IV SA/WA 230/06

IV SA/Wa 230/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-09-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-02-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Wójcik.
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Marian Wolanin
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), Sędziowie asesor WSA Agnieszka Wójcik, asesor WSA Marian Wolanin, Protokolant Katarzyna Tomiło, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2006 r. sprawy ze skargi A. B., E. N., A. R., A. de V., J. de V. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2005 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz A. B., A. N., A. R., A. de V. i J. de V. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] grudnia 2005r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005r., którą umorzone zostało postępowanie w sprawie stwierdzenia, iż część nieruchomości ziemskiej "D.", działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...], objęta księgą wieczystą KW nr [...] oraz nieruchomość objęta księgą wieczystą KW nr [...], nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Według tego przepisu na cele reformy rolnej przejmowano nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa a przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu to jest z dniem 13 września 1944r. Zaistnienie skutków rzeczowych w postaci przejścia majątku ziemskiego na własność Państwa nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej.
Organ wskazał, że § 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przewidywał dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Wniosek taki w myśl § 5 powołanego rozporządzenia rozpoznawany był w postępowaniu administracyjnym, a rozstrzygnięcie zapadało w formie decyzji administracyjnej wydawanej przez wojewódzki urząd ziemski.
Zdaniem organu zestawienie treści uregulowań zawartych w § 5 i w § 6 rozporządzenia daje podstawę by uznać, iż decyzja przewidziana w § 5 tego rozporządzenia dotyczyć może wyłącznie kwestii podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki nieruchomość obejmuje. W związku z powyższym organ uznał, iż przewidziana w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu z uwagi na wielkość jej areału, nie może natomiast dotyczyć jedynie części nieruchomości.
Ponadto organ wskazał, że złożony w niniejszej sprawie wniosek o ustalenie, , że wymieniona w nim część nieruchomości nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku części nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie z dyspozycją art. 2 § 1 i art. 3 kpc do rozpoznawania spraw cywilnych, co do zasady, powołane są sądy powszechne.
W związku z tym, że w przepisach administracyjnego prawa materialnego brak jest normy kompetencyjnej, upoważniającej organ do podjęcia rozstrzygnięcia dotyczącego podpadania pod działanie reformy rolnej na podstawie art. 2 ust 1 lit. e) dekretu co do części nieruchomości ziemskiej, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, iż rozstrzygnięcie organu I instancji jest w pełni uzasadnione. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 105 kpa.
W obszernej skardze na wyżej opisaną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skarżący, będący następcami prawnymi byłego właściciela A. B.: A. B., E. N., A. R., A. de V. oraz J. de V., wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 2005r. a także o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucili:
-naruszenie art. 10 § 1 oraz art. 81 kpa polegające na zaniechaniu powiadomienia przez organ administracji stron postępowania o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym;
-naruszenie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005r. w związku z błędnym stwierdzeniem, iż przepis § 5 rozporządzenia nie daje podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w innych sprawach, aniżeli rozstrzygnięcia o prawach rzeczowych (własności) do nieruchomości ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej z
uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego, w tym do ustalenia przez organ administracyjny, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter jest nieruchomością ziemską i nie stanowi części składowej majątku ziemskiego;
-naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e) oraz art. 2 ust. 2 dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię ignorującą ugruntowane orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego, a polegająca na braku jakichkolwiek ustaleń w zakresie okoliczności, czy przedmiotowa nieruchomość nie będąca częścią majątku ziemskiego, albowiem nie znajdowały się na niej żadne urządzenia służące do produkcji rolnej, jak również nie zamieszkiwała na niej służba folwarczna, mająca niegdyś charakter wyłącznie reprezentatywny, znajdująca się w sąsiedztwie dworu i jednocześnie jako park stanowiąca jego ozdobę, stanowiła cześć "nieruchomości ziemskiej" w rozumieniu tego przepisu i to "funkcjonalnie związaną" z pozostała częścią majątku;
-błędną interpretację art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przez stwierdzenie, że wszelkie nieruchomości spełniające warunki dotyczące areału określone w powyższym przepisie przechodziły z mocy samego prawa na własność Skarbu Państwa, niezależnie od ich przeznaczenia;
-niewyjaśnienie istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności poprzez zaniechanie ustalenia, czy objęte wnioskiem grunty "były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej" przez rolników małorolnych i czy nadawały się do "nadziałów";
- naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonej decyzji z uwagi na: niedostateczne ustalenie faktów oraz ich znaczenia według obowiązujących przepisów prawa; niedostateczne wyjaśnienie przepisów prawa stanowiących podstawę prawną rozstrzygnięcia organu administracyjnego I i II instancji, a w szczególności poprzestanie na powołaniu się na nieprawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, bez przytoczenia jakiegokolwiek ich uzasadnienia oraz lakonicznym stwierdzeniu, iż organy administracji nie mogą orzekać, że części nieruchomości z uwagi na swój charakter nie są nieruchomościami ziemskimi, a tym samym nie podlegają pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; nie przedłożenia wraz z zaskarżoną decyzją odpisów powołanych w niej nieprawomocnych wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: z dnia 17 listopada 2004 r. (sygn. akt IV SA/Wa 411/04) oraz z dnia 15 grudnia 2004r. (sygn. akt: IV SA/Wa
353/04), podczas gdy nie zostały one oficjalnie opublikowane, a ich treść, w szczególności podstawa prawna powołanych orzeczeń wraz ze szczegółowym uzasadnieniem, nie są i nie mogą być znane skarżącym;
-naruszenie art. 6 kpa, art. 7 kpa i art. 8 kpa polegające na całkowitym pominięciu powszechnie obowiązujących przepisów prawa, a w szczególności art. 168 i art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz ich utrwalonej wykładni, poprzez wydanie przez organ I i II instancji decyzji tylko i wyłącznie w oparciu o interpretację przepisów wykonawczych do dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r., a zwłaszcza rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN, zawartą w wyżej wymienionych nieprawomocnych wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podczas gdy zgodnie z art. 170 powołanej ustawy dopiero "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. ";
-naruszenie art. 105 § 1 kpa poprzez jego zastosowanie, podczas gdy w sprawie nie zaistniały okoliczności powodujące bezprzedmiotowość postępowania.
Uzasadniając skargę skarżący ponieśli, że rozstrzygnięcie zaskarżonej decyzji, jak również argumentacja podana w jej uzasadnieniu jest nieprawidłowa i nie znajduje podstaw w obowiązujących przepisach prawa. Zarzucili organowi odwoławczemu, iż prowadząc postępowanie organ ten zaniechał obowiązku umożliwienia stronom zapoznania się oraz wypowiedzenia się co do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, czym naruszył ich prawa jako stron postępowania.
Wskazali, że inicjujący postępowanie administracyjne wniosek z dnia 13 października 2004r. został złożony do Wojewody [...] zgodnie z bogatym, kilkunastoletnim oraz jednolitym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie, Sądu Najwyższego oraz organów administracyjnych I i II instancji. Zdaniem skarżących, skierowanie sprawy objętej żądaniem przedmiotowego wniosku na drogę postępowania administracyjnego jest zatem zgodne ze stanowiskiem polskiej judykatury odnośnie orzekania organów administracyjnych w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN.
Skarżący podnieśli, że organy obu instancji w swoich rozstrzygnięciach przyjęły, iż sprawa podlegała jurysdykcji sądu cywilnego. W ocenie skarżących treść § 5 rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej nie daje podstawy do przyjęcia właściwości sądu powszechnego w przedmiocie uznania, czy nieruchomość podlega działaniu dekretu PKWN o reformie rolnej, co oznacza, iż interpretacja tego przepisu dokonana przez Wojewodę [...] i zaakceptowana przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest całkowicie błędna i nie znajduje jakiegokolwiek uzasadnienia. Według skarżących treść przepisów zarówno dekretu, jak i rozporządzenia wykonawczego wskazuje na wyłączną kompetencję organów administracji w zakresie orzekania, czy nieruchomość podlega lub nie podlega reformie rolnej, przy czym orzeczenie powinno zapaść po przeprowadzeniu stosownego postępowania administracyjnego. Podnieśli również, iż wyjaśnienia organu I instancji zaakceptowane następnie przez organ II instancji w tym zakresie zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji są niespójne i wewnętrznie sprzeczne.
Skarżący wskazali, iż dla poparcia tez wyrażonych w decyzjach organy powołały się na nieprawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podczas, gdy tylko wyrok prawomocny zyskuje szczególną moc wiążącą, która sprawia, że na podmiotach wskazanych w art. 170 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ciąży obowiązek uwzględniania prawomocnego wyroku nie tylko co do faktu jego istnienia, ale również odnośnie treści rozstrzygnięcia, jakie jest w nim zawarte. Zatem zdaniem skarżących odmowa organu, co do merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku i umorzenie postępowania w sprawie jedynie na podstawie poglądów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrażonych w nieprawomocnych wyrokach jest ze wszech miar wadliwa. Również powołane przez organ I instancji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego i zastosowanie go jako podstawy rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy stanowi według skarżących o całkowitym niezrozumieniu przez Wojewodę [...] istoty sprawy. Orzeczenie to dotyczyło bowiem innego zagadnienia prawnego niż rozpoznawane w tej sprawie.
Według skarżących błędem jest także przyjęcie za podstawę prawną zaskarżonej decyzji przepisu art. 105 kpa z tej przyczyny, że w niniejszej sprawie nie zachodziły okoliczności mogące spowodować, że postępowanie stało się bezprzedmiotowe.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej i poparł argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem
zgodności z prawem. Natomiast art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wskazuje, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga jest uzasadniona i prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Podstawą prawną rozstrzygnięcia niniejszej sprawy przez organy administracji był art. 105 kpa, zgodnie z którym organ administracji ma obowiązek umorzyć postępowanie, jeżeli stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny niedopuszczalne. Za bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 kpa uznaje się natomiast postępowanie, w którym brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Tak w doktrynie jak i w orzecznictwie reprezentowany jest pogląd, że bezprzedmiotowe jest postępowanie prowadzone przez niewłaściwy organ a tym bardziej wtedy gdy organy administracji w ogóle nie są właściwe do rozpoznania sprawy ( tak m.in. Borkowski w Adamiak\Borkowki KPA Komentarz, 6,wyd.Warszawa 2005, Art. 105 Nb5). Organy administracji przyjęły, że wniosek skarżących o stwierdzenie, że określona nieruchomość nie podpada pod działanie przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi w istocie spór o prawa rzeczowe, dla rozpoznania których właściwy jest sąd powszechny a w konsekwencji uznały wszczęte postępowanie za bezprzedmiotowe.
Spór w niniejszej sprawie sprowadza się zatem w istocie do oceny, jaka droga -postępowania przed sądem powszechnym czy przed organami administracyjnymi jest właściwa do rozpoznania wniosku o stwierdzenie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na jej nierolniczy charakter.
Kwestia ta - w odniesieniu do zespołów pałacowo (dworsko)-parkowych była wielokrotnie przedmiotem rozważań przez sądy administracyjne. W efekcie powyższego w wyniku rozpoznania kasacji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2004 r. IVSA\Wa 353\04 wyłoniło się zagadnienie prawne, które zostało przedstawione do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi NSA. Rozpoznając zagadnienie prawne Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów dnia 5 czerwca 2006r. podjął uchwałę (IOPS 2\06), w której stwierdził, że przepis §5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym czy dana nieruchomość lub jej cześć
wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej( Dz.U. z 1945 r. nr 3 poz. 13 ze zm.).
W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że odwołanie się w §5 ust. 1 rozporządzenia "do art. 2 ust. 1 lit. e" podobnie jak to uczyniono w §6, 7 i innych tego rozporządzenia służy wskazaniu kategorii nieruchomości ziemskich przeznaczonych w dekrecie na cele reformy rolnej, w sprawach których przewidziano możliwość orzekania w drodze decyzji administracyjnej. Było o konieczne w celu identyfikacji, do której kategorii nieruchomości ma mieć zastosowanie ten tryb gdyż w dekrecie w art. 2 ust. 1 w punktach oznaczonych literami a, b, c, d, e określono 5 kategorii nieruchomości ziemskich przeznaczonych na cele reformy rolnej wyodrębnionych według kryterium podmiotowych i przedmiotowych. W każdej z tych kategorii nieruchomości określono różne przesłanki i kryteria, które decydują o przeznaczeniu nieruchomości na cele reformy rolnej. Tylko jedna z tych kategorii nieruchomości zamieszczona w punkcie pod lit. e została poddana możliwości orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy podlega działaniu przepisów dekretu. Zakres orzekania na podstawie §5 ust. 1 rozporządzenia nie wynika z samego tego przepisu ani z samego punktu oznaczonego lit. e lecz z całości obu tych przepisów, z pełnego ich brzmienia.
Przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ma charakter materialnoprawny w przeciwieństwie do §5 rozporządzenia, który ma charakter procesowy. Kryteria i warunki, jakie musi spełniać dana nieruchomość, o której mowa w §5 ust. 1 rozporządzenia zostały zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e. Dla pełnej rekonstrukcji normy prawnej zawartej w tym przepisie należy brać pod uwagę cele reformy rolnej i zapis dekretu, że dla ich realizacji mają być przeznaczone tylko nieruchomości ziemskie. A więc nie chodzi o wszystkie nieruchomości lecz o pewną ich grupę wyczerpująco wymienione w punktach a,b,c,d i e. Punkty a, b i c nie budzą raczej wątpliwości, że może tu chodzić o nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym tzw. grunty rolne skoro mają być przeznaczone na upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych oraz utworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej. Natomiast 2 następne punkty są wskazywane jako dające podstawę do przejmowania w ramach reformy rolnej innych nieruchomości niż ziemskie np. pałaców, dworów itp. Nie zwraca się natomiast uwagi na to, że mowa jest o zarezerwowaniu odpowiednich "terenów" na realizację określonych celów a nie zarezerwowaniu odpowiednich obiektów. Natomiast próbę zdefiniowania pojęcia nieruchomości ziemskiej dla potrzeb dekretu podjął Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 19.09.1990 r. ( W.3\89 OTK 1990 r. poz. 26 s.174). A zatem - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego -prawidłowe
odczytanie normy prawnej zawartej w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu powinno brzmieć, iż na własność Skarbu Państwa, bez żadnego wynagrodzenia, w całości, przechodzą bezzwłocznie tylko te nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym ( mogące być wykorzystane na cele wskazane w art. 1 część druga), które stanowią własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich łączy obszar przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich łączny rozmiar przekracza 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Takie rozumienie przepisu jednocześnie określa zakres przedmiotowy, w jakim powinny orzekać na podstawie §5 ust. 1 rozporządzenia wojewódzkie urzędy ziemskie o tym czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów dekretu. A zatem wydając decyzję administracyjną w trybie tego przepisu organ administracji publicznej -a nie sąd powszechny- powinien zbadać wszystkie okoliczności wyprowadzone w drodze wykładni z pełnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
NSA - w uzasadnieniu omawianej uchwały stanął na stanowisku, że przyjęcie poglądu, że organ jest uprawniony tylko do badania czy dana nieruchomość spełnia normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dopuszczałoby jednocześnie możliwość przejęcie na cele reformy rolnej nieruchomości, która nie była nieruchomością ziemską odpowiadającą celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu, czyli sprzeczne z prawem.
Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że z zestawienia przepisów §5 i 6 rozporządzenia nie można wyprowadzić jednoznacznego wniosku, że §5 dotyczyć może wyłącznie orzekania w odniesieniu do powierzchni gruntów, jakie obejmuje dana nieruchomość. Obowiązek przedstawienia dowodów stwierdzających dokładny obszar danej nieruchomości "z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju" może przemawiać również i za tym, że chodzi tu o sprawdzenie, oprócz norm obszarowych, także i tego czy jest to nieruchomość ziemska o charakterze rolniczym nadająca się do przeznaczenia na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu, na co wskazywałby użyty tam zwrot "użytków każdego rodzaju".
NSA zwrócił także uwagę na brzmienie ust. 1 §5 rozporządzenia, który określa przedmiot orzekania: " w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e". Użyty tam zwrot "nieruchomość" bez przymiotnika "ziemska" wskazuje, że nieruchomość, o której wyłączenie spod działania przepisów dekretu ubiega się strona jest nieruchomością ziemską należy również do zakresu tego postępowania. W przeciwnym razie gdyby w ramach postępowania wszczętego na podstawie §5 chodziło tylko o rozstrzygnięcie kwestii obszarowych użyto by terminu w ust. 1 tego przepisu "nieruchomość ziemska", bo
tylko taka mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej zgodnie z brzmieniem art. 2 ust. 1
lit. e.
Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny- jak wynika z uzasadnienia uchwały
przyjął, że przepisem szczególnym - w rozumieniu art. 2 §1 i art. 3 kpc - przekazującym
orzekanie o tym czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e
dekretu jest §5 rozporządzenia.
Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że przedmiotem wniosku skarżących z dnia 27 maja 2004r. ( wszczynającego postępowanie w niniejszej sprawie) jest nieruchomość położona w W. stanowiąca obecnie działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obrębu [...] objęte księgą wieczystą KW [...] o powierzchni 16,9143 ha oraz nieruchomość objęta księgą wieczystą KW nr [...] o powierzchni 3,1292 ha. Jak wynika z treści wniosku nieruchomość ta składała się z użytków i łąk a w części stanowiła ozdobny park. Dwór wraz z okalającymi go gruntami stanowił centrum życiowe rodziny B. i nie posiadał charakteru rolnego a zatem nie wchodził w skład nieruchomości ziemskiej. Nie był także częścią majątku ziemskiego albowiem nie znajdowały się tam żadne urządzenia służące do produkcji rolnej, jak również nie zamieszkiwała tam służba folwarczna.
A zatem przedstawiony we wniosku stan faktyczny i prawny był analogiczny do tego, na tle którego Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrujący kasację przedstawił do rozpoznania, zagadnienie prawne powiększonemu składowi.
Art. 187 §2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wskazuje, iż uchwała składu 7 sędziów jest wiążąca w danej sprawie. Jednocześnie jednak art. 269 tej ustawy określa tryb postępowania w sytuacji, gdy jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale podjętej w składzie 7 sędziów.
Analiza przepisu art. 269 prowadzi do wniosku, że uchwały składu siedmiu sędziów, całej Izby oraz uchwały pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążą nie tylko w danej sprawie, jak to stanowi art. 187 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skoro żaden inny sąd administracyjny nie może w innej rozpatrywanej sprawie odstąpić od oceny prawnej wyrażonej w uchwale wydanej w trybie przepisów art. 264 - 268 inaczej, niż przy zastosowaniu reguł wymienionych w art. 269 (tj. przedstawienia nowego zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi).
Mając na uwadze powyższe unormowanie Sąd - w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - wbrew dotychczasowej linii orzecznictwa sądowego w tym zakresie -
związany był poglądem prawnym prezentowanym w omówionej wyżej uchwale składu 7
sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.
W konsekwencji powyższego Sąd uznał za trafne zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 105 kpa oraz wskazanych wyżej przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez przyjęcie, że wniosek skarżących winien być rozpoznany na drodze postępowania przed sądem powszechnym. W wyniku tego decyzje te jako naruszające prawo należało wyeliminować z obrotu prawnego.
Natomiast -w świetle powyższych rozważań - za przedwczesne należało uznać odnoszenie się do pozostałych zarzutów zawartych w skardze. Rozpoznając ponownie sprawę organ będzie zobowiązany do oceny wniosku z uwzględnieniem wskazanych w uzasadnieniu uchwały z dnia 5 czerwca 2006 r. okoliczności.
W tym stanie rzeczy - na podstawie art. 145§1 pkt. 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.-Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach zostało oparte o treść art. 200 tej ustawy.