IV SA/Wa 2018/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił przepis zarządzenia Marszałka Sejmu ograniczający wstęp na posiedzenia Sejmu, uznając go za niezgodny z Konstytucją.
Skarżąca, dziennikarka E. S., wniosła skargę na odmowę wstępu na posiedzenie Sejmu oraz na zarządzenie Marszałka Sejmu ograniczające ten wstęp. Sąd uznał, że prawo do wstępu na posiedzenia organów władzy publicznej jest konstytucyjnym uprawnieniem obywatela, które może być ograniczane tylko w formie ustawy i tylko w ściśle określonych przypadkach. Zarządzenie Marszałka Sejmu, jako akt niższego rzędu, nie mogło stanowić podstawy do ograniczenia tego prawa. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżony przepis zarządzenia i stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności.
Sprawa dotyczyła skargi dziennikarki E. S. na odmowę wstępu na posiedzenie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w dniu [...] maja 2018 r. oraz na § 6 pkt 4 zarządzenia nr [...] Marszałka Sejmu z dnia [...] stycznia 2008 r., które stanowiło podstawę tej odmowy. Skarżąca argumentowała, że odmowa narusza jej konstytucyjne prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej, w tym prawo do wstępu na posiedzenia Sejmu z możliwością rejestracji dźwięku i obrazu. Sąd administracyjny rozpoznał sprawę, uznając, że odmowa wstępu na posiedzenie Sejmu jest czynnością z zakresu administracji publicznej podlegającą kontroli sądów administracyjnych. Analizując podstawę prawną odmowy, sąd stwierdził, że ani ustawa o Służbie Ochrony Państwa, ani Regulamin Sejmu, ani zarządzenie Marszałka Sejmu nie mogły stanowić podstawy do ograniczenia konstytucyjnego prawa obywatela do informacji i wstępu na posiedzenia Sejmu. Zgodnie z art. 61 i art. 31 Konstytucji RP, ograniczenia te mogą być ustanawiane tylko w ustawie, w sposób konieczny dla ochrony określonych wartości, i nie mogą naruszać istoty prawa. Sąd uznał, że zarządzenie Marszałka Sejmu, jako akt niższego rzędu, nie spełnia tych wymogów. W konsekwencji, sąd uchylił § 6 pkt 4 zaskarżonego zarządzenia i stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności odmowy wstępu, zasądzając jednocześnie od Kancelarii Sejmu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, odmowa wstępu na posiedzenie kolegialnego organu władzy publicznej, o którym mowa w art. 61 ust. 2 Konstytucji RP, jest czynnością dotyczącą uprawnienia wynikającego z przepisów prawa i podlega kognicji sądów administracyjnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ppsa.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że odmowa udziału w posiedzeniu organu władzy publicznej jest czynnością dotyczącą uprawnienia wynikającego z przepisów prawa, a zatem podlega kontroli sądów administracyjnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (11)
Główne
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.
p.p.s.a. art. 146 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, uwzględniając skargę, uchyla akt lub stwierdza bezskuteczność czynności, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa.
Konstytucja RP art. 61 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo obywatela do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, w tym wstępu na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd, uwzględniając skargę, stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zwrot kosztów postępowania sądowego.
u.d.i.p. art. 3 § ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
Realizacja prawa do informacji publicznej.
u.d.i.p. art. 7 § ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej
Realizacja prawa do informacji publicznej.
u.S.O.P. art. 246 § ust. 1 pkt 3 i 4 w zw. z ust. 2
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Służbie Ochrony Państwa
Zadania Straży Marszałkowskiej w zakresie ochrony Sejmu i Senatu, w tym kontrola uprawnień do przebywania na terenach i wydawanie przepustek. Sąd uznał, że przepisy te nie stanowią podstawy do ograniczenia konstytucyjnego prawa do informacji.
p.p. art. 1
Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe
Wolność prasy i prawo do pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
p.p. art. 2
Ustawa z dnia 26 stycznia 1984 r. Prawo prasowe
Wolność prasy i prawo do pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odmowa wstępu na posiedzenie Sejmu stanowi czynność z zakresu administracji publicznej podlegającą kontroli sądów administracyjnych. Zarządzenie Marszałka Sejmu, jako akt niższego rzędu, nie może stanowić podstawy do ograniczenia konstytucyjnego prawa do informacji i wstępu na posiedzenia Sejmu. Organ nie wykazał obiektywnego istnienia przesłanek bezpieczeństwa lub porządku publicznego uzasadniających ograniczenie prawa wstępu. Nie wykazano, że nie można było osiągnąć zamierzonego celu innymi, mniej inwazyjnymi środkami.
Odrzucone argumenty
Marszałek Sejmu nie był stroną postępowania, gdyż czynność odmowy wstępu była efektem działania policjanta. Ograniczenie wstępu było uzasadnione względami bezpieczeństwa i organizacyjnymi, wynikającymi z protestu osób niepełnosprawnych.
Godne uwagi sformułowania
Ograniczenia praw konstytucyjnych nie można wyprowadzać z przepisów normujących organizację, uprawnienia czy też obowiązki wskazanej formacji. Sama realizacja tego obywatelskiego uprawnienia następuje z mocy prawa... Odmowa realizacji tego uprawnienia kreuje sprawę administracyjną... Zaskarżona czynność polegająca na odmowie skarżącej wstępu do Sejmu w dniu [...] maja 2018r. nie spełniła żadnego z tych warunków. Samo przypuszczenie co do istnienia zagrożenia dla porządku publicznego, w razie wejścia skarżącej na teren Sejmu, nie może być różnoznaczne z obiektywnym istnieniem przesłanek ograniczenia.
Skład orzekający
Jarosław Łuczaj
przewodniczący
Joanna Borkowska
sprawozdawca
Anna Falkiewicz-Kluj
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności kontroli sądów administracyjnych nad czynnościami organów władzy publicznej dotyczącymi konstytucyjnych praw obywateli, a także interpretacja zasad ograniczania tych praw zgodnie z Konstytucją RP."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji dostępu dziennikarzy do Sejmu, ale zasady interpretacji ograniczeń praw konstytucyjnych mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy fundamentalnego prawa obywateli do informacji i dostępu do organów władzy, a także konfliktu między tym prawem a względami bezpieczeństwa. Pokazuje, jak sądy administracyjne egzekwują przestrzeganie Konstytucji przez organy państwowe.
“Dziennikarz wygrał z Sejmem o prawo wstępu na posiedzenie – sąd przypomina o konstytucyjnych granicach władzy.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wa 2018/18 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2019-02-12 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2018-07-16 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Anna Falkiewicz-Kluj Jarosław Łuczaj /przewodniczący/ Joanna Borkowska /sprawozdawca/ Symbol z opisem 645 Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652 Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane III OSK 1425/21 - Wyrok NSA z 2022-10-21 Skarżony organ Inne Treść wyniku Uchylono zaskarżony akt w części Powołane przepisy Dz.U. 2018 poz 1302 art. 146 § 1, art. 135 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Łuczaj, Sędziowie sędzia WSA Joanna Borkowska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant ref. Magdalena Dębska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2019 r. sprawy ze skargi E. S. na zarządzenie nr [...] Marszałka Sejmu z [...] stycznia 2008 r. oraz na czynność z [...] maja 2018 r. w przedmiocie odmowy wstępu na posiedzenie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej 1. uchyla § 6 pkt 4 zaskarżonego zarządzenia; 2. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 3. zasądza od Kancelarii Sejmu na rzecz E. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie I. Przedmiot skargi. Pismem z dnia 8 czerwca 2018 r. E. S. (dalej jako skarżąca) wniosła skargę na czynność Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w postaci odmowy wstępu na posiedzenie Sejmu w dniu [...] maja 2018 r. Skarga została wniesiona na podstawie art. 50 § 1, art. 52 § 2, art. 53 § 3 oraz art. 54 § 2 w związku 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, ze zm.), dalej jako p.p.s.a. Marszałkowi Sejmu skarżąca zarzuciła naruszenie art. 54 ust.1 i art. 61 ust. 1, 2, 3 i 4 w związku z art. 31 ust. 3 i w związku z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w związku z art. 172 ust. 1 pkt 2 i 3 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. - Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (M.P. z 2012r. poz.32 ze zm.), w związku z art. 10 ust. 1 i ust. 2 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, przyjętej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950r. w związku z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 26 stycznia 1984r. Prawo prasowe (Dz. U. 1984, nr 5, poz.24 ze zm.), poprzez uniemożliwienie skarżącej realizacji konstytucyjnego prawa do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne w postaci prawa wstępu na posiedzenie kolegialnego organu władzy publicznej pochodzącego z powszechnych wyborów - jakim jest Sejm Rzeczypospolitej Polskiej - z możliwością rejestracji dźwięku i obrazu. Nastąpiło to bez jakiegokolwiek umocowania w akcie normatywnym rangi ustawowej, uniemożliwiając skarżącej realizację wolności wyrażania swoich poglądów oraz pozyskiwania i rozpowszechniania informacji, a w konsekwencji uniemożliwiając także wykonywania obowiązków zawodowych dziennikarza. Wobec powyższych zarzutów, skarżąca wniosła o stwierdzenie bezprawności i bezskuteczności czynności Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej oraz uznanie uprawnienia wstępu skarżącej na posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, jako kolegialnego organu władzy publicznej pochodzącego z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku i obrazu, celem wykonywania obowiązków zawodowych dziennikarza oraz o zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że w dniu [...] maja 2018 r., ok. godz. 12:30, okazując legitymację prasową, usiłowała dostać się do Biura Przepustek Kancelarii Sejmu celem odbioru przepustki/karty prasowej pozwalającej na wstęp na teren Sejmu i obserwowanie obrad [...] posiedzenia Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Po skontaktowaniu się – za pośrednictwem funkcjonariusza policji wchodzącego w skład kordonu blokującego wstęp na teren Sejmu – z Biurem Przepustek, otrzymała informację, że "Marszałek Sejmu wydał zakaz wpuszczania na teren Sejmu, a Biuro Przepustek jest na terenie Sejmu". Zgodnie z uzyskaną informacją skarżąca nie mogła wejść na teren Sejmu "z powodu zarządzenia Marszałka Sejmu". Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym, pełnomocnik skarżącej sprecyzował, że przedmiotem zaskarżenia jest zarówno czynność polegająca na odmowie wstępu na posiedzenie Sejmu w dniu [...] maja 2018r. jak i § 6 pkt 4 zarządzenia nr [...] Marszałka Sejmu z dnia [...] stycznia 2008r., będący podstawą wyżej wymienionej czynności. II. Stanowisko organu. Marszałek Sejmu (dalej jako organ) w odpowiedzi na skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a. wniósł o oddalenie skargi. Podniósł, że zawiera ona błędy formalne – brak oznaczenia miejsca zamieszkania skarżącej, ewentualnie adresu do doręczeń. Marszałek Sejmu nie podejmował w sprawie żadnych czynności, zatem został błędnie wskazany jako stroną postępowania. Z przytoczonego przez skarżącą stanu faktycznego sprawy wynika, że przedmiotem zaskarżenia nie jest akt lub czynność Marszałka Sejmu z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4) ppsa, ale - jak można by sądzić -czynność faktyczna policjanta wykonującego obowiązki służbowe w okolicy terenu pozostającego w zarządzie Kancelarii Sejmu. Marszałek Sejmu nie wydał zarządzenia ani nie podjął żadnych innych czynności prawnych stanowiących podstawę do odmowy wstępu skarżącej na teren Kancelarii Sejmu w dniu [...] maja 2018r. Zgodnie z art. 32 ppsa stroną postępowania sądowoadministracyjnego jest organ, którego działanie jest przedmiotem skargi. Skarżąca błędnie wskazała Marszałka Sejmu jako organ podejmujący czynność z zakresu administracji publicznej, zatem skarga winna być oddalona. Informacyjnie jedynie organ wskazał, że w okresie obejmującym także dzień, w którym policjant uniemożliwił skarżącej wstęp na teren Kancelarii Sejmu, zawieszona była przez Komendanta Straży Marszałkowskiej możliwość wejścia na podstawie jednorazowych kart wstępu i jednorazowych kart prasowych. Powołując się na art. 246 ust. 1 pkt 3 i 4 w zw. z ust. 2 ustawy z dnia 8 grudnia 2017r. o Służbie Ochrony Państwa (Dz. U. z 2018r. poz. 138 ze zm.) Marszalek Sejmu wskazał, że do zadań Straży Marszałkowskiej z zakresu ochrony Sejmu i Senatu należała m.in. kontrola uprawnień do przebywania na terenach i w obiektach pozostających w zarządzie Kancelarii Sejmu oraz wydawanie przepustek uprawniających do przebywania na tych terenach i w tych obiektach, a także zapewnienia w tych miejscach porządku i wykonywanie zarządzeń porządkowych Marszałka Sejmu wydanych na podstawie Regulaminu Sejmu. Zasady wstępu do budynków i na tereny pozostające w zarządzie Kancelarii Sejmu, tryb wydawania i kontroli dokumentów uprawniających do wstępu do tych budynków i na tereny oraz zasady przebywania w nich określa wydane na w/w podstawie prawnej zarządzenie nr [...] Marszałka Sejmu z dnia [...] stycznia 2008r. w sprawie wstępu do budynków pozostających w zarządzie Kancelarii Sejmu oraz wstępu i wjazdu na tereny pozostające w zarządzie Kancelarii Sejmu. W myśl § 6 pkt 4 powołanego zarządzenia, w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych względami bezpieczeństwa lub względami organizacyjnymi, Komendant Straży Marszałkowskiej, po powiadomieniu odpowiednio Szefa Kancelarii Sejmu i Szefa Kancelarii Senatu, może ograniczyć lub wyłączyć prawo wstępu na tereny i do budynków sejmowych. Za taką przesłankę został uznany protest osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, mający miejsce na terenie Sejmu. W czasie protestu możliwy był dla dziennikarzy wstęp na teren kancelarii sejmu na podstawie okresowych i stałych kart prasowych. Z uwagi na nadzwyczajną sytuację w jakiej znalazła się Kancelaria Sejmu jako administrator obiektu, w którym odbywała się akcja protestacyjna osób niepełnosprawnych i ich opiekunów, skorzystanie przez Komendanta Straży Marszałkowskiej z uprawnienia przewidzianego w § 6 pkt 4) cytowanego zarządzenia było "w sposób oczywisty uzasadnione i potrzebne". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: I. W pierwszej kolejności należało rozważyć czy sprawa podlega kontroli sądowoadministracyjnej na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Stosownie do tego przepisu kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na m.in. inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa... Akt lub czynność z zakresu administracji, podlegające kognicji sądów administracyjnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a powinny być podejmowane wyłącznie w sprawach indywidualnych (patrz: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 stycznia 2006r. sygn. akt II GSK 346/05, Legalis). Akty lub czynności, o których mowa dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa mogą podlegać zaskarżeniu do sądów administracyjnych, o ile mają charakter publicznoprawny. Musi istnieć ścisły związek pomiędzy ustaleniem, stwierdzeniem lub potwierdzeniem (oraz ich odmowami), a możliwością realizacji uprawnienia (lub obowiązku) wynikającego z przepisu prawa (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2006r. sygn. akt II GSK 193/06). Skarżąca upatruje źródło swojego uprawnienia w art. 61 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, który ustanawia prawo obywatela m.in. do wstępu na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu. Jak już wyjaśniono w orzecznictwie, sama realizacja tego obywatelskiego uprawnienia następuje z mocy prawa na podstawie art. 3 ust. 1 pkt 3 oraz art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2001r. nr 112, poz.1198 ze zm.). Natomiast odmowa realizacji tego uprawnienia kreuje sprawę administracyjną, w ramach której organ będący dysponentem "władztwa", dokonuje czynności z zakresu administracji publicznej. Czynność odmowy dotyczy zindywidualizowanego podmiotu, któremu odmawia się realizacji jego uprawnienia. Stwierdzić zatem należy, że odmowa udziału w posiedzeniu kolegialnego organu władzy publicznej, o którym mowa w art. 61 ust. 2 Konstytucji RP, jest czynnością dotyczącą uprawnienia wynikającego z przepisów prawa i podlega kognicji sądów administracyjnych na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 ppsa (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 2517/14). II. Kolejną wymagającą rozważenia kwestią jest rozstrzygnięcie, czyje działanie (jakiego organu) jest przedmiotem skargi (art. 32 ppsa). Niekwestionowane w sprawie pozbawienie skarżącej prawa wstępu do Sejmu jest w ocenie Marszałka wyłącznie efektem działania policjanta. Z twierdzeń stron wynika, że czynność tego funkcjonariusza sprowadziła się do poinformowania skarżącej, o braku możliwości wejścia do Biura Przepustek, z powodu wydania przez Marszałka zakazu wpuszczania na teren Sejmu. Przez "czynność" w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4) ppsa należy rozumieć czynność materialno – techniczną z zakresu administracji publicznej podjętą przez organ administracji publicznej, a dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Ustna informacja policjanta, który nie jest organem administracji publicznej, o treści wydanych przez Marszałka zarządzeń nie ma takiego waloru (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 marca 1998r. sygn. akt II SA 1247/97 – publ. OSP 1999, z .2 poz.25). Zaskarżona czynność stanowiła realizację § 6 pkt 4 zarządzenia nr [...] Marszałka Sejmu z dnia [...] stycznia 2008r. w sprawie wstępu do budynków pozostających w zarządzie Kancelarii Sejmu oraz wstępu i wjazdu na tereny pozostające w zarządzie Kancelarii Sejmu. W myśl powołanego przepisu, w wyjątkowych przypadkach, uzasadnionych względami bezpieczeństwa lub względami organizacyjnymi, Komendant Straży Marszałkowskiej, po powiadomieniu odpowiednio Szefa Kancelarii Sejmu i Szefa Kancelarii Senatu, może ograniczyć lub wyłączyć prawo wstępu na tereny i do budynków sejmowych. Wbrew stanowisku przedstawionemu w odpowiedzi na skargę, Komendant Straży Marszałkowskiej był zaten jedynie wykonawcą zarządzenia wydanego przez Marszałka Sejmu. Wskazanie przez skarżącą Marszałka Sejmu jako strony postępowania było więc prawidłowe. III. Oceny legalności działań uniemożliwiających skarżącej wstęp na posiedzenie Sejmu na podstawie wskazanych w odpowiedzi na skargę przepisów (ustawy o Służbie Ochrony Państwa, Regulaminu Sejmu, zarządzenia wykonawczego Marszałka Sejmu), należy dokonać w aspekcie przepisów rozdziału II Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej regulującego wolności, prawa i obowiązki człowieka i obywatela, a w szczególności art. 31 i art. 61 ustawy zasadniczej. Możliwość uzyskiwania przez obywateli informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, również poprzez dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu, to realizacja konstytucyjnego uprawnienia - o czym wprost stanowi przepis art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. W literaturze przedmiotu podkreśla się, że dostęp do informacji publicznej to samoistne konstytucyjne prawo podmiotowe, o charakterze publicznego prawa podmiotowego ściśle związane z zasadą zwierzchniej władzy narodu (tak: Wojciech Sokolewicz w: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz. str. 4 i n.). Zgodnie z art. 31 Konstytucji, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Problem przesłanek dopuszczalności ograniczeń korzystania z konstytucyjnych wolności i praw był wielokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego. W wyroku z dnia 3 października 2000r. sygn. akt K.33/99 Trybunał stwierdził, że podstawowe znaczenie w tej mierze mają przesłanki sformułowane w art. 31 ust. 3 Konstytucji, bowiem przepis ten najszerzej i najbardziej adekwatnie precyzuje warunki zgodności z Konstytucją wprowadzonego ograniczenia. Wobec powyższego, przesłankami warunkującymi uznanie konkretnego ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności są: 1. ustawowa forma ograniczenia, 2. zaistnienie w państwie demokratycznym konieczności wprowadzenia ograniczenia, 3. funkcjonalny związek ograniczenia z realizacją wskazanych w art. 31 ust. 3 Konstytucji wartości (bezpieczeństwo państwa, porządek publiczny, ochrona środowiska, zdrowia i moralności publicznej, wolności i praw innych osób, 4. zakaz naruszenia istoty danego prawa lub wolności. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego (patrz m.in. wyrok z dnia 12 stycznia 1999r. sygn. akt P.2/98) utrwalił się pogląd, że w treści przesłanki omawianego ograniczenia mieszczą się postulaty niezbędności, przydatności i proporcjonalności. Szczególnie ostatnia z wymienionych zasad, jest nieodłącznym elementem koncepcji państwa prawnego, obecnym w orzecznictwie konstytucyjnym wszystkich państw naszego kręgu kultury prawnej, a także w postanowieniach Europejskiej Konwencji i w orzeczeniach Europejskiego Trybunału praw człowieka. Rozstrzygnięcia wymaga, czy wskazane w odpowiedzi na skargę przepisy dające, w ocenie Marszałka Sejmu, podstawę do ograniczenia (bądź pozbawienia) tego prawa odpowiadają dyspozycji art. 31 ust.3 Konstytucji RP. 1. Powołany przez organ art. 246 ust.1 pkt 3 i 4 ustawy z dnia 8 grudnia 2017r. o Służbie Ochrony Państwa. zawierają jedynie wyjaśnienie na czym polega ochrona m.in. Sejmu realizowana przez Straż Marszałkowską. Anie te, ani żadne inne przepisy tej ustawy nie zawierają treści, które expressis verbis wyrażałyby wolę Ustawodawcy ograniczenia przedmiotowego prawa konstytucyjnego. Zamiar Ustawodawcy dotyczący przedmiotu regulacji omawianej ustawy sprecyzowano w jej art. 1 pkt 1 – 3, stanowiąc, że określa ona: 1) zadania i uprawnienia Służby Ochrony Państwa, zwanej dalej "SOP", oraz zasady jej organizacji; 2) obowiązki osób ochranianych; 3) zakres oraz sposób ochrony obiektów służących Prezydentowi Rzeczypospolitej Polskiej oraz członkom Rady Ministrów, a także placówek zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej. Ograniczenia praw konstytucyjnych nie można wyprowadzać z przepisów normujących organizację, uprawnienia czy też obowiązki wskazanej formacji. Przepis wprowadzający ograniczenie, o którym mowa, winien precyzować prawo którego dotyczy ( w tym przypadku prawo do informacji określone w art. 61 Konstytucji RP), a nadto wskazywać jakie względy (ochrona czyich wolności, czyich praw, czyjego bezpieczeństwa, jakiego ważnego interesu gospodarczego) przemawiają za jego wprowadzeniem. Konsekwencją dopuszczalności ograniczeń praw i wolności wyłącznie w formie ustawowej, jest wymóg odpowiedniej szczegółowości unormowania ustawowego. Musi być ono kompletne, tj. samodzielnie określać expressis verbis wszystkie podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności, tak aby już na podstawie lektury przepisów ustawy można było wyznaczyć kompletny zakres tego ograniczenia. Niedopuszczalne jest również przyjęcie swobody normowania ostatecznego kształtu owych ograniczeń w aktach niższego rzędu przez organy inne niż Sejm. Jeżeli, jak w rozpatrywanej sprawie, pozbawienie prawa do wstępu na posiedzenie Sejmu dotyczyło określonej osoby niezbędnym było by wykazanie, jakie zagrożenie dla wymienionych w ust. 3 art. 61 Konstytucji wartości stwarza właśnie ta określona osoba. W wyroku z dnia 29 czerwca 2001r. sygn. akt K.23/00 Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że wprowadzając ograniczenia w korzystaniu z konstytucyjnych praw i wolności należy rozważyć czy wprowadzona regulacja: 1. jest w stanie doprowadzić do zamierzonych przez nią skutków, 2. jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest połączona, 3. czy jej efekty pozostają w proporcji do ciężarów nakładanych przez nią na obywatela. Zaskarżona czynność polegająca na odmowie skarżącej wstępu do Sejmu w dniu [...] maja 2018r. nie spełniła żadnego z tych warunków. Marszałek w żaden sposób nie uzasadnił dlaczego odmówienie prawa wejścia na teren Sejmu określonym osobom, w tym skarżącej, miałoby poprawić względy bezpieczeństwa. Ze stanowiska Marszałka nie wynika również dlaczego taka odmowa jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego. Bezsporne jest, że w tym samym czasie wstęp na teren Sejmu realizowany był w sposób niezakłócony na podstawie kilkuset okresowych i stałych kart prasowych. Samo przypuszczenie co do istnienia zagrożenia dla porządku publicznego, w razie wejścia skarżącej na teren Sejmu, nie może być różnoznaczne z obiektywnym istnieniem przesłanek ograniczenia. W sytuacji konfliktu dwóch wartości tj. konstytucyjnie chronionego prawa z jednej strony, a ochrony bezpieczeństwa z drugiej, przy spełnieniu pewnych warunków dopuszczalne jest ograniczenie prawa jednostki dla ratowania wskazanego dobra. Wymaga to jednak pogłębionej analizy i przekonującego uzasadnienia czego Marszalek Sejmu nie uczynił. Nie udowodnił także czy tego samego efektu nie można było osiągnąć przy użyciu innych środków, znacznie mniej uciążliwych dla obywatela, mniej ingerujących w sferę jego konstytucyjnych praw i wolności. Dyspozycja art. 246 ust. 1 pkt 3 i 4 oraz ust. 2 ustawy o Służbie Ochrony Państwa nie pozwala na uznanie, że wprowadza on – wprost czy też nawet w sposób dorozumiany – jakiekolwiek ograniczenia dające podstawę prawną takiej jak zaskarżona czynności. Z tej przyczyny skład orzekający nie podziela odmiennego poglądu, który został zawarty w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2018r. sygn. akt IV SA/Wa 1979/18. 2. Podstawy prawnej do pozbawienia czy choćby ograniczenia prawa obywatela do wstępu na posiedzenie Sejmu nie może stanowić także przywołany § 6 pkt 4 zarządzenia nr [...] Marszałka Sejmu z dnia [...] stycznia 2008r. w sprawie wstępu do budynków pozostających w zarządzie Kancelarii Sejmu oraz wstępu i wjazdu na tereny pozostające w zarządzie Kancelarii Sejmu, wydanego na podstawie upoważnienia zawartego w Regulaminie Sejmu. Regulamin ten nie ma rangi ustawy (uchwała Sejmu), a zatem nie może wprowadzać żadnych ograniczeń praw konstytucyjnych z uwagi na treść art. 31 ust.3 Konstytucji. Tym bardziej, podstawy takiej nie może stanowić akt prawny rangi zarządzenia. Ograniczenie prawa do uzyskiwania informacji obejmującego wstęp na posiedzenie Sejmu nie może być ustanowione w Regulaminie Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, a tym bardziej w zarządzeniu Marszałka Sejmu wydanym na jego podstawie (art. 61 ust.3 w zw. z art. 31 ust.3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej). IV. Jak wykazano wyżej, pozbawienie skarżącej konstytucyjnie chronionego prawa wstępu na posiedzenie Sejmu nie miało wymaganej podstawy prawnej. W tej sytuacji skarga okazała się uzasadniona. Stosownie do art. 146 § 1 ppsa Sąd, uwzględniając skargę stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. Ponieważ czynność (odmowa wstępu) została podjęta na podstawie § 6 pkt 4) zarządzenia nr [...] Marszałka Sejmu z dnia [...] stycznia 2008r., Sąd na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 135 ppsa stosując przewidziane ustawą środki, w celu usunięcia naruszenia prawa, uchylił także ten przepis zarządzenia. Oznacza to, że w stosunku do skarżącej nie może być ponownie podjęta, na tej samej podstawie prawnej, taka czynność jak zaskarżona. O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących kwotę uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi, wynagrodzenie pełnomocnika, a także opłatę skarbową od pełnomocnictwa, Sąd orzekł na podstawie art. 200 ppsa w zw. z § 14 ust.1 pkt 1) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U poz.1800 ze zm.)
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI