IV SA/Wa 1997/07

IV SA/Wa 1997/07 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2008-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-10-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Łąpieś-Rosińska /sprawozdawca/
Krystyna Napiórkowska /przewodniczący/
Tomasz Wykowski
Symbol z opisem
6292 Przymusowy zarząd państwowy
Sygn. powiązane
I OSK 1073/08 - Postanowienie NSA z 2010-05-31
I OSK 923/10 - Wyrok NSA z 2010-09-03
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Napiórkowska, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Wykowski, Asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska (spr.), Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2008 r. sprawy ze skarg Gminy Miejskiej K. oraz E. Spółki Akcyjnej Oddział w K. - Zakład Energetyczny K. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) sierpnia 2007 r. nr (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności - oddala skargi -
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] listopada 1991 r. Z. (zastępowana przez radcę prawnego J. B. oraz przez Z. Z.), T. S. i S. W. wystąpili do Ministra Przemysłu i Handlu, poprzednika prawnego Ministra Gospodarki, w sprawie "uchylenia" zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., orzeczenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. oraz zarządzenia Ministra Przemysłu Motoryzacyjnego z dnia [...] czerwca 1955 r. - dotyczących przejęcia na własność Skarbu Państwa byłej "Fabryki [...]" w K. przy ul. [...] "wraz z równoczesnym podtrzymaniem praw do odszkodowań na mocy ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r." Wnioskodawcy podnieśli, że przytoczone powyżej zarządzenia i orzeczenie zostały wydane z wielokrotnym, rażącym naruszeniem prawa, manipulacyjnym posługiwaniem się nim, bez postępowania wywłaszczeniowego, bez wypłaty odszkodowań zapowiedzianych prawnie, przy zastosowaniu represyjnych i uwłaczających godności osobistej metod oraz psychologicznych środków pozaprawnych. Wnioskodawcy w uzasadnieniu swego wniosku podnieśli także, iż kwalifikacja prawna do upaństwowienia "Fabryki [...]" w K. była rażąco tendencyjna i błędna wobec ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz. U. R.P. nr 3), a szczególnie jej art. 3 ust. 1, na który powoływała się Wojewódzka i Główna Komisja ds. upaństwowienia przedsiębiorstw. Zdaniem wnioskodawców, przedmiotowa fabryka ze względu na przedmiot produkcji i ilość zatrudnionych pracowników "nie podpadała pod ww. przepis ustawy, gdyż nie sposób jej zaliczyć do żadnej z grup wyszczególnionych w art. 3 ust. 1 pod lit. A i lit. B, bowiem Fabryka zatrudniała w latach 40-tych ok. 30 osób, a więc znacznie niżej ustawowego limitu. Również ewentualna zdolność zatrudnienia więcej niż 50 pracowników, była ani możliwa w powojennej sytuacji Fabryki i sytuacji gospodarczej kraju, ani niepotrzebna z powodów ekonomicznych, skoro w 1935 r. i latach następnych -w okresie początku rozkwitu produkcji - zatrudnienie w Fabryce wynosiło ok. 34 osoby". Jednocześnie w dalszej treści ww. wniosku podniesiono, iż "ust. 4 art. 3 nie miał zastosowania kwalifikacyjnego, gdyż nie powzięta została wymagana Ustawą, na wniosek zainteresowanego ministra, stosowna Uchwała Rady Ministrów, bowiem
wniosek nie był nigdy sformułowany z powodu braku formalnej podstawy - Fabryka nie posiadała faktycznej wyłączności produkcji w ważnych gałęziach gospodarki narodowej".
W toku postępowania ustalono , iż osobami legitymowanymi do występowania w niniejszym postępowaniu w charakterze stron są również: Z. W. (jako następczyni prawna jednego z wnioskodawców, tj. S. W.), U. I. i M O.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., znak: [...], Minister Gospodarki, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 k.p.a. , po rozpatrzeniu wniosku Z. S. (zastępowanej przez radcę prawnego – J. B. i Z. Z.), T. S. i S. W., w miejsce którego w ramach sukcesji spadkowej wstąpiła Z. W. oraz innych, tj. U. I. i M. O., stwierdził nieważność:
- orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951r.
o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej
przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...] oraz
- zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., znak:
[...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad
przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...] w
K., ul. [...] nr [...].
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w toku postępowania, na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w postaci odpisów dokumentów źródłowych pozyskanych z Archiwum Państwowego w K. (zespoły akt: Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w K. i Rejestru Handlowego przy Sądzie Okręgowym w K.), Archiwum Akt Nowych w W. (zespół akt KDW), a także stosownie do wyjaśnień i dokumentów złożonych przez uczestników tego postępowania ustalono następujący stan faktyczny: współwłaścicielami przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...] w dacie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego i nacjonalizacji, zgodnie z wpisem w Rejestrze Handlowym Sądu Okręgowego w K., Wydz. [...] Handlowy, Poj. [...], sporządzonym na
dzień [...] kwietnia 1938r., było rodzeństwo: S. S., T.
S., J. S., Z. W., J. R. i W. S., którzy jednocześnie legitymowali się tytułem własności do znacjonalizowanej wraz z ww. przedsiębiorstwem nieruchomości, położonej w K., przy ulicy [...], zapisanej w wykazie hipotecznym Iwh [...] i obejmującej m.in. działki: nr [...], o łącznej powierzchni 2400 m2.
Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w K. z dnia [...] lutego 1947 r. w sprawie ogłoszenia wykazu przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa, przedsiębiorstwo pn. Fabryka [...], zostało umieszczone w dziesiątym wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami, na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. R.P. Nr 3, poz. 17 dalej: ustawa nacjonalizacyjna), ogłoszonym w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] marca 1947 r. (Nr [...], poz. [...]), jednocześnie ustanawiając nad nim nadzór państwowy. Stosownie do art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej (w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r. o zmianie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej Dz. U. Nr 72, poz. 394) "orzeczenie w trybie niniejszego artykułu mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli przed dniem 31 marca 1947 r. zostało wszczęte postępowanie o przejęciu danego przedsiębiorstwa na własność Państwa". Minister Gospodarki wskazał, iż zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 2001 r. sygn. akt III RN 176/00, publikacja OSNAP 2001/16/503, datą wszczęcia postępowania nacjonalizacyjnego wobec przedsiębiorstwa na podstawie przepisów art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej jest data ogłoszenia w dzienniku urzędowym województwa wykazu przedsiębiorstw przechodzących na rzecz Państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego oraz przejmowanych na własność Państwa (§ 17 i § 24 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, Dz. U. Nr 16 poz. 62 ze zm.). W omawianym wypadku byłby to dopiero dzień [...] marca 1947 r, czyli data ogłoszenia w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], w którym opublikowano
dziesiąty wykaz podlegających nacjonalizacji przedsiębiorstw, a pośród nich także przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...]. Oznacza to, że postępowanie w sprawie nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947 r., a więc zgodnie z wymaganiem prawnym określonym w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej (w brzmieniu nadanym temu przepisowi przez art. 1 pkt 1 dekretu z dnia 20 grudnia 1946 r.).
Zgodnie z § 27 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, instytucje, wymienione w art. 3 ust. 2 ustawy nacjonalizacyjnej, mogły zgłosić do wojewódzkiej komisji swoje prawa do przedsiębiorstw, objętych wykazem, a właściciele przedsiębiorstw mogli zgłosić zarzuty, że przedsiębiorstwo nie przechodzi albo nie podlega przejęciu na własność Państwa lub osób prawnych prawa publicznego. Prawa lub zarzuty winny były być zgłoszone w 30-dniowym terminie od daty ogłoszenia wykazu i poparte, w miarę potrzeby, dowodami (§ 28 ww. rozporządzenia). Z uwagi na fakt, że nie zachowała się dokumentacja archiwalna, dotycząca postępowania nacjonalizacyjnego przed komisjami nacjonalizacyjnymi (tj. Komisją Wojewódzką i Komisją Główną ds. Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw) niemożliwe jest ustalenie jego szczegółów. Zdaniem Ministra jednak z pewnością można stwierdzić, iż w omawianym postępowaniu nacjonalizacyjnym zgłoszone zostały przez właścicieli ww. przedsiębiorstwa zarzuty, że przedmiotowa fabryka nie podlega przejęciu na własność Państwa. Dowodem na tę okoliczność jest wydanie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. z dnia [...] października 1947 r. o ogłoszeniu przedsiębiorstw skreślonych z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu, które musiało zapaść po rozpatrzeniu zarzutów właścicieli. Zgodnie bowiem z zarządzeniem Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. z dnia [...] października 1947 r. o ogłoszeniu przedsiębiorstw skreślonych z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu (ogłoszonym w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...], pod poz. [...]), tym dokumentem, zarządzono umieszczenie przedmiotowej fabryki w czwartym wykazie przedsiębiorstw, które po myśli przepisu § 47 a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu
przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. R.P. Nr 16, poz.62) postanowieniem Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. zostały skreślone z ogłoszonego w dniu [...] marca 1947 r. w [...] Dzienniku Wojewódzkim Nr [...] wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu, w następstwie stwierdzonego w postępowaniu wyjaśniającym (§ 34 cyt. rozp.) braku warunków do zastosowania co do nich ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. W przedmiotowej sprawie właściwa Wojewódzka Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw wydała stosowne postanowienie o skreśleniu omawianej fabryki w dniu [...] lipca 1947 r. (dowód: zarządzenie Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. z dnia [...] października 1947 r. o ogłoszeniu przedsiębiorstw skreślonych z wykazu przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu).
Minister wskazał, iż powyższe winno skutkować negatywnym zakończeniem postępowania nacjonalizacyjnego względem tej fabryki, tym niemniej, biorąc pod uwagę fakt, że postępowanie to jednak zakończyło się wydaniem stosownego orzeczenia właściwego Ministra o przejęciu tego przedsiębiorstwa na własność Państwa, prowadzący postępowanie nieważnościowe Minister Gospodarki założył, iż organy nacjonalizacyjne skorzystały z trybów przewidzianych w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., zmierzających do zaskarżenia wzmiankowanego postanowienia Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. o skreśleniu Fabryki [...] z wykazu przedsiębiorstw przewidzianych do nacjonalizacji. Takim trybem mogło być chociażby wznowienie postępowania nacjonalizacyjnego. Jednakże okoliczności wznowienia tego postępowania nie są znane, gdyż z przyczyn wyżej wskazanych nie jest możliwe potwierdzenie tego faktu stosownymi dowodowymi materiałami archiwalnymi. Jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w rezultacie powyższego Główna Komisja do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W., postanowieniem z dnia [...] lutego 1951 r. orzekła, iż przedmiotowa fabryka podlega przejęciu na własność Państwa i przedstawiła stosowny wniosek do właściwego Ministra o wydanie orzeczenia w tym zakresie (wzmianki w orzeczeniu nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa).
Wobec wzmiankowanego braku archiwalnej dokumentacji dotyczącej szczegółów również tego etapu postępowania nacjonalizacyjnego w odniesieniu do
przedmiotowej fabryki, mając powyższą okoliczność na uwadze, Minister Gospodarki stwierdził, że zgodnie z § 65 ust. 1 pkt "c" przywołanego wcześniej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62), właściwy minister wydawał orzeczenie o przejęciu w myśl art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej na własność Państwa przedsiębiorstw na podstawie niezaskarżonych postanowień Głównej Komisji lub postanowień zespołu odwoławczego Głównej Komisji, których treścią jest stwierdzenie, że odnośne przedsiębiorstwo ulega przejęciu na własność Państwa na zasadzie art. 3 tej ustawy. Tak więc, stosownie do powyższego przepisu, Minister Przemysłu Ciężkiego w dniu [...] maja 1951 r. wydał orzeczenie Nr [...] o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...]. Podstawę wydania wyżej wymienionego orzeczenia stanowił art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz § 65 ust. 1 i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. W szczególności, materialno-prawną podstawą podjęcia tego orzeczenia, w części dotyczącej ww. Fabryki, z uwagi na przedmiot jej działalności, był art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, zgodnie z którym za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników. Minister podkreślił, że wskazane kryteria nacjonalizacji przedmiotowego zakładu winny być odnoszone nie do stanu przedsiębiorstwa z dnia orzekania o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, a do jego stanu z dnia wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej (wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2004 r. sygn. akt IV SA 487-488/03).
Minister uznał, iż na kwestię zatrudnienia w omawianym przedsiębiorstwie wskazują następujące dokumenty archiwalne:
- odpis protokołu spisanego w dniu [...] listopada 1949 r. w biurze przedsiębiorstwa "Fabryka [...], w sprawie komisyjnego wprowadzenia zarządcy przymusowego w posiadanie tego przedsiębiorstwa, w szczególności jego załącznik nr [...], w którym wskazano że w dniu przejmowania przedsiębiorstwa pod państwowy zarząd przymusowy, zakład
posiadał 9 pracowników fizycznych i 2 umysłowych;
- pismo Fabryki [...] pod Państwowym Zarządem
w K., ul. [...], z dnia [...] listopada 1949 r., znak: [...], skierowane do
Dyrekcji Przemysłu Miejscowego w K., w sprawie produkcji, z którego
wynika, że fabryka ma produkcję na okres 4 tygodni, przy załodze 19 pracowników
fizycznych;
- odpis protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa Fabryka [...], sporządzonego
w K., w dniu [...] grudnia 1953r., gdzie widnieje zapis: w chwili obejmowania
pod przymusowy zarząd państwowy, przedsiębiorstwo zatrudniało 9 pracowników
fizycznych i 2 umysłowych, a w dniu [...] czerwca 1951 r. - 119 pracowników
fizycznych i 11 umysłowych.
Minister doszedł do wniosku, że wszystkie ww. dokumenty nie mogą mieć jednak pełnej wartości dowodowej, ze względu na ich niską wiarygodność lub nieadekwatność, zarówno co do daty ustaleń, jak i ich przedmiotu. W odniesieniu do pierwszego z ww. dokumentów, należy podnieść, że prócz faktu, iż zawarte w nim informacje wskazują jedynie na faktyczne zatrudnienie w okresie listopada 1949 r., nie wykazują one jednak zdolności zatrudnienia przedmiotowej fabryki, w przyjętej, jako punkt odniesienia przy ocenie tej zdolności, dacie [...] lutego 1946 r. Podobną wadliwością cechuje się drugi z ww. dokumentów, który również, wyłącznie odnosi się do stanu zatrudnienia, a nie do wymaganej przez ustawę nacjonalizacyjną zdolności zatrudnienia, jednocześnie potwierdzając stan zatrudnienia, podobnie jak w przypadku pierwszego dokumentu, w nieodpowiednim, z punktu widzenia ustalonych kryteriów nacjonalizacyjnych, czasie, tj. w okresie znacznie późniejszym (ponad 3,5 roku) od daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. [...] lutego 1946 r. W ocenie organu, dokumenty te jednak mogą stanowić materiał pomocniczy w sprawie, zwłaszcza na tle innych dowodów pozyskanych w niniejszym postępowaniu. W tym stanie rzeczy, w celu uzupełnienia materiału dowodowego i rozwiania jakichkolwiek wątpliwości w zakresie ewentualnego niespełnienia przez ww. przedsiębiorstwo wskazanych kryteriów nacjonalizacji, organ orzekający uznał, iż kwestia ta winna być poparta dodatkowym dowodem i zwrócił się w trybie art. 84 k.p.a., do biegłego o sporządzenie opinii na okoliczność, czy w dniu [...] lutego 1946 r. przedmiotowa fabryka posiadała zdolność zatrudnienia odpowiadającą przesłankom wskazanym w ustawie nacjonalizacyjnej. Opracowanie takie sporządził w dniu
[...] października 2006 r. dr inż. W. T. - rzeczoznawca dyplomowany Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich. Ustalając zdolność zatrudnienia przedmiotowej fabryki, biegły w pierwszym rzędzie oszacował całkowitą realność terenu przedsiębiorstwa (przedsiębiorstwo położone było na działkach oznaczonych L. kat. [...] o łącznej powierzchni 2400 m2) następnie ustalił, jakie budynki o podstawowym znaczeniu przemysłowym (łącznie z określeniem ich powierzchni zabudowy użytkowej) znajdowały się na terenie przedsiębiorstwa w dniu [...] lutego 1946 r., tj. budynek przemysłowy piętrowy o całkowitej pow. zabudowy - 310 m2 i całkowitej pow. użytkowej - 650 m2; na którego parterze mieścił się warsztat mechaniczny, kuźnia, biura, kuchnia, sień wjazdowa; na piętrze usytuowany był warsztat mechaniczny, montownia i biuro techniczne; na poddaszu natomiast położony był magazyn, pakownia i lakiernia oraz drugi budynek parterowy stanowiący magazyny. Oprócz wymienionych podstawowych budynków na terenie przedsiębiorstwa znajdowały się obiekty budowlane pomocnicze: urządzenia sanitarne, budynki o charakterze rolniczym, jak stajenka, gnojownik, szopy.
W dalszej treści opinii biegły stwierdził, że w lutym 1946 r. w fabryce produkowano głównie [...] i [...] itp. Proces wytwarzania obejmował następujące główne operacje technologiczne: [...]. Proces wytwarzania w obrębie przedmiotowego przedsiębiorstwa
opierał się głównie na pracy ręcznej wykwalifikowanych robotników. Fabryka
posiadała podstawowe wyposażenie w maszyny i urządzenia do prac ręcznych
w postaci: 8 [...], 5 [...], 3 [...],
2 [...], ok. 10 stanowisk montażowych i ok. 5 stanowisk
ślusarskich, które były obsługiwane przez 22 pracowników, a także podstawowe
maszyny z napędem ręcznym, a mianowicie: 2 [...], 2 [...], [...], 2 [...], 4 prasy [...],
[...], przy których pracowało 14 robotników.
Jednak główną wartość tworzącą zdolność produkcyjną stanowiła istniejąca
powierzchnia produkcyjna i wykwalifikowani pracownicy, wyposażeni w ww.
oprzyrządowanie operacji technologicznych i narzędzia.
Na podstawie dostępnych danych o powierzchni przemysłowej i wyposażeniu, biegły kierując się zasadami techniki i potrzebami prowadzenia procesu produkcyjnego danego przedsiębiorstwa, obliczył liczbę jego pracowników, którzy powinni być zatrudnieni w lutym 1946 r. w normalnym toku produkcji, na jedną zmianę roboczą określając ją na 47 pracowników,
W ocenie organu orzekającego, opisana powyżej ekspertyza miała charakter szczegółowy, pełny i profesjonalny, oparta została na faktycznie istniejącym stanie przedsiębiorstwa w dniu 5 lutego 1946 r. (data wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej), a ponadto nie zawiera wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz jest jasna, co do wniosków końcowych. Należało zatem dopuścić ją jako dowód w niniejszej sprawie.
W związku z powyższym ustalono, iż zdolność zatrudnienia w omawianym przedsiębiorstwie w dniu [...] lutego 1946 r. na jedną zmianę roboczą w rzeczywistości nie przekraczała 50 pracowników i wobec tego nie mogła być podstawą do przejęcia tej fabryki na własność Państwa, zgodnie z ustawą z dnia 3 stycznia 1946r. publicznej, z uwzględnieniem całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie, a zatem orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa materialnego.
Jednocześnie Minister Gospodarki stwierdził, iż zarzutu - braku wypłacenia odszkodowania za znacjonalizowane przedsiębiorstwo na podstawie art. 3 ust. 1 w związku z art. 7 ust. 1 cytowanej ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (podnoszonego przez wnioskodawców) nie można zakwalifikować jako przesłankę rodzącą skutek w postaci rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia, na podstawie którego upaństwowiono przedmiotową fabrykę, gdyż wypłacenie takiego odszkodowania nie stanowiło warunku dopuszczalności objęcia danego przedsiębiorstwa procesem upaństwowienia.
Niezależnie od powyższego organ stwierdził, iż względem przedmiotowego przedsiębiorstwa równolegle zastosowano także drugi tryb administracyjny skutkujący jego upaństwowieniem. Rozpoczął się on już w dniu [...] października 1949 r. (czyli w okresie bezpośrednio poprzedzającym wydanie przez Ministra Przemysłu Ciężkiego ww. orzeczenia Nr [...] z dnia [...] maja 1951 r.), bowiem tego
dnia Minister Przemysłu Lekkiego wydał zarządzenie, znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...], wyznaczając jednocześnie Dyrekcję Przemysłu Miejscowego w K., pl. S. do jego objęcia. Objęcie składników majątkowych przedmiotowej fabryki przez Dyrekcję Przemysłu Miejscowego w K. nastąpiło protokołem zdawczo - odbiorczym sporządzonym w dniu [...] listopada 1949 r. i ponownie w dniu [...] stycznia 1950 r. Wskazane zarządzenie, jako podstawę prawną jego wydania powołuje przepisy dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego (Dz. U. R.P. Nr 21 poz. 67) w brzmieniu rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 maja 1927 r. (Dz. U. Nr 49, poz. 437). Powołany dekret stanowił, że przymusowy zarząd państwowy ustanawia się nad przedsiębiorstwami nieczynnymi albo zagrożonymi bezruchem, jeśli ich uruchomienie lub utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Są to przesłanki, które musiały być spełnione kumulatywnie - niespełnienie choćby jednej z nich wykluczało zastosowanie dekretu. Minister Gospodarki podniósł, iż przedmiotowa Fabryka była stosunkowo niewielkim zakładem, zatrudniającym w dniu przejmowania przedsiębiorstwa pod państwowy zarząd przymusowy w sumie 11 pracowników (tj. wg informacji przekazanej w załączniku nr [...] protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] listopada 1949 r. w sprawie komisyjnego wprowadzenia zarządcy przymusowego) a także mając na uwadze, że jej produkcja ograniczała się do wąskiego i małoznaczącego dla krajowej gospodarki asortymentu produkcji (lampy [...], latarki [...]), nie mogła z oczywistych względów być traktowana jako kluczowy o strategicznym dla Państwa znaczeniu zakład, tym samym utrzymanie jej w ruchu nie mogło mieć i nie miało bezpośredniego związku z interesem Państwa.
A zatem, biorąc pod uwagę powyższe, tj. wąski wachlarz asortymentu produkowanych wyrobów, niski stopień przydatności użytkowej tych wyrobów, jak również niewielką skalę realizowanej produkcji, działalność omawianej Fabryki w ocenie Ministra Gospodarki w ówczesnym czasie w żaden sposób nie mogła być uznana za znaczącą dla interesu Państwa. W tym stanie rzeczy, Minister stwierdził, że w stosunku do przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], nie została spełniona przewidziana w przepisach dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r. przesłanka, która
uzasadniała ustanowienie przymusowego zarządu państwowego, jaką był interes Państwa. Minister zwrócił również uwagę na fakt, że w zarządzeniu Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. ustanawiającym przymusowy zarząd, nie wskazano na istnienie zależności pomiędzy przedmiotowym przedsiębiorstwem, a interesem Państwa, uzasadniającym zastosowanie przepisów ww. dekretu Naczelnika Państwa, w sytuacji gdy organ orzekający w każdym wypadku miał obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (interes Państwa) chodzi i udowodnić, że jest on tak ważny i znaczący, iż bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywatela.
Z powyższych względów organ orzekający uznał, że w odniesieniu do przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], nie istniały określone dekretem z 16 grudnia 1918 r., przesłanki uzasadniające ustanowienie przymusowego zarządu państwowego, a nadto naruszone zostały przepisy określone w ww. rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. oraz w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r.
0 zakładaniu nowych przedsiębiorstw i popieraniu prywatnej inicjatywy w przemyśle
1 handlu. Minister uznał zatem, że zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia
[...] października 1949 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia
przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...], nosiło cechy
rażącego naruszenia prawa.
Jednocześnie Minister Gospodarki stwierdził, iż dla stwierdzenia nieważności decyzji wymienionych w sentencji, należy ocenić ich skutki prawne, stosownie do brzmienia § 2 art. 156 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem nie stwierdza się nieważności decyzji m.in. wtedy, gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. W tym zakresie Minister odwołał się do ugruntowanego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wielokrotnie wyrażony został pogląd, że nieodwracalność skutków prawnych występuje zwłaszcza wówczas, gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub podmiot, któremu prawo przysługiwało utracił zdolność do jego zachowania, albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa. Pojęcie to należy przy tym analizować nie w sferze faktów, lecz wyłącznie w płaszczyźnie obowiązującego prawa i środków prawnych, jakimi posługuje się w swoim działaniu organ administracji publicznej (por. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2005 r. sygn. akt I OSK 444/05).
Odnosząc się w tym kontekście do oceny skutków prawnych wywołanych przez ww., wadliwe zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r, znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...], Minister podniósł, że przedmiotowa decyzja, ze względu na swój charakter prawny, nie mogła wywołać nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a., gdyż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym, gdyż dla skutecznego przeniesienia na rzecz Państwa, w trybie tej ustawy, własności przedsiębiorstwa pozostającego pod przymusowym zarządem państwowym (wywołania skutku rzeczowego), konieczne było wydanie dodatkowej, względem ww. zarządzenia, decyzji deklaratoryjnej, potwierdzającej upaństwowienie przedsiębiorstwa na mocy przepisów cytowanej ustawy. Względem przedmiotowego przedsiębiorstwa decyzji takiej nie wydano. Omawiane zaś zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r. nie rodziło skutku rzeczowego, a jedynie ograniczało prawo swobodnego dysponowania ww. przedsiębiorstwem przez jego właścicieli, zatem brak jest możliwości oceny skutków prawnych przez nie wywołanych.
Jednakże w ocenie Ministra Gospodarki odmienna sytuacja występuje względem ww. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], bowiem orzeczenie to miało skutek prawny w postaci przejścia prawa własności przedmiotowego przedsiębiorstwa i związanej z nim nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Oceniając całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w kontekście wyżej wskazanych poglądów orzecznictwa sądów administracyjnych, Minister stwierdził, że nieodwracalne skutki prawne nie występują w niniejszym przypadku.
Postępowanie wyjaśniające w przedmiotowej sprawie wykazało, że jedynym obecnie istniejącym składnikiem majątkowym znacjonalizowanego przedsiębiorstwa jest nieruchomość, na której zakład funkcjonował. Inne bowiem składniki majątkowe znacjonalizowanej fabryki, tzn. ruchomości (maszyny, urządzenia) należy uznać, z racji ich nietrwałego charakteru i znacznego upływu czasu (obecnie ponad 55 lat) od ich upaństwowienia, za złomowane, a zatem nieistniejące. Jak wynika
z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, przejęta na własność Państwa wraz z przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...] - nieruchomość składała się w dacie nacjonalizacji z parcel katastralnych: L. kat. [...] o pow. 1187 m2, L. kat. [...] o pow. 1077 m2 oraz L. kat. [...] o pow. 136 m2 (łącznie 0,2400 ha), objętych księgą gruntową Lwh [...] gm. kat. K. Zgodnie z podziałem ww. działek, dokonanym z dniem [...] grudnia 1948 r., nr [...], parcela gruntowa [...]. kat. [...] o pow. 0,1187 ha zmieniła konfigurację otrzymując nowe oznaczenie [...] kat. [...]
0 pow. 0,1170 ha, parcela gruntowa [...] kat. [...] o pow. 0,1077 ha podzieliła się na
parcele: [...] kat. [...] o pow. 0,0187 ha, [...] kat. [..] o pow. 0,0347 ha oraz [...] kat.
[...] o pow. 0,0591 ha, natomiast trzecia, pozostała część znacjonalizowanej
nieruchomości, jako parcela gruntowa [...] kat. [...] o pow. 0,0136 ha, zmieniła
konfigurację otrzymując nowe oznaczenie [...] kat. [...] o pow. 0,0105 ha. W
oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację, a także stosownie do wyjaśnień
i dokumentów złożonych przez uczestników tego postępowania Minister szczegółowo
w treści decyzji przedstawił losy prawne przejętej na rzecz Państwa omawianej
nieruchomości, począwszy od daty jej przejęcia na własność Państwa do dnia
dzisiejszego oraz stwierdził, że znacjonalizowana nieruchomość o łącznej pow. 2400
m2, aktualnie wchodzi w skład pięciu działek oznaczonych zgodnie z ww.
obowiązującą do chwili obecnej ewidencją gruntów, tj. działek: nr [...], nr [...], nr
[...], nr [...] i nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ szczegółowo opisał stan
prawny i faktyczny wskazanych nieruchomości, jednocześnie odwołując się do
utrwalonego orzecznictwa NSA w zakresie nieodwracalnych skutków prawnych
Minister Gospodarki stwierdził iż orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z
dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części
dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], w odniesieniu do działek nr [...], nr [...], nr [...], nr
[...] i nr [...] nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art.
156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Minister podkreślił, iż fakt nabycia nieruchomości przez Państwo na podstawie decyzji nacjonalizacyjnej, a następnie sprzedanie jej lub oddanie w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, nie może zawsze przesądzać o tym, że decyzja nacjonalizacyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. Skutkiem prawnym nacjonalizacji było przede wszystkim odjęcie prawa własności dotychczasowemu
właścicielowi i przejście własności na Państwo. Zatem w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji problem sprowadza się do oceny tego właśnie skutku. Nie chodzi bowiem o odwracalność skutków prawnych w ogóle, ale o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności. Skutki prawne wywołane przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, że tym samym decyzja nacjonalizacyjna, wydana z rażącym naruszeniem prawa, wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 21 marca 2001 r. sygn. akt IV SA 2182/99).
Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy wnieśli: Prezydent Miasta K., E. S.A. Oddział w K. - Zakład Energetyczny K. w K., a także M. i J. małż. T.
Prezydent Miasta K. na wstępie swojego wniosku z dnia [...] maja 2007 r., podważył wiarygodność wykazania przez organ orzekający, w oparciu o, jego zdaniem, niewystarczającą dokumentację archiwalną, zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę roboczą w przedsiębiorstwie pn. Fabryka [...], wg stanu na dzień [...] lutego 1946 r. Zdaniem ww. wnioskodawcy wątpliwości budzi okoliczność, by powołane w treści uzasadnienia decyzji nadzorczej materiały źródłowe, którymi dysponował biegły, pozwalały w sposób precyzyjny określić rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa na dzień [...] luty 1946 r., a w konsekwencji ustalić zdolność zatrudnienia na ww. datę dokładnie na 47 pracowników na jedną zmianę roboczą. Powołane w decyzji protokoły określające stan mienia ruchomego i nieruchomego przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], sporządzone zostały znacznie później, tj. w dniu [...].11.1949 r., w dniu [...].01.1950 r. i w dniu [...].12.1953 r.
Prezydent Miasta K. odniósł się również do kwestii oceny okoliczności ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad ww. przedsiębiorstwem, nie zgadzając się z opinią organu orzekającego, iż w stosunku do ww. przedsiębiorstwa nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w przepisach dekretu Naczelnika Państwa z dnia [...] grudnia 1918 r.
Ponadto ww. skarżący nie zgodził się z wyrażonym przez organ orzekający poglądem, iż orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...].05.1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej
przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, stwierdzając, iż obrót cywilno-prawny, polegający na dokonaniu w formie aktów notarialnych czynności rozporządzających nieruchomościami przejętymi w drodze nacjonalizacji opisanego przedsiębiorstwa wskazuje, iż w przedmiotowej sprawie zaszła negatywna przesłanka stwierdzenia nieważności zawarta w przepisie art. 156 § 2 k.p.a., zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji, gdy wywołała nieodwracalne skutki prawne. W szczególności taką negatywną przesłankę stanowią umowy wyodrębnienia i sprzedaży lokali mieszkalnych w budynkach znajdujących się na gruncie. Wobec powyższego, zdaniem niniejszego wnioskodawcy - nieuzasadnione jest twierdzenie, iż obrót cywilny, jaki miał miejsce w odniesieniu do działek ewidencyjnych nr [...] obr. [...] K., nie stanowił przeszkody do stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...].05.1951 r. wywołało nieodwracalne skutki prawne, ponieważ żaden przepis prawa materialnego, jak również procesowego, nie upoważnia organu administracyjnego do cofnięcia, zniesienia czy odwrócenia skutków prawnych jakie powstały w wyniku umów cywilnych, mających za przedmiot nieruchomości upaństwowionego przedsiębiorstwa. Na zakończenie swojego wniosku skarżący podniósł, że "opisane szczegółowo w uzasadnieniu decyzji nadzorczej czynności rozporządzające nieruchomościami, dokonywane w formie aktów notarialnych, nie byłyby możliwe, gdyby wcześniej w odniesieniu do tych nieruchomości nie zostało wydane orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...].05.1951 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...]".
W kolejnym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] maja 2007 r., małżeństwo M. i J. T., już na wstępie zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie art. 80 K.p.a., poprzez nieuprawnione, zdaniem odwołujących, uznanie za udowodnione, iż naruszenie prawa przez Ministra Przemysłu Ciężkiego przy wydawaniu przedmiotowego orzeczenia Nr [...] z dnia [...].05.1951 r. miało charakter rażący, a także naruszenie art. 156 § 1 k.p.a., poprzez wydanie decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Ciężkiego Nr [...] z dnia [...].05.1951 r., w sytuacji, gdy ww. orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne. M. i J. T. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu
Ciężkiego z dnia [...].05.1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], względnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji stwierdzającej, iż orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...].05.1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], wydane zostało z naruszeniem prawa. Niniejsi skarżący, w uzasadnieniu swojego wniosku wytknęli niską wiarygodność dowodową, będących w posiadaniu organu orzekającego, dokumentów źródłowych z okresu nacjonalizacji omawianego przedsiębiorstwa, podnosząc, iż z uwagi na brak dokumentów archiwalnych, mogących być dowodem w sprawie oraz domniemany brak obiektywizmu dokumentów posiadanych, Minister Gospodarki przeprowadził postępowanie wyjaśniające, którego celem było ustalenie, czy przedmiotowe przedsiębiorstwo w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej było zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników i tym samym -czy winno podlegać przepisom ustawy nacjonalizacyjnej, jak również, że abstrahując już od faktu, iż wymienione wyżej dokumenty (tj. protokoły zdawczo - odbiorcze z dnia [...].11.1949 r., z dnia [...].01.1950 r. oraz z dnia [...].12.1953 r.), obrazują stan faktyczny przedsiębiorstwa w okresie 3-7 lat po dniu 5.02.1946 r., należy ponadto podkreślić, iż dokumentom wyżej wymienionym organ "a priori" odmówił pełnej mocy dowodowej, z uwagi na niską wiarygodność lub nieadekwatność, zarówno co do daty ustaleń, jak i ich przedmiotu. Jednocześnie skarżący podważyli prawidłowość wydanej w oparciu o ww. dokumenty opinii biegłego rzeczoznawcy w przedmiocie wykazania faktycznej zdolności zatrudnienia na jedną zmianę roboczą w dacie nacjonalizacji ([...] luty 1946 r.) w ww. przedsiębiorstwie, co znajduje potwierdzenie w użytej przez nich argumentacji, że z opinii biegłego dr inż. T. wynika, iż w dacie 5.02.1946 r. przedmiotowa fabryka była zdolna zatrudniać na jedną zmianę 47 pracowników. Do wniosków takich biegły doszedł, po dokonaniu analizy m. in. planu sytuacyjnego nieruchomości, na której posadowiona była Fabryka, wykonanego w dniu [...].10.1934 r. Należy w tym miejscu podnieść, iż powyższy plan sytuacyjny sporządzony został 12 lat przed dniem 5.02.1946 r., co już samo w sobie podważa prawidłowość, wydanej na podstawie tego dokumentu, opinii. Podtrzymanie powyższej tezy stanowi także stwierdzenie, że ustalenia objęte przedmiotową opinią, nie mogą być, zdaniem odwołującego, adekwatne dla ustalenia stanu faktycznego
przedmiotowego przedsiębiorstwa na dzień 5.02.1946 r., w szczególności ustalenia liczby pracowników, którzy mogli być zatrudnieni w tej dacie w Fabryce.
Wnioskodawcy przedstawiając powyższe stanowisko, poddali jednocześnie pod wątpliwość użyte przez organ orzekający stwierdzenie wydania ww. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. z rażącym naruszeniem prawa, albowiem, wg ich poglądu, gdyby nawet przyjąć, iż we wskazanej wyżej dacie Przedsiębiorstwo było zdolne zatrudniać jedynie 47 osób, to okoliczność ta nie stanowi jedynej i wystarczającej przesłanki dla stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego. Zgodnie z hipotezą art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., dla stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia, konieczne jest wykazanie, iż wydane ono zostało z naruszeniem prawa kwalifikowanym - rażącym, a także, zadając ze swojej strony pytanie czy fakt zatrudnienia 47, a nie 50 pracowników uchybia w sposób rażący przepisom ustawy nacjonalizacyjnej, w odpowiedzi na nie skarżący wyrazili przekonanie, że trudno byłoby potwierdzić powyższą teorię, zważywszy, iż do wymaganych 50 osób brakowało nie 10, 20, lecz jedynie trzech, co stanowi 6% liczby przewidzianej w ustawie nacjonalizacyjnej. Jakkolwiek tego rodzaju "niedobór" stanowi naruszenie prawa, to jednak trudno zakwalifikować go jako rażący i posiadający duży ciężar gatunkowy, a w szczególności predestynujący orzeczenie nacjonalizacyjne do usunięcia z obrotu prawnego, jako dotknięte wadą nieważności.
Niezależnie od powyższego, ww. wnioskodawcy zarzucili naruszenie art. 156 § 1 k.p.a. poprzez fakt wydania przez organ orzekający decyzji stwierdzającej nieważność orzeczenia Nr [...] z dnia [...].05.1951 r., albowiem przedmiotowa decyzja wydana została, zgodnie z ich poglądem, w sytuacji gdy ww. orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne.
Kolejnym ze złożonych w niniejszej sprawie, w trybie art. 127 § 3 k.p.a., wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, był wniosek E. S.A. Oddział w K. - Zakład Energetyczny K. w K. z dnia [...] maja 2007 r. Wniosek ten, z wyłączeniem kwestii dotyczącej oceny nieodwracalności skutków prawnych (w tym bowiem zakresie wnioskodawca nie zakwestionował ustaleń organu), stanowił dokładne odwzorowanie treści zawartych we wcześniej omawianym wniosku małżeństwa M. i J. T. W związku z czym, w przedmiotowym wniosku także zarzucono zaskarżonej decyzji naruszenie art. 80 K.p.a. poprzez nieuprawnione, zdaniem odwołującego, uznanie za udowodnione, iż naruszenie prawa przez Ministra Przemysłu Ciężkiego przy
wydawaniu przedmiotowego orzeczenia Nr [...] z dnia [...].05.1951 r. miało charakter rażący, jednocześnie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...].05.1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...]. W omawianym wniosku poruszona została również problematyka związana z oceną wiarygodności materiału dowodowego i prawidłowości wydanej na jego podstawie opinii biegłego rzeczoznawcy w przedmiocie ustalenia zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę w omawianym przedsiębiorstwie, w dacie nacjonalizacji.
W niniejszej sprawie również ze strony T. S.A. został złożony wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże ze względu na uchybienie terminu do wniesienia, na podstawie art. 127§ 3 K.p.a., przedmiotowego wniosku, Minister Gospodarki, postanowieniem z dnia [...] lipca 2007 r., stwierdził niedopuszczalność ww. wniosku zgodnie z art. 134K.p.a.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007r. nr [...] Minister Gospodarki działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. po rozpatrzeniu wniosków Prezydenta Miasta K., E. S.A. Oddział w K. - Zakład Energetyczny K. w K., a także M. i J. małż. T. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2007 r., znak: [...].
Minister nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, uznając za bezzasadne wysuwane przez wszystkich ww. wnioskodawców, tj. Prezydenta Miasta K., E. S.A. Oddział w K. - Zakład Energetyczny K. w K., a także przez M. i J. małż. T., zarzuty. I tak za bezzasadne Minister uznał zarzuty wytykające niską wiarygodność dowodową materiałów źródłowych i jednocześnie podważające prawidłowość wydanej przez ww. biegłego rzeczoznawcę ekspertyzy w przedmiocie określenia potencjalnej zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę w omawianym przedsiębiorstwie. Minister podniósł, iż zaprzeczeniem tych negatywnych tez ww. wnioskodawców jest stanowisko zajęte w przedmiotowej sprawie przez Zespół Rzeczoznawców Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego w W., wyrażone w piśmie z dnia [...] czerwca 2007 r., znak: [...], które w pełni podtrzymuje prawidłowość wcześniej dokonanej
przez biegłego dr inż. W. T. oceny zdolności zatrudnienia Fabryki [...], przy produkcji na jedną zmianę, a określoną, wg. stanu na dzień 5 lutego 1946 r. na 47 pracowników.
Odnosząc się do zarzutów Prezydenta Miasta K., E. S.A. Oddział w K. - Zakład Energetyczny K. w K. oraz małżeństwa M. i J. T., podważających rezultat dokonanej w niniejszej sprawie przez organ orzekający swobodnej oceny materiału dowodowego, Minister podniósł, że za zbyt daleko idące trzeba uznać wnioski ww. skarżących, co do braku uznania przez organ orzekający wartości dowodowej protokołów zdawczo-odbiorczych przedmiotowej Fabryki z lat 1949,1950 i 1953. Minister podkreślił, iż odmowa uznania pełnej wartości dowodowej tych dokumentów w skarżonej decyzji, dotyczyła jedynie ich zakresów odnoszących się do wskazanych w nich wielkości zdolności zatrudnienia omawianego przedsiębiorstwa. W żadnym wypadku nie podważane były pozostałe dane zawarte w tych protokołach, a w szczególności spisy maszyn i urządzeń, ani ich aktualność na dzień 5 lutego 1946 r. Protokoły zdawczo-odbiorcze nie służyły bowiem innym celom, niż wymienienie przekazywanych składników mienia przedsiębiorstwa, a zatem opieranie się o inne dane zawarte w tych protokołach, a w szczególności o te, odnoszące się do zdolności zatrudnienia musiały być uznane za niewystarczające dla rozstrzygnięcia sprawy. Tym niemniej, w oparciu o te protokoły zachodziła możliwość precyzyjnego określenia stanu zamaszynowienia przedmiotowej Fabryki w dniu 5 lutego 1946 r. Zawarte bowiem w ww. protokołach zdawczo-odbiorczych przedmiotowej Fabryki z lat 1949, 1950 i 1953 dane o maszynach i urządzeniach, w tym m.in. dane o ich charakterystyce, dacie wyprodukowania, dacie zainstalowania i o stopniu zużycia pozwalają biegłemu na określenie ilości i stanu maszyn i urządzeń, w dacie nacjonalizacji, tj. danych stanowiących bazę informacyjno-dowodową niezbędną i w pełni wystarczającą dla określenia w omawianym przedsiębiorstwie, w tamtym okresie, rzeczywistej zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę.
Mając powyższe na uwadze, a także nawiązując do wniosku E. S.A. Oddział w K. - Zakład Energetyczny K. w K. oraz małżeństwa M. i J. T., w których przypomniano, że "dokumentom wyżej wymienionym organ "a priori" odmówił pełnej mocy dowodowej", Minister podniósł, że stwierdzenie organu orzekającego, że znaczące dla sprawy dokumenty nie mogą
mieć pełnej wartości dowodowej, ze względu na ich niską wiarygodność lub nieadekwatność, zarówno co do daty ustaleń, jak ich przedmiotu, ma odniesienie wyłącznie do niemożności dokonania przez ten organ, na podstawie zgromadzonej w tej sprawie dokumentacji, precyzyjnej oceny kryteriów nacjonalizacyjnych i związanej z tym faktem konieczności oparcia się na opinii biegłego, jednakże w żadnym razie nie oznacza to, że posiadane przez tut. organ materiały, pozbawione są niezbędnej dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy wartości dowodowej w innym zakresie, albowiem, wbrew zajętemu przez strony skarżące stanowisku, faktycznie posiadają one w pełni wystarczające informacje dla sporządzenia, z wykorzystaniem wiedzy specjalistycznej powołanego do tego celu biegłego, stosownej ekspertyzy, który był w stanie, w sposób precyzyjny, wykazać zdolność zatrudnienia w omawianym przedsiębiorstwie przy produkcji na jedną zmianę, w dacie nacjonalizacji.
Minister wyjaśnił, że w dostępnych materiałach archiwalnych nie występowały informacje dotyczące zmian zabudowy terenu omawianej Fabryki, jak też nie ma dowodów, że po dacie 5 luty 1946 r. zostały dokonane jakiekolwiek zmiany stanu zamaszynowienia w tym przedsiębiorstwie. W związku z czym, dane o maszynach i urządzeniach zawarte w protokołach zdawczo-odbiorczych przedmiotowej Fabryki z lat 1949, 1950 i 1953, są na tyle miarodajne, ażeby w oparciu o nie określić ilość i stan maszyn i urządzeń na dzień 5 lutego 1946 r., jak również wykazać zdolność zatrudnienia w omawianym przedsiębiorstwie przy produkcji na jedną zmianę, w ww. dacie. W tym stanie rzeczy w ocenie Ministra Gospodarki podnoszone zarzuty braku wystarczającej dokumentacji źródłowej dla potrzeby precyzyjnego określenia rzeczywistego stanu maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa na dzień 5 lutego 1946 r., a co za tym idzie także niemożności ustalenia jego faktycznej zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę, nie znajdują racjonalnego uzasadnienia i jako takie muszą zostać oddalone.
Za bezzasadne Minister uznał również twierdzenia Prezydenta Miasta K. że interes Państwa w ówczesnych uwarunkowaniach historycznych polegał na utrzymaniu w ruchu każdego przedsiębiorstwa, służącego zaspokajaniu potrzeb społeczeństwa, bez względu na przedmiot jego działalności. Zdaniem Ministra pogląd taki uznać należy uznać za bardzo dowolny i nie znajdujący odniesienia w ówczesnej rzeczywistości, albowiem, mając na uwadze realia tamtego okresu, o przydatności danego przedsiębiorstwa dla interesu Państwa, w rozumieniu
przesłanek wynikających z ww. dekretu Naczelnika Państwa z dnia 16 grudnia 1918 r., można było mówić jedynie w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo to, ze względu na wyjątkowy charakter i przydatność realizowanej produkcji, posiadało strategiczne znaczenie dla krajowej gospodarki.
W dalszej kolejności Minister odniósł się do zarzutów dotyczących "nieodwracalności skutków prawnych" i stwierdził, iż przedstawiona w zaskarżonej decyzji i potwierdzona wyżej interpretacja i ocena skutków prawnych ww. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], jest zgodna z bogatym i jednolitym orzecznictwem sądowo-administracyjnym, stosownie do którego nieodwracalność skutków prawnych występuje zwłaszcza wówczas, gdy przestał istnieć przedmiot, którego prawo dotyczyło lub podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do jego zachowania, albo wygasła instytucja stanowiąca źródło prawa.
Na powyższą decyzję skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli Prezydent Miasta K., E. S.A. Oddział w K. - Zakład Energetyczny K. w K., a także M. i J. małż. T. (skarga tych ostatnich odrzucona została postanowieniem Sądu z dnia 16 listopada 2007r. z powodu nieuzupełnienia braków formalnych skargi w terminie).
Prezydent Miasta K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez niewyczerpujące i niedostateczne zebranie i rozpatrzenie materiał dowodowego w szczególności poprzez brak poddania przez organ swej ocenie opinii biegłego dr inż. W. T. i brak zweryfikowania tejże ze stanem faktycznym oraz naruszenie art. 3 ust. 1 lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946r o przejęci na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej poprzez jego błędną wykładnię.
Kolejny skarżący spółka E. zarzuciła zaskarżonej decyzji
- naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. z uwagi na wydanie zaskarżonej decyzji przez pracownika podlegającego wyłączeniu w świetle art., 24 § 1 pkt 5 k.p.a.;
- naruszenie art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania w sposób wyczerpujący materiału dowodowego na okoliczność ewentualnego
wydania orzeczenia powodującego powrót Fabryki na listę przedsiębiorstw podlegających upaństwowieniu oraz poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia zebranego w sprawie materiału odwodowego tj. wydanej w sprawie opinii biegłego;
- naruszenie art. 80 K.p.a., poprzez nieuprawnione, zdaniem odwołujących, uznanie
za udowodnione, iż naruszenie prawa przez Ministra Przemysłu Ciężkiego przy
wydawaniu przedmiotowego orzeczenia Nr [...] z dnia [...].05.1951 r. miało charakter
rażący", a także
- naruszenie art. 156 § 1 K.p.a., poprzez wydanie decyzji stwierdzającej nieważność
orzeczenia Ministra Przemysłu Ciężkiego Nr [...] z dnia [...].05.1951 r., w sytuacji, gdy
ww. orzeczenie wywołało nieodwracalne skutki prawne.
W uzasadnieniu skarżąca spółka rozwinęła zarzuty skargi, podtrzymując w głównej mierze zarzuty sformułowane we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji wniósł o oddalenie skarg.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 z 2002r. poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Ponadto jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 z 2002r. poz. 1270 z późn. zm., dalej zwanej p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami skargi ani jej wnioskami.
Skarga złożona w przedmiotowej sprawie nie może zostać uwzględniona ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Kwestionowane w sprawie decyzje zostały wydane w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu
zwykłym, w tym wypadku orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...] oraz - zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...], korzystających z przymiotu ostateczności.
Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Przy tym należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji.
Przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, którą rozważano w stanie faktycznym sprawy była przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, czyli wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Z brzemienia tego przepisu wynika, iż nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Idzie tu zatem o konieczność wystąpienia rażącego naruszenia prawa w trakcie prowadzenia postępowania zmierzającego do wydania decyzji. Termin "rażący" winien być rozumiany w sposób powszechnie przyjęty. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego "rażący", to "dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży". Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi zatem w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (wyrok NSA 21 sierpnia 2001r, sygn. akt II SA 1726/00, Lex 51233, wyrok WSA z dnia 21 lipca 2006r., sygn.akt IV SA/Wa 740/06). Dlatego też, w tezie wyroku NSA z 12 grudnia 1988r. II SA 981/88, ONSA 1988, z. 2, poz. 96) zasadnie stwierdzono, że "naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny
wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa".
Mając na uwadze powyższe orzekający w niniejszej sprawie Sąd odszedł do przekonania, iż Minister Gospodarki stwierdzając nieważność orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...] oraz - zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...] - nie naruszył prawa.
Podstawę wydania orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951r. - stanowił art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz § 65 ust. 1 i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. W szczególności, materialnoprawną podstawą podjęcia tego orzeczenia, w części dotyczącej ww. Fabryki, z uwagi na przedmiot jej działalności, był art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, zgodnie z którym za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione pod lit. A, jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników.
Dążąc do dokładnego wyjaśnienia sprawy w zakresie spełnienia przez w/w przedsiębiorstwo wskazanych kryteriów nacjonalizacji, organ orzekający uznał, iż kwestia ta winna być poparta dodatkowym dowodem i zwrócił się w trybie art. 84 kpa do biegłego o sporządzenie opinii na okoliczność - czy w dniu 5 lutego 1946 r. w [...] "P." sp. z o.o. – [...], posiadała zdolność zatrudnienia odpowiadającą przesłankom wskazanym w ustawie nacjonalizacyjnej. Opracowanie takie sporządził w dniu [...] października 2006 r. dr inż. W. T.
Biorąc pod uwagę wynik omawianej wcześniej ekspertyzy, dokonanej w oparciu o zgromadzoną w sprawie dokumentację archiwalną, a stanowiącą i traktowaną jako materiał dowodowy w pełni wystarczający i wiarygodny do dokonania właściwej i obiektywnej oceny zdolności zatrudnienia w dacie
nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwa, zdaniem Sądu Minister Gospodarki zasadnie stwierdził, że w dniu 5 lutego 1946 r., tj. w chwili wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, przedsiębiorstwo pn. Fabryka [...], nie spełniało ustawowej przesłanki w zakresie zdolności zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę, a sprecyzowanej w powołanym wyżej przepisie (art. 3 ust. 1 lit. B), która stanowiła podstawę dla objęcia tego przedsiębiorstwa procesem upaństwowienia. Wbrew bowiem orzeczeniu nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], przedmiotowa Fabryka nie kwalifikowała się do nacjonalizacji na podstawie ww. art. 3 ust. 1 lit. B ww. ustawy nacjonalizacyjnej. Z tego też względu, treść ww. orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. pozostawała w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią normy prawnej, jaką stanowił przepis art. 3 ust. lit. B ww. ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r., wobec czego, wbrew opinii skarżących, nie ma znaczenia skala odstępstwa od przewidzianej ustawowo wielkości zdolności zatrudnienia na jedną zmianę roboczą, (określonej powyżej 50 pracowników), jako podstawowego warunku do upaństwowienia danego przedsiębiorstwa, albowiem każde, nawet najmniejsze, odstępstwo od powyższej zasady, traktowanej w oczywisty sposób jako niepodważalną, stanowiło ewidentne naruszenie istoty i celu przedmiotowej normy prawnej. Tak więc, słusznie przyjął orzekający w przedmiotowej sprawie Minister Gospodarki, że niespełnienie tego zasadniczego wymogu ustawowego w zakresie uwzględnienia przyjętej ww. ustawą nacjonalizacyjną zdolności zatrudnienia przedsiębiorstw przy produkcji na jedną zmianę, nie stwarzało podstaw prawnych i tym samym automatycznie wykluczało nacjonalizację niniejszej Fabryki. Wobec powyższego, przejęcie na podstawie orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. na własność Państwa omawianej Fabryki, bezwzględnie nosiło znamiona rażącego naruszenia prawa.
Minister Gospodarki przyjmując powyższą opinię biegłego jako kluczowy dowód w sprawie dokonał jej oceny stosownie do treści art. 80 k.p.a. i stwierdził, że nie zawiera ona wewnętrznych sprzeczności i niespójności oraz jest jasna, co do wniosków końcowych. Ponadto wnioski końcowe tej opinii znajdują potwierdzenie w archiwalnym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie. Dodatkowo
Minister Gospodarki mając na uwadze zarzuty wysunięte przez strony we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy, a dotyczące rzetelności i wiarygodności sporządzonej przez ww. biegłego opinii zwrócił się do Zespołu Rzeczoznawców Zespół Rzeczoznawców Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich, który to Zespół w piśmie z dnia [...] czerwca 2007 r., podniósł, że na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej, upaństwowieniu podlegały przedsiębiorstwa przemysłowe, nie wymienione pod punktem A, jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Wytyczne, które obowiązywały odnośnie stosowania ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. zawiera pismo Przewodniczącego Głównej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, prof. Dr L. K. z dnia [...] grudnia 1946 r., L.dz. [...] do Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji ds. Upaństwowienia Przedsiębiorstw, tj. "zdolność zatrudnienia mierzy się liczbą pracowników, którzy są zatrudnieni w normalnym toku produkcji, a w szczególności zgodnie z zasadami techniki są potrzebni dla obsłużenia maszyn i urządzeń technicznych danego przedsiębiorstwa. Pracownikami w rozumieniu art. 3 ust. 1 lit. 2 ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. są tak robotnicy fizyczni, jak i umysłowi, o ile są zatrudnieni w dziale /oddziale/ produkcji, łącznie z magazynami, jak również kierownictwo przedsiębiorstwa i personel inżynieryjno-techniczny. Natomiast nie są pracownikami w rozumieniu tego przepisu osoby zatrudnione w innych działach (oddziałach) przedsiębiorstwa (jak np. zakupy, sprzedaż, ochrona). Dla oceny charakteru i zdolności produkcyjnej przedsiębiorstwa miarodajny jest jego stan w dniu 5 lutego 1946 r. W związku z powyższym, należy podnieść, że przy ustaleniu zdolności zatrudnienia, w opinii biegłego rzeczoznawcy nie uwzględniono zatrudnienia obsługi administracyjnej, stróży, sprzątaczy itp., co jest zgodne z wynikającymi z art. 3 ust. 1 lit. B ww. ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. wytycznymi odnośnie zasady ustalania zdolności zatrudnienia danego przedsiębiorstwa przy produkcji na jedną zmianę, na dzień nacjonalizacji. Zespół Rzeczoznawców podkreślił także, że wobec braku w dostępnych materiałach archiwalnych informacji o zmianach zabudowy terenu omawianej Fabryki w latach 1935 - 1946, zawarte w protokołach zdawczo - odbiorczych tej Fabryki z lat 1949, 1950 i 1953 dane o maszynach i urządzeniach, w tym m.in. dane o ich charakterystyce, dacie wyprodukowania, dacie zainstalowania i o stopniu zużycia, pozwalają na określenie ilości i stanu maszyn i urządzeń w lutym 1946 r. W tej sytuacji, mając na uwadze
powyższe wyjaśnienia Zespołu Rzeczoznawców, podważanie ze strony wszystkich skarżących wiarygodności dokumentacji archiwalnej /w szczególności planu sytuacyjnego omawianego przedsiębiorstwa, wykonanego w dniu [...].10.1934 r. oraz protokołów zdawczo - odbiorczych tej fabryki z lat 1949, 1950 i 195/, tj. dokumentów, które wg zdania skarżących nie mogą w sposób obiektywny oddać stanu faktycznego przedmiotowego przedsiębiorstwa, na dzień 5 lutego 1946 r., nie mają racjonalnego uzasadnienia, wobec czego należy je uznać za zupełnie dowolne.
W ocenie Sądu zachodziły również podstawy do stwierdzenia nieważności drugiego orzeczenia ocenianego w tym postępowaniu tj. zarządzenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...]. Minister Gospodarki zasadnie wykazał, iż w odniesieniu do przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], nie istniały określone dekretem z 16 grudnia 1918 r., przesłanki uzasadniające ustanowienie przymusowego zarządu państwowego, a nadto naruszone zostały przepisy określone w ww. rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. oraz w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. o zakładaniu nowych przedsiębiorstw i popieraniu prywatnej inicjatywy w przemyśle i handlu. Minister uznał zatem, że zarządzenie Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] października 1949 r., znak: [...], w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem pn. Fabryka [...], nosiło cechy rażącego naruszenia prawa.
Jak zasadnie podniósł Minister Gospodarki w uzasadnieniu zaskarżonych decyzji zgodnie z poglądem prawnym wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 1997 r. sygn. akt IV SA 1692/95 ratio legis przepisów powoływanego wyżej dekretu w przedmiocie przymusowego zarządu państwowego z dnia 16 grudnia 1918 r. polegało nie na upaństwawianiu przedsiębiorstw, lecz jedynie na podtrzymywaniu działalności gospodarczej w przypadku, gdy ich właściciele nie mogli lub nie chcieli prowadzić działalności, a której podtrzymywanie lub wznowienie było konieczne ze względu na interes Państwa. Oznacza to, że jego ustanowienie mogło dotyczyć tylko zakładów nieczynnych (celem ich uruchomienia) lub też takich, których funkcjonowanie było
zagrożone (celem utrzymania ich w ruchu), jeżeli bezwzględnie wymagał tego interes Państwa. Zgodnie z przesłankami wynikającymi z art. 1 pkt 3 przywołanego wyżej dekretu, zarządem państwowym mogły być objęte wyłącznie te przedsiębiorstwa handlowe czy przemysłowe, których uruchomienie, bądź utrzymanie w ruchu leżało w interesie Państwa. Tak więc, w praktyce przepis ten był często nadużywany i stosowany w stosunku do podmiotów, w sytuacji kiedy nie miało to żadnego prawnego, ani racjonalnego uzasadnienia, czego przykładem jest omawiane przedsiębiorstwo, którego profil produkcji w postaci lamp i latarek karbidowych górniczych, lamp konduktorskich czy lamp naftowych, nie mógł stanowić strategicznego dla Państwa znaczenia i tym samym utrzymanie go w ruchu nie mogło mieć bezpośredniego związku z interesem Państwa.
Oceniając zaskarżone decyzje w granicach wniesionej skargi Sąd doszedł również do przekonania, iż Minister Gospodarki nie naruszył prawa stwierdzając, orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu Ciężkiego z dnia [...] maja 1951 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. Fabryka [...], w odniesieniu do działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 156 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.
W orzecznictwie podkreśla się iż jako kryterium nieodwracalnego skutku prawnego decyzji o przejęciu nieruchomości, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. nie można przyjmować istnienia możliwości rozporządzania nieruchomością, zaś stwierdzenie nieważności decyzji przejmującej własność nie musi oznaczać odzyskania własności przez poprzedniego właściciela. Przy ocenie ujemnej przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a., nie chodzi o "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, lecz o odwrócenie skutków prawnych wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2006.03.08 OSK 1773/04 LEX nr 198357). Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się ,że stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, nie musi automatycznie oznaczać odzyskania własności nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela. Należy bowiem odróżnić skutki prawne decyzji nacjonalizacyjnej od skutków prawnych decyzji wydanych w innym postępowaniu lub innych zdarzeń prawnych, które również wywołały dalsze skutki prawne i mogą być przedmiotem oceny w zakresie nieodwracalności tych skutków w
innych postępowaniach. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów z dnia 20 marca 2000 r. OPS 14/99 ONSA Nr 3 poz. 93 stwierdził ponadto, że dotychczasowe orzecznictwo kwestię nieodwracalności skutków prawnych silnie wiąże z tym, że organ administracji nie może powstałych zdarzeń prawnych odwrócić własnymi środkami prawnymi w drodze indywidualnego aktu administracyjnego, co daje daleko idącą ochronę osobom trzecim, które na mocy czynności cywilnoprawnej nabyły prawo, poprzednim właścicielom zaś pozostaje tylko dochodzenie roszczeń odszkodowawczych. Zdaniem NSA priorytet ochrony osób trzecich przed interesem poprzednich właścicieli budzi duże zastrzeżenia. Należałoby przyjąć, że podjęcie czynności cywilnoprawnej, której mocą nastąpiło przeniesienie własności lub obciążenie prawem rzeczowym przedmiotu, którego dotyczy nieważny akt administracyjny, nie stanowi przeszkody do stwierdzenia nieważności tego aktu na podstawie art. 156 § 1 Kpa. Ponadto Sąd stwierdził, że nie stwierdzenie nieważności decyzji, gdy wywołała ona nieodwracalne skutki prawne, nie może być rozumiane i stosowane w taki sposób, iż podważony zostanie cel, któremu ta instytucja służy. Odstąpienie bowiem od stwierdzenia nieważności i ograniczenie się do stwierdzenia wydania jej z naruszeniem prawa oznacza pozostawienie w obrocie prawnym wadliwej decyzji i prowadzi do utrzymania skutków prawnych, które decyzja ta wywołała. Nie zostanie wzruszony wadliwy stan prawny ukształtowany tą decyzją, a tym samym może zostać wyłączona możliwość wzruszenia późniejszej decyzji nawiązującej do tego wadliwego stanu prawnego. Wszelkie późniejsze decyzje i zdarzenia prawne dotyczące przedmiotowego przedsiębiorstwa (bądź niektórych jego składników majątkowych) mogą być oceniane pod względem nieodwracalności skutków prawnych, ale w innym postępowaniu przed właściwym organem. Organ orzekający opierając się na stanowisku wyrażonym w powołanej uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 1996 r. stwierdza, że skutkiem samego tylko stwierdzenia nieważności decyzji nie musi być odzyskanie nieruchomości przez byłego właściciela. Nie chodzi bowiem o "odwrócenie" skutków prawnych w ogóle, ale przede wszystkim o odwrócenie skutków wywołanych przez decyzje dotknięte nieważnością w ramach postępowania o stwierdzenie nieważności. W orzecznictwie podkreśla się ponadto, iż nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej, o których stanowi art. 156 § 2 k.p.a. nie należy porównywać z występującym w art. 363 § 1 k.c. pojęciem "niemożliwości przywrócenia stanu poprzedniego", albowiem dotyczy ono restytucji naturalnej w
znaczeniu gospodarczym i nie odnosi się do restytucji uprawnień. Praktyczna niemożliwość restytucji występuje wtedy, gdy przywrócenie stanu poprzedniego jest wyłączone w wypadku utraty lub zniszczenia rzeczy oznaczonej co do tożsamości (rzeczy niezamiennej); w takim przypadku poszkodowany nie może żądać dostarczenia innej rzeczy tej samej wartości - nie może domagać się wydania rzeczy w naturze - lecz może tylko domagać się równowartości rzeczy utraconej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 1982 r., III CRN 181/82, OSNCP 1982, z. 8-9, poz. 120; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 28 maja 1992 r. sygn. akt III AZP 4/92 OSNCP 1992, nr 12, poz. 211). Z kolei w wyroku z dnia 19 maja 2003r. Naczelny Sąd Administracyjny sygn. akt IV SA 3408/02 podkreślił iż "dla oceny skutków decyzji administracyjnej dotkniętej wadą dającą podstawę do stwierdzenia jej nieważności, jest prawnie obojętne, czy istnieją faktyczne możliwości cofnięcia następstw wykonania decyzji, a więc czy istnieją podstawy materialne, organizacyjne lub możliwości techniczne, które prowadzą do przywrócenia stanu faktycznego do pierwotnej postaci".
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, iż wyłącznym skutkiem ocenianego w tym postępowaniu orzeczenia nacjonalizacyjnego było przejęcie wskazanego przedsiębiorstwa na własność Skarbu Państwa, natomiast fakt objęcia składników majątkowych tego przedsiębiorstwa w użytkowanie wieczyste czy też nabycie ich własności przez inne podmioty było następstwem kolejnych decyzji uwłaszczeniowych oraz dokonywanych czynności cywilno-prawnych, które mogą być oceniane pod względem nieodwracalności skutków prawnych, ale w innym postępowaniu przed właściwym organem.
Podsumowując Sąd - w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę - stanął na stanowisku, iż w postępowaniu administracyjnym podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa. Wyczerpująco zebrano i rozpatrzono cały materiał dowodowy stosownie do treści art. 77 § 1 kpa i w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów z art. 80 kpa oceniono na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W konsekwencji - zgodnie z zasadą przekonania unormowaną w art. 11 kpa dokonano uzasadnienia faktycznego i prawnego zajętego stanowiska zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa. W ocenie Sądu ze strony organu podjęte zostały wszelkie możliwe czynności poszukiwawcze, mających związek z rozpatrywaną sprawą i jednocześnie pozwalających doprowadzić do ostatecznego
rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, dokumentów archiwalnych. W tym celu, stosownie do swych kompetencji, tut. organ zwracał się do Archiwum Państwowego w K., Archiwum Akt Nowych w W., jak również do poszczególnych uczestników prowadzonego w niniejsze sprawie postępowania wyjaśniającego, o odszukanie i udostępnienie niezbędnych dla sprawy dokumentów. Pomimo wielokrotnie ponawianych prób poszukiwawczych, nie udało się jednak zgromadzić pełnego zasobu archiwów z okresu upaństwowienia omawianego przedsiębiorstwa. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy jest fakt, że część dokumentacji archiwalnej, ze względu na bardzo znaczący upływ czasu (mierzony począwszy od daty nacjonalizacji na przeszło 60 lat), nie zachowała się do chwili obecnej, tak więc sytuację taką należy traktować jako okoliczność obiektywną, tj. taką, której w jakikolwiek sposób nie można zapobiec.
Rozpoznając zarzut skarżącej spółki E. dotyczący naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. przez wymienioną wyżej osobę, która podpisała decyzję administracyjną wydaną na skutek rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy, należy zauważyć, iż w przypadku podejmowania decyzji w trybie art. 127 § 3 k.p.a. nie ma zastosowania nakaz wyłączenia pracownika przewidziany w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. Wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie można zaliczyć wprost do środków odwoławczych, a to z tego względu, że nie spełnia podstawowego warunku uruchomienia toku instancji. Ponadto różni się on od odwołania tym, że nie ma konstrukcji dewolutywnej, jest bowiem rozpatrywany przez organ, który wydał zaskarżoną decyzję. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, skoro wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie jest rozpatrywany przez organ wyższej instancji, co wynika wprost z art. 127 § 3 k.p.a. Ponadto użycie sformułowania "odpowiednio" oznacza, że ustawodawca przewidział możliwość niestosowania niektórych przepisów dotyczących odwołań, jak np. art. 129 § 1, art. 132, art. 133 czy też art. 138 § 2 k.p.a. Orzecznictwo w omawianej kwestii nie powinno budzić wątpliwości, aby wymienić chociażby wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 listopada 1999 r. - II SA 699/99 - "Podpisanie decyzji wydanej w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy przez tę samą osobę, która podpisała decyzję wydaną w pierwszej instancji, nie stanowi naruszenia przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż postępowanie w trybie art. 127 § 3 k.p.a. nie jest klasycznym postępowaniem dwuinstancyjnym obejmującym działanie dwóch organów niższej i wyższej instancji".
Mając powyższe na względzie Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.