IV SA/WA 2003/19

IV SA/Wa 2003/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-08-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Sękowska
Iwona Owsińska-Gwiazda
Tomasz Wykowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Sygn. powiązane
I OSK 2052/20 - Wyrok NSA z 2024-02-08
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
§5 u 96
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Iwona Owsińska-Gwiazda, sędzia WSA Anna Sękowska, Protokolant spec. Joanna Ziółkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2020 r. sprawy ze skarg Powiatu [...] i Skarbu Państwa – Starosty [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi
Uzasadnienie
I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją" albo "decyzją odwoławczą") Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej "Minister"), po rozpoznaniu odwołań: 1) Skarbu Państwa - Starosty K., 2) Powiatu K. oraz 3) K. F. od decyzji Wojewody [...] (dalej "Wojewody") z dnia [...] marca 2016 r., znak: [...], wydanej w przedmiocie stwierdzenia podpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. nr 3, poz. 13 z późn. zm.), dalej "dekret", orzekł w następujący sposób: 1) utrzymał pkt 1 decyzji Wojewody w mocy, 2) uchylił decyzję Wojewody w pkt 2 i umorzył postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie.
II. Stan sprawy, poprzedzający wydanie przez Ministra zaskarżonej obecnie decyzji odwoławczej, przedstawia się następująco:
1. Pismem z dnia 13 listopada 2013 r. K. F., reprezentowana przez pełnomocnika radcę prawnego M. N., wystąpiła z wnioskiem o wydanie w trybie i na zasadach uregulowanych w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm), dalej "rozporządzenia", decyzji administracyjnej stwierdzającej, że przedsiębiorstwo pn. "[...] i [...]", położone w M. (dalej "walcownia" albo "przedsiębiorstwo") nie podpadało pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
2. Decyzją z dnia [...] maja 2014r., znak: [...] Wojewoda umorzył postępowanie administracyjne w sprawie, stwierdzając brak drogi administracyjnej do rozpoznania przedmiotowej sprawy. Decyzją z dnia [...] lipca 2015 r., znak: [...], Minister uchylił w/w decyzję w całości oraz przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
3. Decyzją z dnia [...] marca 2016 r. Wojewoda orzekł w następujący sposób:
1) stwierdził, że przedmiotowe przedsiębiorstwo, stanowiące dawną własność S. F., usytuowane obecnie na terenie działek nr nr: [...], [...] i [...], o łącznej pow. 1,4775 ha, położonych w obrębie [...], gmina R., powiat [...] - nie podpadało pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;
2) stwierdził, że decyzja nie narusza praw wieczystego użytkowania do nieruchomości składającej się z działek wymienionych w poprzednim punkcie.
4. Odwołania od punktu 1-szego decyzji Wojewody wnieśli: 1) Skarb Państwa - Starosta K. oraz 2) reprezentowany przez adwokata M. K. Powiat K., zarzucając decyzji organowi: 1) naruszenie art. 7 Kpa i art. 77 Kpa poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy oraz 2) naruszenie art. 64 w zw. z art. 21 Konstytucji RP, wobec wydania decyzji pomimo, że nastąpiły nieodwracalne skutki prawne i majątek został prawnie rozdysponowany. W uzasadnieniu wskazano, że przedsiębiorstwo nie było wpisane do rejestru handlowego oraz że właściciel nie prowadził przedsiębiorstwa w dacie 1 września 1939 r., ani w 1945 r. Zdaniem skarżących, skoro właściciel nie prowadził działalności gospodarczej, to mógł (i zapewne wykorzystywał) nieruchomość do działalności rolniczej. Budynki mogły mieć wtedy inne przeznaczenie, np. jako baza remontowa lub magazynowa dla gospodarstwa rolnego. Ponadto organ pierwszej instancji nie wyjaśnił jaką precyzyjnie powierzchnię zajmowało przedsiębiorstwo "[...] i [...]". Skarżący podniósł także, że należało powołać biegłego geodetę, który określiłby jakie obecne działki ewidencyjne odpowiadają działkom z daty przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej.
5. Odwołanie od punktu 2-giego decyzji Wojewody wniosła wnioskodawczyni, reprezentowana przez radcę prawnego M. N. Podniosła naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (tj. art. 6 Kpa, art. 8 Kpa, art. 7 Kpa, art. 8 Kpa w zw. z art. 107 § 3 Kpa oraz art. 61 § 1 Kpa) poprzez rozstrzygnięcie kwestii wpływu wydanej decyzji administracyjnej na zakres i wykonywanie praw przez użytkownika wieczystego spornej nieruchomości; wydanie decyzji ponad żądanie strony i orzeczenie w zakresie nieobjętym wnioskiem strony inicjującym postępowanie administracyjne. Odwołująca się ponadto wskazała na naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez orzeczenie w zakresie, w jakim organ administracji nie był rzeczowo właściwym.
III. Jak już wskazano, decyzją zaskarżoną obecnie Minister rozpoznał w/w odwołania od decyzji Wojewody, utrzymując tę decyzję w mocy z zakresie jej pkt 1 oraz reformując ją w zakresie pkt 2.
Uzasadniając w/w rozstrzygnięcie odwoławcze, Minister wskazał w szczególności, co następuje:
1. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że sporne przedsiębiorstwo zostało przejęte na rzecz Państwa na mocy przepisów o reformie rolnej. Usytuowane jest ono na obecnych działkach ewidencyjnych nr [...], nr [...] i [...], jednostki ewidencyjnej [...], obręb [...] (informacja taka zawarta jest w piśmie Starosty K. z dnia 4 lutego 2008 r. do Ministerstwa Gospodarki). Wymienione działki objęte są księgą wieczystą nr [...], w której w dziale drugim odnotowano, że "prawo własności przepisano z księgi wieczystej dóbr ziemskich "R." hip nr [...]".
W wykazie hipotecznym nr [...], jako podstawę władania przez Skarb Państwa opisanych w niej nieruchomości wskazano dekret PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (wpisu dokonano na mocy postanowienia Sądu z dnia 5 listopada 1946 r., na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia 31 lipca 1946 r.). Taka podstawa prawna znajduje również potwierdzenie w zaświadczeniach Sądu Powiatowego w K. Wydział I Cywilny z dnia 1 grudnia 1951 r. nr [...] oraz Sądu G. w K. Oddział Ksiąg Wieczystych z dnia 23 września 1948 r. nr [...]. Ponadto fakt przejęcia całego majątku R. (w tym przedsiębiorstwa) na cele reformy rolnej poświadcza protokół przejęcia majątku, sporządzony w dniach 12-13 lutego 1945 r. oraz datowane na dzień 4 września 1948 r. pismo Urzędu Wojewódzkiego L. do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie fabryki "[...]" (w dokumentach archiwalnych widnieją różne nazwy przedsiębiorstwa, które używane są zamienne. Nie ma jednak wątpliwości, że dotyczą tego samego przedsiębiorstwa, które zlokalizowane było w M. i stanowiło własność S. F.).
2. Istota sprawy sprowadza się w tej sytuacji do ustalenia, czy przedmiotowe przedsiębiorstwo było wykorzystywane w przetwórstwie rolno - spożywczym. Analiza obszernego materiału dowodowego uprawnia do uznania, iż sytuacja taka nie miała miejsca. Materiał ten obejmuje w szczególności następującą dokumentację archiwalną:
(i) Z szacunku majątku H. F., sporządzonego w dniu 25 czerwca 1937r. wynika, że w M. znajdował się zakład fryszerski.
(ii) W protokole w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku R. z dnia 12-13 lutego 1945r. napisano, że w jego skład wchodzi fabryka szpadli i gwoździ. W podaniu A. F. do Ministerstwa Przemysłu z 1948 r. odnotowano, że sporne przedsiębiorstwo produkuje wyłącznie szpadle i łopaty. W piśmie Urzędu Wojewódzkiego L. Wydziału Kultury i Sztuki do Ministerstwa Przemysłu i Handlu z dnia 26 maja 1949 r. mowa jest o hucie w M., jako "zespole maszyn pracujących z górą sto lat, co jest unikatem, na skalę europejską".
(iii) W piśmie z dnia 7 marca 1950 r. Wojewódzkiej Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w L. do Ministerstwa Przemysłu Lekkiego poinformowano, że "przedmiotem działalności przedsiębiorstwa jest wyrób szufli i szpadli. Miesięczna maksymalna zdolność produkcyjna zakładu wynosi 25 tysięcy sztuk szufli i szpadli. (...) Z odpadków od głównej produkcji zakład może wyprodukować 1300 kg gwoździ i 500 kg narożników". Ponadto w skład przedsiębiorstwa wchodziły budynki hali fabrycznej, magazyn węglowy oraz dom mieszkalny.
(iv) W piśmie z dnia 17 czerwca 1950 r. Departamentu Przemysłu Miejskiego do Muzeum Przemysłu i Techniki mowa jest o "zakładzie przemysłowym" w M., podległym Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w L. Z kolei zgodnie z protokołem zdawczo-odbiorczym, sporządzonym w dniu 29 września 1950 r. w sprawie przekazania Fabryki L. "[...]", jako przedmiot działalności przedsiębiorstwa wymienia się "produkcję szpadli i szufli oraz czerpaków dla przemysłu budowlanego". Podaje się jeszcze, że w jego skład wchodziły hale fabryczne, magazyn węglowy i dom mieszkalny.
(v) Wśród zgromadzonej dokumentacji znajduje się także wniosek z dnia 16 listopada 1945r. Tymczasowego Zarządu Państwowego na Województwo [...] do Sądu Okręgowego w R. o wyłączenie spod działania ustawy o majątkach opuszczonych i porzuconych fabryki łopat i szpadli w M. pod firmą "[...]". W uzasadnieniu wniosku napisano, że fabryka wyrabia łopaty, szpadle i gwoździe.
(vi) W wyciągu z zakładów przemysłowych podległych Dyrekcji Przemysłu Miejscowego Województwa [...] na dzień 1 czerwca 1947r., "[...]" fabryka łopat figuruje jako branża metalowa (wyrób szufli i szpadli).
(vii) Ponadto w aktach sprawy znajduje się opinia "co do stanu faktycznego i charakteru przedsiębiorstwa pod firmą [...] w M., w związku z jego umieszczeniem na liście do upaństwowienia. Autorem opinii z dnia 30 kwietnia 1947 r. był rzeczoznawca Izby Przemysłowo Handlowej w L. inżynier T. K. Opinia zawiera informację, że "przedsiębiorstwo jest to warsztat przetwórczy przemysłu metalowego, nastawiony na produkcję prostych narzędzi rolniczych jak szpadle, szufle itp. z blachy walcowanej z rygli we własnym zakresie; poza tym warsztat ten może produkować gwoździe".
(viii) Do akt sprawy załączona jest jeszcze jedna opinia z dnia 11 czerwca 1948r. dla Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W., w której zawarto informację, że "fabryka w dniu 5 lutego 1946r. wyrabiała na jedną zmianę 1.200 szpadel, 3.500 narożników i 10.000 sztuk gwoździ do dachów i parkanów".
(ix) W orzeczeniu w sprawie określenia racjonalnej ilości robotników w fabryce "[...]" w M. z dnia 14 lipca 1948 r. zanotowano, że "główną produkcję fabryki stanowią szpadle oraz łopaty, których według normy ma być wykonywanych 1000 sztuk dziennie zaś przerabiając normę przeciętnie wykonuje 1100 sztuk dziennie. Produkcja ciętych gwoździ budowlanych oraz narożników (...) nie jest ciągła lecz dorywcza, w miarę napływu zamówień".
(x) W 1967r. ze względu na nienadający się do dalszej eksploatacji park maszynowy oraz przestarzałe metody wytwarzania zaniechana została działalność w spornym przedsiębiorstwie (o wiekowym sprzęcie mowa jest już w archiwalnych pismach z lat 40-tych). Fabryka uznana została jako zabytek techniki przemysłowej i decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] czerwca 1967r. [...] obiekt wpisany został do Rejestru Zabytków województwa [...] Nr rejestru [...] dział A.
(xi) Maszynami i narzędziami jakim posługiwano się w spornym przedsiębiorstwie były m.in. młot do cięcia bandaży kolejowych, ognisko kowalskie, piec dwukomorowy, walcarka, nożyce dźwigniowe i trybowe, prasa, niciarka motorowa, tłocznie (wymieniają je opinia z dnia 11 czerwca 1948r., pismo z dnia 7 marca 1950r. Wojewódzkiej Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w L. do Ministerstwa Przemysłu Lekkiego).
(xii) W aktach sprawy znajduje się protokół z dnia 4 stycznia 2008r. z oględzin działek nr [...], nr [...] i nr [...], przeprowadzonych na potrzeby prowadzonego postępowania administracyjnego przez Ministra Gospodarki w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr 51 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 18 września 1950 r. (dotyczyło ono nacjonalizacji przedsiębiorstwa pn. "[...]" W. i S. [...]). Zaprotokołowano, że na działce nr [...] znajdują się budynki walcowni wraz z turbiną, szpadlami i gospodarczy. Na działce nr [...] znajdują się budynki magazynu i portierni. Działka nr [...] jest zakrzewiona i zadrzewiona. Z dokumentów archiwalnych wynika, że na działce tej znajdował się zbiornik wodny, połączony z rzeką C., którego wody stanowiły siłę napędową fabryki (opinia z dnia 11 czerwca 1948r. dla Głównej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W., szkic sytuacyjny fabryki łopat "[...]" zakład nr 3 w M.; karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków dotycząca zabytkowego zakładu hutniczego w M.).
Analiza w/w materiału dowodowego nie pozwala na stwierdzenie, że przedmiotowe przedsiębiorstwo było wykorzystywane w przetwórstwie rolno-spożywczym. Był to zakład, gdzie produkowano m.in. szpadle i gwoździe, które można uznać za proste narzędzia rolnicze, jednakże jest to produkcja o charakterze metalurgicznym, a nie związana bezpośrednio z produktami rolnymi i ich przetwórstwem. O typowo przemysłowym charakterze przedsiębiorstwa świadczą jego maszyny i urządzenia. Sporne przedsiębiorstwo także wielokrotnie wymieniane było jako zakład przemysłowy przez ówczesne władze. Zauważyć należy również, że nawet w protokole przejęcia majątku R. na cele reformy rolnej z dnia 12-13 lutego 1945 r. sporna fabryka nie została wymieniona w punkcie 4-tym, dotyczącym zakładów przemysłowo-rolnych (np. znalazł się tam młyn wodny). Teren na którym posadowiona była fabryka również nie był wykorzystywany do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. Posadowione na nim były jedynie budynki przemysłowe i zbiornik wodny, który wykorzystywany był jako siła napędowa fabryki. Przedmiotowe przedsiębiorstwo nie było powiązane funkcjonalnie z gospodarstwem rolnym majątku. Gospodarstwo rolne mogło funkcjonować bez przedsiębiorstwa, a przedsiębiorstwo bez gospodarstwa. Tym samym nie podpadało ono pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit, e) dekretu PKWN. Z tego powodu należało utrzymać w mocy punkt 1 zaskarżonej decyzji Wojewody.
3. W pkt 2 swojej decyzji Wojewoda orzekł, że decyzja ta nie narusza praw wieczystego użytkowania do nieruchomości składającej się z działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i [...], jednostki ewidencyjnej [...], obręb [...]. Rozstrzygnięciem tym Wojewoda wykroczył jednakże poza zakres wniosku, z którego wszczęto postępowanie w niniejszej sprawie, obejmującego wyłącznie żądanie stwierdzenia przez organ, iż przedmiotowe przedsiębiorstwo nie podpadało pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu. Oznacza to, iż pkt 2 decyzji Wojewody wydany został z naruszeniem art. 61 § 1 k.p.a., stanowiącego, że postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Należało w tej sytuacji uchylić pkt 2 decyzji Wojewody i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie.
4. Fakt, iż przedsiębiorstwo nie było wpisane do rejestru handlowego oraz że właściciel nie prowadził bezpośrednio przedsiębiorstwa w dacie 1 września 1939 r., ani w 1945 r. nie jest równoznaczne z tym, że budynki przedsiębiorstwa służyły do działalności rolniczej (np. jako baza remontowa lub magazynowa dla gospodarstwa rolnego). W trakcie postępowania nie pozyskano żadnego dowodu, który można byłoby utożsamiać z tak postawioną tezą. Samo przypuszczenie autora odwołania, że budynki przedsiębiorstwa mogły mieć wówczas inne przeznaczenie nie jest wystarczające do uznania, że przedsiębiorstwo wykorzystywane było w przetwórstwie rolno - spożywczym. Nawet jeżeli przedsiębiorstwo odnotowało przestój produkcji w pewnych swoich okresach, to zgromadzone dokumenty potwierdzają, że produkcja ruszyła już bezpośrednio po wojnie i prowadzona była za pomocą przestarzałego sprzętu, który znajdował się od dawna w budynkach przedsiębiorstwa.
5. Wbrew stanowisku odwołujących w sprawie nie zachodziła konieczność ustalenia precyzyjnej powierzchni zajmowanej przez przedsiębiorstwo. Wniosek wszczynający postępowanie w sprawie dotyczy konkretnych działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i [...], jednostki ewidencyjnej [...], obręb [...] Zajmują one łącznie powierzchnię 1,4775 ha, co wynika z przesłanego przy piśmie Starostwa Powiatowego w K. z dnia 21 stycznia 2014 r. wypisu z rejestru gruntów. W piśmie Starosty z dnia 4 lutego 2008 r. do Ministerstwa Gospodarki znajduje się wyjaśnienie, że przedsiębiorstwo zlokalizowane było na działkach nr [...], nr [...] i nr [...] (część), odpowiadających obecnym działki nr [...], nr [...] i nr [...]. Z tego samego powodu nie było konieczności powoływania biegłego geodety, którego zadaniem miałoby być określenie, jakie obecne działki ewidencyjne odpowiadają działkom z daty przejęcia nieruchomości na cele reformy rolnej.
6. Nie można podzielić zarzutu odwołujących się, że w sprawie wystąpiła przeszkoda do pozytywnego rozpoznania wniosku w postaci wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych i rozdysponowania majątku. Stwierdzić bowiem należy, iż w świetle art.156 § 2 k.p.a. instytucja nieodwracalnych skutków prawnych znajduje zastosowanie wyłącznie w odniesieniu do postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, nie zaś w stosunku do postępowania zwykłego, tj. takiego jak przeprowadzone w niniejszej sprawie.
IV. Skargi na w/w decyzję odwoławczą Ministra wnieśli:
1) pismem z dnia 23 lipca 2019 r. - Powiat K., reprezentowany przez adw. M. K., (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Wa 2003/19),
2) pismem z dnia 22 lipca 2019 r. - Skarb Państwa, reprezentowany przez Starostę K., (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt 2004/19).
Postanowieniami z dnia 20 września 2019 r. tut. Sąd, na podstawie art.111 § 2 p.p.s.a., połączył obie sprawy do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz postanowił o dalszym prowadzeniu połączonych spraw pod sygn. akt IV SA/Wa 2003/19.
W skargach zarzucono organowi:
1) naruszenie art.7, 77, 80, 84, 138 k.p.a. poprzez nienależyte wyjaśnienie sprawy jak i sprzeczność ustaleń z zebranym materiałem dowodowym;
2) naruszenie art. 64 w zw. z art. 21 Konstytucji RP wobec wydania decyzji mimo, iż nastąpiły nieodwracalne skutki prawne i majątek został prawnie rozdysponowany;
3) art. 61 §1 k.p.a. poprzez uchylenie punktu II decyzji Wojewody;
4) art. 28 k.p.a. poprzez niezapewnienie udziału w kontrolowanym postępowaniu osobom, które są obecnie właścicielami części nieruchomości wchodzących wcześniej skład przedmiotowego przedsiębiorstwa.
W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, co następuje:
(i) Niezarejestrowanie w rejestrze handlowym podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą w oparciu o składniki majątkowe, znajdujące się na gruncie objętym wnioskiem, uniemożliwia co do zasady przyjęcie, iż składniki te mogły stanowić przedsiębiorstwo. Wiąże się to z faktem, iż pod rządem ówcześnie obowiązującego Kodeksu handlowego z 1934 r. dopuszczalność prowadzenia działalności gospodarczej w oparciu o przedsiębiorstwo była bezwzględnie uzależniona od uprzedniego zarejestrowania przedsiębiorstwa w rejestrze handlowym. Kwalifikowanie w/w składników majątkowych jako przedsiębiorstwo wyłącznie w oparciu o definicję przedsiębiorstwa, zawartą w art.40 § 1 Kodeksu handlowego z 1934 r., jest zatem niewystarczające.
(ii) Z materiału dowodowego wynika, iż ani w dniu 1 września 1939 roku, ani też w dacie wyzwolenia spod okupacji niemieckiej w styczniu 1945 roku, właściciel majątku nie prowadził działalności gospodarczej w oparciu o przedmiotowe składniki majątkowe. Uprawnionym jest przyjmowanie w tej sytuacji, że jeśli właściciel nie prowadził w/w działalności gospodarczej, to mógł, i zapewne wykorzystywał, nieruchomość do działalności rolniczej. Pomieszczenia i budynki mogły mieć wtedy inne przeznaczenie, np. jako baza remontowa czy magazynowa dla gospodarstwa rolnego. Organ II instancji przyznaje w uzasadnieniu decyzji /str.6/, że nawet w protokole przejęcia majątku R. z dnia 12-13 lutego 1945 roku sporna fabryka nie została wymieniona w p.4 dotyczącym zakładów przemysłowo - rolnych. Świadczy to o tym, że w dacie wejścia w życie przepisów o reformie rolnej - jak i wcześniej - nie prowadzono żadnej działalności przemysłowej w tym obiekcie. Obiekt musiał być wykorzystywany jako magazyn i baza dla działalności rolnej i dlatego objęto go przepisami dekretu o reformie rolnej. Gdyby był zakładem przemysłowym, to zostałby znacjonalizowany na mocy innych przepisów.
(iii) Przejęcie przedmiotowej nieruchomości na potrzeby reformy rolnej objęte jest domniemaniem legalności. Zakwestionowanie tej legalności wymagało powołania przez organy dowodów, dowodzących tezy przeciwnej w sposób niewątpliwy. Znaczenie w sprawie posiadają przy tym wyłącznie okoliczności istniejące w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej, nie zaś późniejsze. Wadliwie zatem powołał Minister jako dowody w sprawie pisma urzędowe z dat późniejszych niż wejście dekretu w życie, to jest: (-) z 7 marca 1950 roku - pismo Wojewódzkiej Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w L., (-) 17 czerwca 1950 roku - pismo Departamentu Przemysłu Miejskiego itd.
(iv) Organy nie uwzględniły faktu, iż w stosunku do spornych składników majątkowych umorzono postępowanie nacjonalizacyjne, wszczęte na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej. Postępowanie zostało umorzone przez Wojewódzką Komisję ds. Upaństwowienia przedsiębiorstw w L., a ostatecznie przez Główną Komisję ds. Upaństwowienia przedsiębiorstw w W. W uzasadnieniu jednoznacznie stwierdzono, iż zgodnie z pismami złożonymi przez Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych z [...].09.1948 r. nr [...] przedmiotowe przedsiębiorstwo przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej. Z uwagi na to przesłanka nacjonalizacji przedsiębiorstwa nie zachodziła, a postępowania nacjonalizacyjne umorzono. Okoliczność ta wskazuje pośrednio, iż na nieruchomościach nie prowadzono działalności gospodarczej.
(v) Organy zaniechały przeprowadzenia dowodów z wyroków, decyzji i innych dokumentów, dotyczących sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1950 roku, dotyczącego przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa (sygn. akt I SA/Wa 1530/12 i I OSK 1724/13), w którym wskazano, że sporne składniki majątkowe nie podlegały nacjonalizacji i zostało przejęte winno być na własność na mocy dekretu o reformie rolnej.
(vi) Organy zaniechały poczynienia ustaleń na okoliczność dokładnej powierzchni gruntu zajmowanego przez składniki majątkowe, wadliwie kwalifikowane jako przedsiębiorstwo, w sytuacji, w której powierzchni tej nie stwierdza żaden ze zgromadzonych w sprawie dokumentów. Organy winny były zatem zlecić sporządzenie stosownej opinii biegłemu geodecie.
(vii) Stwierdzenie podpadania spornej części nieruchomości pod działanie reformy rolnej narusza – wbrew gwarancjom wynikającym art. 64 § 1 i 2 Konstytucji - uprawnienia Skarżącego Powiatu jako użytkownika wieczystego przedmiotowego gruntu (stanowiącego własność Skarbu Państwa) oraz właściciela posadowionych na tym gruncie budynków i budowli. Skuteczność nabycia przez Powiat w/w praw rzeczowych do nieruchomości jest przy tym chroniona przez publiczną wiarę ksiąg wieczystych. Rozdysponowanie przez Skarb Państwa majątku przejętego uprzednio w trybie reformy rolnej należy traktować jako wystąpienie po tym przejęciu nieodwracalnych skutków prawnych, obligujące organ do stwierdzenia niepodpadania przedmiotowego gruntu pod działanie dekretu. O ile w sprawie nie można stosować art.156 § 2 k.p.a. (co w ocenie skargi wynika z faktu, iż przejście własności na rzecz Państwa nastąpiło z mocy prawa), o tyle samą dopuszczalność stosowania instytucji nieodwracalnych skutków prawnych m.in. w postępowaniu dekretowym należy wywodzić bezpośrednio z utrwalonego stanowiska orzecznictwa sądowego (por. uchwałę NSA z dn.20.03.2000 r. sygn. akt OPS 14/99; wyrok NSA z 29.02.2012, sygn. akt II OSK 2001/10 ; wyrok NSA z dn. 27.01.2015, sygn. akt I OSK 2634/14), w myśl którego ustanowienie użytkowania wieczystego jest przeszkodą do wzruszania stanu prawnego (literalnie poprzez stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej).
(viii) Wadliwie zakwestionował Minister umocowanie Wojewody do zawarcia w decyzji rozstrzygnięcia, zabezpieczającego uprawnienia użytkownika wieczystego, jako naruszającego art.61 § 1 k.p.a., poprzez wykroczenie poza zakres sprawy, wyznaczony granicami żądania wniosku. Żaden przepis dekretu o reformie rolnej nie zabrania zabezpieczenia interesów osób trzecich wskutek nieodwracalnych skutków prawnych.
(ix) W postępowaniu administracyjnym, o którym mowa powyżej, brało udział 14 stron. Osobom tym nie zapewniono jednakże udziału w charakterze stron w postępowaniu kontrolowanym obecnie.
V. W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
VI. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Ministra z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j. Dz.U z 2019, poz. 2167). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2019 poz. 2325, zwanej dalej "p.p.s.a.").
Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.
Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.
W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:
a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,
b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,
c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.
Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.
VII. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji odwoławczej Ministra prowadzi do następujących wniosków:
1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, uregulowanym w §5 i §6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, było rozstrzygnięcie, czy wskazana we wniosku wszczynającym postępowanie część nieruchomości ziemskiej podpadała pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzaniu reformy rolnej. Trafnie uznały organy obu instancji, że w/w część nieruchomości nie podpadała pod działanie dekretu. Zarzutów skargi nie można było uwzględnić.
2. Stan prawny, regulujący przedmiot sprawy, przedstawia się następująco:
(i) W § 5 i 6 w/w rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej uregulowano tryb rozstrzygania na drodze administracyjnej sporów o to, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, czy też nie. Uchwałą 7 sędziów z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10 (publ. CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wiążąco przesądził, że pomimo upływu kilkudziesięciu lat od wejścia dekretu w życie w/w przepisy rozporządzenia w dalszym ciągu mogą stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.
(ii) Przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowił, iż na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.
W utrwalonym orzecznictwie sądowym podnosi się w tym kontekście konsekwentnie (por. np. wyrok NSA z dnia 26 kwietnia 2019 r., sygn. akt I OSK 1611/17, publ. CBOSA), co następuje:
Przepisy dekretu, ani rozporządzenia nie definiowały pojęcia "nieruchomości ziemskiej", dlatego przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, ( pub. OTK 1990, nr 1, poz. 26).
W uzasadnieniu powyższej uchwały oraz w uzasadnieniu uchwały z dnia 16 kwietnia 1996 r., sygn. akt W 15/95 (Dz. U. Nr 54, poz. 572) Trybunał Konstytucyjny przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym (nieruchomościami ziemskimi są obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy). Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Chociaż uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc obowiązującą z dniem wejścia życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (art. 239 ust. 3), to jednak miały zasadniczy wpływ na ukształtowanie praktyki co do rozumienia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Takie rozumienie przepisów dekretu oznaczało, że dopuszczalny jest spór nie tylko o to, czy dana nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ze względu na przyjęte normy obszarowe. Spór mógł dotyczyć także tego, czy określona nieruchomość stanowiła nieruchomość o charakterze rolniczym, a źródłem takiego sporu było to, czy określona nieruchomość (jej część) przeszła na własność Skarbu Państwa w sytuacji, gdy zdaniem poprzedniego właściciela (jego następców prawnych) nieruchomość nie miała charakteru rolniczego (np. zespół pałacowo - parkowy). Istota takiego sporu sprowadzała się zatem do rozstrzygnięcia o żądaniu poprzedniego właściciela, który powoływał się na to, że określona nieruchomość nie jest nieruchomością rolną (o charakterze rolniczym), a więc nie podpadała pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie przeszła na własność Skarbu Państwa na podstawie tego dekretu.
W oparciu o wskazane uchwały Trybunału Konstytucyjnego przyjęto, że na podstawie § 5 rozporządzenia można orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit e dekretu o reformie rolnej, ale także powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w dekrecie ( por. uchwała NSA z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 i uchwała NSA z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10).
Co prawda pojęcie związku funkcjonalnego nie jest normatywnie definiowane, lecz w judykaturze wyrażany jest już ugruntowany pogląd, iż "związek funkcjonalny" zachodzi gdy nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez części rezydencjalnej i odwrotnie.
(iii) Sąd orzekający w sprawie niniejszej stoi na stanowisku, iż przejęciu przez Państwo na podstawie art.2 ust.1 lit. e dekretu, jako części nieruchomości ziemskiej, podlegały tylko takie przedsiębiorstwa, zlokalizowane na takiej nieruchomości, które miały charakter przedsiębiorstw przemysłu rolnego, wykorzystujących do swojej działalności płody rolne (niekoniecznie jednak pochodzące z tej nieruchomości ziemskiej, na której znajdowało się przedsiębiorstwo).
W prawomocnym wyroku tut. Sądu z dnia 17 lipca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 3110/14, publ. CBOSA trafnie podkreślono, że:
Ze stwierdzenia, iż przejęciu w trybie dekretu podlegały te z nieruchomości, które były lub mogły być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji rolniczej, zwierzęcej lub sadowniczej oraz rozumienia związku funkcjonalnego należy wyprowadzić wniosek, że przedsiębiorstwa wchodzące w skład nieruchomości ziemskiej, które do swojej produkcji wykorzystywały płody rolne z pozostałej części nieruchomości ziemskiej, również podlegały przejęciu na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu, jako że związek funkcjonalny pomiędzy nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym a przedsiębiorstwem wykorzystującym "owoce" działalności wytwórczej w rolnictwie był nierozerwalny, w tym sensie, że jednego rodzaju działalność nie była możliwa bez drugiej, a zatem przedsiębiorstwa wykorzystujące wytwory działalności rolniczej również należy zaliczyć do działalności wytwórczej w rolnictwie.
Potwierdza to treść art. 6 dekretu, zgodnie z którym "Minister Rolnictwa i Reform Rolnych obejmie niezwłocznie zarząd państwowy nad nieruchomościami ziemskimi, wymienionymi w art. 2 wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego." Z kontekstu normatywnego (zestawienia art. 2 ust. 1 lit. e i art. 6 dekretu) wynika, że zarząd obejmowany był nad nieruchomościami przejmowanymi w trybie art. 2 dekretu, a nie że możliwe było objęcie w tym trybie zarządu państwowego również nad nieruchomościami nieprzejętymi na własność państwa.
Pojęcie przedsiębiorstwa przemysłu rolnego należy zatem odczytywać autonomicznie na gruncie dekretu, jeśli wchodziły w skład nieruchomości ziemskiej i podlegały przejęciu razem z pozostałą częścią tej nieruchomości o charakterze rolnym, ze względu na związek funkcjonalny pomiędzy działalnością wytwórczą w rolnictwie. Z tego punktu widzenia nie można przyjmować, iż przejęciu w trybie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu nie podlegały nieruchomości zabudowane budynkami browaru, wytwórni wódek i likierów, przemysłu gorzelnianego i młyna. Wszystkie te przedsiębiorstwa wykorzystywały do swojej działalności wytwory działalności rolniczej pochodzące z pozostałej części nieruchomości ziemskiej. Były więc funkcjonalnie powiązane z działalnością wytwórczą w rolnictwie i w tym sensie, jako przedsiębiorstwa przemysłu rolnego, podlegały przejęciu wraz z pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej o charakterze rolniczym. Zbliżony tok rozumowania można odnaleźć między innymi w wyroku NSA z dnia 2 marca 2005 r., OSK 473/04 (LEX nr 1275344).".
Z kolei w wyroku NSA z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 3432/15 (oddalającym skargę kasacyjną od w/w wyroku tut. Sądu), wskazano, co następuje:
Analiza większości dorobku orzeczniczego, w tym i orzeczeń przywołanych przez skarżących wskazuje, że o uznaniu danej nieruchomości za podpadającą lub nie pod działanie dekretu nie decyduje wyłącznie jej jedna cecha czy to w postaci istniejącej na niej zabudowy (mieszkaniowej, usługowej, przemysłowej itp.), czy jej oznaczenie w katastrze lub dawnym wykazie hipotecznym, czy też samo jej położenie w granicach miasta lub wsi, bądź w sąsiedztwie czy otoczeniu gruntów o określonym przeznaczeniu czy funkcji. Nie jest rozstrzygająca także sama możliwość przeznaczenia danej nieruchomości na cele określone w art. 1 ust. 2 dekretu. Wypracowana w orzecznictwie sądowoadministracyjnym koncepcja tak zwanego związku funkcjonalnego badanej części nieruchomości z nieruchomością ziemską, zakłada badanie wszelkich związków w tym terytorialnych, organizacyjnych, finansowych danej nieruchomości z pozostałą częścią majątku.
Wykładnia ta bowiem z jednej strony pozwoliła uznać za wyłączone spod działania dekretu zabudowane nieruchomości miejskie o funkcjach usługowych, a także cały zespół pałacowo - parkowy wraz z przynależnym do niego kompleksem zabudowań gospodarczych i gruntami stanowiącymi użytki rolne, nieruchomości zabudowane zakładami przemysłowymi nie związanymi z przemysłem rolnym (tartak i cegielnię), zespół dworsko – parkowy i inne, z drugiej natomiast nie pozwoliła uwzględnić wniosku spadkobierców dawnego właściciela nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do nieruchomości zajętych pod zakłady przemysłowe związane z przetwórstwem płodów rolnych. Nie wyłączone przez organ w trybie § 5 rozporządzenia nieruchomości zajęte pod dawny browar, wytwórnię wódek i likierów, gorzelnię, jak wynika ze zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji, w przeciwieństwie do tych co do których rozstrzygnięto odmiennie, pozostawały w pełnej symbiozie z częścią rolną majątku, a ich funkcjonowanie oparte było o pożytki z upraw rolnych, sadów, ogrodów i pól. Podobnie ścisłe związki występowały między tymi częściami nieruchomości na których znajdował się młyn i spichlerze a pozostałą częścią nieruchomości ziemskiej.
3. Odniesienie w/w uwarunkowań prawnych do stanu faktycznego niniejszej sprawy prowadzi do wniosku, część nieruchomości ziemskiej, objęta przedmiotem żądania wniosku, z którego wszczęto kontrolowane postępowanie, została zasadnie zakwalifikowana przez organy jako przedsiębiorstwo, nie będące przedsiębiorstwem przemysłu rolnego, a tym samym nie podpadające pod działanie art.2 ust.1 lit. dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Stosownie do powyższego:
4. Z treści protokołu w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku R., położonego w gminie R. pow. K., stanowiącego własność S. F., sporządzonego w dniach 12 – 13 lutego 1945 r., wynika ponad wszelką wątpliwość, że objął on również (z intencją przejęcia na cele reformy) także grunt z posadowionym na niej zakładem produkcyjnym (oznaczonym w protokole jako "fabryka szpadli i gwoździ "[...]" pow. [...]"). Odnotować przy tym należy, iż w/w składników majątkowych nie wymieniono w punkcie czwartym protokołu, dotyczącym zakładów przemysłowo – rolnych. Obowiązkiem orzekających w niniejszej sprawie organów było w tej sytuacji ustalenie przeznaczenia w/w części nieruchomości, tj. przesądzenie czy stanowiła ona: 1) przedsiębiorstwo przemysłu rolnego, podpadające, stosownie do uwag poczynionych wcześniej, pod działanie dekretu, 2) przedsiębiorstwo nie powiązane przemysłem rolnym, nie objęte reformą rolną. Stosownie do powyższego:
W toku postępowania organy zgromadziły obszerny materiał dowodowy (którego ponowne przytaczanie jest w tym miejscu zbędne), szczegółowo omówiony w decyzjach obu instancji, na który składa się w szczególności: (-) dokumentacja przedwojenna, (-) dokumentacja sporządzona na potrzeby reformy rolnej, (-) korespondencja pomiędzy organami administracji, dotycząca kwestii zagospodarowania spornej części majątku jako obiektu zabytkowego, (-) dokumentacja sporządzona na potrzeby postępowania nacjonalizacyjnego, (-) dokumentacja późniejsza.
Analiza w/w dokumentacji, w tym w szczególności urzędowej dokumentacji sporządzonej w latach 1945 – 1950 prowadzi do oczywistego wniosku, że objęta kontrolowanym postępowaniem część nieruchomości ziemskiej stanowiła sprawne, zabytkowe przedsiębiorstwo przemysłu metalowego (oparte o kilkudziesięcioletni park maszynowy), przeznaczone do wytwarzania prostych narzędzi rolniczych, takich jak szpadle, szufle, łopaty oraz inne wyroby metalowe np. gwoździe, nie mające żadnego związku z produkcją rolną, tj. nie przeznaczonych do przetwarzania w jakikolwiek sposób płodów rolnych. Składniki w/w przedsiębiorstwa skatalogowano m.in. w piśmie Wojewódzkiej Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w L. z dnia 7 marca 1950 r. znak Org.III/73/50, skierowanym do Ministerstwa Przemysłu Lekkiego.
O ile trafnie spostrzegają Skarżący, iż co do zasady orzekanie w przedmiocie stwierdzenia podpadania nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej winno opierać się wyłącznie o stan faktyczny, istniejący w dniu wejścia tego dekretu w życie (13 września 1944 r.), o tyle wbrew stanowisku skarg nie jest to równoznaczne z generalną niedopuszczalnością dokonywania w/w ustaleń w oparciu o dokumenty sporządzone w datach późniejszych. Dopuszczalność przeprowadzania tego rodzaju dowodów nie może bowiem budzić zastrzeżeń w sytuacji, w której nie zachodzą żadne racjonalne przesłanki, obligujące do przyjmowania, iż stan faktyczny ujawniony w dokumentach późniejszych niż data wejścia dekretu w życie różni się w znaczący sposób od stanu istniejącego w tej dacie. Sytuacja taka występuje w niniejszej sprawie, w której nie ma żadnych racjonalnych podstaw do przyjmowania, iż charakter składników majątkowych, objętych postępowaniem, trwale ukształtowany na długo przed wejściem w życie reformy rolnej, istotnie zmienił się na przestrzeni kilku lat następnych.
Należy także zgodzić się z Ministrem, iż materiał dowodowy sprawy nie ujawnił żadnych poszlak, uzasadniających przyjmowanie, iż z racji tego, iż w dacie wejścia dekretu w życie przedsiębiorstwo miało nie prowadzić działalności gospodarczej przedmiotowe składniki w sposób trwały utraciły swój pierwotny charakter, stając się mieniem przeznaczonym wyłącznie do obsługi działalności rolniczej. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż wystąpienie tak zasadniczej i co istotne trwałej (nie zaś przejściowej czy tymczasowej) zmiany charakteru spornej części nieruchomości ziemskiej musiałaby jednoznacznie wynikać z materiału dowodowego, który to warunek nie jest spełniony.
5. Trafnie przyjęły przy tym organy, iż wystarczające do zakwalifikowania przedmiotowej części nieruchomości za przedsiębiorstwo jest sięgnięcie do kryterium przedmiotowo – funkcjonalnego, wynikającego z art.40 § 1 obowiązującego ówcześnie kodeksu handlowego. Jak trafnie wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1823/14, publ. CBOSA, analizującym w/w kwestię w kontekście przepisów ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. nr 3, poz. 17 ze zm.),: "Określenie, czym jest przedsiębiorstwo w znaczeniu prawnym, wywoływało zasadnicze kontrowersje w doktrynie międzywojennej, ale także nadal jest źródłem sporów. W obowiązującym w czasie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej Kodeksie handlowym (rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks handlowy) mowa jest o prowadzeniu przedsiębiorstwa przez kupca oraz o zbyciu przedsiębiorstwa, przy czym unormowania dotyczące zbycia przedsiębiorstwa wskazują, że zbycie przedsiębiorstwa obejmuje wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, a w szczególności: 1) firma, znaki towarowe i inne oznaczenia indywidualizujące przedsiębiorstwo, 2) księgi handlowe, 3) nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, nie wyłączając towarów, 4) patenty, wzory użytkowe i zdobnicze, 5) wierzytelności powstałe przy prowadzeniu przedsiębiorstwa, 6) prawa wynikające z najmu i dzierżawy lokali zajmowanych przez przedsiębiorstwo (art. 40 § 1 kh). Według przeważających w doktrynie poglądów, przedsiębiorstwo na gruncie prawnym, w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym, rozumiane jest jako zbiór rzeczy i praw, a nawet stanów faktycznych, złączonych nierozerwalnym węzłem spełnianej funkcji w obrocie gospodarczym. O przedsiębiorstwie można zasadnie mówić, gdy istnieje zespół składników, który ucieleśnia przedsiębiorstwo, tzn. gdy można sensownie wyodrębnić przedsiębiorstwo od osoby przedsiębiorcy. W okresie międzywojennym ukształtowała się koncepcja prawa podmiotowego na przedsiębiorstwie (prawo do przedsiębiorstwa), która zakładała, że przedsiębiorstwo jest odrębnym przedmiotem, a nie bliżej nieokreśloną masą majątkową. To zaś, że przedsiębiorstwo stanowi odrębny przedmiot, oznacza, że podejmowane w stosunku do przedsiębiorstwa czynności prawne mają za przedmiot przedsiębiorstwo jako takie, a nie poszczególne składniki mienia wchodzące w skład przedsiębiorstwa.".
Powyższe oznacza, iż bez znaczenia dla kwalifikacji przedmiotowego składnika nieruchomości ziemskiej jako przedsiębiorstwa pozostaje to, iż w dniu 13 września 1944 r., tj. w dacie wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej: 1) w rejestrze handlowym nie był zarejestrowany jakikolwiek podmiot, prowadzący w oparciu o te przedsiębiorstwo działalność gospodarczą, 2) działalność taka nie była faktycznie prowadzona.
Rozstrzygające znaczenie w tym zakresie ma bowiem fakt, iż przedmiotowa część nieruchomości ziemskiej stanowiła trwale zorganizowany (a ewentualnie jedynie przejściowo niewykorzystywany) zespół składników majątkowych, przeznaczonych do prowadzenia działalności gospodarczej, innej niż działalność w ramach przemysłu rolnego. W rozpatrywanej sprawie chodzi zatem o taką część nieruchomości ziemskiej, która w utrwalony i intencjonalny sposób nie była przeznaczona do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, nie pozostając tym samym w nierozerwalnym związku funkcjonalnym z resztą nieruchomości ziemskiej (obie w/w części majątku mogły bowiem bez siebie funkcjonować).
6. Wbrew stanowisku Skarżących nie miał znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy fakt, iż w latach 40 i 50 ubiegłego wieku w stosunku do tego samego przedsiębiorstwa toczyło się również postępowanie nacjonalizacyjne, uregulowane w przepisach ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
6.1. Stan faktyczny w tym zakresie przedstawia się następująco:
(i) W L. Dzienniku Urzędowym nr 22 z dnia 30 grudnia 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało umieszczone w 8 wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność państwa na podstawie art. 3 w/w ustawy. A. F. (żona S. F.) zgłosiła w dniu 25 stycznia 1947 r. zarzuty do Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w L. w związku z umieszczeniem ww. fabryki w wykazie przedsiębiorstw objętych procesem nacjonalizacji. Postanowieniem z dnia 16 maja 1947 r. Wojewódzka Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w L. postanowiła przekazać Ministrowi Przemysłu i Handlu wniosek o przejęcie ww. fabryki na własność państwa lub osób prawnych prawa publicznego. Odwołanie od powyższego postanowienia złożyła ponownie A. F. Postanowieniem z dnia 30 września 1948 r. Główna Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. postanowiła w całości umorzyć postępowanie, uznając, że przedsiębiorstwo przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej i wobec tego nie zachodziły przesłanki do jego nacjonalizacji.
(ii) Przedsiębiorstwo zostało jednakże po raz kolejny umieszczone w wykazie przedsiębiorstw, ogłoszonym tym razem w L. Dzienniku Urzędowym z 1950 r. nr 9, poz. 60. (brak dokładnej daty). Następnie, orzeczeniem nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] maja 1950 r. przedsiębiorstwo p.n. "[...]" W. i S. [...], pow. [...] zostało przejęte na własność Państwa.
(iii) Decyzją z dnia [...] maja 2012 r. Minister Gospodarki, po rozpoznaniu złożonego przez Starostę K. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2011 r. o stwierdzeniu nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1950 r., wydanego w przedmiocie przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstwa p.n. "[...]" W. i S.[...] , M., pow. [...].
W decyzji z 21 grudnia 2011 r. organ nadzorczy uznał, iż wydanie przez Ministra Przemysłu Lekkiego orzeczenia Nr [...] z dnia [...] września 1950 r. nastąpiło z przekroczeniem terminu do wszczęcia postępowania administracyjnego, wskazanego w art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, co zdaniem Ministra Gospodarki - wyrażonym w decyzji z dnia 21 grudnia 2011 r. – stanowiło podstawę do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia.
Rozpoznając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, Minister zmienił jednakże stanowisko co do powodów stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] września 1950 r. W uzasadnieniu decyzji z dnia [...] maja 2013 r. wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej postępowanie w przedmiotowej sprawie mogło być prowadzone tylko na podstawie art. 2 tej ustawy. Minister Przemysłu Lekkiego w orzeczeniu z dnia [...] września 1950 r. nie wskazał, który z punktów ustępu 1 art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej był podstawą jego orzeczenia. Z uwagi na formę prawną przejętego przedsiębiorstwa organ zbadał dwie spośród 5 kryteriów nacjonalizacji zawartych w tym artykule, tj. ust. 1 lit. b) oraz e). Wskazane przepisy stanowiły, że bez odszkodowania przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa: przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe: b) obywateli Rzeszy Niemieckiej i byłego [...] G. z wyjątkiem osób narodowości polskiej lub innej przez Niemców prześladowanej, e) osób, które zbiegły do nieprzyjaciela.
Dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego w kontekście wskazanych kryteriów, Minister wskazał, że ponad wszelką wątpliwość ustalono, że J. F. był zasłużonym dla kraju obywatelem polskim. Informacja zawarta w protokole zdawczo - odbiorczym sporządzonym w dniu 29 września 1950 r., w której wskazano, że J. F. zgłosił w czasie okupacji przynależność do narodowości niemieckiej, a następnie zbiegł do nieprzyjaciela, nie znajduje żadnego potwierdzenia w aktach sprawy. Tym samym organy nacjonalizacyjne niewłaściwie zastosowały art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej, skoro właściciel przedsiębiorstwa nie spełniał żadnej z przesłanek określonych szczegółowo w tym artykule. Dodatkowo organ naczelny wskazał, że objęcie procesem nacjonalizacji mienia, które stanowiło już własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, również stanowi rażące naruszenie prawa. W końcowej części decyzji Minister Gospodarki uznał, że orzeczenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1950 r. nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych.
(iv) Wyrokiem z dnia 18 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1530/12 (publ. CBOSA) tut. Sąd oddalił skargi Starosty K. i Powiatu K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2012 r., podzielając stanowisko organu nadzorczego.
(v) Wyrokiem z dnia 18 lutego 2015 r., sygn. akt I OSK 1724/13, publ. CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne skarżących od w/w wyroku tut. Sądu.
NSA podkreślił, iż w decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] maja 2012 r. jako jedną z podstawowych przyczyn stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1950 r. trafnie wskazano tę okoliczność, że w momencie jej wydania nieruchomość, na której znajdowała się fabryka (a więc i sama fabryka), była już własnością Skarbu Państwa. W uzasadnieniu postanowienia Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. z dnia 30 września 1948 r. (o umorzeniu postępowania w sprawie nacjonalizacji przedmiotowej fabryki) znajduje się jednoznaczne stwierdzenie, że "z pism złożonych przez Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych z [...].9.1948 Nr [...] wynika, że przedsiębiorstwo wyżej wskazane przeszło na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu o reformie rolnej i wobec tego nie zachodziła przesłanka nacjonalizacji tego przedsiębiorstwa". Ponadto w aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Sądu G. w K., Oddział Ksiąg Wieczystych, nr [...] z dnia [...] września 1948 r., że tytuł własności gruntów wyłączonych z dóbr L. pod nazwą R., w skład których wchodzi również Osada fabryczna R., został przepisany na rzecz Skarbu Państwa na podstawie pisma Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia 31 lipca 1946 r., jako przejętych i przeznaczonych na reformę rolną na podstawie art. 2 ust. 1 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r., w brzmieniu z obwieszczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych (Dz.U. R.P. Nr 3, poz. 13). Organ w swojej decyzji wskazał również, że w wykazie hipotecznym księgi wieczystej hip nr [...], R., gdzie jako grunty wyłączone z dóbr L. pod nazwą R. o pow. [...] ha [...] m2, wskazano Osadę fabryczną R. zawierającą obszaru 11 morgów i 232 pręty. Okoliczność objęcia tej nieruchomości reformą rolną potwierdza także treść protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 12-13 lutego 1945 r. w sprawie przejęcia na cele reformy rolnej majątku R., położonego w gminie R., pow. K., stanowiącego własność obyw. F. S., w którym zostało wyszczególnione mienie objete dekretem. W protokole tym stwierdzono, że opisanie granic następuje według działów i w dziale d/ widnieje zapis: Fabryka S. "[...]" pow. [...].
6.2. W świetle w/w okoliczności nie ulega wątpliwości fakt, iż zarówno: 1) umorzenie pierwszego postępowania nacjonalizacyjnego w 1948 r., jak i 2) stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1950 r., wydanego w drugim postępowaniu nacjonalizacyjnym, nastąpiło w związku z przyjęciem przez organy i sądy (w oparciu o dokumentację sporządzoną w związku z wejściem w życie dekretu o reformie rolnej oraz zapisy w księdze wieczystej), że przedmiotowe przedsiębiorstwo, będące przedmiotem w/w postępowań, przeszło na własność Państwa wcześniej, tj. w trybie reformy rolnej (aczkolwiek w przypadku stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1950 r. nie była to przyczyna jedyna).
Stanowczo jednakże podkreślić należy, iż powyższe nie upoważnia do przyjmowania, iż: (-) Główna Komisja ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W. postanowieniem z dnia [...] września 1948 r., (-) organ nadzorczy w decyzjach z 2011 r. i 2012 r. oraz sądy administracyjne obu instancji we w/w wyrokach (zobligowane do uwzględnienia w/w dokumentacji archiwalnej) – wiążąco przesądziły - poza trybem przewidzianym w §5 i §6 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej – iż przedmiotowe przedsiębiorstwo podpada pod działanie art.2 ust.1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie ulega zatem wątpliwości, iż ostateczne rozstrzygnięcie w/w kwestii winno było nastąpić właśnie na drodze kontrolowanego obecnie postępowania, opartego na podstawie §5 i §6 rozporządzenia wykonawczego do dekretu.
7. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, iż w sprawie nie zachodziła konieczność dokonywania dodatkowych ustaleń na okoliczność powierzchni zajmowanej przez przedsiębiorstwo. Trafnie zatem przyjął Minister, że: (-) wniosek wszczynający postępowanie w sprawie dotyczy konkretnych działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i [...], jednostki ewidencyjnej [...] R., obręb [...] M., (-) działki te zajmują łącznie powierzchnię 1,4775 ha, co wynika z przesłanego przy piśmie Starostwa Powiatowego w K. z dnia 21 stycznia 2014 r. wypisu z rejestru gruntów, (-) w piśmie Starosty z dnia 4 lutego 2008 r. do Ministerstwa Gospodarki znajduje się wyjaśnienie, że przedsiębiorstwo zlokalizowane było na działkach nr [...], nr [...] i nr [...] (część), odpowiadających obecnym działki nr [...], nr [...] i nr [...]. Dowody te uznać należy za wystarczające do geodezyjnej identyfikacji przedmiotu postępowania.
8. Orzekające w sprawie organy nie były upoważnione do stosowania w kontrolowanym postępowaniu instytucji nieodwracalnych skutków prawnych, przewidzianej w art.156 § 2 k.p.a. Skarżący wywodzą, iż skutki takie wystąpiły w następstwie przekształceń własnościowych, dotyczących nieruchomości będącej przedmiotem postępowania (zaszłych po przejęciu w/w nieruchomości przez Państwo). Należy bowiem wyraźnie podkreślić (tak jak to zrobił organ), że dokonywanie oceny stanu faktycznego sprawy pod kątem wystąpienia tego rodzaju skutków dopuszczalne jest wyłącznie w nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej (postępowanie nadzorcze), prowadzonym na postawie art.156 i nast. k.p.a., w którym to postępowaniu organ nadzorczy kontroluje w kontekście kryteriów z art.156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a. legalność decyzji administracyjnej wydanej we wcześniej zakończonym postępowaniu administracyjnym. Co do zasady zatem instytucja nieodwracalnych skutków prawnych mogłaby znaleźć zastosowanie - w kontekście stwierdzenia podpadania nieruchomości ziemskiej pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu - tylko w postępowaniu nadzorczym, prowadzonym przeciwko decyzji wydanej w trybie §5 i 6 rozporządzenia do dekretu. Chodziłoby zatem o sytuację, w której: (-) w trybie §5 i 6 rozporządzenia wydana została decyzja, stwierdzająca podpadanie lub niepodpadanie nieruchomości pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu, (-) przeciwko tej decyzji zostaje następnie wszczęte postępowanie nadzorcze regulowane art.156 i nast. k.p.a. Dopiero w takim postępowaniu nadzorczym dopuszczalnym byłoby dokonywanie oceny, w sytuacji, w której decyzja wydana w trybie §5 i 6 rozporządzenia byłaby obciążona kwalifikowaną wadą prawną z katalogu z art.156 § 1 pkt 1 – 7 k.p.a., stanowiącą podstawę do stwierdzenia jej nieważności, czy przeszkodą do stwierdzenia takiej nieważności (na zasadzie art.156 § 2 k.p.a.) nie są ewentualne nieodwracalne skutki prawne, jakie ta decyzja ta wywołała (w tym, czy za skutki takie można by uznać przekształcenia własnościowe, zaistniałe już po jej wydaniu). Rozważanie takiego scenariusza w niniejszej sprawie jest zatem całkowicie bezprzedmiotowe albowiem kontrolowane postępowanie nie jest postępowaniem nadzorczym, regulowanym art.156 i nast. k.p.a., skierowanym przeciwko jakiejkolwiek decyzji wydanej w trybie § 5 i 6 rozporządzenia a postępowaniem zwyczajnym, toczącym się w trybie § 5 i 6 rozporządzenia.
Odnotować należy, iż skargi posługują się pojęciem "nieodwracalne skutki prawne" w ujęciu szerszym, niż to wynika z art.156 § 2 k.p.a., wywodząc w oparciu o zasady konstytucyjne, iż nie tylko organ nadzorczy ale także organ orzekający w trybie §5 i 6 rozporządzenia w przedmiocie stwierdzenia, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu, winien uwzględniać przy orzekaniu fakt, że dana nieruchomość była przedmiotem przekształceń własnościowych po jej przejęciu przez Państwo, co winno prowadzić do odmowy stwierdzenia, że dana nieruchomość pod działanie dekretu podpadała (niezależnie od tego, że co do zasady warunki do stwierdzenia takiego podpadania rzeczywiście wystąpiły). Sąd orzekający w sprawie niniejszej stoi jednakże na stanowisku, iż upoważnienie tego rodzaju (dla organu) musiałoby być wprost przewidziane w przepisach prawa (analogicznie, jak ma to miejsce np. w art.214a albo art.229 ustawy o gospodarce nieruchomościami).
9. Trafnie przyjął organ odwoławczy, reformując w tym zakresie decyzję Wojewody, iż organ orzekający w przedmiocie stwierdzenia, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art.2 ust.1 lit.e dekretu, nie jest upoważniony do orzekania (tak jak to uczynił Wojewoda w pkt 2 swojej decyzji), że decyzja pozytywna dla wnioskodawcy nie narusza praw użytkowników wieczystych gruntów objętych postępowaniem. Co do zasady zatem użytkownik wieczysty winien poszukiwać ochrony przed naruszeniem jego prawa na zasadach ogólnych, tj. wynikających z zasady rękojmi publicznej wiary ksiąg wieczystych. Nie przesądzając skutków działania tej zasady w kontekście niniejszej sprawy, odnotować należy, iż jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2019 r., sygn. akt I CSK 238/18 "Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych chroni nabywcę użytkowania wieczystego także w razie wadliwego wpisu w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela nieruchomości (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 15 lutego 2011 r., III CZP 90/10, OSNC 2011, nr 7-8, poz. 76). Jeżeli podstawa wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej jako właściciela nieruchomości okazała się wadliwa (np. stwierdzono nieważność decyzji, która była tą podstawą), jednak wcześniej ustanowiono na tej nieruchomości prawo użytkowania wieczystego, to jego nabywca - osoba trzecia - korzysta z ochrony wynikającej z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, powodującej, że nie tylko osoba ta nabyła prawo użytkowania wieczystego, ale także to, że Skarb Państwa zachowuje własność nieruchomości, na której prawo to zostało ustanowione.".
10. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądowego Skarżący nie są uprawnieni do powoływania się, jako na wadę kontrolowanego postępowania, na niezapewnienie przez organy udziału w sprawie innym osobom, które w ocenie skarg posiadały w niej interes prawny w rozumieniu art.28 k.p.a. Okoliczności tej nie może brać pod uwagę z urzędu także Sąd. Jak bowiem trafnie wskazał NSA w wyroku z dnia 13 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 328/18, publ. CBOSA "Tylko podmiot, który uznaje, że bez swej winy nie brał udziału w postępowaniu, co powoduje zaistnienie przesłanki wznowieniowej określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., jest uprawniony do podnoszenia tego zarzutu. Inne podmioty nie mogą się skutecznie na tę okoliczność powoływać. Dotyczy to również sądu rozstrzygającego sprawę ze skargi podmiotów biorących udział w postępowaniu, który również z urzędu nie ma podstaw do podnoszenia, że podmiot niewnoszący skargi został pominięty w postępowaniu administracyjnym i z tej przyczyny stosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.".
Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.