IV SA/Wa 191/06

IV SA/Wa 191/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-05-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-01-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Alina Balicka /przewodniczący sprawozdawca/
Małgorzata Miron
Tomasz Wykowski
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Sygn. powiązane
I OSK 84/09 - Postanowienie NSA z 2009-05-21
I OSK 1647/06 - Wyrok NSA z 2008-02-05
Skarżony organ
Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Miron,, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Danuta Gorzelak-Maciak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2006r. sprawy ze skargi F. R., H. R. i K. R. na decyzję Minister Gospodarki z dnia (...) listopada 2005 r. nr (...) w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 31 sierpnia 2005r., 2) orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia (...) listopada 2005r. Minister Gospodarki po rozpatrzeniu wniosku F. R., K. R., H. R. złożonego w trybie art. 127 § 3 kpa utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia (...) sierpnia 2005r., którą nie stwierdził nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego, wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, z dnia (...) września 1952r., zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa pn. S, Spółka z o.o. M., ul. (...), w części dotyczącej przejętych na własność Państwa udziałów E. R. w ruchomościach i nieruchomościach, w których użytkowanie spółka z o.o. pn. S, weszła przed 1939r.
Przedmiotem postępowania przed organem naczelnym była ocena, czy orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia (...)/ września 1952r. było dotknięte kwalifikowaną wadą / art. 156 § 1 pkt 1 kpa /, w szczególności, czy zostało podjęte z rażącym naruszeniem prawa, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa.
W toku postępowania organ ustalił, że nieruchomości położone w M., wykaz (...) o łącznej powierzchni 7032 m² oraz znajdujące się w obrębie tych nieruchomości maszyny, urządzenia techniczne i biurowe stanowiły, na podstawie umowy sprzedaży z dnia (...) grudnia 1938r. zawartej w formie aktu notarialnego pomiędzy E. R. W. B. i M. P., a J. B., własność E. R. w 3/10 idealnych częściach, M. P. w 3/10 idealnych częściach i W. B. w 4/10 idealnych częściach.
W dniu 27 grudnia 1938r. na podstawie umowy spółki, potwierdzonej aktem notarialnym, została założona spółka z o.o. pn. Ś., której udziałowcami zostali W. B., O. R. i K. P.. Wkłady do tej spółki zostały wniesione w postaci cesji wierzytelności. W dniu 31 stycznia 1939r. pomiędzy E. R., M. P. i W. B. a w/w spółką z o.o. została zawarta umowa najmu przedmiotowych nieruchomości sprzedanych E. R., M. P. i W. B. przez J. B. oraz znajdujących się w ich obrębie maszyn, urządzeń technicznych i biurowych.
Orzeczeniem Nr (...) z dnia (...) lutego 1948r. Minister Przemysłu i Handlu stwierdził przejecie na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. S., spółka z o.o. na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej / Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm. / zwanej dalej ustawą nacjonalizacyjną.
Objęcie poszczególnych składników majątkowych w/w przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 20 grudnia 1949r. Ogłoszenie o terminie jego sporządzenia zostało opublikowane, na podstawie § 73 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa / Dz. U. Nr 16, poz. 62 /, w [...] Dzienniku Wojewódzkim z dnia 1 grudnia 1949r., nr [...].
W protokole zdawczo-odbiorczym z dnia 20 grudnia 1949r. zgodnie z §75 ust. 2 w/w rozporządzenia wykonawczego, wskazano właścicieli nieruchomości, przejętych jako integralny składnik przedmiotowego przedsiębiorstwa.
W oparciu o § 75 w/w rozporządzenia wykonawczego w protokole zdawczo-odbiorczym dokonano podziału mienia ruchomego i nieruchomego, na składniki majątkowe wprowadzone do przedsiębiorstwa do dnia 1 września 1939r., w trakcie okupacji oraz wg stanu na dzień 30 kwietnia 1948r., co miało umożliwić właścicielom tych składników występowanie o wypłatę odszkodowania, na podstawie § 74 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego, w związku z art. 6 ust. 2 ustawy nacjonalizacyjnej.
Orzeczeniem z dnia (...) września 1952r. Minister Przemysłu Maszynowego, działając w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, na podstawie § 75a rozporządzenia wykonawczego, zatwierdził protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa, który stał się nierozłączną częścią orzeczenia Nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) lutego 1948r. Na jego podstawie wraz z przedmiotowym przedsiębiorstwem przeszły na własność Państwa, jako jego integralna część, m. in. nieruchomości wskazane w protokole zdawczo-odbiorczym, tj. parcela (...) oraz działki (...), (...), (...) o łącznej powierzchni 7032 m², stanowiące w 3/10 idealnych częściach własność E. R.j, a także ruchomości włączone do fabryki od 1939r. wskazane w załącznikach nr 2, 4, 6 protokołu zdawczo-odbiorczego.
Organ nadzorczy uznał, iż przy podejmowaniu orzeczenia Ministra Przemysły Maszynowego z dnia (...) września 1952r., w części dotyczącej przysługujących E. R. udziałów w nieruchomościach i ruchomościach, w których użytkowanie spółka z o.o. pn. S., weszła przed 1939r. nie zostało rażąco naruszone prawo.
Organ wywiódł, że ustawa nacjonalizacyjna określała kryteria podmiotowe i przedmiotowe, zgodnie z którymi następowało przejęcie na własność Państwa określonych w ustawie przedsiębiorstw.
Podstawą prawną ocenianego orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia (...) września 1952r. był § 75a rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r.
Przy dokonywaniu oceny, czy w niniejszej sprawie występuje przesłanka rażącego naruszenia prawa, należy odnieść się do pojęcia przedsiębiorstwa i określić, co wchodzi w skład tego pojęcia.
Ustawa nacjonalizacyjna posługiwała się pojęciem przedsiębiorstwa w znaczeniu przedmiotowo-funkcjonalnym, a nie w znaczeniu podmiotowym. Zgodnie z art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej na przedsiębiorstwo składa się majątek ruchomy i nieruchomy i wszelkie prawa, tj. prawo do firmy, licencje, znaki użytkowe, towarowe. Art. 6 dawał podstawę do przejęcia przedsiębiorstwa, które obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego funkcjonowania, niezależnie od tego czyją stanowiły własność. Brzmienie art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej przewiduje wprost przejście na własność Państwa całości przedsiębiorstwa wraz z ruchomym i nieruchomym majątkiem i wszelkimi prawami. Jeżeli zatem określony składnik mienia wchodził w skład struktury przedsiębiorstwa, to niezależnie od stosunków własnościowych i reguł jego wprowadzenia do przedsiębiorstwa podlegał on nacjonalizacji. Zamiarem ustawodawcy zmierzającym do przejęcia przedsiębiorstwa, wynikającym wprost z art. 1 w związku z art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, było objęcie upaństwowieniem przedsiębiorstwa jako jednostki organizacyjnej zdolnej do prowadzenia działalności gospodarczej w podstawowej gałęzi gospodarki narodowej w warunkach zabezpieczających jego dalsze funkcjonowanie i zdolność produkcyjną. Odróżnienia wymaga pojęcie struktury przedsiębiorstwa od zagadnienia własności jego poszczególnych elementów. W takim rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej należy oceniać uregulowania zawarte w §75 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów, które przewidywały konieczność wymienienia w protokole zdawczo-odbiorczym wszystkich składników przedsiębiorstwa oraz praw, zobowiązań przedsiębiorstwa, możliwości włączenia przed dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej składników majątkowych innego przedsiębiorstwa lub stanowiącego własność osoby nie podpadającej pod przepis art. 2 ust. 1 i art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej / § 75 ust. 2 /. Dla właścicieli tych składników majątkowych rozporządzenie przewidywało / § 75 ust. 3 / wypłatę odszkodowania, jak dla wierzycieli przedsiębiorstwa / art. 6 ust. 2 ustawy nacjonalizacyjnej /.
Wobec powyższego w ocenie organu, możliwość przejęcia na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej składników majątkowych nie stanowiących własności przedsiębiorcy, wynika z § 75 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w związku z art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej.
W tym stanie rzeczy, przedmiotem oceny dokonywanej przez organ orzekający w aspekcie wystąpienia w niniejszej sprawie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie jest sama okoliczność, że mienie ruchome i nieruchome, objęte protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 20 grudnia 1949r. stanowiło własność osób trzecich, lecz czy można je uznać za włączone do składników przedsiębiorstwa przed dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej oraz za niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania. Materiał dowodowy potwierdził, że nieruchomości stanowiące współwłasność w 1/3 (3/10) idealnej części E. R. oraz ruchomości wprowadzone do przedsiębiorstwa przed 1939r. były ściśle związane z przedsiębiorstwem i jego produkcją, wobec czego, na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej musiały podzielić losy prawne tego przedsiębiorstwa.
Skargę na decyzję Ministra Gospodarki z dnia (...) listopada 2005r. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego F. R., K. R. i H. R. wnosząc o jej uchylenie. Zaskarżonej decyzji zarzucili, że przepisy rozporządzenia wykonawczego Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. nie mogły być podstawą przejęcia mienia należącego do E. R., gdyż faktycznie rozszerzyły one bez upoważnienia ustawowego zakres stosowania ustawy nacjonalizacyjnej również na inne podmioty nie objęte samą ustawą. Zaskarżona decyzja jest nietrafna, jako oparta wyłącznie na niekonstytucyjnym przepisie pozaustawowym / rozporządzeniu /.
W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 /, sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej i kontrolę tę sprawują pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi tutaj o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywanej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną / art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /.
Zadaniem Sądu w niniejszej sprawie było dokonanie oceny legalności decyzji Ministra Gospodarki z dnia (...) listopada 2005r., którą utrzymano w mocy decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia (...) sierpnia 2005r. odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego, wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, z dnia (...) września 1952r., zatwierdzającego protokół zdawczo – odbiorczy przedsiębiorstwa pn. S. Spółka z o.o. M. ul. (...), w części dotyczącej przejętych na własność Państwa udziałów E. R. w ruchomościach i nieruchomościach, w których użytkowanie spółka z o.o. pn. S. weszła przed 1939r.
Kontrolowane przez Sąd decyzje zostały wydane w postępowaniu nieważnościowym. Organ administracji publicznej w ramach postępowania nieważnościowego był zobowiązany do przeprowadzenia kontroli orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego, wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, z dnia (...) września 1952r., zatwierdzającego protokół zdawczo – odbiorczy przedsiębiorstwa pn. S. Spółka z o.o. / w części dotyczącej przejętych na własność Państwa udziałów E. R. w ruchomościach i nieruchomościach, w których użytkowanie spółka z o.o. pn. S., weszła przed 1939r., w zakresie ewentualnego występowania naruszeń prawa określonych w art. 156 § 1 kpa.
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że skarga jest zasadna i prowadzi w konsekwencji do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia (...) sierpnia 2005r.
Ustawa z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej / Dz. U. Nr 3, poz. 17 ze zm. /, zwana dalej ustawą nacjonalizacyjną, w art. 2 określiła, jakie przedsiębiorstwa: przemysłowe, górnicze, komunikacyjne, bankowe, ubezpieczeniowe oraz handlowe przechodzą na własność Państwa bez odszkodowania. Natomiast art. 3 określił, jakie przedsiębiorstwa przejmuje Państwo na własność za odszkodowaniem.
W art. 3 ust. 1 lit. A wskazano, że Państwo przejmuje na własność przedsiębiorstwa górnicze i przemysłowe w wyszczególnionych w tym przepisie gałęziach gospodarki narodowej.
Nacjonalizacji podlegały również przedsiębiorstwa przemysłowe niewymienione pod lit. A, jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej, niż 50 pracowników / art. 3 ust. 1 lit. B /.
Ponadto przechodziły na własność Państwa przedsiębiorstwa komunikacyjne i przedsiębiorstwa telekomunikacyjne / art. 3 ust. 1 lit. C /.
W wyżej wymienionym zakresie proces nacjonalizacyjny zgodnie z ustawą z dnia 3 stycznia 1946r. był obligatoryjny.
Natomiast w art. 3 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej został uregulowany proces przejęcia na własność Państwa tych przedsiębiorstw, które podlegały nacjonalizacji w trybie fakultatywnym. Przepis ten określał przesłanki, jakie muszą być spełnione żeby przedsiębiorstwo mogło być przejęte przez Państwo.
Ponadto art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej określał, że przejęcie danego przedsiębiorstwa na własność Państwa mogło nastąpić tylko wówczas, jeżeli postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte przed dniem 31 marca 1947r.
Orzeczeniem Nr (...) z dnia (...) lutego 1948r. Minister Przemysłu i Handlu stwierdził przejęcie przedsiębiorstwa pn. S. spółka z o.o. na własność Państwa. Podstawą prawną tego orzeczenia był art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej.
Udziałowcami S. spółka z o.o. byli W. B., O. R. i K. P. na podstawie umowy spółki zawartej w dniu 27 grudnia 1938r.
Ustawa nacjonalizacyjna określała zasady, na jakich Państwo przejmuje na własność przedsiębiorstwa wyszczególnione w art. 2 i 3 ustawy. Z art. 7 ust. 1 ustawy wynika, że za przedsiębiorstwo wymienione w art. 3 przejęte przez Państwo na własność jego właściciel otrzyma od Skarbu Państwa odszkodowanie. Ustawa nacjonalizacyjna dokonywała przekształcenia podmiotowego w zakresie prawa własności przedsiębiorstwa, przenosząc prawo własności przedsiębiorstwa służące dotychczasowemu właścicielowi na rzecz nowego właściciela, jakim było Państwo. Ustawa nacjonalizacyjna pozbawiała prawa własności właściciela przedsiębiorstwa. Tak, więc podmiotem, do którego była skierowana był właściciel przedsiębiorstwa.
Innym zagadnieniem jest zakres przedmiotowy prawa własności, jakiego był pozbawiany właściciel przedsiębiorstwa.
Art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej przewiduje, że przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie przepisu art. 2 lub art. 3 przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami, przykładowo wymieniając prawo do firmy, patenty, licencje, znaki towarowe, użytkowe, wolne jednak od obciążeń i zobowiązań z wyjątkiem zobowiązań o charakterze publiczno-prawnym, zobowiązań na rzecz polskich osób prawnych prawa publicznego, zobowiązań na rzecz osób prawnych, stanowiących własność polskich osób prawnych prawa publicznego, służebności gruntowych oraz zobowiązań, mających swe źródło w stosunku najmu pracy lub odpowiedzialności za czyny niedozwolone. Przepis ten precyzuje, co przechodzi na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w ramach nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Wynika z niego, że na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w ramach nacjonalizowanego przedsiębiorstwa przechodzi cały majątek nieruchomy i ruchomy i wszelkie prawa przysługujące przedsiębiorstwu. Przepisu tego nie można interpretować w oderwaniu od całości ustawy nacjonalizacyjnej. Skoro Państwo przejmowało na własność przedsiębiorstwo, pozbawiając tym samym z mocy prawa dotychczasowego właściciela przedsiębiorstwa prawa własności, to w ramach przejęcia majątku ruchomego i nieruchomego przedsiębiorstwa na własność Państwa mógł przejść tylko taki majątek, w stosunku do którego, dotychczasowemu właścicielowi przedsiębiorstwa przysługiwało prawo własności.
Przechodząc na grunt naszej sprawy, należy stwierdzić, że przejęte orzeczeniem Nr (...) Ministra Przemysłu i Handlu z dnia (...) lutego 1948r. na własność Państwa przedsiębiorstwo pn. S. spółka z o.o. nie była właścicielem nieruchomości składającej się z parcel (...),(...),(...),(...) o łącznej powierzchni 7032 m ², na których posadowiona była fabryka, jak również nie była właścicielem ruchomości, z których korzystała na podstawie umowy najmu zawartej w dniu 31 stycznia 1939r. Prawo współwłasności co do tych nieruchomości i ruchomości przysługiwało osobom trzecim, w tym E. R. w 3/10 częściach.
Żaden przepis ustawy nacjonalizacyjnej nie przewiduje przejęcia na rzecz Państwa prawa własności nieruchomości i ruchomości, z których nacjonalizowane przedsiębiorstwo korzystało tylko na podstawie umowy najmu, a do których prawo własności przysługuje osobom trzecim, nie będących właścicielami nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Pozbawienie tych osób ich prawa własności prowadziłoby do rozszerzenia zakresu podmiotowego ustawy nacjonalizacyjnej w drodze wykładni art. 6 ust. 1. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 maja 1992r. III ARN 23/92 / OSP 1993/3 poz. 47 / zwrócił uwagę, aby przepisów nacjonalizacyjnych, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności, nie wyjaśniać jeszcze bardziej ograniczając prawa, i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu przepisu.
Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 września 2001r. sygn. akt IVSA 1246/99 / OSP 2003/7-8/90 / zgodnie, z którym przepis art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej nie stanowi wprost, że na własność Państwa lub polskich osób prawnych w ramach nacjonalizowanego przedsiębiorstwa przechodzą również nieruchomości i ruchomości nie należące do przedsiębiorstwa. Nie można przyjmować w sposób dorozumiany, że z przepisów ustawy nacjonalizacyjnej wynika, iż na ich podstawie można było również przejmować na własność Państwa nieruchomości i ruchomości nie należące do przedsiębiorstwa nacjonalizowanego. Przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej, nie musiało wcale oznaczać przejęcia na własność majątku nieruchomego i ruchomego, który wcześniej nie stanowił własności tego przedsiębiorstwa. Nie można, bowiem było przejąć od przedsiębiorstwa więcej niż ono samo posiadało, tym bardziej, jeżeli majątek ten stanowił własność osób trzecich, nie będących właścicielami przedsiębiorstwa. Pozbawić prawa własności można tylko właściciela, a nie posiadacza rzeczy.
Ustawa nacjonalizacyjna przewidziała w art. 6 ust. 2 jeszcze jedną grupę podmiotów, którym należy się odszkodowanie, a mianowicie wierzycieli, których roszczenia z mocy przepisu art. 6 ust. 1 nie podlegają przejęciu przez Państwo wraz z nacjonalizowanym przedsiębiorstwem.
Nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem zawartym w zaskarżonej decyzji, że możliwość przejęcia na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej składników majątkowych nie stanowiących własności przedsiębiorcy, wynika z § 75 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa / Dz. U. Nr 16, poz. 62 ze zm. / w związku z art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej.
Z treści § 75 ust. 2 w/w rozporządzenia Rady Ministrów wynika, że w protokole zdawczo-odbiorczym należy uczynić odpowiednią wzmiankę o ile do składników majątkowych przedsiębiorstwa włączone zostały przed dniem wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej składniki majątkowe stanowiące własność osoby nie podpadającej pod przepis art. 2 ust. 1 i 3 ustawy nacjonalizacyjnej. Wzmianka ta winna zawierać szczegółowe wymienienie składników majątkowych, ich opis oraz wskazanie, skąd, kiedy i na jakiej zasadzie składniki te zostały do przedsiębiorstwa włączone. Właściciele tych składników majątkowych otrzymują odszkodowanie na tych samych zasadach, co wierzyciele przedsiębiorstwa - art. 6 ust. 2 ustawy nacjonalizacyjnej / § 75 ust. 3 rozporządzenia /.
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa zostało wydane na podstawie art.. 2 ust. 7, art. 3 ust. 5 i art. 10 ustawy z dnia 3 stycznia 1946r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
Upoważnienie ustawowe do wydania w/w rozporządzenia ograniczało się do określenia trybu postępowania, w którym nastąpi przejście lub przejęcie przedsiębiorstwa na własność Państwa.
Natomiast treść § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. wskazuje na to, że w rozporządzeniu tym wskazano nowe podmioty, których majątki mogą być przejmowane na własność Państwa w ramach nacjonalizacji, jak również określa nowe rodzaje odszkodowań dla tych podmiotów, które nie są przewidziane w ustawie nacjonalizacyjnej.
Dopuszczenie poszerzenia podmiotów, których majątki mogą być przejmowane na własność Państwa w ramach nacjonalizacji w drodze rozporządzenia Rady Ministrów było sprzeczne z art. 99 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 1921r., której podstawowe regulacje obowiązywały w czasie wydawania przedmiotowego rozporządzenia Rady Ministrów. Obowiązująca wówczas norma konstytucyjna zezwalała, bowiem na wywłaszczenie w wypadkach przewidzianych w ustawie. Tylko ustawa mogła określać, w sposób taksatywny, dopuszczalne przypadki wywłaszczenia i nie było możliwe przeniesienie kompetencji w tym zakresie na Radę Ministrów.
W tej sytuacji należy uznać, że przepisy § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa zostały wydane z przekroczeniem udzielonej w ustawie delegacji, a więc zostały wydane bez podstawy prawnej. W konsekwencji tego przepisy te nie mogą być podstawą prawną wydania aktów administracyjnych, gdyż wydane na ich podstawie akty administracyjne są obarczone wadą nieważności / art. 156 § 1 pkt 2 kpa /. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego, wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, z dnia 18 września 1952r., zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa pn. S. Spółka z o.o., w części dotyczącej przejętych na własność Państwa udziałów E. R. w ruchomościach i nieruchomościach, w których użytkowanie Spółka z o.o. pn. S. weszła przed 1039r., a które to ruchomości i nieruchomości nie stanowiły własności nacjonalizowanego przedsiębiorstwa.
Zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia (...) listopada 2005r. wydana została w postępowaniu nieważnościowym. Organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę, że stwierdzenie nieważności decyzji jest możliwe tylko w sytuacji zaistnienia jednej z przesłanek wskazanych w art. 156 § 1 kpa przy jednoczesnym braku okoliczności, które uniemożliwiają stwierdzenie nieważności decyzji. Przepis art. 156 § 2 kpa wskazuje okoliczności, które wyłączają możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, mimo iż dotknięta jest ona jedną z wad określonych w art. 156 § 1 kpa. Są to negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności. W przypadku ustalenia przez organ administracji publicznej, że decyzja zawiera wadę uzasadniającą stwierdzenie jej nieważności, a jednocześnie wystąpi jedna z negatywnych przesłanek stwierdzenia nieważności wskazanych w art. 156 § 2 kpa, rozstrzygniecie organu ogranicza się do stwierdzenia, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa i wskazania przyczyny, z powodu której nie stwierdzono nieważności decyzji.
Negatywną przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji jest wywołanie przez decyzję nieodwracalnych skutków prawnych. Ta okoliczność dotyczy wszystkich przesłanek nieważnościowych wyszczególnionych w art. 156 § 1 kpa.
W doktrynie utrwalony jest pogląd, iż przez nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej należy rozumieć sytuację, w której stan prawny ustalony ostateczną decyzją organu nie może być zweryfikowany /uchylony lub zmieniony/ za pomocą środków dostępnych na gruncie kpa.
Jeśli skutki prawne decyzji administracyjnej mogą być zniesione w drodze postępowania administracyjnego oznacza to, iż nie mają one charakteru nieodwracalnego / wyrok SN z 6 kwietnia 1995r. IIIARN 8/95 OSNP 1995/18/223 /.
Sąd Najwyższy w uchwale / 7 / z dnia 28 maja 1992r. III AZP 4/92 OSNC 1992/12/211 stwierdził, że pojęcie nieodwracalnych skutków prawnych, występujące w przepisie art. 156 § 2 kpa, należy rozpatrywać wyłącznie w płaszczyźnie prawa obowiązującego, nie nawiązując do sfery faktów. Odwracalność albo nieodwracalność skutku prawnego decyzji trzeba rozpatrywać, mając na uwadze zakres właściwości organów administracji publicznej oraz ich kompetencję. A więc, jeżeli cofnięcie, zniesienie, odwrócenie skutków prawnych decyzji wymaga takich działań, do których organ administracji publicznej nie ma umocowania ustawowego, czyli nie może zastosować formy aktu administracyjnego indywidualnego, nie może też skorzystać z drogi postępowania administracyjnego, to wtedy właśnie skutek prawny decyzji będzie nieodwracalny. Nie oznacza to, że jest to nieodwracalność absolutna. Jest to nieodwracalność skutku prawnego względna w tym znaczeniu, że "odwrócenie" tego skutku jest prawnie niedostępne dla organu administracji publicznej działającego w granicach obowiązywania norm prawa publicznego, w formach prawnych właściwych dla tej administracji i w trybie postępowania przypisanym tejże administracji.
Przechodząc na grunt naszej sprawy organ nadzorczy przy ponownym rozpatrywaniu sprawy zbada, czy orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego z dnia (...) września 1952r. wywołało nieodwracalne skutki prawne w części dotyczącej przejętych na własność Państwa udziałów E. R. w ruchomościach i nieruchomościach, w których użytkowanie spółka z o.o. pn. S. weszła przed 1939r. i w przypadku pozytywnego ustalenia, będzie podstawa do wydania decyzji, iż w/w orzeczenie w tym zakresie zostało wydane z naruszeniem prawa.
Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a, art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. / orzekł jak w sentencji wyroku.