IV SA/WA 1807/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-04-01
NSAochrona środowiskaWysokawsa
ochrona środowiskainwestycje drogowepostępowanie administracyjneprawo ochrony środowiskaprawo UEKonwencja z AarhusDyrektywa OOŚkontrola sądowaniedopuszczalność zażalenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Stowarzyszenia na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska stwierdzające niedopuszczalność zażalenia na postanowienie uzgadniające warunki realizacji inwestycji drogowej.

Stowarzyszenie zaskarżyło postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (GDOŚ), które stwierdziło niedopuszczalność zażalenia na postanowienie RDOŚ uzgadniające warunki realizacji inwestycji drogowej. Stowarzyszenie zarzucało naruszenie prawa procesowego i materialnego, w tym prawa do merytorycznego zaskarżenia rozstrzygnięć środowiskowych. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że postanowienie GDOŚ nie narusza prawa, a możliwość kwestionowania postanowienia uzgadniającego istnieje w ramach odwołania od decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji.

Sprawa dotyczyła skargi Stowarzyszenia na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (GDOŚ), które stwierdziło niedopuszczalność zażalenia na postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (RDOŚ) uzgadniające warunki realizacji dużej inwestycji drogowej. Stowarzyszenie, działające jako organizacja ekologiczna, wniosło zażalenie na postanowienie RDOŚ, kwestionując m.in. sposób oceny oddziaływania na środowisko i ochronę gatunków chronionych. GDOŚ uznał jednak zażalenie za niedopuszczalne, powołując się na przepisy ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku, które wyłączają możliwość wniesienia zażalenia na postanowienie uzgadniające warunki realizacji przedsięwzięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Stowarzyszenia. Sąd uznał, że GDOŚ prawidłowo stwierdził niedopuszczalność zażalenia, ponieważ przepisy ustawy ooś (art. 90 ust. 8) wyłączają stosowanie art. 106 § 5 Kpa, który przewiduje możliwość wniesienia zażalenia na postanowienia organów innych niż sądowe. Sąd podkreślił, że choć postanowienie uzgadniające ma znaczenie merytoryczne, nie rozstrzyga samodzielnie sprawy co do istoty. Zaznaczył jednocześnie, że możliwość kwestionowania postanowienia uzgadniającego nie jest wyłączona, a może nastąpić w ramach odwołania od decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej (art. 142 Kpa). Sąd odwołał się również do orzecznictwa NSA, które potwierdza, że taka procedura jest zgodna z prawem unijnym i konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności, zapewniając skuteczną kontrolę sądową.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, postanowienie to nie podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia, ponieważ przepisy ustawy ooś wyłączają stosowanie art. 106 § 5 Kpa.

Uzasadnienie

Ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku (art. 90 ust. 8) wprost wyłącza stosowanie art. 106 § 3, 5 i 6 Kpa do postanowień uzgadniających warunki realizacji przedsięwzięcia. Oznacza to, że od takiego postanowienia nie przysługuje zażalenie, mimo że ma ono znaczenie merytoryczne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (30)

Główne

u.o.p. art. 90 § 1

Ustawa o ochronie przyrody

Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska albo właściwy regionalny dyrektor ochrony środowiska wydaje postanowienie w sprawie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia po przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko.

u.o.p. art. 90 § 8

Ustawa o ochronie przyrody

Do postanowienia, o którym mowa w ust. 1, nie stosuje się przepisów art. 106 § 3, 5 i 6 Kodeksu postępowania administracyjnego.

k.p.a. art. 134

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne.

u.o.o.ś. art. 90 § 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Po przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska albo właściwy regionalny dyrektor ochrony środowiska wydaje postanowienie w sprawie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia.

u.o.o.ś. art. 90 § 8

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Do postanowienia, o którym mowa w ust. 1, nie stosuje się przepisów art. 106 § 3, 5 i 6 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Pomocnicze

k.p.a. art. 142

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Kwestionowanie postanowienia uzgadniającego jest możliwe w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji.

k.p.a. art. 106 § 5

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten, zgodnie z art. 90 ust. 8 ustawy ooś, nie ma zastosowania do postanowień uzgadniających warunki realizacji przedsięwzięcia.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 17

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 140

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.p. art. 7

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

u.o.p. art. 17

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

u.o.p. art. 17 § 1

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

u.o.p. art. 80

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

u.o.p. art. 140

Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody

u.o.o.ś. art. 72 § 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.o.ś. art. 82 § 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

u.o.o.ś. art. 89 § 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Konwencja z Aarhus art. 9 § 2

Konwencja z Aarhus art. 9 § 3

Dyrektywa OOŚ art. 11 § 1

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE

Dyrektywa OOŚ art. 11 § 4

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE

Dyrektywa Siedliskowa art. 12 § 1

Dyrektywa Rady 92/43 z dnia 21 maja 1992 r.

Konwencja Berneńska art. 4

Konwencja o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk

Konwencja Berneńska art. 6

Konwencja o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk

Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt art. 6 § 1

Konstytucja RP art. 78

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Karta Praw Podstawowych art. 47

Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postanowienie uzgadniające warunki realizacji przedsięwzięcia nie podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia na podstawie przepisów ustawy ooś. Możliwość kwestionowania postanowienia uzgadniającego istnieje w ramach odwołania od decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji, co zapewnia skuteczną kontrolę sądową i jest zgodne z prawem UE oraz Konstytucją RP.

Odrzucone argumenty

Zaskarżone postanowienie GDOŚ narusza prawo procesowe i materialne, w tym prawo do merytorycznego zaskarżenia rozstrzygnięć środowiskowych. Wyłączenie możliwości zaskarżenia postanowienia uzgadniającego jest sprzeczne z prawem UE (Konwencja z Aarhus, Dyrektywa OOŚ) i konstytucyjną zasadą dwuinstancyjności. Procedura odwoławcza od decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji jest iluzoryczna, gdyż organ odwoławczy nie posiada specjalistycznej wiedzy z zakresu ochrony środowiska.

Godne uwagi sformułowania

Postanowienie to ma oczywiście znaczenie merytoryczne i wpływa na treść decyzji o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji, jednak nie oznacza to, że rozstrzyga samodzielnie sprawę co do istoty. Uprawnienie do kwestionowania tego postanowienia jest możliwe do realizacji dla stron postępowania prowadzonego w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji w ramach odwołania od decyzji organu I instancji (art. 142 Kpa). Nie oznacza to jednak, że strony postępowania zostają pozbawione możliwości dokonania kontroli legalności postanowienia w przedmiocie uzgodnienia wbrew konstytucyjnej zasadzie (art. 78 Konstytucji RP).

Skład orzekający

Anna Sękowska

przewodniczący

Kaja Angerman

sprawozdawca

Katarzyna Golat

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zaskarżalności postanowień uzgadniających w postępowaniach środowiskowych, zgodność procedur z prawem UE i Konstytucją RP."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego trybu uzgadniania warunków realizacji przedsięwzięć w ramach oceny oddziaływania na środowisko.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w kontekście ochrony środowiska i realizacji dużych inwestycji, a także interpretacji przepisów unijnych i krajowych w kontekście dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

Czy można zaskarżyć postanowienie środowiskowe? Sąd wyjaśnia kluczowe zasady dostępu do wymiaru sprawiedliwości.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wa 1807/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-04-01
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Sękowska /przewodniczący/
Kaja Angerman /sprawozdawca/
Katarzyna Golat
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Ochrona środowiska
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III OSK 1675/22 - Wyrok NSA z 2025-09-30
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1098
art. 90
Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 17, art. 17 par 1, art. 80 w zw z art. 140
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Anna Sękowska Sędziowie Sędzia WSA Kaja Angerman (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Golat po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 1 kwietnia 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] sierpnia 2021 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia oddala skargę
Uzasadnienie
IV SA/Wa 1807/21
UZASADNIENIE
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska postanowieniem z [...] sierpnia 2021 r., [...] stwierdził niedopuszczalność wniesionego przez [...] zażalenia na postanowienie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w [...] z [...] czerwca 2020 r., znak: [...], uzgadniające, w toku postępowania w sprawie wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej warunki realizacji przedsięwzięcia pn. "Budowa drogi ekspresowej [...], odcinek realizacyjny nr [...] od km 640+600 węzę i [...] (bez węzła) do km 658+896,30 węzeł "[...]" (bez węzła) w [...], długości 18,296 km, zlokalizowana w województwie [...] w powiecie [...] w gminie [...] w miejscowości [...]; w gminie [...] w miejscowościach: [...], [...], [...], [...], [...]; w gminie [...] w miejscowościach: [...], [...], [...], [...], [...], [...]" oraz na terenie gminy miejskiej [...] w ramach zadania: "Budowa drogi ekspresowej [...], odcinek [...] (granica z woj. [...]) — [...] — [...] — [...]- [...] (do węzła "[...]")".
Postanowienie było wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej.
Postanowieniem z dnia [...] czerwca 2020 r., znak: [...], RDOŚ w [...] w toku postępowania w sprawie wydania zezwolenia na realizację inwestycji drogowej, uzgodnił warunki realizacji przedmiotowego przedsięwzięcia.
Na powyższe rozstrzygniecie zostało złożone zażalenie przez [...]. Stowarzyszenie brało udział w postępowaniu administracyjnych na prawach strony jako organizacja ekologiczna.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że art. 134 ustawy Kpa obliguje organ drugiej instancji do zbadania w pierwszej kolejności dopuszczalności środka zaskarżenia, która to dopuszczalność jest określana przesłankami podmiotowymi i przedmiotowymi. Przyczyny podmiotowe mają miejsce wówczas gdy o czynność organu wnosi podmiot nie będący stroną postępowania, zaś przedmiotowe obejmują przypadki braku przedmiotu zaskarżenia. W ocenie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w analizowanej sprawie zaistniały przesłanki o charakterze przedmiotowym uzasadniające stwierdzenie niedopuszczalności zażalenia na postanowienie uzgodnieniowe RDOŚ w [...].
Zgodnie z art. 89 ust. 1 ustawy ooś po otrzymaniu raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, organ właściwy do wydania decyzji, o których mowa w art. 72 ust. 1 pkt 1, 10, 14 i 18, oraz pozwolenia, o którym mowa w art. 82 ust. 1 pkt 4b ustawy ooś, występuje do regionalnego dyrektora ochrony środowiska albo Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z wnioskiem o uzgodnienie warunków realizacji przedsięwzięcia. Zgodnie zaś z art. 90 ust. 1 ustawy ooś po przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska albo właściwy regionalny dyrektor ochrony środowiska wydaje postanowienie w sprawie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia. Ponadto zgodnie z art. 90 ust. 1 ustawy ooś do postanowienia, o którym mowa powyżej, nie znajdują zastosowania art. 106 § 3, 5 i 6 Kpa.
Organ podkreślił, iż ustawa ooś nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia dla uzgodnień wydawanych w drodze postanowienia w ramach postępowania w sprawie wydania decyzji następczej. Jak wynika natomiast z art. 141 § 1 Kpa, na wydane w toku postępowania postanowienia służy stronie zażalenie, gdy kodeks tak stanowi, czyli w przypadku postanowień, które kończą postępowanie lub rozstrzygają o istocie sprawy. Organ zauważył, iż uzgodnienie warunków realizacji w ramach ponownej oceny oddziaływana na środowisko, nie spełnia żadnej z ww. przesłanek.
Istotną odrębnością procesową, wynikającą z art. 90 ust. 8 ustawy ooś, jest wyłączenie, w przypadku postanowień dotyczących uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia na etapie ponownej oceny oddziaływania na środowisko, obowiązywania przepisów art. 106 § 3, 5 i 6 Kpa. W związku z tym w orzecznictwie przyjmuje się, że postanowienie wydane w trybie art. 90 ust. 1 ustawy ooś jest niezaskarżalne z mocy art. 90 ust. 8 ustawy ooś, co wynika z wyłączenia stosowania art. 106 § 5 Kpa, zgodnie z którym zajęcie stanowiska przez ten organ następuje w drodze postanowienia, na które służy stronie zażalenie.
Nie oznacza to, że postanowienie to jest w ogóle wyłączone z kontroli instancyjnej. Kwestionowanie tego postanowienia jest możliwe w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji (art. 142 Kpa), w przedmiotowej sprawie w odwołaniu od decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.
Niedopuszczalne jest więc z przyczyn przedmiotowych wszczęcie postępowania drugoinstancyjnego w sprawie zażalenia na cytowane w sentencji postanowienie. Na skutek stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty. W tej sytuacji należy przyjąć, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 134 Kpa organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania wnioskujących. Instytucja stwierdzenia niedopuszczalności środka zaskarżenia postępowanie kończy się aktem formalnym, a nie merytorycznym.
Stowarzyszenie wniosło skargę na postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonemu postanowieniu GDOŚ zarzuciło rażące naruszenie:
1) prawa procesowego, polegające w szczególności na:
a) nierozpatrzeniu zarzutu wydania zaskarżonego postanowienia RDOŚ w oparciu o sporządzony z rażącymi błędami i brakami raport ponownej oceny oddziaływania inwestycji na środowisko w zakresie oddziaływania na [...] europejskiego, akceptacji projektu budowlanego sprzecznego z ustaleniami inwentaryzacji przyrodniczej i określającego warunki środowiskowe inwestycji w sposób niezapewniający wystarczającej ochrony [...] europejskiego, tj. naruszeniu art. 7, art. 15, art. 77 §1, art. 80 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz.U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej jako "k.p.a.") w zw. z art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 247 z późn. zm., dalej jako "ustawa ocenowa lub ustawa o.o.ś."),
2) naruszeniu prawa materialnego przez:
a) błędną wykładnię art. 9 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 Konwencji z Aarhus oraz art. 11 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 1 Dyrektywy O.O.Ś. pozbawiającą organizacje ekologiczne prawa do merytorycznego zaskarżenia rozstrzygnięć w sprawach, o których mowa w art. 6 ust. 1 Konwencji z Aarhus i art. 1 Dyrektywy O.O.Ś.,
b) błędne niezastosowanie art. 4 i 6 Konwencji o ochronie gatunków dzikiej flory i fauny europejskiej oraz ich siedlisk, która została otwarta do podpisu w dniu 19 listopada 1979 r. Bemie i ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską w roku 1995 (dalej jako "Konwencja Berneńska"), art. 12 ust. 1 Dyrektywy Rady 92/43 z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory (Dz.U.UE.L. 1992.206.7 - dalej jako "Dyrektywa Siedliskowa"), art. 46 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 1098 ze zm., dalej jako "o.p.") i §6 ust. 1 pkt 1-3, 7-9 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 16 grudnia 2016 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 2183 - dalej jako rozporządzenie w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt) poprzez utrzymanie w mocy postanowienia RDOŚ określającego środowiskowe warunki realizacji inwestycji drogowej w sposób nieuwzględniający wymaganych działań minimalizacyjnych, a w konsekwencji z naruszeniem powyższych norm wprowadzające ochroną gatunkową [...] europejskiego.
Stowarzyszenie wniosło o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia, o uchylenie w całości poprzedzającego to postanowienie postanowienia RDOŚ, o zasądzenie na rzecz Stowarzyszenia zwrotu kosztów postępowania, w tym uiszczonego wpisu od skargi, a także o wystąpienie przez Sąd do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z pytaniem prejudycjalnym o następującej treści: "Czy w świetle prawa dostępu do procedury odwoławczej przed sądem lub innym niezależnym i bezstronnym organem ustanowionym ustawą w celu zakwestionowania materialnej legalności decyzji, działań lub zaniechań, przewidzianego w art. 9 ust. 2 Konwencji z Aarhus z dnia 25 czerwca 1998 r. i art. 11 ust. 1 pkt dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/92/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie oceny skutków wywieranych przez niektóre przedsięwzięcia publiczne i prywatne na środowisko dopuszczalne jest wyłączenie odrębnego zaskarżenia postanowienia uzgadniającego do organu właściwego rzeczowo w sprawie oceny oddziaływania na środowisko?".
W uzasadnieniu skargi podniesiono w szczególności, że w świetle wykładni ograniczającej się wyłącznie do przepisów ustawy ocenowej i kodeksu postępowania administracyjnego stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu jest słuszne, gdyż w istocie z przepisów tych nie wynika możliwość zaskarżenia postanowienia uzgadniającego. Należy jednak wskazać, iż teza o ograniczeniu zaskarżalności przedmiotowego postanowienia nie jest dopuszczalna w świetle przepisów wyższego rzędu, tj. Konstytucji oraz wiążących nasz kraj norm prawa międzynarodowego. Procedura ponownej oceny oddziaływania na środowisko, która rozstrzygana jest postanowieniem z art. 90 ust. 1 o.o.ś., wbrew intencjom ustawodawcy, jest wykorzystywana w praktyce realizacji inwestycji drogowych do modyfikowania j rozstrzygnięć decyzji środowiskowych i usuwania bądź modyfikacji zawartych w nich wymogów dotyczących ochrony przyrody. Procedura ta zapewnia formalnie udział społeczeństwa, jednakże ograniczenie zaskarżalności tej procedury do kwestii w istocie wyłącznie formalnych, wynikające z przepisów prawnych i orzecznictwa sądowego powoduje, iż nie jest dokonywana na tym etapie właściwa i rzeczywista ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. W celu wykazania praktyki orzeczniczej w tych sprawach Stowarzyszenie wniosło do regionalnych dyrekcji ochrony środowiska wnioski o udostępnienie informacji publicznej co do ilości wydanych postanowień z art. 90 ust. 1 ustawy o.o.ś w latach 2015-2021 oraz ilości tych postanowień uchylonych przez organy odwoławcze lub sądy administracyjne. W otrzymywanych przez Stowarzyszenie odpowiedziach na te wnioski wskazuje się na brak posiadanych informacji o uchyleniu tych postanowień, co potwierdza poniżej przedstawioną tezę Stowarzyszenia o niedokonywaniu ich rzeczywistej i merytorycznej kontroli. Zaskarżone rozstrzygnięcie pomimo przyjętej dla niego w ustawie ocenowej formy postanowienia jest orzeczeniem rozstrzygającym sprawę co do istoty, co nakazuje objąć go konstytucyjnymi gwarancjami zasady dwuinstancyjności, o której mowa w art. 78 zd. 1 Konstytucji. Kryterium efektywności środka odwoławczego nie spełnia możliwość zaskarżenia postanowienia uzgadniającego w drodze zażalenia z art. 142 k.p.a., gdyż organem rozpoznającym to odwołanie nie jest organ wyposażony w wiedzę specjalistyczną z zakresu oddziaływań przedsięwzięcia na środowisko. Brak specjalistycznej wiedzy z zakresu ochrony środowiska powoduje, iż uchyla się on od merytorycznego rozstrzygnięcia zarzutów odnoszących się do postanowienia uzgodnieniowego.
Za dopuszczalnością odrębnego zaskarżenia postanowienia uzgadniającego przemawia także konieczność respektowania prawa organizacji ekologicznych do I kwestionowania merytorycznej zasadności każdego rozstrzygnięcia organu w sprawie oceny । oddziaływania na środowisko. Prawo to wynika zarówno z art. 11 ust. 1 Dyrektywy OOŚ jak | i art. 9 ust. 2 Konwencji z Aarhus, które przyznają członkom zainteresowanej społeczności (w szczególności organizacjom ekologicznym) dostęp do procedury odwoławczej odnoszącej się do legalności z przyczyn merytorycznych lub formalnych każdej decyzji w sprawach objętych regulacją art. 6 ust. 1 Konwencji i odpowiednio art. 1 Dyrektywy OOŚ, które to dostęp musi być zagwarantowany przed rozpoczęciem realizacji inwestycji. W orzecznictwie TSUE nie dopuszcza się takiej wykładni prawa krajowego, która prowadzi do ograniczenia prawa dostępu do wymiaru sprawiedliwości w dziedzinie ochrony środowiska. Z tego względu nawet, gdy przepisy i prawa krajowego takie ograniczenia zawierają, to na organach administracyjnych i sądowych ciąży obowiązek takiej interpretacji przepisów prawa krajowego, która zapewniłaby ich zgodność z przepisami unijnego prawa środowiska. Zadaniem sądów krajowych jest bowiem dokonanie - w zakresie, w jakim jest to tylko możliwe - wykładni przepisów proceduralnych dotyczących przesłanek wymaganych dla wszczęcia postępowania odwoławczego zgodnie z zarówno celami art. 9 ust. 3 Konwencji z Aarhus, jak i z celem skutecznej ochrony sądowej uprawnień wynikających z prawa Unii, ażeby umożliwić organizacji zajmującej się ochroną środowiska, zakwestionowanie przed sądem decyzji wydanej po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, które może być sprzeczne z prawem Unii z zakresu ochrony środowiska (tak wyrok TSUE z dnia 20 grudnia 2017 r., Protect, ECLI:EU:C:2017:987 pkt 54 i wspomniany już wcześniej wyrok w sprawie Lesoochranarske zoskupenie, pkt 52). Jakkolwiek wyżej wskazane wyroki odnoszą się wprost do kwestii legitymacji skargowej to jest oczywistym, iż legitymacja skargowa jest nierozerwalnie związana z samym istnieniem procedury odwoławczej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, ponieważ postanowienie Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z [...] sierpnia 2021 r. nie narusza przepisów prawa.
Podstawą materialnoprawną postanowienia był art. 134 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a.
Według art. 134 k.p.a. organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Ze względu na treść art. 144 k.p.a. przepis ten miał zastosowanie do wniesionego przez stronę zażalenia.
Stosownie do treści art. 90 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. z 2021 r., poz. 2373 t.j., zwanej dalej ustawą) po przeprowadzeniu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska albo właściwy regionalny dyrektor ochrony środowiska wydaje postanowienie w sprawie uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia.
Należy wskazać, że art. 90 ust. 8 ustawy stanowi, że do postanowienia, o którym mowa w ust. 1, nie stosuje się przepisów art. 106 § 3, 5 i 6 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że w sprawie zaistniała przedmiotowa przesłanka uniemożliwiająca merytoryczne rozpatrzenie wniesionego przez stronę skarżącą zażalenia na postanowienie uzgodnieniowe wydane na etapie przeprowadzania ponownej oceny środowiskowej przedsięwzięcia. Wyłączenie stosowania art. 106 § 5 k.p.a. oznacza, że od postanowienia uzgodnieniowego nie przysługuje zażalenie. Przepis ten stanowi lex specialis wobec art. 106 § 5 k.p.a., zgodnie z którym zajęcie stanowiska przez inny organ następuje w drodze postanowienia, na które służy stronie zażalenie. Zdaniem sądu postanowienie wydane na podstawie art. 90 ust. 1 ustawy nie stanowi postanowienia kończącego postępowanie lub załatwiającego sprawę co do istoty. Postanowienie to ma oczywiście znaczenie merytoryczne i wpływa na treść decyzji o udzieleniu zezwolenia na realizację inwestycji, o której mowa w art. 80 w zw. z art. 71 ustawy środowiskowej, jednak nie oznacza to, że rozstrzyga samodzielnie sprawę co do istoty, nawet w części. Jest postanowieniem o charakterze uzgodnieniowym, a więc wydanym w postępowaniu, które jest ściśle związane z postępowaniem prowadzonym przez inny organ. To w postępowaniu głównym wydawana jest decyzja, która rozstrzygając sprawę co do istoty, uwzględnienia wynik tego uzgodnienia.
Nie oznacza to jednak, że strony postępowania zostają pozbawione możliwości dokonania kontroli legalności postanowienia w przedmiocie uzgodnienia wbrew konstytucyjnej zasadzie (art. 78 Konstytucji RP). Uprawnienie do kwestionowania tego postanowienia jest możliwe do realizacji dla stron postępowania prowadzonego w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji w ramach odwołania od decyzji organu I instancji (art. 142 k.p.a.). Zakres kontroli decyzji w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji obejmuje także kontrolę postanowienia uzgodnieniowego tak pod względem formalnym, jak też merytorycznym. Przyjęty przez ustawodawcę taki tryb postępowania odwoławczego nie jest sprzeczny z zasadą wynikającą z art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej i art. 15 k.p.a.
Wbrew zarzutom skargi nie jest też sprzeczny z przytoczonymi w niej przepisami prawa unijnego, ani też nie jest nieefektywny (iluzoryczny). Strona postępowania jest uprawniona do przedstawienia zarzutów dotyczących postanowienia uzgodnieniowego, a organ ma obowiązek ocenić zgodność z przepisami prawa wydanego przez organ uzgadniający postanowienia, jak też rzetelność materiału dowodowego będącego podstawą jego wydania (w tym raportu oddziaływania na środowisko). Nie jest przeszkodą do dokonania tej oceny to, że organ odwoławczy nie jest organem wyspecjalizowanym w zagadnieniach dotyczących ochrony środowiska. We własnym zakresie może dokonywać z pewnością oceny zgodności z obowiązującymi przepisami wydanego postanowienia, zaś oceny raportu oddziaływania na środowisko z punktu widzenia jego kompletności i rzetelności przedstawienia zagadnień wskazanych w przepisach ustawy. Tożsama sytuacja ma miejsce w postępowaniach dotyczących wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia, w których organem I instancji jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta, a organem odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze. To również nie są organy wyspecjalizowane w zagadnieniach ochrony środowiska, a jednak przyznana została im kompetencja do wydawania decyzji środowiskowych przy zachowaniu obowiązku wzięcia pod uwagę stanowiska wydanego przez wyspecjalizowany organ. Na postanowienie o uzgodnieniu przez RDOŚ warunków realizacji przedsięwzięcia, wydane w trybie art. 77 ust. 1 pkt 1 ustawy środowiskowej, stronie także nie przysługuje zażalenie.
Nie jest zasadnym argumentem przemawiającym za iluzorycznością dokonywanej oceny prawidłowości wydawanych postanowień uzgodnieniowych przez organ odwoławczy w postępowaniu o udzielenie zezwolenia na realizację inwestycji powołanie się na dotychczasowe statystyki świadczące o braku przypadków postępowań, w których prawidłowość postanowień uzgodnieniowych zostałaby zakwestionowana przez organ administracji publicznej. Jeżeli postanowienie uzgodnieniowe wydawane jest przez wyspecjalizowany organ, to zasadą powinna być właśnie zgodność postanowienia z przepisami prawa.
Strona skarżąca niesłusznie twierdzi, że nieefektywność drogi odwoławczej i zagwarantowanie uprawnień wynikających ze wskazanych przepisów prawa unijnego do skutecznej ich ochrony sądowej, wymaga aby przepisy prawa krajowego wykładać tak, że należałoby uznać, że wniesienie zażalenia na postanowienie uzgodnieniowe było dopuszczalne. Nie zauważa jednak, że powołując się na art. 47 Karty Praw Podstawowych, art. 9 ust. 2 i 3 Konwencji z Aarhus, art. 11 Dyrektywy OOŚ wskazuje na przepisy będące podstawą gwarancji skutecznego środka prawnego przed sądem, nie zaś gwarancji zapewnienia w toku postępowania administracyjnego odrębnego środka zaskarżenia od postanowienia wydanego w postępowaniu związanym z oceną oddziaływania na środowisko i tym samym dokonywania kontroli formalnej i merytorycznej postanowienia przez wyspecjalizowany organ odwoławczy w odrębnym postępowaniu.
Warto wskazać, na stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego 22 lutego 2022 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 2478/21, którym oddalił skargę kasacyjną tej samej strony skarżącej od wyroku WSA w Warszawie wydanego w wyniku rozpoznania skargi wniesionej przez nią od decyzji Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii w przedmiocie zezwolenia na realizację innego odcinka inwestycji drogowej. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że "Przy rozpatrywaniu omawianego zagadnienia prawnego ma znaczenie możliwość postawienia przez stronę decyzji o zezwoleniu na realizację przedsięwzięcia zarzutu. A mianowicie, czy ocena skutków wywieranych na środowisko została przeprowadzona nieprawidłowo. Ponadto ma też znaczenie uprawnienie do objęcia tejże decyzji z tego względu kontrolą sądu administracyjnego, która w sytuacji wniesienia skargi na decyzję w przedmiocie zezwolenia na realizację inwestycji drogowej zostaje wdrożona na warunkach przewidzianych w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a. W tej zaś sprawie realizację takiego uprawnienia skarżącemu Stowarzyszeniu zagwarantowano w postępowaniu odwoławczym, jak i przed Sądem Administracyjnym, ponieważ końcowo skarżące Stowarzyszenie skorzystało z przysługującego mu uprawnienia i sformułowało szereg zarzutów dotyczących oceny legalności postanowienia uzgadniającego, które wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej podlegały merytorycznej ocenie". Nadto NSA wskazał, że "...przewidziane w art. 9 ust. 2 Konwencji z Aarhus oraz art. 11 ust. 1 lit. b ww. dyrektywy z 2011 r. prawo dostępu do procedury odwoławczej przed sądem lub innym niezależnym i bezstronnym organem, to w obu tych przepisach chodzi o kontrolę sądową rozstrzygnięć administracyjnych, czyli kontrolę przeprowadzoną przez sąd lub inny organ odznaczający się cechami właściwymi dla sądu – niezależnością i bezstronnością, pozwalającymi uznać go za sąd w znaczeniu materialnym czy funkcjonalnym. Innymi słowy, nie dotyczą one w ogóle weryfikacji tych rozstrzygnięć w ramach postępowania administracyjnego, w tym postępowania odwoławczego przed organem administracyjnym wyższej instancji. Dowodzi tego brzmienie art. 9 ust. 2 konwencji z Aarhus in fine oraz 11 ust. 4 ww. dyrektywy z 2011 r. W obu przypadkach zastrzeżono mianowicie, że przepisy te "nie wykluczają możliwości istnienia procedury odwoławczej przed organem administracyjnym oraz nie mają wpływu na wymóg wyczerpania administracyjnych procedur odwoławczych przed zwróceniem się do sądowych procedur odwoławczych" (wedle urzędowego tekstu konwencji: "przed skorzystaniem z sądowej procedury odwoławczej").".
Tak więc w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego nie ma wątpliwości, że ocena legalności postanowienia uzgadniającego RDOŚ jest i może być dokonywana w postępowaniu odwoławczym od decyzji zezwalającej na realizację inwestycji, a warunki dostępu do kontroli sądowej i zapewnienia, by kontrola ta dotyczyła zgodności z prawem zaskarżonej decyzji pod względem materialnym i formalnym w polskim porządku prawnym zostały zachowane.
Stanowisko to sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w całości podziela. W ocenie sądu nie zachodziły przesłanki do wystąpienia z wnioskowanym przez skarżące Stowarzyszenie pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI