IV SA/WA 181/05

IV SA/Wa 181/05 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-01-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-03-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Wójcik.
Wanda Zielińska-Baran
Zbigniew Rudnicki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Sygn. powiązane
I OSK 1228/09 - Postanowienie NSA z 2010-08-19
I OSK 689/06 - Postanowienie NSA z 2009-08-27
I OSK 1432/10 - Wyrok NSA z 2010-10-22
Skarżony organ
Minister Gospodarki Morskiej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.), Sędziowie asesor WSA Agnieszka Wójcik,, sędzia WSA Wanda Zielińska-Baran, Protokolant Dominik Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2006 r. sprawy ze skarg A. K. oraz [...] A. Sp.z o.o. na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa - oddala skargi -
Uzasadnienie
Decyzją Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003 r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 158 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 K.p.a. na wniosek p. A. K., w punkcie I decyzji nie stwierdzono nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa – w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. F., S., [...], zaś w punkcie II tej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 157 § 1 i 2 K.p.a., po rozpatrzeniu wniosku p. M. B. stwierdzono nieważność powołanego wyżej orzeczenia z dnia [...] lutego 1948 r. w odniesieniu do nieruchomości zabudowanej o powierzchni 751 m2, położonej w S. przy ulicy [...] (dawny nr hip. [...]), która została przejęta wraz z wymienionym przedsiębiorstwem na własność Państwa.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyły dnia 12 czerwca 2003 r. [...] "A." Sp. z o.o. z siedzibą w K. - obecny użytkownik wieczysty nieruchomości dawniej wchodzących w skład przedsiębiorstwa F. w S., żądając uchylenia bądź zmiany decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003 r. w części określonej w punkcie II. Jako okoliczności uzasadniające wniosek o zmianę w/w decyzji wskazano, że plac przy [...] w S. jest placem pod budynkiem fabrycznym, a nie mieszkalnym (co ma potwierdzać wykaz nieruchomości, które stanowiły własność byłych właścicieli przedsiębiorstwa z dnia 30.06.1949r.) oraz posiada powierzchnię 659 m2, a nie 751 m2, co wynika z wypisu z rejestru gruntów z dnia 15 grudnia 1993 r. i decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r., nr [...].
Powyższy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy uzupełniono pismami z dnia: 13 i 25 sierpnia 2003 r. oraz 4 listopada 2004 r., podnosząc dodatkowo, że skoro siedziba przedsiębiorstwa pn. F. mieściła się przy ul. [...], to nieruchomość ta stanowiła również część przedsiębiorstwa przemysłowego oraz że postępowanie nacjonalizacyjne zostało przeprowadzone zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62). Przy pismach tych zostały ponadto nadesłane do akt sprawy kserokopie stronic Monitora Polskiego zawierające orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa oraz [...] Wojewódzkiego z dnia [...] kwietnia 1949r., zawierającego ogłoszenie o tym, że zostanie sporządzony protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa, a ponadto kserokopie zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1948r. w sprawie objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa, protokołu zdawczo- odbiorczego z dnia [...] czerwca 1949r. (bez załączników) i pisma Ministerstwa Przemysłu Maszynowego - Samodzielnego Wydziału Organizacyjno-Administracyjnego z dnia [...] stycznia 1953r. dotyczącego przesłania egzemplarza protokołu zdawczo-odbiorczego.
Niezależnie od powyższego pismem z dnia 13 czerwca 2003 r. A. K. - jeden ze spadkobierców byłych właścicieli przedsiębiorstwa: F. w S. - wniósł również o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że: 1) przejęty przez Państwo zakład znajdował się na terenie stanowiącym w momencie przejęcia prywatną własność spadkobierców S. K. (9-ro dzieci i żona), 2) budynek przy [...] stanowił w 90% część mieszkalną zamieszkałą przez rodzinę W. K. oraz przez rodzinę dozorcy, 3) w toku rozpoznania sprawy uznano bezpodstawnie, że przedsiębiorstwo jest zdolne zatrudniać ponad 100 pracowników na jedną zmianę, 4) nie rozpatrzono informacji M. B. o tym, że w fabryce było zatrudnionych ok. 45 pracowników na jedną zmianę, 5) nie rozpatrzono dostarczonych organowi 18 szt. ogólnych zestawień rachunków z lat 1939-1940 obejmujących koszty wynagrodzenia.
Powyższy wniosek odwołujący się uzupełnił pismami z dnia: 4 sierpnia 2003 r. i 29 października 2004 r., w których potwierdził dotychczasowe stanowisko oraz dodatkowo podniósł, że na charakter mieszkalny budynku przy [...] wskazuje fakt, iż kierownik F. S. D. zamieszkiwał pod tym adresem, co wynika ze "Zgłoszenia" z dnia [...] kwietnia 1948 r. Ponadto odwołujący się wniósł o uwzględnienie funkcji części zabudowań gospodarczych przynależnych do budynków mieszkalnych nr [...] i [...], w tym przede wszystkim garaży, które nie były związane z przedsiębiorstwem, ponieważ F. nie posiadała żadnego taboru samochodowego ani konnego zarówno przed, jak i po wojnie oraz w momencie upaństwowienia. P. A. K. podniósł również zarzut, że zarówno w procesie nacjonalizacyjnym, jak i w postępowaniu dotyczącym oceny legalności decyzji nacjonalizacyjnej nie powołano biegłych rzeczoznawców na okoliczność wielkości zatrudnienia na jedną zmianę w przedmiotowym przedsiębiorstwie. Zakwestionował także autentyczność "Zgłoszenia" z dnia [...] kwietnia (brak roku) do Zarządu Miejskiego Wydziału Przemysłu, które jego zdaniem jest dokumentem sfabrykowanym na użytek nacjonalizacji. Dodatkowo przy oświadczeniu z dnia 11 sierpnia 2003 r. odwołujący się dołączył do akt sprawy dokument w języku niemieckim pn. "Arbeitsbuch" wystawiony na nazwisko W. K., a także wniósł o dołączenie do akt sprawy materiałów nadesłanych przez O. K. przy piśmie z dnia 15 czerwca 2003r., mających świadczyć o mieszkalnym charakterze budynku przy [...].
W toku postępowania mającego za przedmiot ponowne rozpatrzenie sprawy zmarła wnioskodawczyni M. B., w miejsce której w ramach sukcesji spadkowej do postępowania wstąpili: L. C. i S. B. Zmarła także N. K., po której spadek nabyli: J. K., W. K. i E. M., czyli osoby, które już wcześniej miały status stron w prowadzonym postępowaniu.
Po ponownym przeanalizowaniu zebranego w rozpatrywanej sprawie materiału dowodowego organ orzekający nie znalazł podstaw do uchylenia lub zmiany decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003 r. W związku z tym decyzją Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r., Nr [...], utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] maja 2003 r.
Jak wykazano w uzasadnieniu przedsiębiorstwo: F. w S. stanowiło własność S. K. do czasu jego śmierci, tj. do dnia 30 lipca 1939 r. Następnie zakład ten stał się współwłasnością jego spadkobierców ustawowych, tj. synów: S., E., A., W. i W. oraz córek: J. B., S. G., K. P. i M. B. Zakład ten był zlokalizowany na nieruchomościach położonych przy ul. [...] w S., należących do tych samych osób.
Na podstawie zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. z dnia [...] października 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało umieszczone w wykazie przedsiębiorstw podlegających przejęciu na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17).
Wojewódzka Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. po rozpatrzeniu zarzutów współwłaścicieli przedsiębiorstwa postanowiła w dniu [...] czerwca 1947 r. przedstawić na zasadzie art. 3 ust. l lit. B ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. wniosek Ministrowi Przemysłu i Handlu o wydanie orzeczenia o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa "wraz z budynkiem mieszkalnym położonym na terenie przedsiębiorstwa". Komisja uznała, "że bezsporne jest, iż przedsiębiorstwo zdolne jest zatrudnić na jedną zmianę ponad 100 pracowników przy produkcji".
Od postanowienia tego właściciele przedsiębiorstwa oraz reprezentujące stronę państwową Z. w K. wnieśli odwołanie do Głównej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w W.
Główna Komisja w dniu [...] grudnia 1947 r. zatwierdziła postanowienie Wojewódzkiej Komisji z dnia [...] czerwca 1947 r., uznając, że w stosunku do omawianego przedsiębiorstwa, będącego zakładem produkującym armatury oraz odlewnią metali, ma zastosowanie kryterium nacjonalizacyjne w postaci zdolności zatrudnienia 50 pracowników na jedną zmianę przy produkcji. Ponadto Komisja stwierdziła, że "nawet wnoszący zarzuty nie twierdzi, by przedsiębiorstwo mogło zatrudnić mniej niż 50 pracowników na jedną zmianę".
Stanowisko Głównej Komisji było ostatecznie podstawą do wydania przez Ministra Przemysłu i Handlu orzeczenia Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. (M.P. Nr [...], poz. [...]) o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dot. przedsiębiorstwa pn. F., S., [...] (orzeczenie nacjonalizacyjne).
Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] czerwca 1949 r. Zgodnie z załącznikiem nr l (lp. 3) do tego protokołu - stanowiącym jego integralną część - wraz z przedsiębiorstwem na własność Państwa przejęto nieruchomość położoną w S. przy ul. [...].
Protokół ten nie został zatwierdzony orzeczeniem właściwego organu, co nakazywał art. 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.).
F. w S. zostało przejęte na własność Państwa na podstawie art. 3 ust. l lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17). Przepis ten stanowił, że za odszkodowaniem przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe, jeżeli są zdolne zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.
Jak wynika z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, F. w S. w dniu [...] lutego 1946 r., tj. w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. posiadała zdolność zatrudnienia przekraczającą wyżej wskazany ustawowy próg 50 pracowników na jedną zmianę.
Powyższe ustalenie organ orzekający oparł na, będącym w jego ocenie w pełni wiarygodnym materiale dowodowym pozyskanym od stron postępowania oraz z Archiwum Akt Nowych w W. (zespół akt Głównej Komisji d/s Upaństwowienia Przedsiębiorstw, sygn. [...]), uwzględniając w szczególności:
1. Kwestionariusz przedsiębiorstwa sporządzony w 1946 r. przez Z. w K., działające jako Tymczasowy Zarząd F., z którego wynika, że "zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę" wynosiła 230 pracowników.
2. Odpowiedź Z. w K. z dnia [...] maja 1947r. na zarzuty właścicieli, w którym podaje ono następujące dane statystyczne (zgłaszane również do GUS) dotyczące stanu zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie: "3 XII. 1945 - 162 pracowników fizycznych na l zmianę i 24 umysłowych (...) 3 XII. 1946 - 181 pracowników na l zmianę i 29 umysłowych".
3. "Zgłoszenie przemysłu" z dnia [...] kwietnia 1948 r., z którego wynika, że Sosnowiecka Fabryka Armatur i Odlewnia Brązów Fosforowych St. Kraupe wraz ze [...] "D." S.A. zatrudniało 400 pracowników, w tym fizycznych 349 (przy czym drugie z tych przedsiębiorstw, jak wynika z "Deklaracji w sprawie nabycia karty rejestracyjnej" za lata 1945-46 r. zatrudniało ok.100 pracowników).
Organ orzekający oceniając wartość dowodową powyższych dokumentów uznał je za wiarygodne. Są to oficjalne pisma zawierające dane, które mogły podlegać weryfikacji. Pisma te były kierowane do organów państwowych ("Odpowiedź Z. w K." i "Zgłoszenie przemysłu") lub były sporządzone przez te organy w zakresie ich właściwości ("Kwestionariusz"). W przypadku dokumentu "Zgłoszenie przemysłu" został on sporządzony dla innych potrzeb, bez jakiegokolwiek związku z postępowaniem nacjonalizacyjnym. Nie został również w tamtym postępowaniu wykorzystany jako dowód. Z tego względu uznano za niezasadny zarzut skarżącego, podniesiony we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, polegający na zakwestionowaniu jego autentyczności tego dokumentu i wysunięciu podejrzenia, że został on sfabrykowany na potrzeby nacjonalizacji.
Ponadto wyżej opisany materiał dowodowy a szczególnie "Odpowiedź Z. z dnia [...] maja 1947 r. koresponduje – zdaniem organu orzekającego - z pismem z dnia 11 grudnia 1946 r. pełnomocnika właścicieli przedsiębiorstwa adw. L. Z., w którym zgłaszał on do Wojewódzkiej Komisji do Spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. zarzuty wobec umieszczenia tego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw zakwalifikowanych do upaństwowienia. Pełnomocnik stwierdził w nim, że "obecnie F. zatrudnia około 200 ludzi, z czego na administrację przypada 30 osób, a z pozostałych 170 połowę stanowią chłopcy praktykanci". Nawet przy przyjęciu założenia, że praktykanci nie stanowili pracowników w rozumieniu ustawy nacjonalizacyjnej, z dokumentu tego wynika niezbicie, że również strona właścicielska przyznawała, że stan zatrudnienia w zakładzie wynosił co najmniej połowę z owych 170 ludzi zatrudnionych w fabryce, czyli 85 pracowników.
Podkreślono również fakt, że w trakcie postępowania nacjonalizacyjnego ani właściciele przedsiębiorstwa, ani też ich pełnomocnicy nie twierdzili, by F. miała zdolność zatrudnienia niższą niż 50 pracowników. W toku postępowania wyjaśniającego nie natrafiono na żaden dokument archiwalny, który by wskazywał, że zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie była niższa niż 50 pracowników na jedną zmianę. Wobec powyższego organ orzekający nie mógł dać wiary treści pisemnego oświadczenia z dnia 27 listopada 2002 r. złożonego na tę okoliczność przez M. B. - byłą współwłaścicielkę fabryki, w którym podała ona, że w przedmiotowym przedsiębiorstwie było zatrudnionych ok. 45 pracowników na jedną zmianę. (Zarzut nie rozpatrzenia tego oświadczenia przez organ został podniesiony we wniosku A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy). Oświadczenie to pozostaje bowiem w sprzeczności z pozostałym materiałem dowodowym, a także jest niewiarygodne z uwagi na fakt, że wniosek M. B. dotyczył stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego jedynie w części odnoszącej się do przejęcia na własność Państwa działki nr [...] i częściowo [...] o powierzchni 751,06 m2 wraz ze znajdującym się na niej budynkiem mieszkalnym czteromieszkaniowym, położonym przy [...] oraz z uwagi na okoliczność, iż wnioskodawczyni złożyła to oświadczenie dopiero po 12-stu latach od wszczęcia postępowania.
Mając powyższe na uwadze organ uznał za wiarygodne dane i informacje zawarte w dokumentach archiwalnych, a odmówił wiary pisemnemu oświadczeniu złożonemu przez M. B.
Wobec wyżej przedstawionego całokształtu materiału dowodowego, wskazującego, że stan zatrudnienia w F. znacznie przekraczał ustawowy próg nacjonalizacji, organ orzekający nie uwzględnił wniosków p. A. K. o powołanie biegłego rzeczoznawcy, który określiłby zdolność zatrudnienia przedmiotowego przedsiębiorstwa.
Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych przez p. A. K. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz w pismach uzupełniających ten wniosek stwierdzono, że są one niezasadne. W szczególności, wobec przedstawionego wyżej materiału dowodowego, uznano za nietrafny pogląd jakoby bezpodstawnie przyjęto w toku postępowania, że przedsiębiorstwo jest zdolne zatrudniać ponad 100 pracowników na jedną zmianę. Jak to zostało wyżej wykazane, nawet strona właścicielska w postępowaniu nacjonalizacyjnym potwierdziła na piśmie, że stan zatrudnienia w fabryce wynosił co najmniej 85 pracowników, nie licząc 85 praktykantów, dla których też musiały być stworzone stanowiska pracy (przynajmniej dla części z nich) i 30 osób administracji, z których część również mogła być zatrudniona na stanowiskach związanych z produkcją. Ponadto organ orzekający odmówił wartości dowodowej "Ogólnym zestawieniom rachunków z lat 1939-1940 (właściwie 1941) obejmujących po stronie kosztów wynagrodzenia’ (18 szt.), uznając ten dowód za nieprzydatny do ustalenia zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1945r. z uwagi na upływ ok. 4 lat od sporządzenia ostatniego z tych rachunków do daty wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.
Za niezasadny z oczywistych względów uznano również zarzut polegający na stwierdzeniu, że przejęty przez Państwo zakład znajdował się na terenie stanowiącym w momencie przejęcia prywatną własność spadkobierców S. K. Sam zakład jako prawna i funkcjonalna całość, w tym teren wchodzący w jego skład, stanowił bezspornie własność prywatną spadkobierców S. K. i jako taki został znacjonalizowany.
Powyższe ustalenia prowadziły, zdaniem organu orzekającego, do wniosku, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa: F. - w zakresie upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości - nie jest obciążone ciężką wadą prawną uzasadniającą jego usunięcie z obrotu prawnego, w trybie art. 156 Kpa. Za sprzeczne z pozostałym materiałem dowodowym uznano twierdzenia skarżącego o 90%-wej mieszkalnej funkcji budynku położonego przy [...]. (Zarzut ten, zmierzający w swej istocie do stwierdzenia nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, w części dotyczącej tej nieruchomości, organ orzekający potraktował jako ewentualny wniosek skarżącego na wypadek, gdyby organ nie stwierdził nieważności przedmiotowego orzeczenia w całości.). W szczególności w tym zakresie organ orzekający wziął pod uwagę treść pisma z dnia [...] marca 1947r. adw. L. T. - drugiego z pełnomocników współwłaścicieli fabryki, który przekonywał w nim Wojewódzką Komisję do Spraw Upaństwowienia w K., że "(...) obszar gruntowy, na którym wznoszą się budynki fabryczne i zabudowania administracyjne, a zatem na którym mieści się całość obiektów, przeznaczonych organizacyjnie do produkcji przedsiębiorstwa, oznaczony jest nr hip. [...] i położony jest w S. przy ul. [...] (...)"• To stanowisko potwierdził w odwołaniu z dnia [...] czerwca 1947r. od postanowienia Wojewódzkiej Komisji wspomniany wcześniej pełnomocnik właścicieli adw. L. Z. Tak więc w postępowaniu nacjonalizacyjnym, przed obiema instancjami, bezsporna była okoliczność, że budynek położony przy [...] stanowił składnik przedsiębiorstwa organicznie z nim związany, bez którego przedsiębiorstwo to nie mogłoby normalnie funkcjonować. Wobec powyższego za bezpodstawne uznano próby skarżącego zmierzające do zmiany ustaleń poczynionych w tym zakresie w postępowaniu nacjonalizacyjnym m.in. przez jego spadkodawcę, reprezentowanego wówczas przez dwóch adwokatów, którzy nie negowali przynależności tego budynku do przedsiębiorstwa.
Wystąpienie z powyższym zarzutem jest tym bardziej niezrozumiałe, że sam p. A. K. w niniejszym postępowaniu przedstawił początkowo jako dowód "Spis Abonentów Państwowych i Koncesjonowanych Sieci Telefonicznych w Polsce (z wyjątkiem [...]) 1931/1932 r.", który wskazuje, że fabryka armatur S. K. mieściła się przy ul. [...], natomiast po wydaniu decyzji przez Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003r. okoliczność tę zaczął negować i twierdzić, że ten budynek również (tzn. tak jak budynek przy ul. [...]) miał charakter mieszkalny.
Przy ocenie tej kwestii organ orzekający wziął również zgłoszone przez skarżącego: dokument w języku niemieckim pn. "Arbeitsbuch" (książeczka pracy) wystawiony na nazwisko W. K. oraz nadesłany przez O. K. przy piśmie z dnia 15 czerwca 2003r. dokument pochodzący z okresu okupacji p.n. "Zgłoszenie celem policyjnego stwierdzenia ludności" sporządzone na nazwisko: "G. K." oraz informację, zawartą w "Zgłoszeniu" z dnia [...] kwietnia 1948 r. dotyczącą miejsca zamieszkania kierownika F. S. D. Wszystkie wyżej przytoczone dowody wskazują, zdaniem organu orzekającego, że osoby w nich wymienione posiadały miejsce zamieszkania w S. przy ul. [...]. Jak to wyżej zostało wykazane, w omawianym budynku znajdowało się jedno mieszkanie służbowe. Było ono zajmowane przez W. K. - jednego ze spadkobierców S. K. - i jego rodzinę, a po wojnie przez kierownika z ramienia Zarządu Państwowego – S. D. W ocenie organu orzekającego powyższe okoliczności nie przesądzają o braku związku tego budynku z przedsiębiorstwem. Oprócz wyżej już przytoczonych dokumentów wskazujących na charakter budynku przy ul. [...] organ orzekający wziął jeszcze pod uwagę pochodzący z okresu nacjonalizacji przedmiotowej fabryki: "Plan sytuacyjny budynków należących do F., położonych przy ul. [...] w S." sporządzony przez F. w S. Na planie tym budynek (Nr pol. [...]) oznaczony nr [...] jest opisany jako przeznaczony głównie na biura i magazyny, przy czym w suterynie znajdowało się mieszkanie dla służby, a na I piętrze było jedno mieszkanie służbowe. Budynek ten znajdował się w obrębie ogrodzenia fabrycznego, a firma nie posiadała innego budynku administracyjnego. Oprócz magazynów znajdowały się tu również: biuro techniczne, biuro handlowe i gabinet właściciela. Dokument ten w ocenie organu jest autentyczny i w pełni wiarygodny, z uwagi na okoliczność, że choć został sporządzony przez jednostkę państwową, to zgodnie z rzeczywistym stanem wskazywał, że budynek przy ul. [...] to "Dom mieszkalny", natomiast nie zawiera on takiej informacji w odniesieniu do wyżej opisanego budynku przy [...].
Z tych wszystkich względów organ orzekający uznał, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa: F. - w zakresie upaństwowienia budynku położonego przy ul. [...] – nie jest obciążone ciężką wadą prawną uzasadniającą usunięcie jego części z obrotu prawnego, w trybie art. 156 Kpa.
Ponadto skarżący wniósł o uwzględnienie funkcji części zabudowań gospodarczych przynależnych do budynków mieszkalnych nr [...] i [...], w tym przede wszystkim garaży, które nie były związane z przedsiębiorstwem, ponieważ fabryka nie posiadała żadnego taboru samochodowego ani konnego, zarówno przed jak i po wojnie oraz w momencie upaństwowienia. Ten wniosek organ orzekający potraktował również jako wniosek ewentualny, na wypadek gdyby nie zapadła decyzja o stwierdzeniu nieważności orzeczenia nacjonalizacyjnego, w odniesieniu do całości przedsiębiorstwa.
Zarzuty skarżącego w tej części są nieuzasadnione, już choćby z tej racji, że jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przedsiębiorstwo: F. w S. posiadało środki transportu w postaci wozów. Wskazuje na to załącznik Nr [...] do protokołu zdawczo- odbiorczego z dnia [...] czerwca 1949 r. pn. "Uwagi i zarzuty", w których W. K. wraz z adw. L. Z. stwierdzili, że w spisach inwentarzowych brak jest m.in. "wozów, które były w fabryce w chwili objęcia Zakładu przez władze polskie, a stanowiły własność byłych właścicieli przedsiębiorstwa." Wozy te należały więc do fabryki i mogły być ustawiane w garażach. Ponadto, jak to wyżej wykazano, budynek przy ul. [...] - wbrew temu, co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy twierdzi skarżący - nie miał charakteru mieszkalnego.
Biorąc pod uwagę uznany za autentyczny i w pełni wiarygodny dokument w postaci "Planu sytuacyjnego budynków należących do F., położonych przy ul. [...] w S." sporządzonego przez F. w S." uznano, że tylko jeden obiekt na nim zaznaczony był określony jako: "Budynek gospodarczy". Był to budynek nr [...] znajdujący się w obrębie nieruchomości zabudowanej o powierzchni 751 m2 położonej w S. przy ul [...] (dawny Nr hip. [...]). Wobec powyższego twierdzenia o przeznaczeniu innych budynków położonych na terenie przedsiębiorstwa na potrzeby nie związane z funkcjonowaniem tegoż przedsiębiorstwa uznano za gołosłowne i nie znajdujące żadnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym.
W tym stanie rzeczy organ orzekający nie dopatrzył się rażącego naruszenia prawa przy wydaniu orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa: F. - w zakresie upaństwowienia budynków gospodarczych związanych z budynkami przy ul. [...] – uzasadniającego usunięcie jego części z obrotu prawnego, w trybie art. 156 Kpa.
Wobec zaskarżenia przez [...] "A." w K. punktu II decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003r. ponownie rozpatrzono wniosek M. B. o ocenę orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia z dnia [...] lutego 1948 r. "w części dotyczącej przyjęcia na własność Państwa działki nr [...] i częściowo [...] o powierzchni 751,06 m2 wraz ze znajdującym się na niej budynkiem mieszkalnym czteromieszkaniowym."
Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału, przedmiotowe działki są położone w S. przy ul. [...]. Stanowiły one w momencie nacjonalizacji część nieruchomości oznaczonej Nr rep. hip. [...], której właścicielem był S. K.
W toku postępowania nacjonalizacyjnego spadkobiercy S. K. podnosili zarówno przed Wojewódzką Komisją do Spraw Upaństwowienia w K., jak i przed Główną Komisją w W., że nieruchomość przy ul. [...] w S. nie stanowiła części przedsiębiorstwa, będącego przedmiotem postępowania i żądali jej wyłączenia spod upaństwowienia.
Wojewódzka Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w K. postanowiła w dniu [...] czerwca 1947 r. przedstawić na zasadzie art. 3 ust. l lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. wniosek Ministrowi Przemysłu i Handlu o wydanie orzeczenia o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa "wraz z budynkiem mieszkalnym położonym na terenie przedsiębiorstwa". Odnośnie tej kwestii "komisja stanęła na stanowisku, że budynek nr hip. [...], położony jest w obrębie fabryki, stanowi wraz z nią jedną gospodarczą całość i nie może bez szkody dla fabryki być wyłączony spod upaństwowienia."
Główna Komisja w postanowieniu z dnia [...] grudnia 1947 r. zatwierdzającym postanowienie Wojewódzkiej Komisji z dnia [...] czerwca 1947 r. odnośnie nieruchomości przy ul. [...] orzekła, że "jako stanowiąca część przedsiębiorstwa, użytkowaną bezpośrednio na potrzeby fabryki z mocy art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. podlega upaństwowieniu łącznie z przedsiębiorstwem".
Stanowisko Głównej Komisji było ostatecznie podstawą do wydania przez Ministra Przemysłu i Handlu orzeczenia Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. (M.P. Nr [...], poz. [...]) o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dot. przedsiębiorstwa: F., S., [...].
Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] czerwca 1949 r. Zgodnie z załącznikiem Nr l (lp. 3) do tego protokołu - stanowiącego jego integralną część - wraz z przedsiębiorstwem na własność Państwa przejęto nieruchomość położoną w S. przy ul. [...].
Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przedmiotowa nieruchomość - posiadając charakter mieszkalny - nie stanowiła części przedsiębiorstwa. O powyższym świadczą następujące dokumenty:
1.Umowa sprzedaży nieruchomości w formie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 1936 r., z którego wynika, że S. K. zamieszkiwał w S. przy " [...]".
2.Pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 1939 r., z którego wynika, że zostało ono sporządzone w "domu Nr [...] przy ul. [...] S." i że zamieszkiwali w nim M. K. (wdowa po S. K.) i W. K.
3.Plan sytuacyjny budynków należących do F. położonych przy ul. [...] w S.". Wynika z niego, że przedmiotowy budynek oznaczony nr [...] stanowi: "Dom mieszkalny 2-piętrowy; parter: świetlica, Rada Zakładowa, stowarzyszenia pracownicze; l piętro, 2 piętro mieszkania służbowe".
4"Plan sytuacyjny budynków należących do F., położonych przy ul. [...] w S." sporządzony przez F. w S. Przedmiotowy budynek jest w nim oznaczony nr [...] i określony jako "Dom mieszkalny 2 - piętrowy."
5."Spis Abonentów Państwowych i Koncesjonowanych Sieci Telefonicznych w Polsce (z wyjątkiem [...]) 1931/1932 r.", który wskazuje, że fabryka armatur [...] mieściła się przy ul. [...], natomiast jego mieszkanie mieściło się przy ul. [...].
Całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie w postaci dokumentacji archiwalnej, która zdaniem organu orzekającego jest autentyczna i wiarygodna, jednoznacznie wskazuje, że budynek przy ul. [...] w S. posiadał charakter mieszkalny i jako taki w całości służył zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych licznej rodziny S. i M. K. Stan taki istniał w okresie międzywojennym, jak i po wojnie. Nieruchomość ta była usytuowana w bezpośredniej bliskości terenu fabrycznego położonego przy ul. [...] i [...] (Nr rep. hip. [...] i część Nr rep. hip. [...]), od którego jednak była odgrodzona płotem i posiadała oddzielne wejście. Przedsiębiorstwo posiadało osobny budynek administracyjny położony przy ul. [...]. Z przedmiotowej nieruchomości rodzina K. została usunięta przez niemieckie władze okupacyjne. Po wojnie parter budynku został zajęty na potrzeby partii politycznych ([...], [...]) oraz Rady Zakładowej - działających w nowoutworzonym przedsiębiorstwie państwowym S. - natomiast dwa pozostałe piętra zamieniono na mieszkania służbowe kadry kierowniczej tego przedsiębiorstwa.
W ocenie organu orzekającego powyższy stan faktyczny nie pozwalał uznać, że przedmiotowa nieruchomość była częścią przedsiębiorstwa przemysłowego. Ponadto zauważono, że w ówczesnym porządku prawnym obowiązywały akty prawne normujące przejmowanie na własność Państwa nieruchomości miejskich o charakterze mieszkalnym, z których właściwe organy mogły w określonych okolicznościach korzystać.
Ponadto w ustawie nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. brak jest przepisu, który pozwalałby na przejęcie przez Państwo mienia nie należącego do przedsiębiorstwa objętego procesem upaństwowienia. Przepisów w/w ustawy nie można bowiem interpretować rozszerzająco, w sposób umożliwiający przejmowanie składników majątkowych nie należących do przedsiębiorstwa. Ustawa ta nie zawierała również jakiejkolwiek delegacji do odmiennego uregulowania zakresu nacjonalizacji, a w szczególności do objęcia nią własności nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi należącymi do właścicieli przedsiębiorstw. Brak było także definicji legalnej przedsiębiorstwa, dlatego też obowiązującą normę prawną w tym zakresie określał art. 40 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Kodeks Handlowy z dnia 26 czerwca 1934 r. (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przedsiębiorstwem był "zespół składników majątkowych obejmujący wszystko, co wchodzi w skład przedsiębiorstwa jako zorganizowanej całości, a w szczególności [...] nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa." Jeżeli zatem przedmiotowa nieruchomość nie wchodziła w skład przedsiębiorstwa, to nie mogła być przedmiotem upaństwowienia.
Niezależnie od powyższego stwierdzono, że nie wydanie przez właściwego ministra orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, które ustalałoby ostatecznie, które ze składników majątkowych ujętych w protokole stanowią część składową w/w przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa, stanowiło samo w sobie naruszenie prawa procesowego, a w szczególności przepisu § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62, ze zm.).
Odnosząc się do zarzutów zgłoszonych przez [...] "A." Sp. z o.o. w K., w odniesieniu do rozstrzygnięcia dotyczącego nacjonalizacji nieruchomości położonej przy ul. [...] w S., zawartego w punkcie II decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003r. uznano je za nietrafne.
W szczególności za nieprzydatne w postępowaniu nieważnościowym dotyczącym orzeczenia z dnia [...] lutego 1948r. uznano nadesłane przez skarżącego kopie: wypisu z rejestru gruntów z 1993 r. oraz decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r., nr [...]. Niczego również nowego do sprawy nie wniosły nadesłane kserokopie: stronic Monitora Polskiego, [...] Dziennika Wojewódzkiego, zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1948r. w sprawie objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa, protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] czerwca 1949r. (bez załączników) i pisma Ministerstwa Przemysłu Maszynowego, gdyż dokumenty te bądź informacje w nich zawarte znane były Ministrowi Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w dniu [...] maja 2003 r., tj. w dniu wydania decyzji w przedmiotowej sprawie.
Z kolei argument, że z wykazu nieruchomości, które stanowiły własność byłych właścicieli przedsiębiorstwa z dnia [...] czerwca 1949 r., stanowiącego załącznik nr l do protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa (lp.3), wynika, że plac położony w S. przy [...] to plac pod budynkiem fabrycznym, a nie mieszkalnym, nie znajduje oparcia w pozostałym materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie i przedstawionym wyżej i z tego powodu uznano go za bezpodstawny.
Ostatnim zarzutem skarżącego było twierdzenie, że skoro siedziba przedsiębiorstwa F. mieściła się przy [...], to nieruchomość ta stanowiła również część przedsiębiorstwa przemysłowego. Także i ten zarzut jako nie znajdujący oparcia w pozostałym materiale dowodowym uznano za niezasadny. Ponadto stwierdzono, że przepis art. 70 § l obowiązującego w okresie nacjonalizacji rozporządzenia P.R. z dnia 27 czerwca 1934 r. - Kodeks Handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502) stanowił ogólnie: "Gdy chodzi o jednoosobowego kupca rejestrowego, podlegają wpisowi do rejestru: imię i nazwisko kupca, firma, siedziba, przedmiot przedsiębiorstwa i okoliczności dotyczące zdolności kupca do działań prawnych, jak również zmiany powyższych danych." Przepisy Kodeksu Handlowego nie normowały tej kwestii szczegółowo, pozostawiając decyzję o wyborze siedziby kupcowi rejestrowemu. Wynika stąd, że siedziba ta mogła być obierana dowolnie, nie musiała się znajdować na terenie przedsiębiorstwa. A zatem mogła znajdować się również w miejscu zamieszkania kupca rejestrowego lub w każdym innym miejscu (np. wynajętym od osób trzecich), co nie powodowało jeszcze, że dana nieruchomość stawała się częścią przedsiębiorstwa, jak podnosił skarżący.
Z tych względów uznano, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: F. - w odniesieniu do nieruchomości zabudowanej położonej przy ul. [...] w S. (dawny lwh. [...]-część) o powierzchni 751 m2 zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.
Dodano przy tym, że rozstrzygnięcie to dotyczy gruntu wyraźnie odgraniczonego od terenu fabrycznego wraz z położonym na nim budynkiem mieszkalnym przy ul. [...], tak jak na to wskazuje "Plan sytuacyjny budynków, należących do F., położonych przy ul. [...] w S.". Na gruncie tym w momencie nacjonalizacji znajdował się ponadto obiekt nr [...]: "Budynek gospodarczy".
Dzisiejsze oznaczenia ewidencyjno-geodezyjne oraz wieczysto-księgowe mogą, na skutek przeliczeń stosowanych po II Wojnie Światowej różnić się od pierwotnych danych, zawartych w dokumentach archiwalnych, dotyczących przedmiotowej nieruchomości, na której posadowiony był budynek mieszkalny przy [...] w S. Jednakże te kwestie, zdaniem organu orzekającego, będą mogły być przedmiotem rozważań na etapie realizacji wydanej decyzji lub też przy okazji oceny legalności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r., nr [...].
Dla stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] lutego 1948 r. w tej części należało, zdaniem organu orzekającego - zgodnie z art. 156 § 2 Kpa - ocenić skutki prawne, jakie ono wywołało. W związku z tym stwierdzono, że utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, iż przez nieodwracalność skutków prawnych należy rozumieć sytuację, w której poprzedni stan prawny nie może zostać przywrócony, gdyż przestał istnieć przedmiot prawa lub podmiot, któremu prawo przysługiwało, utracił zdolność do zachowania tego prawa (wyrok NSA z 23 listopada 1987 r., sygn. akt I SA 1406/86, ONSA 1987, z. 2, poz. 81). Jednakże okoliczność, iż nieruchomość, której dotyczy decyzja, będąca przedmiotem oceny legalności w ramach art. 156 § 2 K.p.a., znajduje się w użytkowaniu wieczystym osób trzecich, sama przez się nie oznacza, że decyzja administracyjna wywołała nieodwracalne skutki prawne. W ocenie NSA obciążenie nieruchomości prawem użytkowania wieczystego powstałym z mocy ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464) nie może stanowić negatywnej przesłanki dla stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej (wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1999 r. sygn. akt IV SA 2498/98). Przewidziane w art. 2 ust. l cyt. ustawy z dnia 29 września 1990 r. postanowienie, że uwłaszczenie nie narusza praw osób trzecich należy rozumieć w ten sposób, że w wyniku przekształcenia prawa zarządu przedmiotowej nieruchomości w prawo użytkowania wieczystego i w prawo własności znajdujących się na niej budynków, innych urządzeń oraz lokali, uprawnienia osób trzecich zarówno obligacyjne, jak i rzeczowe nie zmieniają się (wyrok NSA z dnia 31 sierpnia 1999 r. sygn. akt I SA 1998/98). Przedmiotem rozważań w zakresie art. 156 § 2 Kpa mogą stanowić skutki prawne wywołane tylko przez decyzję nacjonalizacyjną, a nie przez późniejsze zdarzenia, które mogą być przedmiotem oceny w innym postępowaniu (wyrok NSA z 12 lutego 2001 r., sygn. akt IV SA 2722/98).
Oceniając całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w kontekście wyżej wskazanych poglądów Naczelnego Sądu Administracyjnego uznano, że tego rodzaju skutki w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły.
Jak wynika z pisma Urzędu Miejskiego w S. z dnia 29 listopada 2000 r. (znak: [...]) aktualnie mienie przejętego przedsiębiorstwa stanowi własność Skarbu Państwa w użytkowaniu wieczystym [...] "A." Sp. z o.o. w K., ul. [...]. Podmiot ten nabył prawo użytkowania wieczystego przedmiotowych gruntów nieodpłatnie na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r. ([...]). Decyzja ta została wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 79, poz. 464 ze zm.).
Wobec faktu, że omawiana nieruchomość pozostaje aktualnie nadal własnością Skarbu Państwa, a prawo użytkowania wieczystego przysługujące [...] "A." Sp. z o.o. w K. zostało ustanowione nieodpłatnie, nie występują w niniejszej sprawie nieodwracalne skutki prawne podlegającej ocenie decyzji nacjonalizacyjnej (uchwała NSA z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 7/96, publ. ONSA z 1997 r., z. 2, poz. 46). Skutki wywołane późniejszymi zdarzeniami prawnymi mogą stanowić przedmiot oceny w postępowaniu administracyjnym o ocenę legalności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r.
W zakończeniu decyzji Ministra stwierdzono, że legitymacja prawna wnioskodawców oraz pozostałych stron postępowania została należycie udokumentowana poprzez przekazanie do akt sprawy odpowiednich postanowień o nabyciu praw do spadku.
W tym stanie rzeczy oraz wobec bezzasadności zarzutów zawartych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy - organ orzekający nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosków [...] "A." Sp. z o.o. z/s w K. oraz p. A. K.
Skargę na powyższą decyzję decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. złożyli obaj zainteresowani, tj. [...] "A." Sp. z o.o. z/s w K. oraz p. A. K., wnosząc– w imieniu [...] "A." Sp. z o.o. z/s w K. – o uchylenie zaskarżonej decyzji jako naruszającej prawo, a w szczególności ustawę z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz wykonawcze wobec niej rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, a także art. 156 § 1 K.p.a., a p. A. K., działający w imieniu wszystkich żyjących następców prawnych zmarłego dnia 30 lipca 1939 r. S. K., wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej pkt I, tzn. w takim zakresie, w jakim odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa F. co do upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości, a także uchylenia – w takim samym zakresie – poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003 r. Zaskarżonej decyzji p. A. K. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a zwłaszcza takie naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 przez ustalenie, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa F., w zakresie upaństwowienia przedsiębiorstwa jako całości.
W skardze [...] "A." Sp. z o.o. po przedstawieniu trybu postępowania przy przejmowaniu na własność F. przypomniano, iż w Monitorze Polskim Nr [...], poz. [...], str. [...], z dnia [...] kwietnia 1948 r., dotyczącym przejęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa, znalazła się wzmianka, że :"Nie podlegają przejęciu na własność Państwa parcele budowlane [...], [...] i budynek mieszkalny wraz z parcelą [...]." Zdaniem strony skarżącej wydając decyzję Minister Gospodarki i Pracy całkowicie pominął skutki faktyczne i prawne tego zapisu, przy czym skarżący nie wyjaśnił, na czym te skutki miałyby polegać. Ponadto skarżący stwierdził, iż z zarządzenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1948 r. w sprawie objęcia przedmiotowego przedsiębiorstwa wynika, że wszelkie procedury związane z trybem postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstwa zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. zostały zachowane, w szczególności zaś została zachowana procedura, o której mowa w § 75a tego rozporządzenia oraz procedura uregulowana w § 73 rozporządzenia (o czym ma świadczyć ogłoszenie zamieszczone w Dzienniku Wojewódzkim z dnia [...] kwietnia 1949 r.). Byli właściciele nie skorzystali z uprawnień przysługujących im na podstawie § 74 powołanego rozporządzenia, tzn. nie wnieśli uwag i zarzutów co do wielkości i zakresu przejmowanego majątku i zgodnie z § 75 ust. 3 rozporządzenia uzyskali stosowne odszkodowanie. Powołując się na protokół zdawczo-odbiorczy skarżący stwierdził, że przejęte zostały wszystkie znane stronom składniki majątkowe i zobowiązania przedsiębiorstwa, a nikt z byłych właścicieli ani przedstawicieli "przyjmujących" nie miał wątpliwości, iż siedzibą F., jest S., [...]. Stąd skarżący wywodzi, iż przejęcie nieruchomości w S. przy [...] nastąpiło zgodnie z obowiązującym wówczas prawem, tak samo jak przejęcie nieruchomości położonych w S. przy [...] i [...], zaś siedziba firmy w S., [...], położona na określonej nieruchomości, stanowiła część przejętego przedsiębiorstwa przemysłowego. W zakończeniu skarżący podniósł, odwołując się do wypisu z rejestru gruntów z 1993 r., że decyzja Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r. nie daje podstaw do określenia obszaru nieruchomości zabudowanej, położonej w S. przy ulicy [...].
W uzasadnieniu skargi p. A. K., powołując się na wyrok SN z dnia 9 kwietnia 1992 r., sygn. akt III ARN 20/92, stwierdził, iż art. 3 ust. l lit. B nie wiąże skutku nacjonalizacyjnego z ściśle określoną liczbą pracowników zatrudnionych w określonej dacie, lecz daje podstawy do oceny potencjalnych możliwości zatrudnienia pracowników w przedsiębiorstwie, co jest możliwe wyłącznie po dokonaniu analizy majątku (rozmiarów) przedsiębiorstwa, jego sytuacji rynkowej i mocy "przerobowych", a nie po zbadaniu aktualnego stanu zatrudnienia. W związku z tym podniósł argument, iż zgodnie z § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa należało powołać biegłego do oceny potencjalnych możliwości zatrudnienia pracowników w przedsiębiorstwie, o co w piśmie z dnia [...] grudnia 1946 r. wnosił pełnomocnik spadkobierców S. K. Oceny takiej nie mogły zastąpić, zdaniem skarżącego, druki urzędowe i prywatne wykazujące stan zatrudnienia w przedsiębiorstwie, które – nawet gdyby były zgodne ze stanem rzeczywistym – nie mogą stanowić podstawy do ustalenia , jaka liczbę pracowników zdolne jest zatrudnić to przedsiębiorstwo przy produkcji na jedną zmianę. Skarżący podniósł również, że w omawianym okresie powszechne było zatrudnianie przez zarządy komisaryczne nacjonalizowanych przedsiębiorstw pracowników w liczbie nie mającej żadnego związku ze zdolnościami przerobowymi tych przedsiębiorstw, często tylko w celu wywołania błędnego przekonania organów orzekających o nacjonalizacji o zaistnieniu przesłanki z art. 3 ust. 1 lit B . W związku z tym, zdaniem skarżącego, w istniejącej wówczas sytuacji nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania biegłych , a także błędna wykładnia art. 3 ust. 1 lit B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej stanowiły rażące naruszenie prawa z uwagi na to, że doprowadziły do zbadania innych przesłanek niż wymagane przepisami i wydania w oparciu o nie rozstrzygnięcia Ministra Przemysłu i Handlu Nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r. w części dotyczącej upaństwowienia przedsiębiorstwa pn. F..
W odpowiedzi na skargi Minister Gospodarki i Pracy wniósł o jej oddalenie.
W obszernym uzasadnieniu powtórzono argumentację użytą w zaskarżonej decyzji oraz zarzuty podniesiono w skargach a następnie szczegółowo odniesiono się do nich.
I tak, rozpatrując zarzuty podniesione przez [...] "A." Sp. z o.o., a zwłaszcza zarzut pominięcia przez Ministra Gospodarki i Pracy skutków zapisu w "uwagach" umieszczonych w wykazie przedsiębiorstw podlegających przejęciu przy przedmiotowej fabryce armatur, iż :"nie podlegają przejęciu na własność Państwa parcele budowlane [...], [...] i budynek mieszkalny wraz z parcelą [...]" stwierdzono, że oznacza to, iż w/w parcele (oraz budynek mieszkalny) pozostały nadal własnością spadkobierców S. K. i nie stanowiły składnika przedsiębiorstwa, którego przejęcie na własność Państwa było przedmiotem orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. Wobec tego Minister Gospodarki i Pracy w postępowaniu mającym za przedmiot ocenę legalności powołanego orzeczenia nr [...] nie był zobowiązany do oceny skutków prawnych i faktycznych tego zapisu, gdyż okoliczność ta w żaden sposób nie mogła wpłynąć na treść rozstrzygnięcia.
W odniesieniu do zarzutu, iż organ orzekający w zaskarżonej decyzji błędnie ocenił, że w postępowaniu nacjonalizacyjnym zostały naruszone przepisy prawa proceduralnego, stwierdzono, iż powyższe stanowisko strony skarżącej nie znajduje odzwierciedlenia w zebranym w sprawie materiale dowodowym. Nie stanowi potwierdzenia tego twierdzenia przywołane w skardze zarządzenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] października 1948 r. w sprawie objęcia przedsiębiorstwa: F., a w szczególności zawarte w nim pouczenie, w którym stwierdzono, iż objęcie przedsiębiorstwa winno nastąpić zgodnie z przepisami § 73 -75a rozporządzenia Rady Ministrów dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Zgodnie ze wskazanymi paragrafami tego rozporządzenia termin sporządzenia protokołu zdawczo – odbiorczego powinien zostać ogłoszony w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym, a właściciel przejętego przedsiębiorstwa mógł do protokołu zgłosić swoje uwagi i zarzuty, które powinny zostać rozpatrzone przez właściwego ministra, zatwierdzającego przedmiotowy protokół. Wskazany organ zobowiązany został również, stosownie do § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 1947 r. do ustalenia w drodze decyzji, które składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo - odbiorczym stanowią cześć składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa.
Z akt sprawy wynika, iż nie zostało wydane przez właściwego ministra orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, które ustalałoby ostatecznie, które ze składników majątkowych ujętych w protokole stanowią część składową w/w przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa, co stanowiło samo w sobie naruszenie prawa procesowego, a w szczególności wskazanego wyżej przepisu § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 1947 r. W postępowaniu nacjonalizacyjnym nie odniesiono się zatem ani do zarzutów podniesionych przez właścicieli przedmiotowego przedsiębiorstwa (zał. nr 14 do protokołu zdawczo - odbiorczego z dnia [...] czerwca 1949 r.), ani nie wskazano, które składniki majątkowe objęte protokołem stanowią część składową przedsiębiorstwa.
Minister Gospodarki i Pracy w zaskarżonej decyzji nie stwierdził jednakże, iż powyższe zaniechanie stanowi o rażącym naruszeniu prawa przy podejmowaniu przez Ministra Przemysłu i Handlu orzeczenia z dnia [...] lutego 1948 r., w części dotyczącej przedmiotowego przedsiębiorstwa, gdyż nie jest to okoliczność, na podstawie której można dokonywać oceny legalności w/w orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu. We wskazanym orzeczeniu przywołano art. 6 ust. l ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r. Na jego podstawie nacjonalizacji podlegało całe mienie przedsiębiorstwa i przysługujące mu prawa niemajątkowe. Z przepisu tego nie wynikało jednak uprawnienie do przejęcia całego majątku właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, ale wyłącznie takiego, który należał do przedsiębiorstwa, podlegającego przejęciu na podstawie art. 2 lub 3 w/w ustawy z 3 stycznia 1946 r. Wobec okoliczności, iż w postępowaniu nacjonalizacyjnym właściwy minister nie wydał orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo - odbiorczego, Minister Gospodarki i Pracy po dokonaniu oceny, iż przedmiotowa nieruchomość, położona przy ul. [...] w S., o pow. 751 m2 (dawny nr hip. [...]) zabudowana budynkiem o charakterze mieszkalnym nie stanowiła składnika niezbędnego do funkcjonowania przedsiębiorstwa, zasadnie utrzymał w mocy decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej stwierdzającą w pkt II, na podstawie art. 156 § l pkt 2, w związku z art. 157 § l i 2 Kpa, nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., w części dotyczącej w/w nieruchomości.
Ponadto nie ma związku, z zaskarżoną decyzją twierdzenie, iż na podstawie § 75 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów byli właściciele uzyskali odszkodowanie. Powyższe przekonanie świadczy o niewłaściwej interpretacji przepisów przedmiotowego rozporządzenia Rady Ministrów, gdyż na podstawie w/w przepisu odszkodowanie mieli otrzymać jedynie właściciele składników majątkowych (np. maszyn, urządzeń), które zostały przeniesione do tego przedsiębiorstwa bez tytułu prawnego po dniu l września 1939 r. z innego przedsiębiorstwa lub od osoby nie podpadającej pod przepis art. 2 ust. l i 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (nacjonalizacyjnej). Jednocześnie podniesiono, iż w sprawie przyznania odszkodowania za znacjonalizowane przedsiębiorstwa, na podstawie w/w ustawy, nie zostało do chwili obecnej wydane stosowne rozporządzenie, a więc przewidzianych odszkodowań nie wypłacono. Kwestia ta jednak nie mogła być przedmiotem oceny w zaskarżonej decyzji, gdyż wydanie przez właściwego ministra orzeczenia o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa nie było uzależnione od wypłaty odszkodowania. Przepisy ustawy nacjonalizacyjnej nie uzależniały bowiem przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa od przyznania odszkodowania byłemu właścicielowi, które miało być wypłacane w okresie późniejszym, na podstawie orzeczeń specjalnych komisji. Skład tych organów, sposób powoływania ich członków oraz tryb ich działania miały zostać określone w rozporządzeniu Rady Ministrów, wydanym na podstawie przepisu art. 7 ust. 4 ustawy nacjonalizacyjnej. Wynika stąd, że przyznawanie odszkodowań za znacjonalizowane przedsiębiorstwa, w rozumieniu ustawodawcy, stanowiło odrębną kwestię i miało się dokonywać w postępowaniu szczególnym przed specjalnymi organami (do których powołania nie doszło). Ustalenie to potwierdza ponadto treść przepisu § 66 ust. l rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, póz. 62 z późn. zm.), normującego formę orzeczenia nacjonalizacyjnego, który wśród jego elementów nie wymienia rozstrzygnięcia o odszkodowaniu.
W odniesieniu do zarzutu, iż Minister Gospodarki i Pracy w zaskarżonej decyzji nie odniósł się do obszaru nieruchomości położonej przy ul. [...], na której przed nacjonalizacją znajdował się budynek mieszkalny należący do spadkobierców S. K. zarzut ten uznano za nieuzasadniony. W decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. Minister Gospodarki i Pracy stwierdził, iż nie stanowiła składnika przedsiębiorstwa nieruchomość oznaczona w załączniku nr l protokołu zdawczo - odbiorczego przedmiotowego przedsiębiorstwa z dnia [...] czerwca 1949 r. jako plac położony w S., przy ul. [...] nr [...], nr hip. [...], o pow. 751 m2, na którym położony był budynek o charakterze mieszkalnym, wyraźnie odgraniczony od nieruchomości, na której zorganizowane było przedmiotowe przedsiębiorstwo. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż nieruchomość ta znajduje się obecnie w całości w użytkowaniu wieczystym [...] "A." sp. z o.o. w K., ul. [...], na podstawie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] października 1994 r. ([...]), wydanej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. nr 79, poz. 464 ze zm.). Minister Gospodarki i Pracy, w zaskarżonej decyzji, podniósł ponadto, iż dzisiejsze oznaczenia .ewidencyjno - geodezyjne oraz wieczyste - księgowe mogą, na skutek przeliczeń stosowanych po II Wojnie Światowej różnić się od pierwotnych danych zawartych w dokumentach archiwalnych, dotyczących przedmiotowej nieruchomości, na które posadowiony był budynek mieszkalny przy ul. [...] w S., jednakże kwestie te, wg w/w organu orzekającego, będą mogły być przedmiotem rozważań na etapie realizacji decyzji (uprawnień z niej wynikających) lub też przy okazji oceny legalności decyzji uwłaszczeniowej Wojewody K. z dnia [...] października 1994 r.
Ponadto podniesiono, iż Minister Gospodarki i Pracy w decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. nie odniósł się do okoliczności, iż na nieruchomości obecnie znajduje się budynek biurowy oraz część budynku przemysłowego ze stacją sprężarek, bowiem dokonywanie nakładów na przedmiotowej nieruchomości należy do skutków faktycznych, a nie prawnych i daje stronie skarżącej możliwość dochodzenia roszczeń na podstawie przepisów art. 226 – 231 Kc.
Rozpatrując z kolei zarzuty podniesione w skardze wniesionej przez p. A. K. powtórzono w znacznej części argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a ponadto stwierdzono, co następuje.
Według p. A. K. zarówno nie przeprowadzenie dowodu z przesłuchania biegłych co do zasadności zarzutów dotyczących bezpodstawnego przejęcia przez Wojewódzką Komisję do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw, iż F. zdolna jest zatrudniać liczbę osób kwalifikującą ją do przejęcia na własność Państwa, zgodnie z art. 3 ust. l lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r., nr 3, póz. 17 ze zm.), a także błędna wykładnia art. 3 ust. l lit. B w/w ustawy stanowią rażące naruszenie prawa, z uwagi na to, iż doprowadziły do zbadania innych przesłanek, niż wymagane przepisami i wydania w oparciu o nie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z dnia [...] lutego 1948 r., w części dotyczącej upaństwowienia przedsiębiorstwa: F.
W odniesieniu do powyższych zarzutów podniesiono, iż postanowieniem z dnia [...] grudnia 1947 r. Główna Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw utrzymała w mocy postanowienie Wojewódzkiej Komisji z dnia [...] czerwca 1947 r. o przedstawieniu Ministrowi Przemysłu i Handlu, w oparciu o przepis art. 3 ust. l lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., wniosku o wydanie orzeczenia o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa "wraz z budynkiem mieszkalnym położonym na terenie przedsiębiorstwa", wskazując w uzasadnieniu, iż "nawet wnoszący zarzuty nie twierdzi, by przedsiębiorstwo mogło zatrudniać 50 pracowników na jedną zmianę, a zatem powołanie biegłych na ustalenie tej bezspornej okoliczności było bezcelowe". Wojewódzka Komisja, a następnie Główna Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw odmówiły zatem dopuszczenia dowodu z przesłuchania biegłych w przedmiotowej kwestii, pomimo, iż z takim wnioskiem wystąpili właściciele przedsiębiorstwa. Jednakże nawet ewentualne naruszenie przepisów w postępowaniu nacjonalizacyjnym, nie może stanowić o rażącym naruszeniu prawa przy wydaniu orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. Aby stwierdzić nieważność decyzji należy ustalić, że wada tkwi nie w postępowaniu, lecz w samej decyzji, np. decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy decyzja pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, mającej charakter rażący. Nie chodzi bowiem w tego typu przypadkach o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (wyrok NSA: z dnia 8 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1646/97; z dnia 10 października 1999 r., sygn. akt III S.A. 7586/98; z dnia 11 sierpnia 2000 r., sygn.akt III SA. 1935/99). Minister Gospodarki i Pracy w zaskarżonej decyzji, utrzymującej w mocy decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki z dnia [...] maja 2003 r. nie stwierdzającą nieważności w pkt I orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa: F., zobowiązany był do oceny, czy w dniu 5 lutego 1946 r., tj. w momencie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (nacjonalizacyjnej), przedmiotowe przedsiębiorstwo posiadało zdolność zatrudnienia przekraczającą ustawowy próg 50 pracowników na jedną zmianę. Podstawą bowiem w/w orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu był art. 3 ust. l lit. B w/w ustawy, stanowiący, iż za odszkodowaniem przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa przemysłowe, jeżeli zdolne są zatrudniać przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia..
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Rozpoznając obie skargi w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługują one na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznania przez Sąd były dwie skargi na decyzję Ministra Gospodarki i Pracy z dnia [...] grudnia 2004 r., utrzymującą w mocy decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] maja 2003 r., w której w punkcie I nie stwierdzono nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa – w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. F., S., [...], zaś w punkcie II - stwierdzono nieważność powołanego wyżej orzeczenia z dnia [...] lutego 1948 r. w odniesieniu do nieruchomości zabudowanej o powierzchni 751 m2, położonej w S. przy ulicy [...].
Przede wszystkim należy zauważyć, że przedmiotowa sprawa rozpatrywana była w jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego, a mianowicie w trybie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, w szczególności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., tj. zarzutu wydania zaskarżonej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Jeżeli chodzi o stan prawny, w jakim badane są przesłanki wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, to powszechny jest pogląd, iż rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa z dnia wydania tej decyzji; na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa. Ten warunek został w rozpatrywanej sprawie dochowany. Z kolei jeżeli idzie o wady uzasadniające stwierdzenie wydania decyzji z rażący naruszeniem prawa, to muszą to być wady o charakterze materialno-prawnym, tkwiące w samej decyzji administracyjnej. Nie mogą to być wady o charakterze proceduralnym, gdyż usuwanie takich wad dokonywane jest na podstawie przepisów o wznowieniu postępowania. Z tej racji, że wady są w samej decyzji, postępowanie, w którym została ona wydana, może być prawidłowe pod względem prawnym, może ono natomiast być źródłem wadliwości decyzji ze względu na merytoryczne treści ustalone w stadium wstępnym lub stadium rozpoznawczym postępowania. Z punktu widzenia bytu prawnego decyzji wadliwej nie ma to jednak znaczenia, gdyż ocenie podlega sama decyzja i jej skutki prawne, a nie poprzedzające ją postępowanie. Stanowisko takie zajął w rozpatrywanej sprawie organ orzekający i trzeba stwierdzić, że uczynił to zgodnie z obowiązującą wykładnią przepisów K.p.a. regulujących stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej z powodu rażącego naruszenia prawa.
Ponadto w postępowaniu administracyjnym o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej organ prowadzący to postępowanie ma obowiązek rozpatrywać sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 K.p.a., to znaczy, że nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty w granicach określonych orzeczoną decyzją. Celem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jedynie ustalenie, czy dane orzeczenie dotknięte jest jedną z wad enumeratywnie wymienionych w przepisie art. 156 § 1 K.p.a.
Z tego punktu widzenia podstawowym przepisem w rozpatrywanej sprawie jest art. 3 ust. l lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17), w związku z art. 6 ust. l tej ustawy, uzupełnionym przez przepis art. 40 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Kodeks Handlowy z dnia 26 czerwca 1934 r. (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.), określający pojęcie przedsiębiorstwa, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa – w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. F., S., [...]. Natomiast zgodnie z tym, co wyżej stwierdzono, zdecydowanie mniejsze (jeżeli w ogóle) znaczenie w rozpatrywanej sprawie mają przepisy rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62).
I tak, w podstawie prawnej zaskarżonego orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. powołano art. 3 ust. l lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, w myśl którego za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa przemysłowe nie wymienione w pkt A (pomijającym fabryki armatur i brązów fosforowych), jeżeli zdolne są zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 50 pracowników. Spod działania tego przepisu wyłączono przedsiębiorstwa robót budowlanych oraz instalacyjnych bez względu na ilość pracowników, którą zdolne są zatrudnić. Ponadto w tym przepisie zawarto delegację dla Rady Ministrów do podwyższenia dolnej granicy 50-ciu pracowników w przemyśle wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanym, bądź o charakterze pionierskim lub sezonowym. Rada Ministrów skorzystała z tej delegacji wydając rozporządzenie z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz.U. z 1947 Nr 2, poz. 7), które nie ma zastosowania w rozpatrywanej sprawie.
Z przedstawionego przepisu jednoznacznie wynika, że podstawowym kryterium przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa jest zdolność zatrudnienia na jedną zmianę granicznej wielkości 50 pracowników. W przypadku przedsiębiorstwa pn. F., S., [...] Minister, na podstawie przedstawionych dowodów o różnym charakterze, pośrednich i bezpośrednich, uznał przekroczenie granicznej wielkości zatrudnienia za jednoznacznie udowodnione. Natomiast skarżący – p. A. K. negował ten fakt wielkości zatrudnienia w F., nie przestawiając w istocie przekonywujących dowodów i kwestionując samą zasadę. Stwierdził on bowiem, iż art. 3 ust. l lit. B nie wiąże skutku nacjonalizacyjnego z ściśle określoną liczbą pracowników zatrudnionych w określonej dacie, lecz daje podstawy do oceny potencjalnych możliwości zatrudnienia pracowników w przedsiębiorstwie, co jest możliwe wyłącznie po dokonaniu analizy majątku (rozmiarów) przedsiębiorstwa, jego sytuacji rynkowej i mocy "przerobowych", a nie po zbadaniu aktualnego stanu zatrudnienia. W związku z tym podniósł argument, iż zgodnie z § 43 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa należało powołać biegłego do oceny potencjalnych możliwości zatrudnienia pracowników w przedsiębiorstwie, o co w piśmie z dnia 11 grudnia 1946 r. wnosił pełnomocnik spadkobierców S. K. Oceny takiej nie mogły zastąpić, zdaniem skarżącego, druki urzędowe i prywatne wykazujące stan zatrudnienia w przedsiębiorstwie, które – nawet gdyby były zgodne ze stanem rzeczywistym – nie mogą stanowić podstawy do ustalenia, jaką liczbę pracowników zdolne jest zatrudnić to przedsiębiorstwo przy produkcji na jedną zmianę. W odpowiedzi na ten zarzut podniesiono, iż postanowieniem z dnia [...] grudnia 1947 r. Główna Komisja do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw utrzymała w mocy postanowienie Wojewódzkiej Komisji z dnia [...] czerwca 1947 r. o przedstawieniu Ministrowi Przemysłu i Handlu, w oparciu o przepis art. 3 ust. l lit. B ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r., wniosku o wydanie orzeczenia o przejęciu przedmiotowego przedsiębiorstwa na własność Państwa, wskazując w uzasadnieniu, iż "nawet wnoszący zarzuty nie twierdzi, by przedsiębiorstwo mogło zatrudniać 50 pracowników na jedną zmianę, a zatem powołanie biegłych na ustalenie tej bezspornej okoliczności było bezcelowe". Odpowiadając zaś na zarzut naruszenia przepisów proceduralnych stwierdzono, że nawet ewentualne naruszenie przepisów w postępowaniu nacjonalizacyjnym, nie może stanowić o rażącym naruszeniu prawa przy wydaniu orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. Aby stwierdzić nieważność decyzji należy ustalić, że wada tkwi nie w postępowaniu, lecz w samej decyzji, np. decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, gdy decyzja pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu prawa, mającej charakter rażący. Jak wyżej wskazano, w tego typu przypadkach nie chodzi bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny.
W rozpatrywanej sprawie, w kwestii granicznej wielkości zatrudnienia stanowiącej przesłankę nacjonalizacji przedmiotowego przedsiębiorstwa, Sąd podzielił stanowisko Ministra zajęte w zaskarżonej decyzji. Nie można nie dostrzec, że w miarę upływu lat udowodnienie innej niż przyjęta w orzeczeniach nacjonalizacyjnych granicznej wielkości zatrudnienia będzie coraz trudniejsze, a przyjęta w tym zakresie wykładnia wyłącza w istocie możliwość przeprowadzenia przekonywującego dowodu w tym zakresie w płaszczyźnie proceduralnej.
Inaczej rzecz się ma w odniesieniu do pkt II zaskarżonej decyzji, na mocy którego stwierdzono nieważność powołanego wyżej orzeczenia z dnia [...] lutego 1948 r. w odniesieniu do nieruchomości zabudowanej o powierzchni 751 m2, położonej w S. przy ulicy [...] (dawny nr hip. [...]), która została przejęta wraz z wymienionym przedsiębiorstwem na własność Państwa. Przejęcie tej nieruchomości na własność Państwa zostało bowiem dokonane z rażącym naruszeniem przepisu art. 3 ust. 1 lit B powołanej ustawy.
W toku postępowania w tej sprawie organ orzekający najpierw trafnie oddalił zarzut stwierdzając, iż ustalenie, że "nie podlegają przejęciu na własność Państwa parcele budowlane [...], [...] i budynek mieszkalny wraz z parcelą [...]" oznacza tylko tyle, iż w/w parcele (oraz budynek mieszkalny) pozostały nadal własnością spadkobierców S. K. i nie stanowiły składnika przedsiębiorstwa, którego przejęcie na własność Państwa było przedmiotem orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. Okoliczność ta w żaden sposób nie mogła więc wpłynąć na treść rozstrzygnięcia w sprawie legalności powołanego orzeczenia nr [...].
Z kolei odnosząc się do kwestii własności zabudowanej nieruchomości o powierzchni 751 m2, położonej w S. przy ulicy [...] (dawny nr hip. [...]), która została przejęta na własność Państwa na podstawie wspomnianego orzeczenia z 1948 r. wraz z wymienionym przedsiębiorstwem, organ orzekający trafnie odwołał się – ustalając zakres nacjonalizacji w przypadku przedmiotowego przedsiębiorstwa – do art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, a w kwestii definicji przedsiębiorstwa – do art. 40 Kodeksu handlowego. Na gruncie tych przepisów bez wątpienia stwierdzono przejęcie przedmiotowej nieruchomości, nie wchodzącej w skład majątku przedsiębiorstwa i służącej wyłącznie rodzinie właściciela F., z rażącym naruszeniem prawa. Tutaj wyraźnie wada leżała w samej decyzji, w jej treści, która wykroczyła poza granice upoważnienia ustawowego. Nie można bowiem w drodze decyzji nacjonalizacyjnej przejąć na własność Państwa składników majątkowych – "nieruchomego i ruchomego majątku i wszelkich praw" – jeżeli wykraczają one poza pojęcie przedsiębiorstwa. Zasada ta nie mogła mieć jednak zastosowania w odniesieniu do nieruchomości położonej przy ulicy [...], gdyż powołane i znajdujące się w aktach dowody wskazały na ścisłe funkcjonalne ("organiczne") i prawne związanie tej nieruchomości z pozostałymi obiektami fabrycznymi.
Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych
uchybień, których istnienie powinien uwzględnić z urzędu.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127, z późn. zm.)) orzekł jak w sentencji wyroku.