IV SA/Wa 2188/10

IV SA/Wa 2188/10 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2011-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-12-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Góra-Błaszczykowska /sprawozdawca/
Alina Balicka /przewodniczący/
Danuta Kania
Symbol z opisem
6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 775/11 - Wyrok NSA z 2012-05-29
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
art. 9 ust. 2
Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 16, art. 156 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 134 par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Balicka, Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Danuta Kania, Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 stycznia 2011 r. sprawy ze skargi K. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji - oddala skargę -
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zwany dalej Ministrem, decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1975 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] października 1975 r. orzekającej o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego bez budynków o powierzchni 28,71 ha, położonego we wsi D., gmina D., woj. [...], stanowiącego własność J. i S. małżonków P.
Ww. decyzja zapadła w następującym stanie sprawy.
Naczelnik Gminy w D. decyzją z dnia [...] października 1975 r. przejął z urzędu na własność Państwa za rentę gospodarstwo rolne bez budynków o powierzchni 28,71 ha, położone we wsi D., gmina D., woj. [...], stanowiące własność J. i S. P.
Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania S. P., decyzją z dnia [...] grudnia 1975 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Gminy w D. z dnia [...] października 1975 r.
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. rozstrzygnięć wystąpiła K. O.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2010 r. Minister odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w D. z dnia [...] października 1975 r. oraz utrzymującej ją w mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1975 r.
W wyniku wniosku K. O. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] października 2010 r. Minister utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] sierpnia 2010 r.
W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] października 2010 r. Minister wyjaśnił, że podstawę prawną decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] października 1975 r. stanowił art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21, poz. 118). Zgodnie z tym przepisem istniała możliwość przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę z urzędu, jeżeli wykazywało niski poziom produkcji rolnej, a prowadzący je rolnik przekroczył odpowiedni wiek (60 lat mężczyzna, 55 lat kobieta) lub zaliczony został do jednej z grup inwalidów.
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
Wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa poprzedzały dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze - prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie - ustalające, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę.
W rozpatrywanej sprawie, pierwszy warunek został spełniony, bowiem współwłaściciele osiągnęli na dzień wydania decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] października 1975 r. stosowny, wymagany ustawą, wiek – J. P. w dniu wydania ww. decyzji miał 62 lata, a S. P. miała 57 lat.
Organ podkreślił, że ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, nie definiowała określenia "wykazuje niski poziom produkcji rolnej". Na podstawie tej ustawy nie wydano przepisów wykonawczych precyzujących to określenie, jak również kwalifikowania gospodarstw rolnych. Na potrzeby postępowania prowadzonego w oparciu o art. 9 ust. 2 ww. ustawy posiłkowo wykorzystywano uregulowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Rozporządzenie to zostało wydane jako akt wykonawczy do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14).
W myśl § 1 ust. 1 przedmiotowego rozporządzenia za gospodarstwo rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawano gospodarstwo, w którym w okresie trzech lat:
* nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub
* plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych
plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym
* obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych
mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej.
W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył okoliczności wskazujące, że w dacie wydawania kwestionowanych decyzji omawiane gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej. M.in. ze znajdującego się w aktach sprawy arkuszu inwentaryzacyjnego nieużytkowanych lub źle użytkowanych gruntów rolnych, sporządzonego w dniu [...] lipca 1975 r. przez trzyosobowy zespół wynika, że 4,00 ha gruntów nie było użytkowanych rolniczo. Pozostałe grunty były źle zagospodarowane
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
od 10 lat, a poziom gospodarowania w przedmiotowym gospodarstwie był niższy od średniego poziomu we wsi o 50 %. W gospodarstwie znajdowało się 10 sztuk bydła. Ponadto na gospodarstwie ciążyło zadłużenie wobec Państwa w wysokości 154.676 zł. Obora była w średnim stanie, a dom i stodoła w bardzo słabym stanie. Jako przyczyny złego użytkowania gospodarstwa wskazano na brak zainteresowania gospodarstwem ze strony właściciela, jego następcy, jak również to, że żona właściciela pracowała poza gospodarstwem i nie zamieszkiwała w D. Komisja uznała, że nie ma perspektyw na prawidłowe prowadzenie gospodarstwa rolnego i hodowlanego przez właściciela. W konsekwencji uznano, że zasadnym jest przejecie gospodarstwa w zamian za rentę, gdyż brak jest zainteresowania gospodarstwem ze strony właściciela oraz jego syna.
W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż istniały przesłanki do przejęcia gospodarstwa w zamian za rentę. Zasadność tej konkluzji potwierdza m.in. pismo Naczelnika Gminy D. z dnia [...] września 1975 r., w którym stwierdzono, że w 1973 r. czyniono próby udzielenia pomocy ze strony służby rolnej, m.in. wprowadzono 10 szt. cieliczek oraz często lustrowano gospodarstwo. Z przywołanego pisma wynika również, że omawiane gospodarstwo w ostatnich latach było zaniedbane ze względu na to, że właściciel był inwalidą i nie przejawiał większego zainteresowania celem poprawienia sytuacji w gospodarstwie.
Minister podkreślił, iż faktu, że gospodarstwo rolne miało niski poziom produkcji nie negowali sami właściciele.
Przed podjęciem decyzji uzyskano opinię trzyosobowej komisji i sporządzono arkusz inwentaryzacyjny. W ocenie organu pomimo, że przywołany arkusz nie spełnia wszystkich warunków określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r., to naruszenia przepisów postępowania w tym zakresie nie można zakwalifikować jako rażącego naruszenia prawa.
W uzasadnieniu decyzji Minister odniósł się ponadto do postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez Wydział Kontroli Urzędu Wojewódzkiego na skutek interwencji Senatu, w którym stwierdzono uchybienia w prowadzonym w 1975 r. postępowaniu, a zwłaszcza niedostateczne udokumentowanie niskiego poziomu produkcji gospodarstwa, brak pełnego składu zespołu specjalistów lustrującego gospodarstwo w 1975 r. oraz brak opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej. Organ podkreślił, że ustalenia te nie mają charakteru decyzji, a stanowią jedynie opinię. Ponadto prowadzone postępowanie nadzwyczajne nie dotyczy ustalenia, czy gospodarstwo J. i S. małżonków P. powinno zastać przejęte za
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
rentę, lecz czy podjęta 35 lat temu decyzja w tym przedmiocie nie jest dotknięta wadą nieważności. Na obecnym etapie postępowania nie ma możliwości wykazania jaki był średni poziom produkcji roślinnej i zwierzęcej we wsi, a także czy wydajność produkcji w latach 1973-1975 w gospodarstwie małżonków P. nie została obniżona wskutek nadzwyczajnych okoliczności, bowiem w prowadzonym postępowaniu nadzorczym organ nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy.
Organ podniósł, że skoro na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. przesłanką wystarczającą do uznania gospodarstwa za wykazujące niski poziom produkcji rolnej wskutek zaniedbania mogło być ustalenie, ze nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane, to w przedmiotowej sprawie przesłanka ta została spełniona. Zgromadzony ówcześnie materiał dowodowy zawierał informację, że 4,00 ha gruntów nie były użytkowane rolniczo, zaś pozostałe grunty były źle zagospodarowane od 10 lat.
Podsumowując Minister stwierdził, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne i rozstrzygnięciu Naczelnika Gminy w D. oraz utrzymującemu go w mocy rozstrzygnięciu Wojewody [...] nie można zarzucić rażącego naruszenia prawa, które mogłoby skutkować stwierdzeniem ich nieważności w myśl przepisu art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra z dnia [...] października 2010 r. wniosła K. O. Skarżąca wskazała na następujące uchybienia w przedmiotowej sprawie.
Minister przyjął jako wiarygodny dowód niekompletny protokół inwentaryzacyjny, zawierający nieprawdziwe dane - m. in. powierzchnia gospodarstwa (niezgodna z aktem własności ziemi a także samą decyzją o przejęciu gospodarstwa) oraz oceny w nim zawarte są niezgodne z innymi dowodami - pismem Urzędu Wojewódzkiego w [...] Wydział Finansowy z dnia [...] sierpnia 1974 r. (ocena stanu budynków, obsada bydła), które jako dowód pominięto w sprawie.
W protokole i decyzji Naczelnika Gminy w D. brakuje udokumentowania plonów czterech zbóż i ziemniaków za okres trzech lat wstecz oraz brak jest danych na temat okresu nieużytkowania 4 ha gruntów. Takiego ustalenia wymagał przepis z § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom, produkcji
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do
przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58).
Poza pismami naczelnika gminy i protokołem inwentaryzacyjnym brak jest dowodów świadczących o zaniedbaniu gospodarstwa.
W przeglądzie gospodarstwa nie brali udziału jego właściciele, a z uwagi na okoliczność, że w protokole brak jest podpisów właścicieli ani informacji, że uczestniczyli w przeglądzie gospodarstwa bądź też stwierdzenia, że odmówili takiego uczestnictwa, protokół w ogóle nie może być dowodem w postępowaniu administracyjnym, gdyż czynności należy przeprowadzać z udziałem stron (art. 67, art. 69, art. 75 w związku z art. 77 i art. 79 K.p.a.). Ponadto ustalenia zawarte w protokole zostały przeprowadzone przed wszczęciem postępowania w sprawie, a skład komisji orzekającej w sprawie przejęcia gospodarstwa nie spełniał wymogów określonych w § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r.
Kryterium oceny legalności decyzji o przejęciu gospodarstwa na podstawie art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz. 118), powinna stanowić zgodność postępowania w sprawie o przejęcie gospodarstwa z przepisami rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczania gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek zaniedbania i w sprawie ustalania wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). W rozpatrywanej sprawie błędnie uznano, ze spełnione zostały przesłanki z § 1 ust. 1 ww. rozporządzenia. Nie były użytkowane 4 ha gruntów ornych klasy Vlz, a § 1 ust. 2 pkt 3 przedmiotowego rozporządzenia jednoznacznie stwierdza, że "przepis ust. 1 nie ma zastosowania do gospodarstw rolnych, w których: ... grunty klasy VI są przewidziane wg klasyfikacji gleboznawczej do zalesienia". Również obsada bydła w gospodarstwie wynosiła powyżej 0,4 sztuki przeliczeniowej na hektar.
Skarżąca zarzuciła ponadto, że Minister pominął w postępowaniu nieważnościowym wyniki postępowania przeprowadzonego przez Wydział Kontroli Urzędu Wojewódzkiego z polecenia Wojewody [...] na skutek interwencji Senatu z dnia 7.02.1990 r., w którym ustalono: niedostateczne udokumentowanie niskiego poziomu produkcji gospodarstwa; brak pełnego składu zespołu specjalistów lustrującego w 1975 r. gospodarstwo; brak opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej; uchybienia proceduralne.
Podsumowując skarżąca stwierdziła, że podczas postępowania w sprawie przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego, położonego we wsi D.,
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
stanowiącego własność J. i S. małżonków P., zostały naruszone przepisy § 1 ust. 1 i 2 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r., poprzez uznanie gospodarstwa za wykazujące niski poziom produkcji rolnej z winy właścicieli wbrew faktom i danym zawartym także w protokole inwentaryzacyjnym oraz poprzez niedostateczne udokumentowanie rzekomego niskiego poziomu produkcji. Naruszeniu uległy także przepisy § 2 i 3 ww. rozporządzenia poprzez pominięcie w sprawie stanowiska gromadzkiej rady narodowej, wydanie decyzji bez udziału właścicieli i pełnego składu specjalistów oraz innych osób wymaganych przez ten przepis. Przejęcie gospodarstwa było więc niezgodne z art. 9 ust. 2 ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne oraz z art. 3, art. 4 i art. 6 z powodu braku zgody właścicieli i zstępnych na przekazanie gospodarstwa na własność Państwa, a także podjęcie decyzji z pominięciem przepisów szczególnych. W sprawie doszło również do naruszenia art. 107 K.p.a. z powodu braku uzasadnienia faktycznego decyzji.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m. in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) sprowadzają się do kontroli działalności organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd badając legalność zaskarżonego aktu, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy i w granicach sprawy, nie będąc jednak związany - stosownie do art. 134 P.p.s.a. -zarzutami i wnioskami skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] października 2010 i utrzymana nią w mocy decyzja własna z [...] sierpnia 2010 (odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1975 r. oraz utrzymanej nią w
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
mocy decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] października 1975 r.) nie
naruszają prawa w stopniu kwalifikującym je do wyeliminowania z obrotu prawnego.
Po pierwsze, należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja, zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] października 1975 r. którą orzeczono o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego o powierzchni 28,71 ha bez budynków, położonego we wsi D., stanowiącego własność J. i S. P.
Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 K.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 K.p.a. Należy pamiętać, iż ewentualne zaistnienie wad ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydawania decyzji kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym.
Zadaniem organu, prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji, jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. wystąpienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby jego przedmiotem było ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego (por. wyrok SN z dnia 7 marca 1996 r., III ARN 70/95, OSNCP 1996/18/258).
Postępowanie to nie zastępuje postępowania odwoławczego i nie może być postępowaniem o charakterze merytorycznym, w którym bada się na nowo zebrany materiał dowodowy, przeprowadza dowody uzupełniające lub ponownie ocenia wszystkie zarzuty strony. Obowiązkiem organu, orzekającego w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest przeprowadzenie analizy przepisów, stanowiących podstawę wydania zakwestionowanej decyzji pod kątem ich naruszenia. Jednakże rozpoznając sprawę w omawianym trybie, organ orzekający może brać pod uwagę stan faktyczny i prawny, obowiązujący w dacie wydania decyzji objętej wnioskiem.
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się na podstawie art. 157 k.p.a. W świetle tego przepisu, zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji jedynie pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, określonej w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.
Podkreślenia wymaga, że interpretacja przepisów dotyczących możliwości podważenia decyzji ostatecznych musi być ścisła i nie może rozszerzać zakresu unormowania. Usuwanie orzeczeń ostatecznych narusza bowiem ład systemu prawnego, stanowi odstępstwo od zasady stabilności decyzji ostatecznych oraz zasady dwuinstancyjności postępowania. Zatem tylko wyraźnie określone w ustawie przyczyny, które obejmują najdalej idące wadliwości orzeczenia lub poprzedzającego go postępowania, mogą prowadzić do jego wzruszenia.
Koniecznym warunkiem dla ustalenia występowania przesłanki nieważności polegającej na tym, że decyzja wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jest stwierdzenie oczywistego charakteru naruszenia normy prawa materialnego przez organ orzekający w sprawie lub dokonanie przez ten organ oceny materiału dowodowego w sposób oczywiście sprzeczny ze zgromadzoną w aktach dokumentacją sprawy lub innymi oczywistymi, znanymi temu organowi faktami.
Wydanie decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa poprzedzały dwa postępowania wyjaśniające: pierwsze - prowadzone w celu wydania opinii, że gospodarstwo rolne kwalifikuje się do zaliczenia jako wykazujące niski poziom produkcji rolnej, drugie - ustalające, że rolnik odpowiada ustawowym warunkom dopuszczającym przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa za rentę.
W rozpatrywanej sprawie, pierwszy warunek został spełniony, bowiem współwłaściciele osiągnęli na dzień wydania decyzji Naczelnika Gminy D. z dnia [...] października 1975 r. wiek wymagany ustawą: J. P. w dniu wydania ww. decyzji miał 62 lata, a S. P. miała 57 lat.
Słusznie organ podkreślił, że ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne, nie definiowała określenia "wykazuje niski poziom produkcji rolnej". Na podstawie tej ustawy nie wydano przepisów wykonawczych precyzujących to określenie, jak również kwalifikowania gospodarstw rolnych. Na potrzeby postępowania prowadzonego w oparciu o art. 9 ust. 2 ww. ustawy posiłkowo wykorzystywano uregulowania rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 26 marca 1968 r. w sprawie zaliczenia gospodarstw rolnych do kategorii wykazujących niski poziom produkcji wskutek
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
zaniedbań i w sprawie ustalenia wysokości nakładów niezbędnych do przywrócenia żyzności gruntów (Dz. U. Nr 11, poz. 58). Rozporządzenie to zostało wydane jako akt wykonawczy do ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o przymusowym wykupie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 3, poz. 14).
W myśl § 1 ust. 1 przedmiotowego rozporządzenia za gospodarstwo rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawano gospodarstwo, w którym w okresie trzech lat:
* nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub
* plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych
plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym
* obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych
mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej.
W dacie wydawania kwestionowanych decyzji omawiane gospodarstwo wykazywało niski poziom produkcji rolnej, czego w ogóle nie kwestionowali małżonkowie P., wszczynając postępowania zmierzające do odzyskania gospodarstwa lub uzyskania za nie spłaty pieniężnej. Ponadto ze znajdującego się w aktach sprawy arkuszu inwentaryzacyjnego nieużytkowanych lub źle użytkowanych gruntów rolnych, sporządzonego w dniu [...] lipca 1975 r. przez trzyosobowy zespół wynika, że 4,00 ha gruntów nie było użytkowanych rolniczo. Pozostałe grunty były źle zagospodarowane od 10 lat, a poziom gospodarowania w przedmiotowym gospodarstwie był niższy od średniego poziomu we wsi o 50 %.
Podkreślenia wymaga, że w pismach z okresu po wydaniu decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego, w ogóle nie kwestionowano, że nie wszystkie grunty były wykorzystywane rolniczo, ani też niskiego poziomu produkcji rolnej. Dla przykładu w piśmie z dnia [...].06.1982 (k.12 akt administracyjnych) małżonkowie P. nie kwestionowali złego gospodarowania gruntami, lecz wskazywali przyczyny takiego stanu rzeczy, tłumacząc, że przyczyny te miały charakter obiektywny i od nich niezależny. W skardze natomiast skarżąca podnosi, że powierzchnia ta dotyczyła gruntów, przeznaczonych do zalesienia. Okoliczności tej nie podnosili małżonkowie P. w piśmie z [...].06.1982, w którym wskazywali, że z całego obszaru gospodarstwa 10 ha nadawało się pod uprawę, a pozostałą część stanowiły bagienne łąki. Tłumaczyli, że gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji, gdyż J. P. jest inwalida wojennym, jego syn ze względu na swój młody wiek nie mógł zastąpić ojca w pracy w gospodarstwie, a S. P. ze względu na stan zdrowia i wiek nie mogła wykonywać ciężkiej pracy rolnika.
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
W myśl cytowanego wyżej § 1 ust. 1 przedmiotowego rozporządzenia za gospodarstwo rolne wykazujące niski poziom produkcji rolnej uznawano gospodarstwo, w którym w okresie trzech lat:
* nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane lub
* plony czterech zbóż i ziemniaków były niższe co najmniej o 1/3 od przeciętnych
plonów osiąganych w danej wsi na podobnych glebach, a przy tym
-obsada bydła, trzody chlewnej i owiec wynosiła łącznie na 1 ha użytków rolnych mniej niż 0,4 sztuki przeliczeniowej.
Dla należytej analizy przepisu kluczowe znaczenie ma użyty w nim spójnik "lub". Oznacza on w tekście cytowanego przepisu, że wystarczające dla uznania, że gospodarstwo rolne wykazuje niski poziom produkcji rolnej jest ustalenie, że w okresie trzech lat nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Małżonkowie P. w ogóle nie kwestionowali braku rolniczego wykorzystywania gruntów. Dlatego nie ma już znaczenia, jaki był poziom plonów zbóż i obsada bydła. W protokole nie musiano się ta kwestią zajmować i dokonywać analiz plonów zbóż, osiąganych w danej wsi czy też obsady bydła.
Jeżeli zatem przed przejęciem gospodarstwa rolnego nie dokonano analizy wyników produkcyjnych za okres ostatnich 3 lat, nie można ocenić tej sytuacji jako rażącego naruszenia prawa. Ustalono tylko, że w gospodarstwie znajdowało się 10 sztuk bydła, na gospodarstwie ciążyło zadłużenie wobec Państwa w wysokości 154.676 zł. Obora była w średnim stanie, a dom i stodoła w bardzo słabym stanie. Jako przyczyny złego użytkowania gospodarstwa wskazano na brak zainteresowania gospodarstwem ze strony właściciela, jego następcy, jak również to, że żona właściciela pracowała poza gospodarstwem i nie zamieszkiwała w D. Komisja uznała, że nie ma perspektyw na prawidłowe prowadzenie gospodarstwa rolnego i hodowlanego przez właściciela. W konsekwencji uznano, że zasadnym jest przejęcie gospodarstwa w zamian za rentę, gdyż brak jest zainteresowania gospodarstwem ze strony właściciela oraz jego syna.
W ocenie Sądu, zgromadzony przez organy materiał dowodowy wskazuje, iż istniały przesłanki do przejęcia gospodarstwa w zamian za rentę. Zasadność tej konkluzji potwierdza min. pismo Naczelnika Gminy D. z dnia [...] września 1975 r., w którym stwierdzono, że w 1973 r. czyniono próby udzielenia pomocy ze strony służby rolnej, m.in. wprowadzono 10 szt. cieliczek oraz często lustrowano gospodarstwo. Z przywołanego pisma wynika również, że omawiane gospodarstwo w
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
ostatnich latach było zaniedbane ze względu na to, że właściciel był inwalidą i nie
przejawiał większego zainteresowania celem poprawienia sytuacji w gospodarstwie.
Minister podkreślił, iż faktu, że gospodarstwo rolne miało niski poziom produkcji nie negowali sami właściciele. Fakt ten zdaniem Sądu ma kluczowe znaczenie dla oceny, że w sprawie nie zaistniały przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego, gdyż decyzje te są co do zasady prawidłowe.
Przed podjęciem decyzji uzyskano opinię trzyosobowej komisji i sporządzono arkusz inwentaryzacyjny. W ocenie Sądu słusznie przyjęły organy, że pomimo, iż przywołany arkusz nie spełnia wszystkich warunków, określonych w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa z dnia 26 marca 1968 r., to naruszenia przepisów postępowania w tym zakresie nie można zakwalifikować jako rażącego naruszenia prawa.
Słusznie też organ podkreślił, że jako rażącego naruszenia prawa nie można zakwalifikować uchybień, stwierdzonych w prowadzonym w 1975 r. postępowaniu, polegających na niedostatecznym udokumentowaniu niskiego poziomu produkcji gospodarstwa, braku pełnego składu zespołu specjalistów lustrującego gospodarstwo w 1975 r. oraz braku opinii właściwej komisji gminnej rady narodowej.
Jak słusznie zaznaczono, prowadzone postępowanie nadzwyczajne nie dotyczy ustalenia, czy gospodarstwo J. i S. małżonków P. powinno zastać przejęte za rentę, lecz czy podjęta 35 lat temu decyzja w tym przedmiocie nie jest dotknięta wadą nieważności. Na obecnym etapie postępowania nie ma możliwości wykazania jaki był średni poziom produkcji roślinnej i zwierzęcej we wsi, a także czy wydajność produkcji w latach 1973-1975 w gospodarstwie małżonków P. nie została obniżona wskutek nadzwyczajnych okoliczności, bowiem w prowadzonym postępowaniu nadzorczym organ nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy. Jak już zresztą wskazano wyżej, zdaniem Sądu nie było potrzeby wykazywania średniego poziomu produkcji roślinnej i zwierzęcej w sytuacji, gdy ustalono, że nie wszystkie grunty orne są rolniczo wykorzystywane i ustalenie to nie było podważane przez małżonków P.
Zatem bardzo trafnie organ podniósł, że skoro na podstawie § 1 ust. 1 rozporządzenia z dnia 26 marca 1968 r. przesłanką wystarczającą do uznania gospodarstwa za wykazujące niski poziom produkcji rolnej wskutek zaniedbania mogło być ustalenie, ze nie wszystkie grunty orne były rolniczo wykorzystywane, to w przedmiotowej sprawie przesłanka ta została spełniona. Zgromadzony ówcześnie
Sygn. akt IV SA/Wa 2188/10
materiał dowodowy zawierał informację, że 4,00 ha gruntów nie były użytkowane
rolniczo, zaś pozostałe grunty były źle zagospodarowane od 10 lat.
Sąd przychyla się do stanowiska Ministra, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki wynikające z art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne. W sprawie nie stwierdzono wystąpienia przesłanek, pozwalających na uznanie, że decyzja Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1975 r. oraz utrzymana nią w mocy decyzja Naczelnika Gminy D. z dnia [...] października 1975 r. zostały wydane z naruszeniem prawa, które miałoby charakter rażący. Tylko stwierdzenie uchybień o charakterze rażącym mogłoby doprowadzić do zakwestionowania przez Sąd zaskarżonych decyzji.
Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.