IV SA/Wa 1852/20

IV SA/Wa 1852/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-01-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Borkowska /przewodniczący/
Kaja Angerman
Wojciech Rowiński /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne
Kombatanci
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III OSK 5191/21 - Wyrok NSA z 2022-06-30
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 887
art. 6 ust. 1 pkt 10, art. 117 ust, 4
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Borkowska Sędziowie Sędzia WSA Kaja Angerman Sędzia WSA Wojciech Rowiński (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 27 stycznia 2021 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi R. S. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowa uchylenia decyzji ostatecznej oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi R. Ś. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") jest decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "Szef Urzędu", "Organ") z [...] lipca 2020 r. Nr [...], którą odmówił on uchylenia decyzji własnej z [...] czerwca 2019 r. Nr [...], orzekającą o odmowie potwierdzenia, że Skarżący świadczył pracę na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r.
Decyzja powyższa zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Strona wystąpiła do Szefa Urzędu z wnioskiem o potwierdzenie, że świadczyła pracę społeczną na rzecz organizacji kombatanckich i rady parafialnej w [...] na terenie [...]. Do wniosku dołączył oświadczenia świadków które potwierdzają zaangażowanie strony w działalność duszpasterską i społeczną w latach [...] [...] wieku na terenie [...]. Potwierdzenie to miało posłużyć dla wykazania okresu składkowego, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2016 roku, poz. 887, z poźn. zm.; dalej: "Ustawa").
Po rozpatrzeniu ww. wniosku Szef Urzędu wydał wskazana na wstępie decyzję z [...] czerwca 2019 r., którą odmówił potwierdzenia świadczenia przez Stronę pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r.
W uzasadnieniu tej decyzji Organ wskazał, że wskazywana przez Stronę praca i zaangażowanie na rzecz organizacji polonijnych na terenie [...] nie wypełnia dyspozycji zawartej w art. 6 ust. 1 pkt Ustawy, tj. nie stanowi świadczenia pracy po 1956 r. na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r. Natomiast poczyniona w Instytucie Pamięci Narodowej kwerenda dokumentów dotycząca Strony nie wykazała innych materiałów, które mogłyby poświadczyć o spełnieniu przez wnioskodawcę wskazanych wymagań.
Pismem z 3 marca 2020 r. Strona zwróciła się do Organu o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego ww. decyzją. Do wniosku zostały dołączone oświadczenia osób, które współpracowały z Wnioskodawcą i mogą poświadczyć o jego zaangażowaniu. Postanowieniem z [...] marca 2020 r. Szef Urzędu wznowił postępowanie, wskazując jako podstawę przesłankę zawartą w art. 148 § 1 pkt 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020 poz. 256 ze zm.; dalej: "k.p.a.") tj. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Ponadto zachowany został termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania.
Z przedstawionych oświadczeń wynikało, że Wnioskodawca był zaangażowany w działalność [...] w [...], która to organizacja zajmowała się zbiórką pieniędzy, odzieży, żywności i innych rzeczy codziennego użytku, które były przeznaczone na pomoc dla internowanych działaczy "[...]" w Polsce. Udzielał się w życiu polonijnym i organizował imprezy patriotyczne. Oświadczenia świadków opisywały aktywne zaangażowanie Strony w kultywowanie polskiej kultury na obczyźnie, a także w pomoc dla działaczy "[...]" w Polsce.
Szef Urzędu wydał [...] lipca 2020 r. decyzję, którą w oparciu o art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. odmówił zmiany decyzji ostatecznej z [...] czerwca 2019 r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie, Organ podkreślił, że załączone przez Wnioskodawcę oświadczenia są wiarygodne i wskazują na jego faktyczną działalność na rzecz Polaków w [...] oraz w Polsce. Ponownie jednak wskazano, że działalność ta nie wypełnia dyspozycji art. 6 ust. 1 pkt 10 Ustawy. W ocenie Organu, działalność jaką podejmował nie była w rozumieniu przepisów obowiązujących w PRL do 1989 r. nielegalna.
Celem Ustawodawcy było docenienie tych osób, które podejmowały nielegalną działalność mającą na celu obalenie systemu komunistycznego w Polsce, narażając się na odpowiedzialność karną, lub ze względu na podejmowaną działalność polityczną nie mogły podjąć normalnej pracy zarobkowej. Szef Urzędu zaznaczył, że w myśl przepisów obowiązujących do roku 1989 r. polskie przepisy karne stosuje się do sprawcy, który popełnił przestępstwo na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, jak również na polskim statku wodnym lub powietrznym. Zatem nawet jeśli tego typu działalność jaką podejmowała Strona na terenie [...] byłaby przez polskie prawo zabroniona, to i tak nie groziłaby mu odpowiedzialność karna. Wskazać trzeba przy tym jednak, że udzielanie pomocy materialnej rodzinom osób internowanych nie było w myśl przepisów obowiązujących do roku 1989 zakazane, a Wnioskodawca podejmował swoją działalność nie będąc skrępowany polskimi przepisami ani narażony na odpowiedzialność karną.
Strona pismem z 28 lipca 2020 r. złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jej uchylenie w całości. W skardze podniesiono zarzuty błędnego ustalenia stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że działalność podejmowana przez Skarżącego w ramach "[...] w [...]":
– nie była nielegalna w rozumieniu przepisów obowiązujących w PRL do 1989 r., podczas gdy w rzeczywistości groziła mu odpowiedzialność karna za podejmowane działania;
– nie była ukierunkowana na obalenie systemu komunistycznego w Polsce, podczas gdy wspieranie działaczy "[...]" oraz pomoc osobom uciekającym z PRL zmierzać miała do zmian ustrojowych.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że działalność "[...]" nie stanowiła jedynie dbania o polską kulturę, lecz była skierowana na aktywne wspieranie opozycji antykomunistycznej w Polsce i zaangażowania politycznego. Wysyłka paczek żywnościowych czy pieniędzy do Polski faktycznie miała na celu wspieranie walki opozycji antykomunistycznej nieuznawanej i prześladowanej w PRL, natomiast sama pomoc kierowana była do osób często ściganych i skazywanych na mocy przepisów karnych obowiązujących w PRL. Organizacja ta nigdy nie została zaakceptowana przez polskie władze i nie była wspierana przez polski kontyngent dyplomatyczny, a wręcz w sposób wyraźny była traktowana jako organizacja nielegalna. Skarżący zaznaczył, iż działalność związana z krzewieniem kultury i historii polskiej, sprzecznej z oficjalnym przekazem prezentowanym na terytorium PRL wskazuje jednoznacznie na antyrządowy i niemożliwy do zaakceptowania na mocy przepisów obowiązujących w PRL charakter organizacji, o czym świadczyć miały np. organizację uroczystości patriotycznych związanych z uchwaleniem konstytucji 3 maja, zbrodnią katyńską czy też powstaniem warszawskim.
Ponadto w ocenie Skarżącego działania podejmowane przez niego zmierzały do obalenia systemu komunistycznego w Polsce. Wspieranie działaczy "[...]" w sposób finansowy czy też materialny, jak również rozpowszechnianie za granicą informacji o nielegalnych działaniach organów państwowych mających miejsce w Polsce w okresie stanu wojennego bezpośrednio zmierzać miało do obalenia systemu komunistycznego w. Polsce. Działania podejmowane przez członków "[...]" oraz innych członków opozycji antykomunistycznej były możliwe m. in. dzięki zaangażowaniu obywateli polskich oraz organizacji polonijnych znajdujących się poza granicami kraju w Skarżącego. Z uwagi na swoją działalność antykomunistyczną członkowie "[...]" nie mieli możliwości przyjazdu do kraju aż do czasu obalenia komunizmu, gdyż byli narażeni na szeroko rozumiane represje.
Skarżący wskazał także, że w myśl art. 4 ust 2 kodeksu karnego z roku 1969 jednoznacznie stanowił, iż przestępstwo uważa się za popełnione nie tylko w sytuacji, gdy działanie miało miejsce na terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, polskim statku wodnym lub powietrznym, lecz również w sytuacji, gdy skutek nastąpił lub miał nastąpić na obszarze Polskiej rzeczpospolitej Ludowej. Działania podejmowane przez Skarżącego mogły zostać zakwalifikowane jako pomocnictwo lub podżeganie, za groziłaby mu w okresie PRL odpowiedzialność karna.
W odpowiedzi na skargę Szef Urzędu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2020, poz. 190 t.j.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (art.3 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz.U. z 2019, poz. 2325 t.j. – zwanej dalej "p.p.s.a."). Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd w składzie orzekającym, dokonując kontroli legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia – w oparciu o powołane przepisy i w granicach sprawy – doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Wniosek Skarżącego, dotyczący potwierdzenia świadczenia przez niego pracy na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., rozpatrywany był przez Szefa Urzędu na podstawie art. 117 ust. 4 Ustawy, zgodnie z którym okresy, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 10 i ust. 2 pkt 6a, mogą być udowodnione dokumentami lub zeznaniami świadków. Przepisy te mają na celu umożliwienie osobom, których dotyczy ich dyspozycja, korzystniejszego ukształtowania podstawy, od której zależy prawo do nabycia oraz wysokość świadczenia emerytalnego (rentowego).
Wymóg wniosku o potwierdzenie świadczenia pracy na rzecz nielegalnych organizacji politycznych powoduje, że to osoba pragnąca uzyskać potwierdzenie tych okoliczności, ma obowiązek po pierwsze wskazać okoliczności faktyczne świadczące o jej pracy na rzecz nielegalnych organizacji politycznych, bądź o niewykonywaniu pracy na skutek represji politycznych, a po drugie okoliczności te udowodnić przy pomocy dokumentów lub zeznań świadków.
W realiach niniejszej sprawy nie można zarzucić Skarżącemu, że z obowiązku przedstawienia Organowi dowodów się nie wywiązał. Kwestią sporną pozostaje jednak to, czy zgromadzone materiały dowodowe świadczą o spełnieniu przez niego dyspozycji przepisu art. 6 ust. 1 pkt 10 Ustawy, to jest czy wynika z nich, że świadczył on pracę na rzecz organizacji politycznych i związków zawodowych, uznawanych przez władze PRL za nielegalne. W ocenie Organu – którą Sąd podziela – tej okoliczności w sprawie nie wykazano.
Należałoby bowiem ocenić, czy organizacja "Zjednoczenie Polskie w Johannesburgu" może zostać uznana za organizację nielegalną w rozumieniu powyższego przepisu. Przepisy Ustawy nie definiują określenia organizacji politycznych, nielegalnych w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r., brak takiej definicji również w innych przepisach prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęte jest, że za nielegalne organizacje polityczne można uznać te, które zostały zdelegalizowane, a więc działały wcześniej legalnie; organizacje, których rejestracji odmówiono przed kwietniem 1989 r.; organizacje, co do których nie były nawet podejmowane próby ich zarejestrowania, gdyż ich założyciele mieli uzasadnione podstawy aby przypuszczać, że ich organizacja nie tylko nie zostanie zarejestrowana, ale jeszcze próba jej rejestracji może spowodować represje skierowane przeciwko nim (por. wyrok WSA w Kielcach z 20.12.2007 r., II SA/Ke 511/07, LEX nr 471573.). Te uzasadnione podstawy nie mogą przy tym wynikać z samego subiektywnego przekonania osoby powołującej się na nielegalny i polityczny charakter takiej organizacji, ale z obiektywnych, możliwych do weryfikacji faktów.
Przekładając powyższe rozważania na sprawę niniejszą należy zauważyć, że pomimo kategorycznych twierdzeń dotyczących rzekomego negatywnego stosunku władz PRL do [...] w [...], nie przedstawiono żadnych konkretnych dowodów na zaistnienie powyższych okoliczności. Skarżący jedynie stwierdził, że ówczesne władze nie akceptowały działalności organizacji do której należał, nie wskazał jednak na żadne konkretne przejawy tego braku akceptacji lub też ewentualnego zwalczania jej. Brak jest faktycznego i weryfikowalnego potwierdzenia tego, że władze państwowe - po pierwsze - wiedziały o istnieniu i działalności [...], a po drugie, że zareagowały na nią poprzez jej delegalizację. Natomiast sama subiektywna ocena charakteru jej działalności jako opozycyjnej, politycznej i szkodliwej dla systemu komunistycznego, nie może w tej sytuacji przesądzać, że i ówczesne władze uważały ją za nielegalną.
Organizacja ta działała na terenie [...] i zajmowała się działalnością duszpasterską i społeczną, w tym kultywowaniem polskiej kultury na obczyźnie. Z oświadczeń przedstawionych przez Skarżącego wynika, że udzielał się on przy zbiórce pieniędzy, odzieży, żywności, które były przeznaczone na pomoc dla internowanych działaczy "[...]" w Polsce, a przede wszystkim ich rodzin. Odnosząc się do tej kwestii, Sąd zauważa, że udzielanie pomocy materialnej osobom w trudnej sytuacji – a tym w istocie były działania Skarżącego oraz organizacji, w której brał on czynny udział – nie było w systemie prawnym PRL zabronione. Przekazywane środki i przedmioty miały przede wszystkim stanowić pomoc dla rodzin osób internowanych, znajdujących się w cięższej sytuacji materialnej. Jednak pomoc ta miała im ułatwiać życie codzienne, a nie bliżej nieokreśloną działalność mającą na celu zmianę systemu ustrojowego państwa polskiego, w tym przede wszystkim działalność przestępczą. Sąd nie zgadza się w tym miejscu z poczynioną przez Skarżącego interpretacją, zgodnie z którą odpowiadałby on karnie z tytułu pomocnictwa lub podżegania do czynu zabronionego w sytuacji, w której opisana przez niego działalność nosiła cechy niesienia pomocy humanitarnej, ale nie pomocnictwa w popełnieniu przestępstwa. Ciąg przyczynowo-skutkowy jest tu dla Sądu zbyt odległy, aby mówić o realnym uznaniu działalności Skarżącego i organizacji "[...]" za nielegalną w rozumieniu przywołanego przepisu art. 6 ust. 1 pkt 10 Ustawy. Dodatkowym argumentem świadczącym przeciwko tezie stawianej przez Skarżącego jest fakt, iż nie spotkały go żadne konsekwencje – a przynajmniej nie wskazuje on na takowe – z tytułu udzielenia – opisywanej przez niego oraz jednego ze świadków – pomocy marynarzom, którzy "uciekli z PRL", nielegalnie schodząc ze statków rybackich w [...].
W świetle powyższego Sąd uznaje dokonaną przez Szefa Urzędu ocenę za prawidłową, w świetle bowiem ustalonego stanu faktycznego, działalność polonijna Skarżącego – jakkolwiek zasługująca na uznanie – nie spełnia wymogu wskazanego w art. 6 ust. 1 pkt 10 Ustawy, a zatem nie można było wydać mu potwierdzenia, o które się starał. Nie nastąpiło zatem naruszenie przepisów proceduralnych, które zostało zarzucone w treści skargi. Dodatkowo poczyniona w archiwach Instytutu Pamięci Narodowej kwerenda akt nie wskazała na inne okoliczności, które pozwalałyby na przyjęcie, iż Skarżący pracował na rzecz organizacji nielegalnej w rozumieniu przepisów obowiązujących do kwietnia 1989 r.
W świetle wszystkich powyższych rozważań, Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.