska o charakterze zespołu pałacowo-parkowego podlegała reformie rolnej na podstawie dekretu PKWN z 1944 r. Skarżący podnosili zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych i materialnych, w tym błędnej wykładni art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W toku postępowania, w związku z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 marca 2010 r. (sygn. akt P 107/08), skarżący oraz uczestnik postępowania (Starosta) wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu braku podstawy prawnej i naruszenia właściwości. Sąd, podzielając stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, uznał, że § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1945 r., który stanowił podstawę do orzekania przez organy administracji w przedmiocie objęcia nieruchomości reformą rolną, utracił moc obowiązującą. W związku z tym, decyzje wydane na podstawie tego przepisu zostały uznane za wydane bez podstawy prawnej, co stanowiło podstawę do stwierdzenia ich nieważności na mocy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Sąd podkreślił, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, a wydanie decyzji na podstawie nieobowiązujących przepisów narusza zasady praworządności. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Ministra oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody, zasądzając jednocześnie zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, przepis ten utracił moc obowiązującą i nie może stanowić podstawy do wydania decyzji administracyjnej.

Uzasadnienie

Trybunał Konstytucyjny umorzył postępowanie w sprawie konstytucyjności § 5 rozporządzenia z 1945 r. z powodu utraty jego mocy obowiązującej. Rozporządzenie to miało charakter wykonawczy do dekretu o reformie rolnej i mogło służyć wyłącznie celowi przeprowadzenia tej reformy. W obecnym stanie prawnym, do orzekania o prawach rzeczowych dla osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (12)

Główne

Dekret o reformie rolnej art. 2 § ust. 1 lit. e

Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych, przechodziły na własność Państwa.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji, jeżeli ustali, że są one dotknięte wadą powodującą ich nieważność, w tym wydane bez podstawy prawnej.

Pomocnicze

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych § § 5

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej

Przepis ten stanowił podstawę do orzekania przez organy administracji o tym, czy dana nieruchomość podlegała działaniu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej. Sąd uznał, że przepis ten utracił moc obowiązującą.

k.p.a. art. 156 § par. 1 pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Przepisy dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, w tym wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości (pkt 1) lub bez podstawy prawnej (pkt 2).

k.p.a. art. 66 § par. 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis dotyczący zwrotu podania, który nie ma zastosowania w sprawach, gdzie właściwe są sądy powszechne.

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych do kontroli działalności administracji publicznej.

P.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądów administracyjnych nad działalnością administracji publicznej.

P.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 205

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.c. art. 2 § § 3

Kodeks postępowania cywilnego

Dotyczy przekazania sprawy do właściwości organów administracji lub sądów.

Konstytucja RP art. 190

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Utrata mocy obowiązującej § 5 rozporządzenia z 1945 r. przez Trybunał Konstytucyjny. Wydanie decyzji administracyjnych bez podstawy prawnej na skutek stosowania nieobowiązującego przepisu.

Odrzucone argumenty

Argumenty organów administracji dotyczące podlegania nieruchomości reformie rolnej na podstawie dekretu z 1944 r. (nie zostały merytorycznie rozpatrzone przez sąd).

Godne uwagi sformułowania

przepis ten obowiązywał jedynie przez pewien czas przestrzeń czasową obowiązywania rozporządzenia ograniczył cel dla jakiego rozporządzenie zostało wydane wydanie decyzji na podstawie nieobowiązujących przepisów prawa stanowi naruszenie zasad praworządności decyzje zostały wydane bez podstawy prawnej

Skład orzekający

Małgorzata Małaszewska-Litwiniec

przewodniczący

Grzegorz Czerwiński

członek

Teresa Zyglewska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych wydanych na podstawie przepisów, które utraciły moc obowiązującą, zwłaszcza w kontekście historycznych przepisów dotyczących reformy rolnej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z interpretacją przepisów o reformie rolnej i ich stosowaniem po utracie mocy obowiązującej kluczowego rozporządzenia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego wpływają na postępowania administracyjne i sądowe, nawet po latach, oraz jak ważne jest stosowanie aktualnych przepisów prawa.

Decyzje sprzed lat unieważnione przez sąd: kluczowy przepis stracił moc!

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wa 244/10 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2010-04-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-02-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński
Małgorzata Małaszewska-Litwiniec /przewodniczący/
Teresa Zyglewska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
art. 2 ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
par. 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156 par. 1 pkt 1 i 2, art. 66 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński, Sędzia WSA Teresa Zyglewska (spr.), Protokolant Izabela Urbaniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi W. C., I. B., W. C. i M. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących W. C., I. B., W. C. i M. C. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] stycznia 2010 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009 r. stwierdzającą, że nieruchomość położona we wsi P. o pow. 26,95 ha stanowiąca zespół pałacowo-parkowy, obejmująca obecnie działki nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...]
o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha,
nr [...] o pow. [...] ha, podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (dalej w skrócie: dekret).
Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podniósł, iż stosownie do art. 2 ust. 1 lit e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przechodziły nieruchomości ziemskie, stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych. Nieruchomości spełniające te warunki przechodziły na własność Państwa w całości i bez odszkodowania z mocy samego prawa z dniem wejścia w życie dekretu
o przeprowadzeniu reformy rolnej, tj. z dniem 13 września 1944 r.
Jak wynika z akt sprawy, nieruchomość ziemska "P." stanowiąca własność W. C. (pradziadka obecnego wnioskodawcy) posiadała [...] ha obszaru ogólnego, zapisana była w całości w jednej księdze wieczystej i nie posiadała wydzielonego z całości ani prawnie ani fizycznie kompleksu pałacowo-parkowego. Kompleks zabudowań mieszkalnych i gospodarczych, stanowił typowe dla majątków ziemskich zaplecze gospodarcze oraz miejsce zamieszkania właściciela, jego rodziny i służby. Wydzielenie tzw. "resztówki", składającej się z pałacu, parku i ogrodu oraz 2 budynków administracyjnych, 3 budynków dla służby, 2 czworaków, zniszczonego budynku ochronki oraz szeregu budynków typowo gospodarczych, nastąpiło dopiero po przejęciu majątku ziemskiego P. w 1945 r. na cele reformy rolnej.
Dalej Minister wskazał, iż z opisu zabudowy wynika, że działki na której położony był pałac i otaczający go park oraz pozostałe zaplecze budynków gospodarczych i mieszkalnych znajdowały się w jedynym kompleksie usytuowanym
na terenie nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Obiekty te były niezbędne do prowadzenia działalności rolniczej i były one funkcjonalnie
i gospodarczo powiązane z całym majątkiem ziemskim. To, że w skład tego kompleksu wchodziły: wozownia, spichlerz, furownia, rymarnia, wozówka, kuźnia, stajnie, stelmarnia, magazyny, szopy, chlewy, kurniki oraz garaże, przemawia, zdaniem organu, za istnieniem, a nie brakiem powiązania zespołu pałacowo-parkowego z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Nie można bowiem traktować wskazanych zabudowań jako istniejących w oderwaniu od pałacu i pozostałej nieruchomości. Zaspokajanie potrzeb mieszkaniowych przez właściciela majątku i jego rodzinę w pałacu też nie zmienia faktu, iż pałac ten był ośrodkiem zarządzania majątkiem, dokonywanym zresztą osobiście przez właściciela. Samo wyeksponowanie pałacu wraz z otaczającym go parkiem nie może być traktowane, w ocenie Ministra, jako oznaka powiązania funkcjonalnego
z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej. Było to bowiem zjawisko typowe dla majątków ziemskich.
Wobec powyższego Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody orzekającą o podpadaniu przedmiotowego zespołu pałacowo-parkowego pod działanie art. 2 ust. 1 lit. 3 dekretu.
Z rozstrzygnięciem Ministra nie zgodzili się W. C., I. B., W. C. oraz M. C. i wywiedli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji
z dnia [...] stycznia 2010 r.
Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
1. prawa procesowego, tj. art. 77, 7, 10, 15 i 107 § 3 kpa, poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i brak rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie, ustalenie stanu faktycznego sprzecznego z zebranym materiałem dowodowym, zaniechanie zawiadomienia strony
o zakończeniu postępowania i nie danie możliwości wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego, brak zamieszczenia
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji istotnych motywów rozstrzygnięcie i brak wskazania, które z dowodów organ uznał za wiarygodne i na nich oparł swoje rozstrzygnięcie, a które dowody, w ocenie Ministra, nie mogą stanowić podstawy wydania decyzji i dlaczego;
2. prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit e dekretu poprzez jego błędna wykładnię i niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że kompleks pałacowo-parkowy stanowił nieruchomość ziemską podlegającą działaniu dekretu i pozostawał
w funkcjonalnym związku z majątkiem ziemskim P., a także naruszenie
art. 1 w zw. z art. 15 dekretu poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że kompleks pałacowo-parkowy podpada pod cele reformy rolnej, w sytuacji gdy nigdy nie był wykorzystywany na cele wskazane w dekrecie.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 7 kwietnia 2010 r. skarżący zmienili zakres żądania skargi i wnieśli alternatywnie, o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 1 marca 2010 r. sygn. akt
P 107/08. Zdaniem skarżących zaskarżona decyzja jak i decyzja z [...] czerwca
2009 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości jak również bez podstawy prawnej (art. 156 § 1 p[kt 1 i 2 kpa).
Uczestnik postępowania – Starosta Powiatu [...], w piśmie procesowym z 27 kwietnia 2010 r., także w związku z w/w postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji z powodu niedopuszczalności drogi administracyjnej – braku kompetencji organów administracji publicznej do orzekania, czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit e dekretu
z 1944 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami
m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ((Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. - zarzutami i wnioskami skargi, stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2010r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009r.
Przechodząc do rozważań prawnych, które stanowiły oparcie rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zauważyć należy, że podstawę rozstrzygnięcia dla organów administracji stanowił § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej( Dz. U Nr 10, poz. 51 ze zm.). Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w uchwale z dnia 5 czerwca 2006r. I OPS 2/06, stwierdził, iż " przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnych o tym czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej ( Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).
Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 marca 2010r. wydanym w sprawie P 107/08 po rozpoznaniu pytania prawnego czy § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej( Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.) w zakresie, w jakim na jego mocy orzekanie w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskich pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przekazano do kompetencji organu administracji publicznej, jest zgodny z art. 92 ust. 1 Konstytucji, umorzył postępowanie ze względu na utratę mocy obowiązującej aktu normatywnego w zakwestionowanym zakresie przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał.
W uzasadnieniu powyższego postanowienia Trybunał Konstytucyjny podkreślił, iż istnieją rozbieżności w orzecznictwie dotyczące stosowania § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r.o przeprowadzeniu reformy rolnej, albowiem orzecznictwo sądów administracyjnych i sądów powszechnych w tym zakresie nie jest jednolite. Sądy powszechne bowiem nie uważają się za właściwe do dokonywania ustaleń co do podpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, uznając, że dokonanie tych ustaleń przekazane zostało do trybu postępowania administracyjnego na podstawie art. 2 § 3 k.p.c.
Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego nie był on uprawniony do orzekania o konstytucyjności § 5 rozporządzenia z 1945r., albowiem przepis ten obowiązywał jedynie przez pewien czas, a w dacie wydania postanowienia przez Trybunał nie był przepisem prawa powszechnie obowiązującego. Trybunał Konstytucyjny wywodził, że przestrzeń czasową obowiązywania rozporządzenia ograniczył cel dla jakiego rozporządzenie zostało wydane. Rozporządzenie to mogło służyć wyłącznie celowi, jakim było przeprowadzenie reformy rolnej zgodnie z przepisami dekretu, a zatem wyłącznie w okresie w którym przeprowadzana była reforma rolna. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wyraźne uchylenie tego przepisu nie jest konieczne ponieważ regulował on wyłącznie postępowania w ramach działań nacjonalizacyjnych, jakimi było przeprowadzanie reformy rolnej. Trybunał podkreślił, że obowiązywanie nie jest tożsame z derogacją aktu normatywnego. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego cezurę dla reformy rolnej, a zatem i dla obowiązywania zakwestionowanego przepisu stanowił rok 1958, kiedy to weszła w życie ustawa mocą której doszło do przejścia z mocy prawa na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych objętych we władanie Państwa do dnia wejścia w życie tej ustawy to jest do 5 kwietnia 1958r. Uregulowanie to nie dotyczyło jednak nieruchomości wadliwie przejętych na podstawie dekretu o reformie rolnej, a co za tym idzie dochodzenie praw dotyczących tych nieruchomości jest dopuszczalne w obecnym stanie prawnym. Jednakże zdaniem Trybunału Konstytucyjnego rozporządzenie z 1945r., które miało charakter wykonawczy do dekretu, nie może być obecnie stosowane. Paragraf 5 rozporządzenia z 1945r. nie może być dla organów administracji podstawą do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej podpadanie nieruchomości ziemskiej pod przepisy dekretu o reformie rolnej.
Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że w aktualnym stanie prawnym do orzekania o prawach rzeczowych dla osób pozbawionych nieruchomości w ramach reformy rolnej właściwe są sądy powszechne zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 1 k.p.c. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego § 5 rozporządzenia z 1945r. nie ma mocy obowiązującej, a co za tym idzie nie stanowi szczególnej regulacji o jakiej mowa w art. 2 § 3 k.p.c. na podstawie, której orzekanie w przedmiocie podpadania pod działanie dekretu o reformie rolnej mogłoby zostać przekazane organom administracji publicznej.
Rozpoznając powyższą sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Warszawie miał na względzie zapis art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, z którego wynika, iż orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem postanowienie Trybunału Konstytucyjnego
z dnia 1 marca 2010r. nie mogło zostać nieuwzględnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie.
Przyjęcie zaś stanowiska, iż § 5 rozporządzenia z 1945r. jest przepisem nieobowiązującym prowadzi do konieczności stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2010r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2009r.
Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji, jeżeli ustali że są one dotknięte jedną z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach. Sąd administracyjny jest obowiązany stwierdzić nieważność decyzji jeżeli ustali zaistnienie wady powodującej ich nieważność, nie badając wpływu tej wady na treść zaskarżonej decyzji, co też Wojewódzki Sąd Administracyjny uczynił ( por. Komentarz. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak – Molczyk, Marta Romanska, Wydanie 2, s. 528).
W rozpoznawanej sprawie rozważyć należy, która z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. zaistniała w chwili wydania obydwu decyzji, a w szczególności czy oparcie decyzji na nieobowiązującym § 5 rozporządzenia z 1945r. stanowi podstawę do stwierdzenia ich nieważności w trybie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. czy też art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rozstrzygnąć więc należy, czy decyzje zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości ( art. 156 § pkt 1 k.p.a.), czy raczej wydane zostały bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie
w rozpoznawanej sprawie nie można mówić o wadzie zaskarżonej decyzji jak
i utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody ...] o z dnia [...] czerwca 2009r. w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., to jest stwierdzić, iż wydane one zostały
z naruszeniem przepisów o właściwości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela w całości stanowisko, iż błędne jest powoływanie się na niewłaściwość jako podstawę nieważności w sytuacji, gdy decyzja rozstrzyga sprawę nienależącą do postępowania administracyjnego.
W takim wypadku decyzja pozbawiona jest podstawy prawnej ( M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, s. 892). Zauważyć należy, że w takiej sytuacji nie pojawia się problem właściwości organu skoro dana sprawa nie ma charakteru administracyjnego. (G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, LEX, 2007, wyd. II).
W takiej sytuacji w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyjąć należy, że zarówno zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009r. zostały wydane bez podstawy prawnej. Podzielić należy pogląd zawarty w komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego ( G. Łaszczyca, A. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz. Tom II. Komentarz do art. 104-269, LEX, 2007, wyd. II), iż podstawą prawną decyzji może być norma prawa materialnego ( wyjątkowo – procesowego) ustanowiona aktem powszechnie obowiązującym. Decyzja jest wydana bez podstawy prawnej, gdy albo nie ma przepisu prawnego, który umocowuje administrację do działania, albo też przepis ten nie spełnia wymagań podstawy prawnej działania organów administracji, polegającego na wydaniu decyzji administracyjnej ( por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wydanie 9, Warszawa 2008r., s. 757).
Brak podstawy prawnej nie musi odnosić się do prawa materialnego . Brak podstawy prawno procesowej należy traktować jako spełnienie przesłanki zakreślonej art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Ma to miejsce także w przypadkach, kiedy organ prowadzący postępowanie nie dysponując podstawą prawną do rozstrzygnięcia określonej kwestii w drodze decyzji, w takiej właśnie formie rozstrzyga sprawę.
Zgodzić należy się z tezą zawartą wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1983r. ( I SA 1294/82, ONSA 1983, nr 1), iż przez brak podstawy prawnej rozumie się fakt, że decyzja rzeczywiście podstawy takiej nie posiada, nie zaś to, iż jej nie wymienia bądź wymienia niewłaściwy przepis. Podzielić należy pogląd, że termin "brak podstawy prawnej" na podstawie orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego oznacza także wydanie decyzji administracyjnej poza sferą regulacji prawnej ( por. H. Poleszak, Stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej w postępowaniu przed NSA, NP. 1984, nr 1, s. 22 – 23).
Podkreślić przy tym należy, że wydanie decyzji na podstawie nieobowiązujących przepisów prawa stanowi naruszenie zasad praworządności ( por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 13 maja 2009r., III SA/Wr 567/08, LEX nr 533866).
Mając na względzie powyższe rozważania stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] stycznia 2010r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2009r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oparte zostało o treść art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jako wydanych bez podstawy prawnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w pełni podziela zapatrywanie Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z dnia
12 lutego 2008r. ( II OSK 2042/06, LEX nr 394025), iż "postępowanie może być bezprzedmiotowe z przyczyn prawnych – gdy okaże się że nie ma normy prawnej udzielającej organowi administracji publicznej kompetencji do wydania decyzji administracyjnej, lub z przyczyn faktycznych uzasadniających według hipotezy normy prawnej kompetencje organu administracji publicznej do wydania decyzji administracyjnej."
W ocenie Sądu orzekającego postępowanie w rozpoznawanej sprawie winno być przez organ administracji umorzone. Na marginesie dodać należy, że w myśl art. 66 § 3 k.p.a. organ nie jest uprawniony do zwrotu podania wnoszącemu w sprawie dotyczącej niniejszego wniosku, albowiem sądy powszechne są właściwe jedynie do orzekania odnośnie kwestii dotyczących pozwów o ustalenie prawa własności, wydanie nieruchomości czy też zasądzenie odszkodowania, a nie w zakresie rozstrzygania jedynie samej kwestii podlegania nieruchomości pod dekret
o reformie rolnej.
Wobec stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji utrzymanej nią w mocy z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu i które wskazane zostały w uzasadnieniu wyroku zbędne było odnoszenie się do zarzutów podniesionych
w skargach.
Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 2, art. 200 i art. 205 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI