IV SA/Wa 1840/18

IV SA/Wa 1840/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-06-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Wójcik /przewodniczący sprawozdawca/
Grzegorz Rząsa
Marzena Milewska-Karczewska
Symbol z opisem
6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 86/21 - Wyrok NSA z 2022-10-21
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Wójcik (spr.), Sędziowie sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska, sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Protokolant st. sekr. sąd. Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 listopada 2018 r. sprawy ze skargi A. D. i M. D. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na nabycie nieruchomości rolnej oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z [...]kwietnia 2028r. znak: [...]Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1257, zwanej dalej "Kpa") po rozpatrzeniu odwołania A. D. i M. D. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia [...]lutego 2018 r., znak: [...]. Decyzją tą po rozpoznaniu wniosku odwołujący się z [...]listopada 2016 r. o wyrażenie zgody na nabycie w trybie art. 2a ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 2196, zwanej dalej "ustawą") nieruchomości rolnej oznaczonej jako działki [...],[...]i [...], położonej w miejscowości [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...], stanowiącej własność T. K., Dyrektor odmówił wyrażenia stosownej zgody.
Rozpatrując ponownie niniejszą sprawę Minister wskazał, że zgodnie z art. 2a ust. 4 pkt 2 ustawy nieruchomości rolne mogą być nabywane przez inne podmioty niż wymienione w art. 2a ust. 1 i 3 pkt. 1 lit. a-e ustawy za zgodą Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, wyrażoną w drodze decyzji administracyjnej, wydaną na wniosek osoby fizycznej zamierzającej utworzyć gospodarstwo rodzinne, która posiada kwalifikacje rolnicze albo której, pod warunkiem uzupełnienia kwalifikacji zawodowych, przyznano pomoc, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. z 2017 r. poz. 1856) albo w art. 3 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2017 r. poz. 562, 624, 892, 935 i 1475), a termin na uzupełnienie tych kwalifikacji jeszcze nie upłynął. Jednocześnie stosownie do przywołanego przepisu nabywca takiej nieruchomości powinien dać rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej oraz zobowiąże się do zamieszkiwania w okresie 5 lat od dnia nabycia nieruchomości na terenie gminy, na obszarze której położona jest jedna z nieruchomości rolnych, która wejdzie w skład tworzonego gospodarstwa rodzinnego.
W wyniku przeprowadzonego postępowania Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa uznał, że wnioskodawcy nie spełniają warunków ustawy i nabycie przez nich omawianej nieruchomości rolnej byłoby sprzeczne z przepisami ustawy. Z literalnej wykładni art. 2a ust. 4 pkt 2 ustawy wynika bowiem, że Dyrektor Generalny Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa wydaje decyzję na wniosek osoby fizycznej zamierzającej utworzyć gospodarstwo rodzinne. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy za gospodarstwo rodzinne uważa się gospodarstwo rolne prowadzone przez rolnika indywidualnego, w którym jednocześnie łączna powierzchnia użytków rolnych jest nie większa niż 300 ha. Z akt sprawy wynika zaś, że Wnioskodawcy prowadzą gospodarstwo rolne położone o łącznej powierzchni 675 ha./ 720 ha. ( w dwóch odrębnych pismach podano różne wielkości i pomimo wezwania nie dokonano sprecyzowania).
Odnosząc się do podnoszonej przez strony w odwołaniu okoliczność, że celem nabycia wskazanych gruntów jest uregulowanie sytuacji prawnej nieruchomości zgodnie ze stanem fatycznym (jej posiadaniem), organ wskazał, że nie ma to znaczenia dla sprawy. Pomimo istnienia rozbieżności co do wskazanej przez wnioskodawców powierzchni nieruchomości rolnej, bezsprzecznie stwierdzono, że prowadzą oni swoją działalność rolniczą na gruntach, których powierzchnia przekracza znacząco areał, jaką może posiadać gospodarstwo rodzinne (300 ha). Skoro więc strony posiadają nieruchomości przekraczające powierzchnię 300 ha, nie mogą zobowiązać się do utworzenia gospodarstwa rodzinnego o powierzchni nieprzekraczającej 300 ha i tym samym spełnić przesłankę z art. 2a ust. 4 pkt 2 ustawy warunkującą wyrażenie zgody przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Rolnictwa na nabycie nieruchomości rolnej. Art. 2a ust. 4 pkt 2 ustawy adresowany jest wyłącznie do osób fizycznych, które dopiero zamierzają utworzyć gospodarstwo rodzinne, a nie podmiotów, które chcą powiększyć swoje gospodarstwo rolne.
Odnosząc się do kolejnego zarzutu, że zaskarżona decyzja Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa jest niezgoda z art. 64 ust. 3, art. 20, art. 21 ust. 1 i art. 22 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. poz. 78, Nr 483, zwanej dalej "Konstytucją") organ uznał, go za nieuzasadniony. Wskazał, że skarżący całkowicie pominął treść art. 64 ust. 3 Konstytucji, który dopuszcza ograniczenie prawa własności w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Ograniczenia dotyczące obrotu nieruchomościami rolnymi zostały wprowadzone aktami prawnymi rangi ustawowej oraz pozostają spójne z konstytucyjną podstawą ustroju rolnego wyrażoną w art. 23 Konstytucji.
Za uzasadnione Minister uznał więc stanowisko Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa odmawiające wydania zgody na nabycie przez A. D. i M. D. nieruchomości rolnej położonych w obrębie [...], województwo [...].
Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Pani A. D. i Pan M. D. reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Skarżący wnieśli w niej o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na ich rzecz kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.
Zarzucili oni zaskarżonej decyzji:
- naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez nie podjęcie wszelkich działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz naruszenie zasady, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej;
- naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie zebranie i nie rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;
- błędne zastosowanie art. 2a ust. 2 ustawy. w sytuacji, gdy skarżący wystąpili do Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa o wydanie zgody na nabycie nieruchomości na podstawie art. 2a ust. 4, albowiem stan faktyczny sprawy uniemożliwiał nabycie skarżącym nieruchomości bez uprzedniej zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, w związku z czym nie ma do niego zastosowania regulacja zawarta w art. 2a ust. 2 ustawy. w zakresie ograniczenia łącznej powierzchni nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rodzinnego nabywcy, a jedynie ograniczenie wynikające z art. 2a ust. 4 ustawy. zgodnie z którym w wyniku nabycia nieruchomości nie może dojść do nadmiernej koncentracji gruntów rolnych;
- naruszenie art. 2a ust. 4 pkt poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż przedmiotowa regulacja adresowana jest wyłącznie do osób fizycznych dopiero zamierzających utworzyć gospodarstwo rodzinne, a nie podmiotów, które chcą powiększyć swoje gospodarstwo rolne;
- pominięcie przez organ istotnego faktu, iż celem nabycia przez skarżących nieruchomości objętej wnioskiem jest uregulowanie stanu prawnego nieruchomości zgodnie ze stanem faktycznym albowiem skarżący w rzeczywistości posiadają przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy dzierżawy i de facto wchodzi ona do gospodarstwa rolnego prowadzonego przez skarżących, a nadto zamiarem skarżących jest doprowadzenie do połączenia (scalenia) w jedno gospodarstwo nieruchomości, które kiedyś stanowiły całość;
- naruszenie art. 21 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie prymatu własności prywatnej, ograniczanej jedynie ustawą oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP przez naruszenie prawa własności skarżących w zakresie, w jakim ograniczono ich swobodę dysponowania nieruchomościami oraz w zakresie ograniczenia powierzchni nieruchomości rolnych mogących wchodzić w skład gospodarstwa rodzinnego;
- naruszenie art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak wystarczającego uzasadnienia faktycznego decyzji, a w szczególności brak odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżących w odwołaniu.
W uzasadnieniu skargi opisano stan faktyczny sprawy i wskazano, że organ I instancji nie rozpatrzył wniosku skarżących złożonego w trybie art. 2a ust.4 ustawy. na podstawie przedmiotowego przepisu prawa, lecz na podstawie art. 2a ust. 2 ustawy. Organ drugiej II instancji wskazał natomiast, iż art. 2a ust.4 ustawy adresowany jest wyłącznie do osób fizycznych, które dopiero zamierzają utworzyć gospodarstwo rodzinne, a nie podmiotów, które chcą powiększyć swoje gospodarstwo rolne. Przepis art. 2a ust. 4 ustawy jest zaś przepisem, który zastosowanie znajduje w sytuacjach innych niż enumeratywnie wskazane w art.2a ust. 1, 2 i 3 ustawy przypadki, a zatem każdorazowo wymaga on indywidualnego rozpatrzenia sprawy, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności zaistniałych w sprawie. Nadto przedmiotowe uregulowanie prawne daje organowi swobodę uznania administracyjnego, które co prawda musi znajdować uzasadnienie i podstawy w obowiązujących przepisach prawa, lecz uwzględniać musi również okoliczności faktyczne zaistniałe w sprawie. W przedmiotowej sprawie organ jednak nie zbadał wskazanych powyżej okoliczności. Przeprowadzone przez organy postępowanie, poza dokonaniem kontroli wniosku w zakresie posiadania przez skarżących kwalifikacji rolniczych, posiadania rękojmi należytego prowadzenia działalności rolniczej oraz zobowiązania do zamieszkiwania w okresie 5 lat od dnia nabycia nieruchomości na terenie gminy, na obszarze której położona jest jedna z nieruchomości rolnych, która wejdzie w skład tworzonego gospodarstwa rodzinnego nie przeprowadziły żadnego postępowania dowodowego w zakresie okoliczności faktycznych takich jak: posiadanie i korzystanie przez skarżących z przedmiotowej nieruchomości, istnienie przed laty gospodarstwa rolnego w skład którego wchodziły nieruchomości stanowiące własność skarżących wraz z nieruchomością objętą wnioskiem o wyrażenie zgody na jej zakup. Takie działania organu stanowią naruszenie zasady określonej w art. 8 k.p.a. zgodnie z którą organy administracji mają obowiązek prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.
W zakresie natomiast twierdzenia organu II instancji, iż przepis art. art. 2a ust.4 ustawy adresowany jest jedynie do osób, które zamierzają utworzyć gospodarstwo rolne, a nie do osób, które zamierzają powiększyć swoje dotychczasowe gospodarstwo rolne wskazać należy, iż taka interpretacja jest nieprawidłowa i prowadzi do dodatkowego ograniczenia kręgu potencjalnych nabywców nieruchomości rolnych. Z zastosowanej przez organ II instancji interpretacji przepisu art. art. 2a ust.4 ustawy wynika bowiem, iż osoba, która posiada gospodarstwo rolne nie może w trybie art. 2a ust.4 ustawy nabyć kolejnej nieruchomości rolnej. Skoro zatem zdaniem organu nabywcą nieruchomości rolnej nie może być osoba, która posiada już gospodarstwo rolne, to jednocześnie potencjalni nabywcy mogą nie być w stanie spełnić innego wymogu wynikającego z przedmiotowego przepisu- posiadania rękojmi należytego prowadzenia działalności rolniczej. W jaki sposób bowiem osoba, która nie posiada gospodarstwa rolnego miałaby wykazać iż posiada rękojmie należytego prowadzenia działalności rolniczej. Błędna wyładnia przedmiotowego przepisu przez organ II instancji prowadzi w konsekwencji do tego, iż przedmiotowy przepis prawa jest przepisem martwym.
W przedmiotowej sprawie skarżący podkreślili, że z uwagi na wielkość posiadanego gospodarstwa rolnego wystąpili do Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa na podstawie art. 2a ust. 4 ustawy z wnioskiem o wydanie zgody na nabycie nieruchomości, albowiem stan faktyczny sprawy uniemożliwiał nabycie skarżącym nieruchomości bez uprzedniej zgody Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa. W ich ocenie spełniają wymagania ustawowe. Nadto z treści przedmiotowego przepisu prawa wynika, iż w wyniku nabycia nieruchomości nie może dojść do nadmiernej koncentracji gruntów rolnych. Przedmiotowe uregulowanie nie zawiera zaś jednoznacznego określenia wielkości gospodarstwa rodzinnego, pozostawiając w tym zakresie pewną swobodę administracyjną dla organu wydającego zgodę. Przepis ten jako przepis szczególny (regulujący wyjątki od zasady) w stosunku do uregulowania zawartego w art. 2a ust. 1, 2 i 3 musi być przez organ rozpatrywany w oderwaniu od przepisów ogólnych, albowiem w przeciwnym wypadku byłby on przepisem martwym. Jednoznacznie w ocenie skarżących należy zatem stwierdzić, iż regulacja zawarta w art. 2a ust. 2 ustawy, w zakresie ograniczenia łącznej powierzchni nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rodzinnego nabywcy nie może mieć zastosowania w przedmiotowej sprawie, a zastosowanie znajduje ograniczenie wynikające z art. 2a ust. 4 zgodnie z którym w wyniku nabycia nieruchomości nie może dojść do nadmiernej koncentracji gruntów rolnych. Podkreślono, że skarżący dążyli do scalenia nieruchomości, które kiedyś funkcjonowały jako całość, jako jedno gospodarstwo.
W ocenie skarżących wydane przez organy decyzje w ocenie Skarżących nadto naruszają także art. 21 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie prymatu własności prywatnej oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP przez naruszenie prawa własności skarżących w zakresie, w jakim ograniczono ich swobodę dysponowania nieruchomościami oraz w zakresie ograniczenia powierzchni nieruchomości rolnych mogących wchodzić w skład gospodarstwa rodzinnego. Organy wydając zaskarżane decyzje zupełnie pomięły cel jaki przyświecał ustawodawcy uchwalając przedmiotową ustawę, a przyjęta przez organy obu instancji wykładnia przepisów uniemożliwia prawidłową realizację założeń ustawodawcy. Skoro bowiem ustawodawca dąży do wzmocnienia ochrony i rozwoju gospodarstw rodzinnych, które mają zapewnić obywatelom bezpieczeństwo żywnościowe, to ograniczenie łącznej powierzchni gospodarstwa rodzinnego oraz wykluczenie nabywania nieruchomości rolnych przez osoby posiadające już gospodarstwo rolne uniemożliwia osiągnięcie przedmiotowego celu. Powyższe wskazane powyżej obostrzenia prowadzą do ograniczenia kręgu osób, które mogą nabyć nieruchomość rolną, a tym samym ogranicza prawo właściciela nieruchomości do swobodnego rozporządzania rzeczą albowiem w rzeczywistości właściciel nieruchomości rolnej nie może sprzedać swojej własności dowolnej osobie. Z drugiej strony takie Ograniczenie prowadzi do sytuacji w której nie każdy może nabyć nieruchomość rolną a tym samym zostaje ograniczone zostaje jego konstytucyjne prawo wyrażone w art. 64 ust. 1 Konstytucji ("Każdy ma prawo do własności, innych praw majątkowych oraz prawo dziedziczenia".).
Skarżący wskazali także, że w odwołaniu podnieśli zarzut naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. polegający na niezebraniu i nierozpatrzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organ II instancji w ogóle nie odniósł się do tej kwestii co powoduje, iż uzasadnienie nie zawiera elementów, które są koniecznymi w każdej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2017.2188) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 poz.1302 - dalej "p.p.s.a.") polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie zgodnie z wnioskiem Skarżących z 25 listopada 2016r. orzekające organy wydały decyzje w oparciu o art. 2a ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r. poz. 2196, z późn. zm., zwana dalej jako "ustawą"). Wskazać należy, że art. 2 a ustawy wskazuje kto i na jakich warunkach może nabyć nieruchomość rolną. I tak zgodnie z art. 2a:
1. Nabywcą nieruchomości rolnej może być wyłącznie rolnik indywidualny, chyba że ustawa stanowi inaczej. Jeżeli nabywana nieruchomość rolna albo jej część ma wejść w skład wspólności majątkowej małżeńskiej wystarczające jest, gdy rolnikiem indywidualnym jest jeden z małżonków.
2. Powierzchnia nabywanej nieruchomości rolnej wraz z powierzchnią nieruchomości rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rodzinnego nabywcy nie może przekraczać powierzchni 300 ha użytków rolnych ustalonej zgodnie z art. 5 ust. 2 i 3 ( tj. przy ustalaniu powierzchni użytków rolnych, o której mowa w ust. 1 pkt 2, będących przedmiotem współwłasności uwzględnia się powierzchnię nieruchomości rolnych odpowiadających udziałowi we współwłasności takich nieruchomości, a w przypadku współwłasności łącznej uwzględnia się łączną powierzchnię nieruchomości rolnych stanowiących przedmiot współwłasności (ust. 2). Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do ustalania powierzchni użytków rolnych będących przedmiotem współposiadania samoistnego oraz współposiadania na podstawie użytkowania wieczystego lub na podstawie umowy dzierżawy (ust. 3).
3. Przepisy ust. 1 i 2 nie dotyczą nabycia nieruchomości rolnej:
1) przez:
a) osobę bliską zbywcy,
b) jednostkę samorządu terytorialnego,
c) Skarb Państwa lub działający na jego rzecz Krajowy Ośrodek,
ca) spółkę prawa handlowego, której wyłącznym udziałowcem albo akcjonariuszem jest Skarb Państwa, będącą operatorem systemu przesyłowego albo posiadającą koncesję na przesyłanie paliw ciekłych, w rozumieniu ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz. U. z 2018 r. poz. 755, 650, 685, 771 i 1000),
d) osoby prawne działające na podstawie przepisów o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia i wyznania,
e) parki narodowe, w przypadku zakupu nieruchomości rolnych na cele związane z ochroną przyrody,
2) w wyniku dziedziczenia oraz zapisu windykacyjnego;
3) na podstawie art. 151 lub art. 231 Kodeksu cywilnego;
4) w toku postępowania restrukturyzacyjnego w ramach postępowania sanacyjnego.
4. Nabycie nieruchomości rolnej przez inne podmioty niż wymienione w ust. 1 i ust. 3 pkt 1 oraz w innych przypadkach niż wymienione w ust. 3 pkt 2-4, może nastąpić za zgodą Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka, wyrażoną w drodze decyzji administracyjnej, wydanej na wniosek:
1) zbywcy, jeżeli:
a) wykaże on, że nie było możliwości nabycia nieruchomości rolnej przez podmioty, o których mowa w ust. 1 i 3,
b) nabywca daje rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej,
c) w wyniku nabycia nie dojdzie do nadmiernej koncentracji gruntów rolnych;
2) osoby fizycznej zamierzającej utworzyć gospodarstwo rodzinne, która:
a) posiada kwalifikacje rolnicze albo której, pod warunkiem uzupełnienia kwalifikacji zawodowych, przyznano pomoc, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2017 r. poz. 1856) albo w art. 3 ust. 1 pkt 6 lit. a ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2017 r. poz. 562, 624, 892, 935 i 1475), a termin na uzupełnienie tych kwalifikacji jeszcze nie upłynął,
b) daje rękojmię należytego prowadzenia działalności rolniczej,
c) zobowiąże się do zamieszkiwania w okresie 5 lat od dnia nabycia nieruchomości na terenie gminy, na obszarze której położona jest jedna z nieruchomości rolnych, która wejdzie w skład tworzonego gospodarstwa rodzinnego.
W rozpoznawanej sprawie Skarżący ubiegali się o wydanie im decyzji w oparciu o ust. 4 pkt 2 tj. jako osoby fizyczne zamierzające utworzyć gospodarstwo rodzinne.
Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 5. 1. Za gospodarstwo rodzinne uważa się gospodarstwo rolne:
1) prowadzone przez rolnika indywidualnego oraz
2) w którym łączna powierzchnia użytków rolnych jest nie większa niż 300 ha.
2. Przy ustalaniu powierzchni użytków rolnych, o której mowa w ust. 1 pkt 2, będących przedmiotem współwłasności uwzględnia się powierzchnię nieruchomości rolnych odpowiadających udziałowi we współwłasności takich nieruchomości, a w przypadku współwłasności łącznej uwzględnia się łączną powierzchnię nieruchomości rolnych stanowiących przedmiot współwłasności.
3. Przepis ust. 2 stosuje się odpowiednio do ustalania powierzchni użytków rolnych będących przedmiotem współposiadania samoistnego oraz współposiadania na podstawie użytkowania wieczystego lub na podstawie umowy dzierżawy.
Wbrew zarzutom skargi, orzekające w sprawie organy zasadnie uznały zatem, że pozytywna decyzja w oparciu o ten przepis może zostać wydana wyłącznie osobom fizycznym, które zamierzają dopiero utworzyć gospodarstwo rodzinne. Powyższe wynika wprost z brzmienia art. 2a ust. 4 pkt. 2 ustawy. Tymczasem Skarżący, jak ustalono w toku postępowania administracyjnego posiadają już gospodarstwo rolne, i to o powierzchni znacznie przekraczającej300 ha. Tym samym w ocenie Sądu zasadnie organy przyjęły, że nie mogli oni nabyć nieruchomości wskazanych we wniosku w oparciu o ten przepis.
W świetle powyższego na rozstrzygnięcie sprawy nie mogła mieć wpływu okoliczność, iż w rzeczywistości posiadają przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy dzierżawy i de facto wchodzi ona do gospodarstwa rolnego prowadzonego przez skarżących, a nadto iż zamiarem skarżących było doprowadzenie do połączenia (scalenia) w jedno gospodarstwo nieruchomości, które kiedyś stanowiły całość.
Wbrew zaś zarzutom skargi nie można także uznać, tak jak wywodzą skarżący, że przy przyjętej przez organ interpretacji, przepis ten jest przepisem martwym z uwagi na to, że skoro nabywcą nieruchomości rolnej nie może być osoba, która posiada już gospodarstwo rolne, to jednocześnie potencjalni nabywcy mogą nie być w stanie spełnić innego wymogu wynikającego z przedmiotowego przepisu- posiadania rękojmi należytego prowadzenia działalności rolniczej. Przesłanka rękojmi jest jedną z trzech wskazanych w tym przepisie, obok posiadani kwalifikacji rolniczych i zobowiązania do zamieszkania. Pojęcie "dawania rękojmi należytego prowadzenia działalności rolniczej" nie zostało zdefiniowanej w ustawie, co oznacza, że podlegało będzie ono uznaniowej ocenie organu, wyspecjalizowanego w zakresie zasad prowadzenia działalności rolniczej. Wskazać jednak należy, że pojęcie to odpowiada w swojej treści przesłance "dawania najlepszej gwarancji należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego" uregulowanej w art. 214 § 2 k.c., zatem organy rozstrzygając powyższą kwestię mogą posiłkować się orzecznictwem i poglądami doktryny ukształtowanym na gruncie tegoż przepisu. Dla przykładu Sąd Najwyższy w postanowieniu I CKN 832/98 z 17.10.2000 LEX nr 749993, wskazał, iż "Ocena, który współwłaściciel daje najlepszą gwarancję należytego prowadzenia gospodarstwa rolnego, powinna być oparta na rozważeniu wyników postępowania dowodowego co do posiadanej przez współwłaścicieli wiedzy w zakresie rolnictwa, stosunków osobistych i rodzinnych współwłaścicieli, ich dotychczasowego źródła utrzymania oraz sytuacji życiowej i materialnej. Innymi słowy, zachodzi potrzeba uwzględnienia kwalifikacji podmiotowych, a nie odwoływania się jedynie do kwestii towarowości tworzonego gospodarstwa rolnego".
Co więcej, wbrew stanowisku skarżących przepis ten w żaden sposób nie wpływa na ograniczenie praw osób posiadających już gospodarstwo rolne tj. skarżący. Osoby, które chcą powiększyć swoje gospodarstwo rolne, mogą bowiem nabywać nieruchomości w oparciu o art. 2a ust. 4 pkt 1 ustawy.
Mając powyższe na uwadze, w ocenie Sądu na gruncie rozpoznawanej sprawy nie można uznać, aby zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem art. 21 ust. 1 Konstytucji RP przez naruszenie prymatu własności prywatnej oraz art. 64 ust. 3 Konstytucji RP przez naruszenie prawa własności skarżących w zakresie, w jakim ograniczono ich swobodę dysponowania nieruchomościami oraz w zakresie ograniczenia powierzchni nieruchomości rolnych mogących wchodzić w skład gospodarstwa rodzinnego.
Kwestia powierzchni gospodarstwa nie miała w sprawie żadnego znaczenia, bowiem z uwagi na to, że skarżący posiadają już gospodarstwo rolne, które prowadzą wspólnie, to nie mogli nabyć wnioskowanych nieruchomości, tak jak się tego domagali na podstawie art. 2a ust. 4 pkt. 2 ustawy tj. jako osoby fizyczne zamierzające dopiero utworzyć gospodarstwo rodzinne.
Wskazać jednak należy, że ograniczenia dotyczące obrotu nieruchomościami rolnymi zostały wprowadzone aktami prawnymi rangi ustawowej oraz pozostają spójne z konstytucyjną podstawą ustroju rolnego wyrażoną w art. 23 Konstytucji. W doktrynie (zob. R. Budzinowski, Koncepcja gospodarstwa rolnego w prawie rolnym, Poznań 1992, zwłaszcza s. 39; A. Stelmachowski, [w:] P. Czechowski, M. Korzycka-Iwanow, S. Prutis, A. Stelmachowski, Polskie prawo rolne na tle ustawodawstwa UE, Warszawa 1997, s. 76–77; A. Domańska, Konstytucyjne..., s. 137–138; D. Kokoszka, Gospodarstwo rolne. Zagadnienia konstrukcyjne, "Kwartalnik Prawa Prywatnego" 2008, z. 4, s. 985 i n.) zwraca się uwagę, że – w kategoriach ekonomicznych pojęcie gospodarstwa rolnego konstruuje się w oparciu o trzy czynniki produkcji (ziemia, kapitał i praca; niektórzy dodają jeszcze czynnik organizacji), służącej prowadzeniu działalności zmierzającej do wytworzenia produktów rolnych, m.in. w celu samozaopatrzenia się w te produkty. W kategoriach prawnych, gospodarstwo rolne traktuje się zarówno jako zespół składników (ujęcie przedmiotowe, zwłaszcza akcentujące wykorzystanie ziemi) albo jako określoną działalność (ujęcie funkcjonalne – pozwala ono m.in. na oderwanie się od gruntowej koncepcji rolnictwa), "rolniczą jednostką wytwórczą będzie zarówno ta, która bazuje na wykorzystaniu ziemi jako środka produkcji, jak i ta, w której skład ten środek produkcji nie wchodzi" (A. Domańska, Konstytucyjne..., s. 138). Ujęcie funkcjonalne wydaje się też występować w orzecznictwie TK, gdy charakteryzuje on gospodarstwo rolne jako "szczególny rodzaj przedsiębiorstwa" (wyrok TK z 31 stycznia 2001 r., P 4/99). W doktrynie przyjmuje się, że gospodarstwo rodzinne jest szczególną formą gospodarstwa rolnego. Taki typ gospodarstwa rolnego, który w sposób szczególny łączy produkcję i konsumpcję. Wyraża się to "w ścisłym połączeniu gospodarstwa rolnego (produkcyjnego) z gospodarstwem domowym, w specyfice pracy rodziny w gospodarstwie rolnym oraz we współzależności rozwoju rodziny i gospodarstwa" (R. Budzinowski, Koncepcja gospodarstwa..., s. 41). Szczególnie akcentuje się przy tym cechę zatrudnienia przede wszystkim członków rodziny (J. Boć, [w:] Konstytucje Rzeczypospolitej..., s. 60), wskazując, że gospodarstwo rodzinne jest oparte "na pracy co najmniej kilku osób, najczęściej pełnoletnich, powiązanych węzłami pokrewieństwa i powinowactwa" (A. Lichorowicz, O instytucji rodzinnego gospodarstwa rolnego – de lege ferenda, "Rejent" 1996, nr 7–8, s. 45). W konstruowaniu zaś pojęcia "rodziny" należy nawiązać do art. 18 konstytucji. Zdecydowanie podkreśla się też, że rodzinnego charakteru gospodarstwa nie przekreśla posługiwanie się pracą najemną, pod warunkiem jednoczesnej pracy członków rodziny w tym gospodarstwie. Raczej za podstawowe kryterium należy uznawać strukturę własności, która powinna pozostawać w rękach jednej, w zasadzie, rodziny. Co więcej to właśnie art. 23 pełni istotną funkcję gwarancyjną, bo nakazuje utrzymanie w polskim rolnictwie takiej struktury, która zapewni gospodarstwom rodzinnym nie tylko szansę przeżycia, ale też charakter "podstawy ustroju rolnego państwa". Zarazem przepis ten dopuszcza (gwarantuje) możliwość istnienia innych typów gospodarstw rolnych zarówno gospodarstw farmerskich, jak i wielkoobszarowych (A. Oleszko, Uznanie..., s. 88–89; C. Banasiński, Konstytucyjne podstawy..., s. 31; P. Winczorek, Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Warszawa 2000, s. 36; A. Domańska, Konstytucyjne..., s. 142). W świetle tak pojmowanego brzmienia pojęcia gospodarstwa rodzinnego, trudno uznać, aby wprowadzony w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy zakres powierzchniowy gospodarstwa rodzinnego (300 ha) naruszał zasadę proporcjonalności.
Zgodnie bowiem z art. 64 ust. 3 Konstytucji, który dopuszcza się ograniczenie prawa własności w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Ograniczenia dotyczące obrotu nieruchomościami rolnymi zostały zaś wprowadzone aktami prawnymi rangi ustawowej oraz pozostają spójne z konstytucyjną podstawą ustroju rolnego wyrażoną w art. 23 Konstytucji.
Sąd nie dopatrzył się również w postępowaniu organów naruszenia przepisów postępowania, tj. naruszenia treści art. 7 k.p.a., 8 k.p.a, art. 12 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 11 k.p.a. i 15 k.p.a. Wyjaśnić należy, że zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a. i zawarty w art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek wyczerpującego zebrania przez organ materiału dowodowego nie oznacza nieograniczonego obowiązku poszukiwania przez organ materiałów dowodowych mających potwierdzić okoliczności korzystne dla strony skarżącej, czy też wydania rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem strony. Słusznie więc organy oparły się na materiałach dowodowych dostarczonych przez strony.
W ocenie Sądu organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzył cały materiał dowodowy, przeprowadzając konieczne czynności wyjaśniające i ustosunkowując się do dokonanych na ich skutek ustaleń a ocena okoliczności sprawy oparta została na całokształcie materiału dowodowego. Zgodnie z wymogiem przepisu art. 107 § 3 k.p.a., zaskarżone decyzje zostały uzasadnione, a strony miały zapewniony w niej czynny udział zgodnie z dyspozycją art. 10 § 1 k.p.a.
Z tych względów, oceniając zaskarżone decyzje w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, w okolicznościach niniejszej sprawy, po rozważeniu podniesionych przez skarżących zarzutów, Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji.
W konsekwencji, na podstawie art. 151 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.