IV SA/WA 2369/18

IV SA/Wa 2369/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-12-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-08-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anita Wielopolska
Anna Sękowska /przewodniczący sprawozdawca/
Anna Sidorowska-Ciesielska
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 57/21 - Wyrok NSA z 2022-10-05
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anna Sękowska (spr.), Sędziowie asesor WSA Anna Sidorowska-Ciesielska, sędzia WSA Anita Wielopolska, Protokolant sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi Z. K. i G. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na nabycie nieruchomości rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących Z. K. i G. K. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z [...] lipca 2018 r., Nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z [...] kwietnia 2018r. nr [...], odmawiającą wyrażenia zgody na nabycie przez Z. K. i G. K. nieruchomości rolnej o pow. 0,4143 ha, stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...], położoną w obrębie [...], gmina [...], woj. [...], dla której Sąd Rejonowy [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...].
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z [...] czerwca 2017r. Z. K. i G. K. wystąpili do Oddziału Terenowego we [...] ówczesnej Agencji Nieruchomości Rolnych o wydanie – na podstawie art. 2a ust. 4 pkt 2 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego – zgody na nabycie prawa własności ww. nieruchomości rolnej.
Prezes Agencji Nieruchomości Rolnych wezwał wnioskodawców do przedłożenia m. in. dokumentów potwierdzających posiadanie kwalifikacji rolniczych oraz że nabywcy dają rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej.
Wnioskodawcy przedłożyli oświadczenia dotyczące m. in.: rękojmi należytego prowadzenia przez wnioskodawców działalności rolniczej poprzez dalszą pielęgnację istniejącego na działce sadu i ogrodu wraz z zobowiązaniami do zamieszkiwania w okresie 5 lat od dnia nabycia objętej wnioskiem nieruchomości, na terenie gminy, na obszarze której położona jest jedna z nieruchomości, która wejdzie w skład tworzonego gospodarstwa rolnego oraz o tym, że wnioskodawcy nie są rolnikami indywidualnymi i nie posiadają żadnych użytków rolnych.
Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2018r. odmówił wyrażenia zgody na nabycie przez wnioskodawców objętej ww. nieruchomości rolnej. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że nabywcy nie udowodnili, że posiadają kwalifikacje rolnicze w rozumieniu, co uniemożliwia wydanie zgody na nabycie nieruchomości.
Państwo Z. i G. K. reprezentowani przez radcę prawnego D. K. odwołali się od ww. decyzji wskazując, że strony zawarły umowę przedwstępną nabycia nieruchomości w dniu [...] lutego 2017r. W międzyczasie zmieniły się przepisy, wprowadzając wymóg uzyskania zgody na nabycie nieruchomości rolnej. Wnioskodawcy nie są rolnikami indywidualnymi, ale zamierzają utrzymywać istniejący na objętej wnioskiem działce ogród i sad wokół sąsiedniej działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym, którą już nabyli.
Organ odwoławczy rozpatrując odwołanie wyjaśnił, że obrót nieruchomościami rolnymi podlega przepisom ustawy z dnia 11 kwietnia 2003r. o kształtowaniu ustroju rolnego (jedn. tekst Dz. U. z 2017r., poz. 2196). Wyjaśnił także, że zgodnie z art. 2 pkt 1 ustawy, nieruchomością rolną jest nieruchomość rolna w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele inne niż rolne. Natomiast zgodnie z art. 461 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016r., poz. 380), nieruchomościami rolnymi (gruntami rolnymi) są nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej i zwierzęcej, nie wyłączając produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. W ocenie organu, w niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego bowiem w rozumieniu art. 2 pkt 1 tej ustawy, nieruchomością rolną jest także nieruchomość częściowo przeznaczona w planach zagospodarowania przestrzennego na cele rolne, a częściowo na inne niż rolne, jak to ma miejsce w rozpatrywanej sprawie.
Dalej organ wskazał, że z art. 2a ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju wynika, że nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny. Jednocześnie stosownie do art. 2a ust. 4 pkt 2 ww. ustawy, nabycie nieruchomości rolnej przez inne podmioty może nastąpić za zgodą Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, wyrażoną w drodze decyzji administracyjnej, wydanej na wniosek osoby fizycznej zamierzającej utworzyć gospodarstwo rodzinne, która: a) posiada kwalifikacje rolnicze albo której przyznano opisaną tu pomoc; b) daje rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej; c) zobowiąże się do zamieszkiwania w okresie 5 lat od dnia nabycia nieruchomości na terenie gminy, na obszarze której położona jest jedna z nieruchomości rolnych, która wejdzie w skład tworzonego gospodarstwa rodzinnego.
Zgoda na nabycie nieruchomości rolnej na podstawie wskazanego przepisu może mieć miejsce wyłącznie po spełnieniu łącznie wszystkich wymienionych w nim przesłanek. W rozpatrywanej sprawie potencjalni nabywcy nie wykazali, że spełniają łącznie ww. przesłanki, gdyż nie wykazali, że posiadają kwalifikacje rolnicze albo że przyznano im pomoc ze środków Unii Europejskiej pod warunkiem ich uzupełnienia.
Dodatkowo organ wyjaśnił, że odwołujący złożyli wniosek na podstawie art. 2a ust. 4 pkt 2 ustawy, a więc aby utworzyć gospodarstwo rodzinne. Zgodnie z definicją zawartą w art. 5 ust. 1 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego, za gospodarstwo rodzinne uważa się gospodarstwo rolne prowadzone przez rolnika indywidualnego, w którym łączna powierzchnia użytków rolnych jest nie większa niż 300 ha. Przepis art. 2 pkt 2 ustawy przewiduje z kolei, że przez gospodarstwo rolne należy rozumieć gospodarstwo rolne w rozumieniu Kodeksu cywilnego, w którym powierzchnia nieruchomości rolnej jest nie mniejsza niż 1 ha. Złożony w sprawie wniosek dotyczy wyrażenia zgody na nabycie nieruchomości o pow. 0,4143 ha, a sami wnioskodawcy oświadczyli, że nie są rolnikami indywidualnymi i nie posiadają innych użytków rolnych. Wobec tego nabycie przez wnioskodawców nieruchomości objętej wnioskiem nie prowadziłoby do utworzenia gospodarstwa rodzinnego, zgodnie z dyspozycją art. 2a ust. 4 pkt 2 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego.
Skargę na wskazaną na wstępie decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli Z. i G. K., w których imieniu działa radca prawny D. K. Zaskarżonej decyzji zarzucili:
- naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez naruszenie art. 7 kpa polegające na błędnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy i pominięciu słusznego interesu obywateli i interesu społecznego,
- naruszenie podstawowych zasad prawnych poprzez błędną wykładnię obowiązujących przepisów prawa i nie uwzględnienie zasad współżycia społecznego,
- naruszenie wykładni art. 2a ust.4 pkt 2 ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego poprzez uznanie, że tylko rolnik indywidualny może nabyć nieruchomość rolną a nie że nabycie nieruchomości rolnej przez inne podmioty może nastąpić za zgodą Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wyrażoną w drodze decyzji administracyjnej.
Mając na uwadze tak sformułowane zarzuty, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i o przekazanie sprawy do organu I instancji celem ponownego rozpoznania przedmiotowej sprawy.
W uzasadnieniu skargi zwrócono uwagę, że nieruchomość którą chcą nabyć wnioskodawcy to ogród i sad a nie pola uprawne. Dla przedmiotowej sprawy opieka nad sadem i ogrodem nie wymaga kwalifikacji rolnej. Gdyby sad i ogród wokół domu wnioskodawcy miał powierzchnię mniejszą niż 0,3 ha to kwalifikacje rolne w ogóle by nie były potrzebne do jego utrzymania. Ale, że sad i ogród ma łączną powierzchnię 0,4143 ha to aby taki ogród i sad utrzymać trzeba być rolnikiem lub mieć co najmniej kwalifikacje rolnicze.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej uchylenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie, albowiem organ nie ustalił istotnych w sprawie okoliczności.
Mianowicie, jak zasadnie podnosi organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stosownie do przepisów ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (jedn. tekst Dz. U z 2018 r., poz. 1089 ze zm.) za nieruchomość rolną uważa się nieruchomość rolną w rozumieniu Kodeksu cywilnego, z wyłączeniem nieruchomości położonych na obszarach przeznaczonych w planach zagospodarowania przestrzennego na cele inne niż rolne (art. 2 pkt 1 ww. ustawy). Tak zredagowana ustawowa definicja nieruchomości rolnej oznacza, że nieruchomość objęta w mpzp przeznaczeniem innym niż na cele rolne, nie stanowi nieruchomości rolnej w rozumieniu tej ustawy. Jest to kwestia o tyle istotna, że w niniejszej sprawie nieruchomość objęta wnioskiem położona jest na terenie, na którym obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (uchwała Nr [...] Rady Miasta i Gminy [...] z [...] listopada 2003 r., ogłoszona w Dz. Urz. Woj. [...] Nr [...], poz. [...]). Zgodnie ze znajdującym się w aktach sprawy zaświadczeniem Burmistrza Miasta i Gminy [...] z [...] lutego 2017 r., Nr [...], przedmiotowa nieruchomość położona jest na terenach oznaczonych symbolami: 10.MN.13 (przeznaczenie podstawowe : zabudowa mieszkaniowa jednorodzinna) oraz 10.RP.24 (przeznaczenie: tereny rolne).
Zauważyć trzeba jednocześnie, że stosownie do brzmienia art. 1a pkt 1 lit b omawianej ustawy, jej przepisów nie stosuje się do nieruchomości rolnych o powierzchni mniejszej niż 0,3 ha. Skoro tak, to w sytuacji, gdy nieruchomość rolna o której nabycie wystąpili wnioskodawcy o powierzchni 0,4143 ha, w części przeznaczona jest w mpzp na cele inne niż rolne, to rolą organu było ustalenie powierzchni jaką ma część nieruchomości przeznaczona na cele inne niż rolne. Może się bowiem okazać, że powierzchnia przeznaczona na cele rolne nie przekracza powierzchni 0,3 ha. W takim zaś razie ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego nie będzie miała zastosowania. Organ nie ustalając powyższej okoliczności, dopuścił się naruszenia art. 7 i 77 k.p.a., a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Wyjaśnić w tym miejscu należy, że organ przyjął, że ustawa o kształtowaniu ustroju rolnego znajduje zastosowanie bowiem część nieruchomości objętej wnioskiem przeznaczona jest w planie miejscowym na cele rolne. Niewątpliwie należałoby zgodzić się z takim stanowiskiem, jednak tylko w przypadku gdy owa przeznaczona na cele rolne część nieruchomości przekracza areał określony w art. 1a pkt 1 lit. b omawianej ustawy. Tylko bowiem wówczas omawiana ustawa może znaleźć zastosowanie. Ponownie zatem rozpatrując sprawę organ będzie zobowiązany do zbadania wskazanej powyżej okoliczności i stosownie do poczynionych ustaleń, wydania odpowiedniego rozstrzygnięcia.
Z uwagi na fakt, iż powyższa kwestia ma fundamentalne znaczenie w ocenie Sądu odnoszenie się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze jest przedwczesne. Mając na uwadze, iż sąd administracyjny jedynie kontroluje prawidłowość działań organów administracji a postępowanie przed nim nie jest kontynuacją sprawy administracyjnej. Z tych względów brak jest podstaw do dokonania przez sąd ocen o charakterze materialnoprawnym i rozstrzygania podnoszonych w skardze kwestii skoro w postępowaniu administracyjnym wystąpiły uchybienia procesowe wymagające ponownego wydania decyzji administracyjnej przez organ odwoławczy.
Z powyższych względów Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (jedn. tekst. Dz. U z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.).
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy, przy czym na sumę kosztów zasądzonych w punkcie 2 sentencji wyroku składa się kwota 200 zł uiszczona tytułem wpisu sądowego od skargi i wysokość kosztów zastępstwa procesowego przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji w kwocie 480 zł, zgodnie z art. 205 § 2 wskazanej ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i § 16 rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2015 r., poz.1804).